Bijlage 2. Reactienota naar aanleiding van eerste grove schets Toekomstvisie dd 8 juli 2025

Reactienota 1. Inleiding In de zomer van 2025 is de grove schets van de Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 besproken met plaatselijk belangen, bewonerscommissies, ondernemers en maatschappelijke partners. Nadat het college van B&W de grove schets op 8 juli 2025 vaststelde, zijn we tussen 8 juli en medio augustus in gesprek gegaan met bovengenoemde stakeholders. Op onze vraag om feedback te geven op de grove schets reageerden acht plaatselijk belangen en drie bewonerscommissies positief. We bespraken de grove schets met vijf plaatselijk belangen, drie bewonerscommissies en één plaatselijk belang gaf een schriftelijke reactie. We bespraken de grove schets ook met het Ondernemers Collectief Ooststellingwerf, waarin alle in Ooststellingwerf actieve ondernemersverenigingen zijn vertegenwoordigd, waaronder de agrariërs. We vroegen 18 maatschappelijke partners om een schriftelijke reactie op de grove schets voor de onderwerpen die hun vakgebied aangaan. We ontvingen van zeven partners een schriftelijke reactie. En met twee hadden we een gesprek. Deze reactienota geeft een samenvatting van de ontvangen reacties en een gemeentelijke reactie op de belangrijkste punten. Op basis van deze input is de grove schets bijgesteld en is ervoor gekozen het proces om te komen tot een Toekomstvisie 2040 aan te passen.

1

2. Samenvatting reacties en reactie gemeente 2.1 Samenvatting reacties van de Plaatselijk Belangen en Bewonerscommissies (zie ook paragraaf 5 voor originele reacties) Thema

Jongeren binden

Wonen in kleine dorpen

Samenvatting reacties vanuit dorpen

Gemeentelijke reactie

Jongeren zijn hard nodig. Investeren in voldoende en betaalbare woningen. Ook voldoende huurwoningen, beschikbaar voor jongeren die hier vandaan komen. Kinderopvang in de dorpen essentieel voor jonge gezinnen. Evenementen organiseren klinkt mooi, maar regelgeving maakt dat steeds moeilijker. Maak dat eerst makkelijker en goedkoper.

In de uiteindelijke visie voegen we het belang toe van kinderopvang in dorpen waar scholen zijn. We voegen toe dat we de grenzen opzoeken om regelgeving te vereenvoudigen en er soepeler mee om te gaan. We wegen de belangen van verschillende groepen op zo'n manier af dat het bijdraagt aan het binden van jongeren.

Zorgen over de nadruk op woningbouw in drie kernen. Dorpen als Langedijke, Waskemeer, Oldeberkoop en Makkinga willen doorstroom en betaalbare woningen voor jongeren en ouderen. Woningen voor ouderen nabij voorzieningen. Let goed op waar je nieuwe wijken bouwt.

Gemeente onderschrijft belang van spreiding. In de uiteindelijke visie wordt explicieter opgenomen dat ook kleine dorpen mogelijkheden houden voor passende woningbouw (bijv. CPO, hofjes, splitsing bestaande panden). 2

Denk aan woningsplitsen (boerderijen). Verhuisbereidheid ouderen is laag. Tot wanneer kun je in klein dorp blijven wonen? Ontmoeten is cruciaal. Communityvormen worden belangrijk.

Zorgstructuur en sociale basis

Onderwijs en kinderopvang

Openbaar vervoer en bereikbaarheid

Zorgen over concentratie van zorg. In dorpen zijn weinig vrijwilligers en mantelzorgdruk is hoog. Wens voor ondersteuning dorpsondersteuner. Wat is zware zorg en welke zorg krijg je nog wel in de kleine dorpen?

In Oldeberkoop en Makkinga zijn zorgen over behoud basisscholen en tekort aan kinderopvang. Waskemeer mist visie op onderwijs voor jeugd (MBO/HBO).

Goede verbindingen cruciaal voor leefbaarheid. Waskemeer heeft geen directe OV-verbinding met Oosterwolde. Deelvervoer wordt door meerdere dorpen als niet haalbaar gezien. Verzoek om praktische oplossingen. Deelauto's goed idee, maar lastig uitvoerbaar, vrijwilligers zijn vaak ook oud(er). Slimme apps bieden kansen. Passend

De visie blijft inzetten op versterking sociale basis in kleine dorpen. Er komt duidelijkere toelichting op ondersteuning, informele zorg, dorpsinitiatieven en middelen. Dit wordt aangescherpt. Behoud onderwijsvoorzieningen is belangrijk voor leefbaarheid. Kinderopvang wordt gekoppeld aan brede schoolontwikkeling. In de definitieve visie wordt dit thema toegevoegd onder ‘jongeren binden’. Gemeente (h)erkent deze knelpunten. In de visie wordt een toelichting opgenomen bij ‘bereikbaarheid’ over o.a. dorpshubs en verbeterde fietsinfrastructuur.

3

vervoer naar scholen. Vervoer zelf opzetten met ondernemers. Zelfrijdend vervoer?

Recreatie en economie

Toon en herkenbaarheid van visie

Natuur en recreatie zijn belangrijk. Waskemeer en Makkinga pleiten voor meer ruimte voor recreatie en nevenactiviteiten op boerenerf. Spreiding recreatie is wenselijk. Wat gebeurt er met vrijkomende agrarische gronden en leegstaande boerderijen? Ondernemers niet belemmeren, maar meedenken en faciliteren.

Gemeente zet in visie meer in op economische kansen recreatie, focus op Appelscha als trekker en spreiding naar rest van de gemeente voor meerdaags bezoek. Er wordt duidelijker gekozen voor beleid rondom leegstaande boerderijen en vrijkomende gronden.

In meerdere reacties klinkt dat de voorbeeldverhalen (zoals van ‘Anna’) niet herkenbaar zijn. Termen als ‘spruitjeslucht’ en niet realistisch, beide personen liggen te ver uiteen, geen goede vergelijking nu en toekomst.

De voorbeeldverhalen worden herzien om meer perspectieven te tonen, inclusief variatie in toekomstbeelden.

Energie en duurzaamheid

Twijfels over haalbaarheid energiedoelen. Dorpen willen lokaal opwekken, maar wijzen op obstakels (zoals vergunningen, financiering).

Rol van de gemeente

Gevoel van afstand tot gemeente en regelgeving. Verzoek om meer ondersteuning en snellere procedures.

De visie blijft inzetten op zelfvoorzienendheid, maar erkent praktische knelpunten. In de uitwerking wordt meer ruimte gegeven aan de eigen opbrengst en gebruik uit energieopwek. Gemeente neemt dit mee in de uitwerking bij keuze 6: ‘betrouwbare, toegankelijke gemeente’. Aandacht voor fysieke loketten, menselijk contact en minder bureaucratie.

4

2.2 Samenvatting reacties van de ondernemers, verenigd in Ondernemers Collectief Ooststellingwerf Thema 1. Jongeren binden

Samenvatting reacties OCO Versterken aansluiting onderwijs op lokale arbeidsmarkt (zorg, techniek, agrarisch, horeca, recreatie).

Gemeentelijke reactie We voegen meer sectoren toe die van waarde zijn in Ooststellingwerf, zoals horeca en aanverwante branches.

Betaalbare woningen zijn cruciaal voor jongerenbinding; wonen en werken moeten samen worden opgepakt.

Meer woningen en betaalbaarheid blijft een speerpunt om jongeren te binden en aantrekken. We bekijken dit vanuit het bredere perspectief met een aantrekkelijk arbeidsklimaat en voorzieningen die jongeren aanspreken.

Expliciete aandacht voor behoud van mbostudenten en terugkeer van hbo’ers. Agrarische sector betrekken in onderwijsarbeid koppeling. Open hiring (blind aannemen) als mogelijke aanpak tegen personeelstekorten. 2. Zorg en Sociale Basis

Professionele zorg moet duidelijker worden benoemd, onderscheid tussen basis- en zwaardere zorg.

We zetten meer in op de agrarische binding in de koppeling en doorontwikkeling van het Biosintrum. Dit nemen we op als kans. Dit schrijven we duidelijker op.

In de uitwerking van de Toekomstvisie naar concrete acties, is dit een aandachtspunt. 5

Meer huisvesting voor mensen met een beperking nodig om vertrek naar andere gemeenten te voorkomen. Mantelzorgwoningen verdienen extra aandacht. Sterke sociale basis blijft essentieel om inwoners te behouden. 3. Natuur, landschap en economie

4. Zelfvoorzienend in energie

Dit zit in ons woningbouwprogramma. We zetten extra in op het versterken van de sociale basis.

