Bijlage 2. WRP Ooststellingwerf - samenvatting

Water- en Rioleringsprogramma Ooststellingwerf 2025-2029 Een goed functionerend water- en rioleringssysteem is cruciaal. We beschermen hiermee de volksgezondheid en het milieu tegen schadelijke afvalstoffen, en zorgen dat geen wateroverlast of watertekorten ontstaan. Alle gemeenten in Nederland hebben wettelijke taken op het vlak van afvalwater, regenwater en grondwater. In dit Water- en Rioleringsprogramma (WRP) leggen we als gemeente Ooststellingwerf ons beleid vast voor een periode van 5 jaar. Ons beleid valt binnen de kaders van Europese richtlijnen en landelijke wetgeving, en sluit aan op het beleid van Provincie Friyslân en Wetterskip, samenwerkingsafpraken in de waterketen en het ander gemeentelijk beleid voor ruimtelijke inrichting, klimaatadaptatie en duurzaamheid. De gemeenteraad heeft in april 2025 dit digitale WRP vastgesteld voor de periode 2025 tot en met 2029. We nemen u hieronder mee in de belangrijkste onderdelen van het WRP. In het achtergronddocument vindt u meer informatie.

Waar gaat dit WRP over? Dit WRP gaat allereerst over onze invulling van de zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Stedelijk afvalwater is al het vuile rioolwater van huizen en bedrijven dat via het rioleringssysteem wordt afgevoerd naar de zuivering. Soms is dit afvalwater vermengd met regenwater (hemelwater). In andere gevallen is een apart rioolsysteem aangelegd voor de afvoer van regenwater. Regenwater zakt daarnaast deels in de bodem, waardoor grondwaterstanden stijgen. Soms is aanleg van drainage nodig om overtollig grondwater af te voeren. We dragen als gemeente zorg voor een goed functionerend rioleringssysteem voor inzameling en afvoer van stedelijk afvalwater en hemelwater. We maken een afweging in kosten en baten om het systeem goed op orde te houden, nu en in de toekomst. Deze beschrijven we in het WRP. Zo houden we het rioleringsbeheer van Ooststellingwerf betaalbaar. Het watersysteem is sterk verbonden met het rioolsysteem. Regenwaterleidingen voeren af naar het oppervlaktewater en bij hevige neerslag geldt dit ook voor het stedelijk afvalwatersysteem. Zo wordt wateroverlast voorkomen, maar stroomt incidenteel ook vuil water naar het watersysteem. Het is daarom belangrijk dat deze watergangen het water goed kwijt kunnen. Een deel van het onderhoud van de stedelijke watergangen is daarom onderdeel van dit WRP.

Vanwege het veranderende klimaat is klimaatadaptatie meegenomen in dit WRP. Zo bereiden we ons voor op een toekomstig klimaat met extremere buien, afgewisseld met langduriger droogte. Dit vereist samenwerking met het Wetterskip, de buurgemeenten, drinkwaterbedrijf en provincie. iDaarnaast is ook de samenwerking met inwoners, bedrijven en instellingen cruciaal om ons water- en rioleringssysteem in de toekomst goed op orde te houden. Zij kunnen positief bijdragen door bijvoorbeeld overtollig regenwater langer vast te houden op het eigen terrein.

Onze visie en strategie We streven als gemeente naar een gezonde, veilige en aantrekkelijke omgeving voor alle inwoners en bedrijven, nu en in de toekomst. We doen dit door riolering en stedelijk water op een effectieve, klimaatbestendige, duurzame en betaalbare manier te beheren.

2 van 3,

Hoe gaan we dit de komende vijf jaar invullen voor Ooststellingwerf? We kiezen hierin vier speerpunten: 1.

2.

3.

4.

Toekomstbestendig beheer van de riolering We maken een gedegen risico-afweging voordat we riolering vervangen. We bekijken elke 10 jaar de toestand van de rioleringsbuizen. Belangrijke delen van de riolering (hoofdafvoerroutes) vervangen we eerder. Daarna volgen de minder belangrijke delen. Zo besteden we ons geld effectief. We gaan geen leningen aan voor rioolvervanging, zodat het rioleringsbeheer ook in de toekomst betaalbaar blijft. We dragen zorg voor voldoende personeel voor het aansturen van alle taken, nu en in de toekomst. Actueel systeeminzicht We kunnen alleen de juiste keuzes maken als we weten hoe het systeem van riolering en stedelijk water in de praktijk functioneert. We houden daarom alle gegevens van gemalen en leidingen actueel, houden de toestand ervan in de gaten via inspecties en analyseren het samenhangende systeem vanuit metingen, modelresultaten en praktijkwaarnemingen. Zo brengen we scherpte aan in verbetermaatregelen. Samen sterk We richten ons op het uitwisselen van kennis en ervaringen met buurgemeenten en het Wetterskip. Het is belangrijk dat de samenhangende waterketen, van individuele huisaansluiting tot aan de rioolwaterzuivering, goed functioneert. Het rioolwater van buurgemeenten gaat naar dezelfde zuivering. We maken afspraken met elkaar over de afvoer naar de zuivering vanuit elk gebied. Daarnaast werken we samen met inwoners.