Economie moet nadrukkelijk voorop staan; We werken deze keuze uitgebreider uit met gemeente moet ondernemers in meer aandacht voor nieuwe (vormen van) natuurgebieden beter ondersteunen. ondernemers/ondernemerschap, met de nadruk op toeristische economie en Balans tussen natuurbehoud en behoud van het (duurzaam) agrarisch economische activiteiten vraagt duidelijke karakter. keuzes. Ondernemers willen investeren in duurzaamheid, maar worden geremd door regelgeving en gemeentelijke capaciteit. Stopzetten van zonnepanelen op landbouwgrond gewenst; focus op alternatieve energie (bijv. windenergie). Gemeente moet belemmeringen voor zelfvoorzienendheid wegnemen.

Naar aanleiding van de reacties van OCO halen we keuze 4 ‘zelfvoorzienend in energie’ als aparte keuze weg en integreren dit in keuze 3. De ondernemers hebben ons ervan overtuigd dat de onderbouwing van de keuze 4 te veel zaken bevat die landelijk of Europees al in wet- en regelgeving zit. Wij moeten ons focussen op wat we lokaal kunnen beïnvloeden. We zetten daarom in de verdere uitwerking meer in op de

6

5. Bereikbaarheid en infrastructuur

Individueel ondernemerschap stimuleren, ook op duurzaamheidsgebied.

faciliterende en stimulerende rol van de gemeente.

Verbetering asfaltwegen en doorstroming is noodzakelijk.

Dit nemen we mee, in de samenhang met bereikbaarheid voor medewerkers, leveranciers en klanten.

Fietsvoorzieningen en hubs passen binnen duurzaam vervoer; digitalisering is vooral landelijk thema. Digitale infrastructuur moet betrouwbaar zijn, maar krijgt beperkte gemeentelijke regie.

6. Bestuur en Samenwerking

Fietsvoorzieningen en hubs (aantrekkelijk maken) is een speerpunt in de toekomstvisie.

Zover het binnen de mogelijkheden van de gemeente ligt, is digitale bereikbaarheid en veiligheid een speerpunt. Efficiëntieslag binnen OWO-samenwerking We passen deze keuze aan met oog voor gewenst, met nadruk op persoonlijk zoveel mogelijk persoonlijk contact, contact ondersteund door digitale digitaal is ondersteunend en goed middelen. beschikbaar voor wie digitaal vaardig is. En we intensiveren de samenwerking met Gemeentelijke medewerkers moeten andere overheden. zichtbaar en dichtbij de inwoners zijn. Digitalisering moet ondersteunend zijn aan medewerkers en inwoners, niet andersom.

7

2.3 Samenvatting reacties van (maatschappelijke) partners en overheden (zie ook paragraaf 5 voor originele reacties) Maatschappelijke partner

Reactie De visie benoemt helder waar de ambitie ligt, maar gaat onvoldoende in op wat daar tegenover staat. Er is onvoldoende aandacht voor de pijnlijke keuzes die nodig zijn om deze richting mogelijk te maken, bijvoorbeeld op het gebied van geld, ruimte of kwaliteit. Zonder deze afruilen blijft het toekomstbeeld te abstract en moeilijk te vertalen naar concrete keuzes of beleid.

Planbureau Fryslân

GGD

Wat betreft de storytelling aan het begin van het document, wordt de eerste toekomstschets als overdreven doemscenario ervaren, wat afbreuk kan doen aan de geloofwaardigheid. Het contrast met het tweede verhaal is groot. Ook daar ontbreekt het aan realistische weergave van de lastige keuzes die nodig zijn om tot het gewenste toekomstbeeld te komen. De GGD vindt het gezondheidsaspect (veel) te mager uit de verf komen in de gehele grove schets. Zij hebben suggesties gedaan over hoe gezondheid een stevige plek kan krijgen.

Gemeentelijke reactie In de verdere uitwerking zullen we nadrukkelijker stilstaan bij wat het gekozen pad betekent in termen van wat níét meer mogelijk is. Wat betreft de storytelling nemen we de feedback ter harte. We streven naar toekomstbeelden die inspireren maar ook geloofwaardig zijn. We heroverwege het evenwicht tussen urgentie en realisme, en waar mogelijk ook in het positieve scenario explicieter maken welke moeilijke keuzes daar onderdeel van zijn.

We hebben de feedback van de GGD ter harte genomen. Gezondheid is nu een rode draad die door het gehele stuk steeds terug komt. Dit is legitiem, mede omdat inwoners in onze 8

gemeente relatief vaak te maken hebben met een gemiddeld slechtere gezondheid. Complimenten, met name over expliciet benoemen van druk op ruimte en klimaat als uitdaging en het belang van integraal beleid daarop.

Wetterskip Fryslân

Verzoek om invulling te geven aan de Rijksbrief, rekening houdend met water en bodem.

De WABOS brief hanteren we als uitgangspunt in de toekomstvisie. Invulling en uitwerking volgen in de omgevingsvisie en -plan.

Er worden in de Rijksbrief 32 structurerende keuzes benoemd welke helpen bij het leefbaar houden van het gebied. De Rijksbrief hanteren als uitgangspunt in de ruimtelijke keuzes zien wij als voorwaarde voor een klimaatbestendige toekomst. Herkenbare hoofdlijnen zoals gemeenschapszin, brede welvaart en toekomstbestendige zorg. Scala wil actieve rol blijven spelen. Scala

Versterking sociale basis vraagt meer dan decentralisatie en zelforganisatie. Maak meer ruimte in de visie om de ‘sociale basis’ niet alleen als infrastructuur, maar ook als gemeenschap en werkpraktijk verder te ondersteunen Mentale én fysieke gezondheid verdienen meer aandacht.

De inbreng onderstreept het belang van samenwerking met maatschappelijke partners bij het toewerken naar een toekomstbestendige gemeente. We herkennen de signalen die Scala benoemt en nemen die serieus. De aandacht voor de fysieke en daarmee samenhangend ook de mentale gezondheid krijgt meer aandacht in de definitieve versie. Samen met partners en

9

Draagvlak in kleine dorpen is niet vanzelfsprekend. Sociale samenhang is daar kwetsbaar.

de samenleving werken we de richtingen verder uit in concrete doelen.

Digitale en fysieke toegankelijkheid zijn randvoorwaarden. Digitale en fysieke zelfredzaamheid van kwetsbare groepen is beperkt. (Digitale ) toegankelijkheid en inclusiviteit nadrukkelijker verankeren in alle keuzes.

Wat betreft de samenhang in kleine dorpen, beoogt de visie juist om via maatwerk en ondersteuning de lokale samenhang te versterken. We zullen in de nadere uitwerking van de visie nadrukkelijk aandacht besteden aan deze punten.

Start de toekomstvisie met een krachtige, optimistische boodschap (bijv. hoge geluksniveau inwoners), kansen voorop, uitdagingen in perspectief. Grote economische, maatschappelijke en ruimtelijke potentie van R&T is nu nog onderbelicht. Recreatieschap Drenthe

R&T gaat groeien; meer mensen, door vergrijzing hebben mensen meer vrije tijd. Ook aantrekkingskracht op binnenlandse & Duitse toeristen groeit. Stoppende boerenbedrijven bieden ruimte voor recreatief R&T in Ooststellingwerf blijft achter op oa Westerveld en Midden Drenthe. ondernemerschap; oa. zorgtoerisme.

De inbreng van Recreatieschap Drenthe onderstreept dat Recreatie & Toerisme (R&T) in Ooststellingwerf een grotere rol kan en moet spelen als economische, maatschappelijke en ruimtelijke motor. Wij onderschrijven het belang van een actieve regierol van de gemeente bij de ontwikkeling van R&T. Dat betekent dat wij: Actiever de markt op gaan om te lobbyen bij investeerders en ondernemers die willen bijdragen aan hoogwaardige verblijfsrecreatie en gastvrijheid.

10

Gemeente kan meer regie nemen; heldere kaders, bestuurlijk lef en actief acquireren op verblijfsrecreatie. R&T brengt meer reuring, wat de leefbaarheid en aantrekkelijkheid voor jongeren vergroot. R&T draagt bij aan gezondheid, leefbaarheid, werkgelegenheid, identiteit, natuurkwaliteit en sociale cohesie; ook kansen in zorgtoerisme (Brede Welvaart). Grote investeerders kopen vakantieparken; maak vooraf afspraken om publieke belangen te beschermen.

Natuur is een essentiële bron is voor gezondheid, welzijn en veerkracht. Dat kan nog steviger in het stuk verwerkt worden. Bv groen meer ruimte geven en natuurlijke omgeving, struinpaadjes, kunnen voelen. Kijken waar dat Natuurmonumenten wel kan, en waar niet. En zo draagvlak voor natuurbescherming te vergroten. Biodiversiteit nodig, want dat is ook goed voor de gezondheid.

ELAN

Balans economie en ecologie – Beleid ontwikkelen waarin economie en ecologie hand in hand gaan om een gezond en gelukkig leefklimaat te waarborgen.

Ruimtelijke en juridische randvoorwaarden vooraf helder vastleggen om kwaliteit, lokale meerwaarde en lange termijn belangen te borgen. Wij zien Appelscha als de logische toeristische hotspot en uithangbord van onze gemeente. Vanuit deze sterke toeristische kern willen wij bezoekers gericht verspreiden over de rest van Ooststellingwerf.

We laten in de tekst duidelijker terugkomen dat natuur belangrijk is voor gezondheid, welzijn en veerkracht en dat dit betekent dat we streven naar toegankelijke natuur/groen dichtbij onze inwoners en het behoud van de landschappelijke kwaliteit in onze gemeente. De gemeente deelt de zorg om een evenwichtige ontwikkeling van economie en ecologie en onderschrijft het belang van

11

Woonbeleid – Vergroten van het aanbod seniorenwoningen om doorstroming op de woningmarkt te bevorderen en starters kansen te geven. Bereikbaarheid – Eens met toekomst deelauto-initiatieven als aanvulling op OV, met oog op betaalbaarheid voor inwoners. Economie & innovatie – Actief aantrekken van innovatieve bedrijven, met focus op sectoren als agro, bouw (biobased), en zorg, en samenwerking met kennisclusters zoals Drachten en Wetsus. Energietransitie – Geen zonnepanelen op landbouwgrond meer. Bedrijven aantrekken die inzetten op alternatieve vormen van energieopwekking, zoals wind.

doorstroming op de woningmarkt en nieuwe vormen van mobiliteit. We zetten ons in om innovatieve bedrijven en kennisclusters aan te trekken en verbinden dit aan onze duurzame ambities. In de energietransitie kiezen we voor innovatieve oplossingen die landbouwgrond sparen. Samen met inwoners en partners willen we biodiversiteit versterken en lokale samenwerking stimuleren.

Ecologie & biodiversiteit – Stimuleren van hergebruik van lokale reststromen en samenwerking tussen grondeigenaren en overheid voor biodiversiteit, korte ketens en minder verkeer.

Adviesraad Sociaal Domein

Vergrijzing en ontgroening - Visualiseer cijfers (grafieken/afbeeldingen) over vergrijzing en ontgroening.

De suggestie om vergrijzing en ontgroening visueel en concreet te maken nemen we over; dit helpt het gesprek te voeren.

12

Geef concreet weer hoeveel ouderen er zijn/verwacht worden. Samenwerking en voorzieningen - Meer over samenwerking OWO-gemeenten (zorginkoop, vervoer kleine kernen, economie). Verbeter vervoer, met name Oosterwolde – andere Noordelijke plaatsen, belangrijk voor studenten en mensen zonder rijbewijs. Wonen, zorg, jongeren - hoofdpunten: wonen, zorg en jongeren. Meer kansengelijkheid benoemen: niet alleen ‘happy few’ en ‘starre blijvers’. Woonaanbod senioren beter laten aansluiten (hofjeswoningen, gemengd met jongeren). Participatie en toekomstvisie - Dorpsontwikkeling samen met bewoners bepalen; geen one-size-fits-all. Meer uitleg over hoe gesprekken/participatie worden vormgegeven. Begeleiding in ‘transitiedenken’ en werken met toekomstscenario’s. Onderwijs en jongerenbeleid - Jongeren meer mogelijkheden geven om werkend een kwalificatie te halen. Vroegtijdig schoolverzuim aanpakken; ouders betrekken.

Samenwerking binnen OWO, inclusief zorginkoop en vervoer, wordt verder uitgewerkt, met bijzondere aandacht voor bereikbaarheid vanuit Oosterwolde. Wonen, zorg en jongerenbeleid blijven kernthema’s; we gaan specifieker in op kansengelijkheid en de verschillen tussen dorpen. De participatieaanpak wordt aangescherpt: we werken met dorpen aan hun eigen toekomstscenario’s, en begeleiden dit proces actief. Voor jongeren wordt gekeken naar ‘leren en werken’-trajecten, preventie van schoolverzuim en het versterken van thuiswerkmogelijkheden. Tot slot nemen we de thema’s wantrouwen, duurzaamheid en de rol van statushouders en arbeidsmigranten nadrukkelijker op in de grove schets.

HBO’ers behouden/terughalen door thuiswerkmogelijkheden en aantrekkelijke woon- en leefomgeving. 13

Overige aandachtspunten - Wantrouwen bewoners benoemen en aanpakken (communicatie, bejegening, vooraf informeren). Slecht imago Scala aanpakken. Duurzaamheid: zelfvoorzienend in energie. Statushouders en arbeidsmigratie opnemen in visie.

Veiligheidsregio Fryslân

Reactie vanuit de afdeling Crisisbeheersing: leg de toekomstverkenning van VRF ernaast. Planbureau Fryslân heeft vier mogelijke scenario’s in beeld gebracht voor Veiligheidsregio Fryslân. Met als hoofdvraag: Hoe zou de samenleving er in 2040 uit kunnen zien op het gebied van veiligheid?

Het doel van deze scenario’s is om beter op de toekomst van brandweer en crisisbeheersing in Fryslân voorbereid te zijn. Bij de verdere uitvoering van de Toekomstvisie nemen we de toekomstverkenning en het relevante beleid ter hand, waar nodig.

14

2.4 Reacties kinderen en hun ouders op open dag gemeente Ooststellingwerf, 24 mei 2025 Op de open dag vroegen we aan kinderen (en hun ouders) wat zij belangrijk vinden voor de toekomst. Zij vulden dit in op briefjes. Die vindt u in de bijlage ‘Toekomstwens kinderen Ooststellingwerf’.

15

16

17

18

19

3. Conclusie en verwerking in de grove schets Het is waardevol dat zovelen de tijd en aandacht hebben genomen om hun visie, zorgen en ideeën met ons te delen. Toen we de eerste grove schets van onze Toekomstvisie deelden, wisten we dat dit slechts het begin zou zijn van een groter gesprek. Vanuit alle hoeken van onze gemeente kregen we goed doordachte en betrokken reacties. We zien daarin veel herkenning van de opgaven en kansen die voor ons liggen. De hoofdlijnen van de reacties uit de dorpen en andere betrokkenen laten opvallend veel overeenkomsten zien. Dat geeft ons vertrouwen: we delen niet alleen dezelfde zorgen, maar ook een vergelijkbare ambitie voor de toekomst. Kritische vragen, heldere suggesties en concrete aandachtspunten hebben het plan sterker en concreter gemaakt. Die scherpte hebben we nodig om de grove schets verder te verdiepen en om tot keuzes te komen die in de praktijk werken. De betrokkenheid en kritische blik laten zien dat er bereidheid en energie is om samen te werken aan een goede toekomst voor onze gemeente. Het is precies deze wisselwerking van ideeën, signalen en energie die we nodig hebben om samen te werken aan een sterke, leefbare en toekomstbestendige gemeente. Daarom stellen we voor om het verdere traject zo in te richten dat we het nog meer samen met de samenleving uitvoeren.

Hoe we dat willen doen, leest u in hoofdstuk 3 van de grove schets. Samen hebben we de kennis, de creativiteit en de betrokkenheid in huis om van onze Toekomstvisie meer te maken dan een plan op papier – maar een koers die we met elkaar, stap voor stap, waarmaken. De reacties waren in totaliteit zo divers, dat we alle wijzigingen niet expliciet kunnen uitschrijven. Op hoofdlijnen zijn de grootste wijzigingen: -

In keuze 2 is duidelijker beschreven wat het verschil is tussen zware zorg en basiszorg en wat de keuze betekent voor het wonen in de kleinere dorpen in Ooststellingwerf.

20

-

Keuze 3 is herschreven met meer nadruk op de kansen in de recreatieve sector en de faciliterende en stimulerende rol van de gemeente om ondernemerschap mogelijk te maken en nieuwe ondernemers te trekken. Keuze 4 – zelfvoorzienend in energie – is geïntegreerd in keuze 3, voor meer samenhang met het ondernemersklimaat. Keuze 5 – bereikbaarheid – is naar boven geplaatst om de prioriteit beter te duiden en beter te koppelen aan leefbaarheid in de dorpen. Keuze 6 – over de rol van de gemeente – is aangepast naar de meer faciliterende en regierol van de gemeente, met meer nadruk op de samenwerking met de gemeenschap en scherpe keuzes die de gemeente moet maken, met minder mensen en minder middelen.