Bijvoorbeeld in de aanpak van grondwateroverlast. We zorgen dat duidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is, en zoeken samen naar oplossingen. Ook richten we ons op samenwerking bij klimaatadaptatie. We stimuleren inwoners en bedrijven om regenwater vast te houden op het eigen terrein en de bodem in te laten zakken. Zo voorkomen we zowel wateroverlast als droogte. Klaar voor de toekomst Ten slotte kijken we vooruit naar het klimaat van de toekomst en maken we scherpe keuzes in klimaatadaptatie en duurzaamheid. Deze keuzes maken we bij alle nieuwbouw. In bestaand stedelijk gebied richten we ons op het meenemen van klimaatadaptatie in reguliere vervangingsprojecten (van riolering of openbare ruimte). Belangrijk doel is het scheiden van de afvoer van vuil stedelijk afvalwater en regenwater. Regenwater kunnen we dan benutten voor het aanvullen grondwater bij droogte. De riolering wordt daarnaast minder belast bij hevige neerslag, waardoor minder wateroverlast ontstaat en minder vuil water in het watersysteem terecht komt. Ook richten we ons op een transitie naar duurzame energie en duurzame materialen.

Uitvoeringsprogramma Om aan de slag te gaan met deze vier speerpunten hebben we concrete maatregelen opgesteld, die we in de komende vijf jaar willen uitvoeren. We onderscheiden vier typen maatregelen: 1.

2.

Regulier onderhoud: We willen dat het huidige rioolstelsel goed blijft werken. Daarvoor is het nodig dat alle onderdelen van ons riool zorgvuldig geïnspecteerd, gereinigd en onderhouden worden. Ook onderhouden we watergangen binnen de kernen en reinigen we straten. Zo voorkomen we dat water op straat komt te staan en schade aanricht aan onze woningen. Vervanging en renovatie: Wanneer inspecties aantonen dat er meer nodig is dan regulier onderhoud, dan is vervanging of renovatie noodzakelijk. Dit zijn vaak grote investeringen en daarom is het belangrijk om inzicht te hebben in wanneer we nieuwe projecten gaan uitvoeren. Zo voorkomen we dat we dat we voor verassingen komen te staan en dat belangrijke leidingen niet vervangen kunnen worden als dat nodig is. Als we een

3 van 3,

3.

4.

vervangingsproject gaan uitvoeren, kunnen we ook gelijk aandacht schenken aan klimaatadaptie. Dit is niet alleen goedkoper, maar het vermindert ook nog eens de hinder die we ondervinden van de werkzaamheden. De straat hoeft namelijk maar een keer open te worden gehaald. Onderzoek en planvorming: Dit is nodig om de juiste keuzes te maken om de ambities uit dit plan concreet te maken. Het begint met het verzamelen van de juiste data. Denk hierbij bijvoorbeeld aan metingen van het grondwater of lozingen van vuil rioolwater in het oppervlaktewater. Vervolgens wordt deze data geanalyseerd en vertaald naar beleidskeuzes. Zo kunnen we budgetten reserveren om problemen aan te pakken en expertise inhuren die we zelf niet in huis hebben. Organisatie: Veel maatregelen vallen of staan met de beschikbaarheid van ons eigen personeel. In sommige gevallen kunnen we externe expertise inhuren, maar dit is niet altijd mogelijk. Vaak is aansturing nodig en hebben we behoefte aan continuïteit. Om de ambities en doelen voor de komende planperiode waar te maken hebben we extra personeel nodig.

Kostendekkingsplan en rioolheffing Het kostendekkingsplan voor de periode 2025-2029 bepaalt de hoogte van rioolheffing. In het kostendekkingsplan zorgen we dat de inkomsten en uitgaven voor water en riolering in balans zijn. De rioolheffing is de inkomstenbron. De uitgaven bestaan uit alle kosten van de uitvoering van de voorgenomen maatregelen in het uitvoeringsagenda en de terugbetaling van leningen die in het verleden zijn aangegaan. We willen dat de rioolheffing niet alleen de komende vijf jaar betaalbaar blijft, maar ook voor de lange termijn. Daarom hebben we verschillende varianten onderzocht om de inkomsten en uitgaven voor de komende 70 jaar in balans te houden. In elke variant is het uitgangspunt dat we geen nieuwe leningen aangaan, omdat we dit in de toekomst weer met rente moeten terugbetalen. Uiteindelijk hebben we de meest gunstige kostendekkingsvariant gekozen en verder uitgewerkt. Deze variant bepaalt de rioolheffing.