Wat hebben we niet aangepast? Niet alle suggesties zijn letterlijk overgenomen omdat ze soms erg gedetailleerd waren. Deze details kunnen we wel meenemen bij de uitwerking ervan of in ander beleid, bijvoorbeeld de bijstelling van onze Omgevingsvisie. Vervolg proces In hoofdstuk 3 van de grove schets staat hoe het college het vervolg op de grove schets wil vormgeven. Terugkoppeling aan indieners. Op 26 augustus leggen we de bijgewerkte grove schets opnieuw voor aan het college van B&W, samen met deze reactienota en het voorstel om de raad voor te stellen het vervolgproces aan te passen. We informeren alle partijen waarvan we feedback kregen, door deze stukken toe te sturen.

21

4. Lijst benaderde stakeholders Naast de plaatselijk belangen en bewonerscommissies en ondernemerscollectief OCO in Ooststellingwerf, zijn 19 (groepen) stakeholders benaderd om te reageren op de grove schets van de Toekomstvisie. Drie bewonerscommissies (Oosterwolde) en zeven Plaatselijk Belangen reageerden op de grove schets. Dit gebeurde zowel in gesprekken als via schriftelijke reacties. De reactie van ondernemers is opgehaald in een feedbacksessie met ondernemerscollectief OCO. In onderstaand overzicht staat welke andere stakeholders we hebben benaderd. Benaderde stakeholders FUMO GGD Scala Provincie Fryslân ELAN Adviesraad Sociaal Domein (ASDO) Recreatieschap Drenthe Natuurmonumenten Planbureau Fryslân Wetterskip Fryslân Veiligheidsregio Fryslân Staatsbosbeheer Fryske Gea LTO OWO-gemeenten en Heerenveen Zorgorganisaties Ouderenorganisaties Jongerenraad en Kinderburgemeester Woningcorporaties

22

5. Originele ontvangen zienswijzen

23

Oosterwolde Noord en Zuid 10 juli 2025

Oosterwolde Zuid heeft gelezen, Noord niet – we doen een presentatie zodat iedereen weer bij is. Belangrijk dat bewoners activiteiten ontwikkelen en sparringpartner zijn voor politiek en gemeente. Dat is de nieuwe politiek – in gesprek gaan met inwoners. Tentgesprekken geweest met inwoners in Oosterwolde Noord – Sawono. Allerlei werkgroepen die zich bezighouden met ontmoeten, vervoer, zorg, wonen en mantelzorg (die laatste bestaat niet meer – ivm mantelzorgpanel) - begeleiding van een DOM werker – vanuit provincie Fryslân. Dat ligt ook in een stuk voor een toekomstvisie. Wil graag dit indienen als basis voor opnemen in de toekomstvisie. Oosterwolde wordt gekenmerkt door weinig samenhang. In Oldeberkoop en Haulerwijk merk je dat er meer samenhang is. Je ziet wel dat in de dorpen mensen het wel allemaal voor elkaar krijgen. Kun je jaloers van worden. Niet elk dorp is gelijk. Inwoners al veel gevraagd in burgerpeiling en inwonerspanel – beleid geanalyseerd. BOON heeft weinig vertrouwen in de uitkomst van burgerpeiling, met een lage respons kun je niet de uitkomsten als basis gebruiken. Aanvullend onderzoek onder jongeren gedaan en onderzoeken planbureau en Louter. Op basis hiervan dilemma's gemaakt, en op basis daarvan keuzes voor de toekomst gemaakt. Keuze 1 – focus op jongeren -

-

Spannend als het gaat om doorstroming: de kosten van een vervangende woning zijn te hoog – dan blijf je liever in je eigen huis wonen. Er is minder behoefte aan appartementen, je wilt vooral woningen. Initiatief Oldeberkoop CPO is een mooi voorbeeld. Er moeten woningen bij – eigen jongeren staan lang ingeschreven (6 jaar) en dan krijgen de statushouders de woningen. Makkinga ook een mooi voorbeeld van hoe het wel kan Theoretisch klopt het allemaal – maar jongeren willen in de praktijk hier niet wonen – ze gaan Zwolle, Meppel etc. Er is wel wat voor nodig om dat ook zo te maken. De verleiding is dichtbij en al makkelijk. De meesten zijn hoogopgeleid – die gaan ook weg. De mensen die praktisch opgeleid zijn is weinig aandacht voor geweest. Wie de stad gewend is gaat niet meer terug. Je maakt meer kans met de Mbo'ers, die passen hier en willen hier ook wel blijven

Keuze 2 - Basis + specialistische zorg in grotere kernen

-

-

We zien in kleinere dorpen sterkere netwerken – daar kun je meer over laten aan de gemeenschap Concentratie van zorg in de grotere kernen, in de kleinere kernen moet je jezelf redden Voorbeeld Oldeberkoop MFA – dat is mooi Inzetten op de menselijke maat en niet op de steen Inzetten van onderop is ook belangrijk – beginnen bij wat de mensen willen en kunnen Appelscha – bloeizone, doorstromen naar woningen voor ouderen. Mooi dat de gemeente eindelijk op die doorstroming gaan inzetten Per dorp een ontmoetingsplek – kan heel divers zijn – bruisplekken, ketelhuis buurthuiskamer, bankjes. Niet zoals in Stellinghaven – een zorginstelling – zo moet je het niet beleven. Denk goed om de locatie – moet zichtbaar en toegankelijk en logisch zijn – je moet er ook zo naar binnen willen gaan – uitnodigend en laagdrempelig. In Zuid is een koffiemorgen geprobeerd – bij de school in – werkte niet. Dat het niet voor ieder dorp of gebied hetzelfde is, is alleen maar prima. Alles wat je doet – moet van onderop komen – mensen moeten niet alleen zeggen dat ze het willen, mensen moet het ook doen Mooie hoefijzerhofjes voor ouderen Focus is op bouwen voor ouderen in de drie grote kernen – eens met alles richten op doorstroom (zelfs afschaffen levensloopbestendig!!) Denk goed na waar – wat je kunt lopen met je rollator is niet ver – dat moet je dicht bij de zorg gaan doen.

Bijvoorbeeld op oud griffioenveld.

Keuze 3 – natuur, economie en landschap -

We willen het allemaal groen houden, maar ook economie stimuleren (recreatie en agrarisch) - meer innovatie op duurzaamheid en circulariteit Focussen op praktijkwerk is een goed idee en wordt goed ontvangen Ook recreatie als economische basis wordt goed ontvangen Blij met het nieuwe hotel Toegankelijkheid van staatsbossen in steeds slechter – ook fietspaden zijn slechter. Goede contacten nodig en duidelijkheid over wie er verantwoordelijk voor is.

Keuze 4 – zelfvoorzienend -

Helemaal prima – een basisregel die al van toepassing is Wij doen dat al best goed in onze gemeente en dit is wat iedereen wil

Keuze 5 – Bereikbaarheid

-

-

-

Leuk – bereikbaarheid naar Groningen etc verbeteren – omdat het met OV nu niet goed is. Bereikbaarheid is cruciaal. Goed idee Werkgroep vervoer van BOON – gericht op ouderen, maatje voor vervoer en daar kwam ook al aan de orde – moet ook voor jongeren, een ANWB-automaatje project. Donkere wolk – hoeveel hebben de gelegenheid om dat te gaan doen. Deelauto's lijkt ook een goed idee – zeker als je niet al te vaak autorijdt. Maar wie moet dat dan allemaal doen – wat iedereen werkt – wie kan overdag wat meenemen? In de werkgroep vervoer is ook bedacht: je moet wel eisen stellen aan wie er allemaal mag rijden – hoe controleer je dat? VOG heb je dan nodig, moet je dat willen? Scala kan hier ook een rol in spelen

Keuze 6 – rol overheid -

Leesvaardigheid neemt af – dan is een digitale slag moeilijker Je moet wel steeds meer de kant op dat je meer digitaliseert, je hebt daar geen keuze in Je moet het wel goed gebruiken Het is mooi dat er ook oog is voor het menselijke Huizen voor medewerkers goed idee, deed PTT ook. Huizen in Zuid zijn gebouwd voor het gevangenispersoneel, en toen die wat ouder werden zijn ze gaan settelen in Noord – grotere woningen Website Ooststellingwerf oogt gemakkelijk – maar mensen kunnen dingen moeilijk vinden

PB Elsloo over Toekomstvisie 8 juli 2025

Algemeen Verhaal Martijn is eigenlijk nu (met wat techoplossingen). Geeft geen idee dat het dan heel anders is. Inleidingen zijn te lang. Het duurt te lang voordat je echt ziet hoe het gaat. Positief insteken is belangrijk. Wel goed om mensen mee te nemen in hoe de toekomst er uit ziet. Toesturen als college bijgestelde versie vaststelt.

Keuze 1 jongeren binden Over 15 jaar afhankelijk van jongeren. Dus jongeren prio = goed! Maar zorg dat je kinderopvang in je dorp hebt (en ze niet naar een buurdorp gaan). Kinderopvang misschien anders dan nu?

Keuze 2 sociale basis Nu: individualistisch. Iedereen wil alles voor zichzelf. Gedeelde voetbal met buurdorp Boijl is wisselend succes (kantine etc meer in Boijl dan in Elsloo). Idee pot met geld voor initiatieven is goed. Maar zorg dat je niet te veel uitgaat van regels. Als je het legt bij mensen zelf, dan is het wel kwetsbaar. Er is behoefte aan? Gebruik voorbeelden van andere dorpen om daar een idee bij te krijgen. En op maat maken voor jezelf. Soort inspiratiegids. Wat zijn de belangrijkste dingen? Veel agrariërs die stoppen. Waar komen extra woningen, hoe gaat het dorp er uit zien? Het dorp moet levend blijven. Vergrijzing. Jonge aanwas is belangrijk. Aantrekkelijk voor jonge mensen. Jongeren willen een vrijstaand huis, schuur etc. Waarom boerderijen niet ombouwen tot kleinere units? We zijn niet gewend dingen te delen. Bv hofjes, wasmachine delen, auto delen. Iets als dorpsondersteuner a la Oldeberkoop is super. Gebruik die om bewustwording te creëren in het dorp (wat staat ons te wachten). Melkfabriek: komen zoals het nu lijkt alleen koopwoningen. Maar ook behoefte aan huur!

Scala sluit niet aan bij wat er nodig is (vrijwilligersondersteuning). Het is heel aanbodgericht. Ga naast ons staan en biedt wat wij nodig hebben en gevraagd hebben. Secretarisrol, penningmeesterrol is moeilijk in te vullen. Zorg dat bureau jou dingen uit handen neemt. Woningen zo bouwen, dat je echt samen leeft. Financiële hulp bij levensloopbestendig maken wordt afgeschaft. Bouw dit om naar inkomensafhankelijk en bv stimulans dat mensen voor elkaar gaan zorgen. Als je echt hulp nodig hebt, moet je verhuizen. Maar als mensen het met een traplift nog redden, moet dat kunnen. Geef het geld dat je uitspaart aan zorg (omdat er geen handjes zijn) aan mensen die voor elkaar willen zorgen.

Keuze 4 Mobiliteit. Opstapper is er wel. Automaatje voor iedereen inzetten. Passend vervoer naar school is belangrijk. Voor ouderen een supermarktbus op vaste tijden. Liftbankje. Appgroep. Dorpsbus. Matchen van mensen met elkaar (zie ook dorpsondersteuner).

Feedback PB Makkinga 15 juli 2025 “Als het geld gaat kosten, verhuizen naar de grote dorpen", ziet niet iedereen zitten. Eerst moest iedereen zo lang mogelijk thuis wonen. Rikkingahof eerst uitgekleed, nu weer ‘2.0’ nodig straks. Niet goed gedaan in het verleden. Energie: is hype. Zonder gas kunnen we niet. Veel projecten gaan failliet nu (biogas veel gesubsidieerd). Mensen procederen en daardoor komt het niet op gang. Gemeente strenger optreden daartegen. (voorbeeld biogasinstallatie bij boerderij, tegengewerkt door mensen van buitenaf). Zonder goede energieopslag, kun je niet veel qua verduurzaming. Voor voldoende batterijen voor heel NL is alle lithium ter wereld nodig. Kost te veel grondstoffen, maak je aarde kapot mee. Kernenergie is de toekomst. Ook wel wat geloof in de wetenschap en ontwikkelingen. Zorgelijk: levensduur van een windmolen. 20 jaar op land (5, 6 jaar op zee) straks heel veel afval. Geen energie in steken! Deelvervoer: in Leeuwarden liggen de deelscooters in de gracht. Men stopt er overal mee, want het functioneert niet. Met de bus van Makkinga naar Leeuwarden kan niet binnen 2 uur. Is er wel gemeenschapszin, samenhang voldoende in die drie grote kernen voor dit plan? Die samenhang is daar niet. Misschien op wijkniveau. Niet met hele dorp te doen. Is het dan nog steeds haalbaar? Huur en koop aanbieden voor ouderen.

Niet alleen sociale huur, want als je huis goed hebt verkocht, kom je daarvoor niet in aanmerking. Vanuit hier gaat men ook naar Steenwijk, Wolvega. (Dichterbij de kinderen bijv). Eerder stuurde gemeente heel erg op die kangoeroewoningen. Zit dat hier ook in? Ja, vorm van ‘community’ of knarrenhof. Alle vormen om zolang mogelijk met hulp in de buurt zelfstandig te kunnen blijven wonen. Aanvullen met meer voorbeelden of duiding bij 'samen leven'. Gevoel dat er hippe termen in staan, maar die niet altijd rendabel zijn. Investeren in dingen die ook in de toekomst blijven bestaan. Niet te veel bemoeien met ondernemerschap.

Kijk groter: helft van de regelgeving schrappen, veel mensen vrij die ander werk kunnen doen. Voorbeeld: dorpsbosje. Onderhoud. Nieuwe Faunawet, FUMO komt kijken, moeten in eens allemaal rapporten etc opstellen. Vier ambtenaren mee bezig. Evenementenvergunning te moeilijk. Vlomarkt, MOP. Evenementen worden nu de nek omgedraaid omdat het te moeilijk en te duur wordt en werkt demotiverend. Evenementen zo belangrijk voor de binding en saamhorigheid. Moet je wel in de benen houden. Niet kapot reguleren, je wilt juist die evenementen om saamhorigheid te houden en jongeren te trekken. Je wilt dat de gemeenschap initiatieven neemt, maar meer ondersteunen om dat mogelijk te maken. Vrijwilligers zijn nu al niet te vinden. Jonge gezinsleven is al intens. Dan ook nog samen opvang organiseren is dan uitdaging. Graag dat gemeente daar actievere rol in zou spelen. Opvang in het dorp is belangrijk. Ook voor jonge gezinnen binden aan de gemeente. En kinderen binden aan het dorp (naar opvang in Oosterwolde, dan mogen ze niet in Makkinga naar de peuterspeelzaal). Basisbehoefte. Zet in op kinderopvang-medewerkers. Je moet namelijk ook wel met z'n tweeën werken. Dan hebben we wel hulp van de gemeente nodig. Helpen met realiseren en in stand houden. Deelvervoer gaat niet werken. Mensen willen vrijheid. Bus rijdt te weinig. Apps gaan wel meer gebruikt worden over 15 jaar.

Voorbeelden meer uitwerken. Balans natuur, landschap en lokale economie: Vage omschrijvingen. Wat zijn dragers van het landschap? Concreter maken. Natuurherstel kan alleen met subsidies. En dat geld wordt steeds minder. Is landelijke politiek. Natuurherstel bestaat niet, gaat z’n eigen gang. Als ondernemer niet kan bestaan zonder subsidies, is het niet duurzaam. Kan het niet voort blijven staan.

Gemeente toegankelijk en benaderbaar: nu zonder afspraak is niet toegankelijk. Wens voor vrij inlopen. Wanneer je meteen iets wil doen. Gemeente schrikt snel en zegt snel: doen we niet, kunnen we niet. Vrbld bosje kappen, nieuwe Faunawet, provincie. Gemeente om advies gevraagd. Mailtje terug: daar zijn wij niet van, doen we niks mee. Hadden graag gewild dat er even werd meegedacht. Wij misten daar de gemeente.

OWO, vergunningen. Niet meer met Ooststellingwerf te maken. Integraliteit belangrijk, beter uitleggen.

Feedback PB Oldeberkoop 14 juli 2025

-

-

-

-

Eerste reactie erg algemeen CPO voor jongeren uit Oldeberkoop Mee eens dat jongeren binden topprioriteit Betaalbare woningen kan gemeente in wat doen, grondprijzen laag houden, het process rondom bouwen doorlooptijd sneller maken. Sneller tot realisatie woningen komen Jongeren nodig om de bloeiende school te behouden Hetzelfde (CPO) zou je kunnen doen bij ouderen Welzijn op dorpse schaal en dorpsondersteuner Als wijk zelf ook zorg inkopen als wijkzuster Verhuisbereidheid onder ouderen ligt laag Geld vanuit de gemeente nodig ter ondersteuning om zelf in te kopen, bijvoorbeeld dorpsondersteuner Thuishulp kleinschaliger regelen Aanbesteding wmo rekening houden met clustering zorg Zorg in woongemeenschap organiseren Zorg over leegstaande boerderijen (stukje economie) o Wat hiermee doen, spreiden functie Tekort aan kinderopvang, ook gastouders Natuurlijk willen ze een bloeiende economie Aanbesteding gemeente vaak externe bedrijven, Europese aanbestedingsregels, lokale inkoop Bereikbaarheid nodig voor jongeren om ze aan het werk in Ooststellingwerf te krijgen Haje voorziet zelf in het vervoer om zijn medewerkers te vervoeren, klein opzetten o Cluster van ondernemers bij elkaar zetten om zelf vervoer uit te zetten o Quick wins Er moet wel gebruik van worden gemaakt, het moet betaald worden bij verbinding en mobiliteit Zelfvoorzienend in energie: duurzaamheidscommissie Oldeberkoop,

Scan van Hanzehogeschool heeft uitgevoerd. Dorpswindmolen kost 70.000 euro, maar er is dan geen geld vanuit de gemeente. Informatievoorziening bestaan subsidies Bij repair cafe die 4x per jaar wordt georganiseerd, duurzaamheidscafe waar gemeente bij aansluit samen organiseren Rol gemeente: Willen erg graag een betrouwbare gemeente, dorpencoördinator vinden ze erg fijn

-

Liever geen stroperige processen, zoals paardenstallen, wisseling ambtenaren, beloftes niet nakomen Meer richten op kerntaken, maar afstand nemen, hoe dan betrokken blijven bij inwoners Onderhoud groen, teveel groen, maaibeleid, waarom geen wildbloeimengsel om het anders te laten oogsten? Regels voor vergunningen voor organiseren van evenementen, drukt op de begroting, bijvoorbeeld Sinterklaasintocht of dodenherdenking omdat er meer dan 100 mensen komen. Papieren werken erg ontmoedigend om het te organiseren. Jaarlijks terugkerende evenementen. Organiseren omslachtig en kostbaar, bijvoorbeeld EHBO niet voldoende moet event hulpverlening zijn kom je bij commerciële partijen

Oosterwolde Haerenkwartier Toekomstvisie 14 juli 2025 Keuze 1 - Jongeren: woningen, bereikbaarheid, werkgelegenheid en evenementen/dingen te doen. Ondernemers en scholing is belangrijk. Rechtstreeks contact tussen ondernemers/organisaties die mensen nodig hebben en MBO-opleidingen. Ondernemers moeten een duidelijke plek hebben waar ze met deze vraag terecht kunnen. Dit moet je makkelijker maken. Meer huizen voor lokale jongeren, zowel koop als huur. •

Toewijzingsbeleid moet anders (mensen met lange inschrijfduur uit andere delen van Nederland zouden geen voorrang mogen hebben).

•

Voor koop: Dus bv meer in CPO uitgeven.

•

Woningcorporaties kunnen ervoor kiezen om bepaalde woningen voor jongeren te reserveren.

Openbaar vervoer moet optimaal zijn, anders komen mensen er niet. Afhankelijkheid van de auto is groot. Keuze 2 – Specialistische zorg in Oosterwolde, Appelscha en Haulerwijk (en basiszorg in de andere dorpen). •

Ouderen kunnen hun tuin niet meer onderhouden. Maar hebben geen geld voor een hovenier.

•

Jongeren hebben niets met een tuin. Dus geef starterswoningen maar een klein terras en geen tuin.

•

Buurttuin en ieder alleen een eigen terrasje.

•

Risico: de drie grote dorpen vergrijzen steeds meer! Niet goed voor de leefbaarheid.

•

Oudere hulpbehoevende mensen in hofjes situeren.

•

Op oudere leeftijd verkassen is eigenlijk niet goed voor ze.

•

Alle woningen beter toegankelijk maken zodat je flexibel bent.

•

Voor mensen in een huurwoning is een verhuizing niet altijd te organiseren en te bekostigen.

•

Zorgaanbieders beter selecteren op hoe ze werken (efficiënt). Keuzevrijheid beperken is goed instrument, want dan efficiënter werken en keuze is voor mensen soms ook ingewikkeld.

•

Ontmoeting: Ketelhuis is een luxe dat we het hebben. We hebben plannen voor dagbesteding in het Ketelhuis. We brengen groentetassen rond. Eenzaamheid is groot in de buurt en soms een drempel voor mensen om mee te doen aan activiteiten. De ondersteuning vanuit het Leger Des Heils is erg belangrijk om samen met vrijwilligers dit te kunnen bieden. In Oosterwolde Noord is er ook een ontmoetingsplek, maar dat staat op losse schroeven.

•

Onzekerheden over het voortbestaan van het Ketelhuis, nav de Bruisplek. Verliezen we dan onze plek? Lange termijn zekerheid is heel belangrijk.

Keuze 3 – Balans natuur, landschap en economie •

Appelscha is niet prettig wonen door alle toeristen. Verkeersveiligheid is een ding. Zorg ervoor dat je er goed doorheen kan rijden. Het is nu chaotisch. Zorg dat er makkelijk doorstroming blijft en een balans tussen inwoners en recreanten.

•

Bevorderen dat mensen meer gaan besteden in Oosterwolde. Trambaan 8 en Hotel De Zon is mooi, maar je kunt hier verder nergens een terrasje pakken. In Appelscha benadrukken dat je in Oosterwolde veel mooie winkels hebt.

Keuze 4 – Zelfvoorzienendheid in energie Opslaan van energie is een ding. Belangrijk dat je lange termijn zekerheid hebt, als je daar in investeert. Plaatselijk gebruiken van de energie is slim. En zorgen dat iedereen er van profiteert. Keuze 5 – Bereikbaarheid en verbonden •

Deelvervoer organiseren vanuit dorpskamers organiseren, op plekken waar mensen elkaar toch al ontmoeten. Op je elektrische fiets en dan verder met de bus: je moet zorgen dat de fiets veilig bij het busstation staat. Of een netwerk van deelfietsen.

•

Openbaar vervoer is erg duur. Jammer genoeg kunnen we dit lokaal niet veranderen.

•

Zelfrijdend vervoer tussen de dorpen en pendeldiensten tussen de drie grote kernen en omliggende grote plaatsen.

Keuze 6 – Duidelijke, digitale en betrouwbare gemeente Als mensen dingen digitaal moeten doen, hou er rekening mee dat bv ouderen dat niet goed kunnen. Mensen hierbij helpen, bv in buurthuizen. Papieren aanvragen digitaal maken. Er moet altijd een loket blijven. Dan kunnen mensen kiezen. Bv vergunningen aanvragen moet wel persoonlijk gebeuren (maatwerk). Goed luisteren naar de mensen (bv klachten over de Wadi – het ziet er niet uit). Doe er wat aan of communiceer waarom je er niets aan doet of hoe er een oplossing gevonden kan worden. Prachtige plannen, maar hou rekening met de geluiden die vanuit inwoners komen.

Schriftelijke reactie PB Langedijke We hebben onlangs op de vergadering van Plaatselijk Belang Langedijke de concepttoekomstvisie besproken. We merkten dat het best lastig om feedback te geven op de eerste versie, omdat het plan nog heel abstract is. We waarderen het uiteraard dat de gemeente een toekomstvisie ontwikkeld en nadenkt over de keuzes te maken voor de lange termijn. Wel een paar algemene opmerkingen op, of eigenlijk meer vragen, over de toekomstvisie: •

•

•

• •

we zien in het plan dat met name de grote kernen Appelscha, Oosterwolde en Haulerwijk veel aandacht krijgen en dat veel in die dorpen gecentreerd wordt. Het lijkt er daardoor op dat de kleine dorpen voor ons gevoel meer aan het lot worden overgelaten. Want kijk naar woningbouw: op zich heel begrijpelijk dat met name in de drie grote kernen gebouwd gaat worden voor de oudere doelgroep. Maar er zullen altijd ouderen zijn die graag in bijv. ons dorp willen blijven wonen, met name ook vanwege de sociale context en het sociale vangnet dat ze daar ervaren. Hoe worden deze ouderen dan bediend? Worden ze ook geholpen bij het levensloopbestendig maken van hun woning? In het verlengde daarvan wordt geschreven dat in de drie kernener goede ondersteuning komt voor vrijwilligers en mantelzorgers. Maar hoe zit dat dan in de kleine dorpen? Er wordt wel geschreven dat er algemene voorzieningen en basiszorg kleinschaliger wordt aangeboden, maar ook hier is ondersteuning voor vrijwilligers en mantelzorgers belangrijk. Dus wat gaat de gemeente daaraan doen? Wat houdt bijv. slim deelvervoer in, hoe ziet dat eruit, hoe vinden we in de kleine dorpen vrijwilligers voor dit deelvervoer, etc? Kortom, het roept veel vragen op. In het plan staat vervolgens dat in de kleine dorpen inwoners zelf welzijn en informele zorg regelen.

Hoe dan, als we nu al te weinig vrijwilligers beschikbaar hebben voor activiteiten in het dorp? De dorpsondersteuner wordt genoemd, maar wie betaalt deze dan? Er wordt geschreven over een pendeldienst die van en naar grote dorpen rijdt. Rijdt deze dan ook door de kleine dorpen? Want dat is natuurlijk wel gewenst. Over woningbouw: blijft woningbouw in kleine dorpen ook bestaan, of wordt nu alles geconcentreerd in de drie kernen? Woningbouw in de kleine dorpen lijkt ons ook noodzakelijk en zeer gewenst.

We hopen dat jullie iets met deze input kunnen!

Reactie Grove schets en reactienota Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040

1. Jongeren binden Is er onderzocht waarom jongeren zich niet of slecht gebonden voelen aan Ooststellingwerf? De bewoners van Ooststellingwerf zijn geen doorsnee van de Nederlandse bevolking. Voelen jongeren die anders dan de midstream zijn zich hier veilig en op hun plaats? Indien hier geen onderzoek naar gedaan is, is het gissen naar welke aanpak de juiste is. 2. Wonen in kleine dorpen Leg niet teveel nadruk op voorzieningen in de drie kernen Oosterwolde, Appelscha en Haulerwijk. Zoals opgemerkt, verhuisbereidheid is laag. Maak meerdere woningen op een erf mogelijk zodat ouderen op hun stek kunnen blijven en grote boerderijen voor anderen beschikbaar komen. 3. Zorgstructuur en sociale basis Hier is vooral de verwachting dat zorg voor een deel door de gemeenschap plaats moet vinden een vraagteken. Hoe wordt dit precies gezien en wie moet die taken dan op zich gaan nemen. 4. Onderwijs en kinderopvang Het Stellingwerfcollege heeft een slecht imago. De vele lesuitval, en het gebruik van drugs (inclusief dealen op het schoolplein) is geen reclame voor de gemeente (en bindt jongeren niet) 5. Openbaar vervoer en bereikbaarheid Zorg ook voor goed vervoer naar de drie kernen en zorg niet alleen voor aansluiting naar steden in het Noorden want er zijn ook zat leerlingen die richting Zwolle, Amsterdam of verder moeten reizen. 6.

Recreatie en economie Hier sluiten we aan op de reacties die vermeld staat van anderen. 7. Toon en herkenbaarheid van visie De visie is nog erg abstract. Veel ideeën en ook goede ideeën maar nog wel erg onduidelijk hoe de uitvoering dan zou moeten. 8. Energie en duurzaamheid Er wordt benoemd dat er ruimte voor landbouw moet blijven. Wordt er in de gemeente eerlijk en goed gekeken naar de landbouw die hier plaatsvindt voor de export? Zou dit niet minder kunnen en meer gericht op landbouw voor eigen consumptie waardoor en automatisch meer ruimte komt voor woningen? 9. Rol van de gemeente Wat kan de gemeente doen om meer reclame te maken voor deze regio? Geef bekendheid aan producten die hier vandaan komen. (creëer onze eigen Bosche Bol)

Maak duidelijker aan een breder publiek dat iedereen hier welkom is en dat we naast mooie natuur ook vriendelijkheid en gastvrijheid te beiden hebben zijn.

Plaatselijk Belang Waskemeer 8 juli 2025

-

-

-

-

-

Verhaal Anna in 2040 niet herkenbaar, ‘spruitjeslucht’ Het verhaal lijkt teveel op het hier en nu In Waskemeer enquête uitgezet over meer samen in Waskemeer o Jeugd en ouders geven aan dat ze hier willen blijven wonen of terugkomen wonen, het leven is hier leuk en ze vrienden kennen, leefomgeving prettig met het sociale aspect. Kinderen in omgeving willen grootbrengen als dezelfde omgeving waarin ze zelf zijn opgegroeid, netwerk om hun heen. o Weinig mantelzorgers, kinderen verhuizen en hopen op zorg buren. In gezamenlijkheid in een Knarrenhof. o In Waskemeer vinden ze het vanzelfsprekend dat ze naar Haulerwijk moeten als ze ouders worden omdat de ruimte er nu al niet is. Dat gebeurt al. Verhuizen naar kleinere woningen met winkels in de buurt. Wens om zoiets te hebben waar ze onderling op elkaar kunnen letten. Wanneer mensen nog zelfstandig zijn, of voor lichte zorg, zorgcirkel of wijkverpleegkundige. Tussenoplossing misschien wel heel tijdelijk, wellicht twee keer verhuizen. Zolang mogelijk thuis blijven wonen en dan overstap naar zorg. ▪ Nieuwbouwplan voor senioren, of ondersteuning om communityknarrenhof op te zetten met gezamenlijke ontmoetingsplekken Meer hbo werkgelegenheid Website Waskemeer onder kopje ´meer samen´ de plannen die worden ondernomen: verschillende inwoners dragen deze plannen.

Opbouwwerker ondersteund met enquete en speerpunten waar mensen in groepjes aan werken. Laagdrempelige zorg, thuiszorgmedewerker in dorpen en zwaardere zorg in de kernen. Met elkaar te organiseren, aan dorpen over laten. Scholen, wat je hebt wil je niet kwijt. Verjonging in de dorpen door doorstroming, ontstaat er ruimte voor jonge gezinnen en studenten die terugkomen die een gezin stichten. Ontbreekt zienswijze onderwijssituatie hbo, mbo Potentie onderwijs, drukken ouders, jeugd wordt beschermd opgevoed, liever op school in dorp houden dan naar hoger niveau in Drachten Hub in Waskemeer, die hub gaat de gemeente uit, Nij begun gelden voor vervoersverbinding Waskemeer naar Oosterwolde gaat via Haulerwijk, geen rechtstreekse verbinding. Iedereen heeft een auto. Slimme app, diensten aanbieden en afnemen. Vraag Katja afkorting boeren grond die overblijft

-

Kleinere huizen met grote grond, mensen zonder kinderen die kunnen doorschuiven. Huiden nu een eengezinswoning bezet. Gevarieerd bouwen. Recreatie: geconcentreerd in Appelscha. Explicieter benoemen waar, want gemeente heeft eerder recreatie tegengehouden in Waskemeer. Dus explicieter opschrijven.

Feedback Planbureau Fryslân Ons voornaamste punt van aandacht ligt in het gebrek aan 'afruilen'. Daarmee loop je het risico op een toekomstbeeld waar je het eigenlijk niet mee oneens kan zijn. Er wordt duidelijk wordt benoemd waar men wél voor kiest, maar wat ik mis is: wat betekent dat dan, waar kies je dan niet voor? Waar zit de pijn? Welke consequenties heeft dat? Dus bv. in termen van geld, kwaliteit, ruimte etc. Door die afruilen niet in beeld te brengen, loop je het risico dat het een hoog-over, abstract beeld wordt waar iedereen het 'wel mee eens is', maar waar je vervolgens eigenlijk niet zoveel mee kunt, omdat de pijnlijke keuzes niet gemaakt zijn - of in ieder geval onvoldoende in beeld zijn gebracht. Daarnaast erg leuk om die storytelling te lezen! Het eerste is wel heel erg een doemscenario, bijna alsof de wereld vergaat. Ik snap dat je in beeld wilt brengen wat er gebeurt als we nu geen keuzes maken, maar nu is het wat ons betreft iets té onrealistisch; en het verschil met het tweede verhaal is te groot denk ik. Ook daar missen de pijnlijke consequenties van keuzes die we nu moeten maken.

Feedback OCO 9 juli 2025

Keuze 1: Jongeren binden • • • • • •

Versterk de aansluiting van onderwijs op de lokale arbeidsmarkt, met focus op zorg, techniek, agrarisch, horeca en recreatie. Betaalbare woningen zijn cruciaal om jongeren te trekken en te behouden; wonen en werken moeten primair op elkaar worden afgestemd. Durf heldere keuzes te maken voor arbeid en wonen, anders missen we kansen. Voorzieningen moeten aansluiten op de wensen van jongeren. Specifieke aandacht voor het behouden van mbo’ers en het terughalen van hbo’ers, aantrekkelijk voor beide groepen zijn. Agrarische sector verdient expliciet aandacht in de koppeling met onderwijs. Open hiring (blind aannemen) wordt genoemd als mogelijkheid om personeelstekorten te verminderen.

Keuze 2: Zorg en Sociale Basis • • • •

Professionele zorg wordt soms onterecht gezien als alleen ‘basiszorg’ of ‘zwaardere zorg’; duidelijkere terminologie gewenst. Huisvesting voor mensen met een beperking ontbreekt, met als gevolg vertrek naar andere gemeenten; gemeente kan hier meer regie op nemen. Mantelzorgwoningen verdienen aandacht binnen het woonzorgaanbod. Sterke sociale basis en zorg zijn essentieel om inwoners in de gemeente te houden.

Keuze 3: Natuur, Landschap en Economie • • •

Duidelijker benoemen dat de economie voorop staat; natuurorganisaties hebben al een sterke stem, gemeente moet meer opkomen voor ondernemers. Gemeente kan ondernemers ondersteunen binnen natuurgebieden, waarbij regels worden gehanteerd maar ondernemers perspectief behouden. Balans tussen natuur en ondernemen vraagt om duidelijkheid en keuzes. Nu komen we in het midden uit.

Keuze 4: Energietransitie en Ondernemerschap

•

• • • •

Ondernemers willen investeren in duurzame oplossingen (zoals accu’s), maar worden belemmerd door regelgeving en gebrek aan gemeentelijke ondersteuning. Stoppen met zonnepanelen op landbouwgrond wordt genoemd; focus op alternatieve energieopwekking, bijvoorbeeld wind. Gemeente moet belemmeringen voor zelfvoorzienendheid van inwoners wegnemen waar mogelijk. Stimuleer individueel ondernemerschap, ook op duurzaamheidsgebied. Voorbeelden van beleidsvoornemens (biogas, CO2, NOX) worden door regelgeving moeilijk haalbaar geacht.

Keuze 5: Bereikbaarheid en Infrastructuur • • • •

Verbetering van asfaltwegen en doorstroming is nodig; bereikbaarheid blijft essentieel. Fietsinfrastructuur en hubs passen binnen duurzaam vervoer; digitalisering wordt als landelijk thema gezien, niet als gemeentelijke verantwoordelijkheid. Digitale infrastructuur moet wel betrouwbaar zijn, maar wordt niet als primair gemeentelijk thema ervaren. Innovaties als autonoom vervoer zijn toekomstgericht, maar nog in ontwikkeling.

Keuze 6: Bestuur en Samenwerking • • • •

Efficiëntieslag binnen OWO-samenwerking gewenst, met nadruk op persoonlijk contact ondersteund door digitale middelen. Medewerkers die in de gemeente wonen en ‘meer op straat zijn’ maken het verschil. Digitalisering moet ondersteunend zijn aan mensen, niet andersom. AI wordt als containerbegrip gezien en vraagt om duidelijke definities en toepassingen.

Grove schets Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 Ooststellingwerf 2040: Jong van geest. Groen van karakter. Sterk van binnenuit. Eerste versie, 8 juli 2025

1 Grove schets Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040

Inleiding Toekomstvisie 2040: een kompas dat richting geeft De wereld om ons heen verandert snel. Ooststellingwerf staat voor grote opgaven: De bevolking vergrijst, jongeren trekken weg en onze dorpen veranderen sneller dan ooit. Tegelijkertijd groeit de druk op natuur, landschap en ruimte. De energietransitie, de druk op de woningmarkt en veranderingen in het buitengebied brengen grote uitdagingen met zich mee. Ook voor de agrarische sector verandert er veel. Onze gemeenschap, ooit vanzelfsprekend hecht, verandert. Vrijwilligers zijn er steeds minder en met de toenemende vergrijzing wordt het nog moeilijker het verenigingsleven in de benen te houden. Ook groeit het wantrouwen richting de overheid – landelijk en lokaal – en voelen inwoners zich niet altijd gehoord. De verschillen tussen groepen mensen worden groter: tussen jong en oud, tussen kern en buitengebied, tussen toekomstdenken en behoud van het vertrouwde. Tegelijkertijd zijn onze sterke punten – zoals gemeenschapszin, het prachtige landschap en het hoge welzijn – waarden die we willen behouden en versterken. Juist daarom maken we nú een Toekomstvisie. Om zelf keuzes te maken, voordat ze vóór ons worden gemaakt. Om zelf de regie te houden op wat belangrijk is voor onze dorpen, onze mensen en ons landschap. Wachten is geen optie.

Als we nu niet helder zeggen wat we willen, missen we kansen en lopen we achter de feiten aan. De vergrijzing en ontgroening (tekort aan jongeren) slaan in Ooststellingwerf harder toe dan in andere gebieden. De verwachting is dat ons inwoneraantal gelijk blijft, waarvan het grootste deel 65+ is. Tegelijkertijd blijft het aandeel jongeren (onder 35) klein, vooral doordat er steeds minder kinderen worden geboren. Als gevolg daarvan daalt het gemiddeld aantal personen per huishouden, terwijl het totaal aantal huishoudens tot 2040 naar verwachting met meer dan 600 zal toenemen. De dubbele vergrijzing gaan we merken op alle bovengenoemde terreinen. Onze huidige zorgaanpak is bijvoorbeeld over 10 jaar onbetaalbaar en niet uitvoerbaar door de toename van het aantal zorgvragende ouderen en het tekort aan mensen om het uit te voeren. NB Het zijn niet alleen de ouderen waardoor de zorgvraag toeneemt. We worden met z’n allen steeds ongezonder en hebben op steeds jongere leeftijd een(of meer) chronische aandoening(en). In Ooststellingwerf is dit probleem groter dan in andere Friese gemeenten, waardoor het beschermen van de gezondheid niet alleen gewenst, maar ook noodzakelijk is. Scherpe koers Met deze Toekomstvisie bepalen we samen onze koers: om vast te houden wat ons sterk maakt en voor de ontwikkeling van wat nodig is.

Zodat Ooststellingwerf in 2040 nog steeds een gemeente is waar mensen willen blijven, willen terugkomen en mee willen doen – midden in een landschap dat we koesteren. En de gemeente als organisatie dichtbij is, luistert, keuzes durft te maken en iedereen meeneemt. Richtinggevend kompas De Toekomstvisie is een richtinggevend kompas voor iedereen die meewerkt aan de ontwikkeling van Ooststellingwerf. Zo zorgen we dat we op de lange termijn samen de juiste keuzes maken. Keuzes over wat we wél doen en wat we laten. Over waar we in investeren, en hoe we onze brede welvaart behouden voor toekomstige generaties. In de praktijk betekent dit dat we nieuwe

2 Grove schets Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040

beleidsvisies toetsen aan de Toekomstvisie. En voor bestaande visies betekent dit dat we die erop aanpassen als dat nodig is. Met het doel om de grote opgaven van deze tijd het hoofd te bieden en tegelijk de kracht van Ooststellingwerf te behouden.

Grove schets: stap op weg naar de Toekomstvisie 2040 Het maken van de Toekomstvisie doen we in stappen. Voor u ligt een eerste grove schets – de hoofdlijnen - van de Toekomstvisie. Het bevat voorstellen voor keuzes waar we graag over in gesprek gaan met inwoners (via plaatselijk belangen en bewonerscommissies), ondernemers, maatschappelijke organisaties en de gemeenteraad; zijn dit inderdaad de keuzes die we moeten en willen maken? De keuzes zijn dus nog niet definitief. Met die feedback werken wij de keuzes uit tot de uiteindelijke Toekomstvisie. Die leggen we ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad. Hoe het vervolgproces er precies uit ziet, staat in de bijlage.

Hoe kwamen we tot deze grove schets? Deze grove schets van de Toekomstvisie 2040 is het resultaat van een gefaseerd en zorgvuldig proces, waarin lokale betrokkenheid en externe expertise hand in hand zijn gegaan. We hebben bestaande materialen benut, zoals de uitkomsten van de burgerpeiling, analyse van het gemeentelijk beleid, waar veelvuldig inwoners bij betrokken zijn geweest. Bureau Louter onderzocht voor ons de woonaantrekkelijkheid voor jongvolwassenen in Ooststellingwerf. Planbureau Fryslân voerde een trendverkenning uit om de belangrijkste uitdagingen voor Ooststellingwerf richting 2040 in kaart te brengen. Ook peilden we via enquêtes hoe onze jongeren en ondernemers naar de toekomst kijken en welke zorgen of kansen zij zien. Op basis van deze feiten én van lokale ervaringskennis zijn gesprekken georganiseerd met een breed palet aan belanghebbenden: ondernemers, inwoners (tijdens de open dag), gemeenteraadsleden, het college van B&W en het directieteam. De verkregen inzichten en aanbevelingen zijn vertaald naar deze ‘grove schets’ van de Toekomstvisie 2040. Daarmee rust dit document op een gedegen fundament van objectieve data, lokale ervaringskennis en bestuurlijke ambitie.