Bijlage 2. Jaarverslag hûs en hiem 2025

il

.

em

I

j aarversiag 2025 ólè

jaarversiag 2025

lnhoud

Pagina

Jaarverslag Programma Doelstelling en taken Bestuursverslag 2025 Paragrafen Onderhoud kapitaalgoederen Bedrijfsvoering Weerstandsvermogen Samenvatting vermogenspositie, resultaten en financiële kengetallen Verbonden partijen

5 6 18 18 18 20 21

Jaarrekening Financieel jaarverslag Balans per 31 december 2025 Overzicht baten en lasten 2025 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Rechtmatigheid Toelichting op de balans per 31 december 2025 Toelichting op overzicht baten en lasten 2025 Overige gegevens controleverklaring

Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3:

22 22 23 24 26 27 29

35

Samenstelling bestuur/bureau Samenstelling commissies Overzichten productiecijfers 2025

3

39 41 43

Doelstelling en Taken Voor het opstellen van hetjaarverslag 2025 wordt uitgegaan van de voor 2025 geldende Gemeenschappelijke regeling. Doelstelling: De Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem, adviseurs omgevingskwaliteit, is opgericht 1 januari 1985 en voortgekomen uit: 1925: 1947: 1980:

Provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van de inbreuk op de schoonheid van stad en land. Provinciale Friese Schoonheidscommissie. Friese Schoonheidscommissie HUS en HIEM.

De regeling heeft ten doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Friesland. Taken: Het lichaam geeft met behulp van een hem ten dienste staand bureau uitvoering aan de bovengenoemde doelstelling en oefent daarbij de volgende taken uit: a. het beschikbaar stellen van onafhankelijk en deskundig personeel ten behoeve van de bemensing van de adviescommissie als bedoeld in artikel 17.9 Omgevingswet die door de raden is ingesteld; b. het voordragen van personen tot benoeming van leden van de adviescommissie ten behoeve van de voorstellen van de colleges daartoe aan de gemeenteraden; c. het verzorgen van het secretariaat van de adviescommissie; d. het faciliteren van de adviescommissie, zodat deze commissie haar taken kan uitvoeren overeenkomstig de door de raden vastgestelde Verordening op de gemeentelijke adviescommissie omgevingskwaliteit; e het opstellen van het jaarverslag van de adviescommissie en toezending daarvan aan de gemeenteraden; f.

het geven van adviezen over algemene vraagstukken betreffende de omgevingskwaliteit aan gemeenten, andere openbare lichamen en aan particulieren, de laatsten voor zover het een tweede onafhankelijke beoordeling betreft van bouwplannen gelegen buiten de aan de Gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten; g. het op verzoek van de colleges voorzien in advisering over gemeentelijke monumenten, in het bijzonder ten aanzien van beeldbepalende panden binnen ingeschreven beschermde stads en dorpsgezichten en in de advisering van objecten met door de gemeente toegekende cultuurhistorische waarden; h. alle overige feitelijke werkzaamheden die nodig zijn voor de advisering Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de advisering vanuit hûs en hiem sterker gericht op een integrale benadering van het brede begrip omgevingskwaliteit. De naam van de GR is per 1 januari 2024 veranderd in hûs en hiem advisering omgevingskwaliteit en het bureau draagt de naam hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit.

Bestuursverslag 2025 2025 was op meerdere fronten een bijzonder jaar. Niet alleen vierden we het 100-jarige jubileum van de adviescommissie, ook vond er een wisseling plaats van de secretaris-directeur en ligt er een mooi advies voor een nog bredere borging van de omgevingskwaliteit voor ons moaie Fryslân. Veel om op terug te kijken en een sterke basis voor de blik vooruit. 4 GS ç -q( .ç,

(1OO Jubileumjaar ln 2025 vierden we een bijzondere mijlpaal: 100 jaar advisering over de schoonheid van Fryslân. ln 1925 werd de provinciale Friesche Adviescommissie ter wering van inbreuk op de schoonheid van stad en land opgericht. Nu, een eeuw later, is de commissie nog steeds van belang. lnmiddels in een meer uitgebreide adviestaak waarbij gemeenten niet alleen op gebouwniveau advies kunnen vragen, maar op de bredere omgeving en steeds meer aan de voorkant van planvorming, zoals bij het vormen van kaders voor nieuwe ontwikkelingen. 100 jaar advisering over de schoonheid van Fryslân is een feest waard. En dat is precies waar we in 2025 voor hebben gezorgd. Speciale zitting van de Adviescommissie Omgevingskwaliteit het Provinciehuis in Op 6 oktober 2025, tijdens een feestelijke zitting in de Statenzaal van schoonheid van Fryslân. ln over de advies onafhankelijk een eeuw stil bij stonden we Leeuwarden, huidige Adviescommissie van de voorloper van de plaats zitting eerste ooit de oktober 1925 vond van de koning Arno commissaris door voorgezeten werd Omgevingskwaliteit. De speciale zitting beschikbaar stellen het en vergadering Brok. We zijn hem zeer erkentelijk voor het leiden van de waren Adviescommissie van de Statenzaal op deze historische dag. Naast de huidige leden van de aanwezig.

ook oud-commissieleden en de leden van het Algemeen Bestuur van hûs en hiem Commissievoorzitter Marc A. Visser riep in zijn toespraak op om het weer nadrukkelijker over schoonheid te hebben: Wy sille praete oer skjintme. Frank Reitsma, Marloes Eskens en Gertjan Timmer gaven toelichting op de illustraties van omgevingskwaliteit, die waren ingediend door commissieleden en bestuurders. Vervolgens werd onder leiding van Arno Brok gestemd over de mooiste Friese projecten op het gebied van architectuur, monumenten en landschap. De vijftien geselecteerde projecten werden tijdens het jubileumsymposium op 30 oktober voor het eerste vertoond. ln 2026 gaan ze als reizende tentoonstelling langs de Friese gemeenten. Tijdens de bijeenkomst nam Meindert Schroor ons mee in een historische reflectie met zijn bijdrage Van object naar omgeving. Dit is ook de titel van de jubileumpublicatie waarvan Hein de Haan (voorzitter bestuur hûs en hiem) het eerste exemplaar overhandigde aan Arno Brok. Het was een historische middag vol ontmoetingen, verhalen en inspiratie op een unieke locatie. De speciale zitting werd afgesloten met een prachtige groepsfoto als herinnering aan een feestelijke bijeenkomst waarop verleden, heden en toekomst samenkwamen in het culturele hart van Fryslân.

Symposium in De Tiid Op 30 oktober 2025 vond in Cultuur Historisch Centrum De Tiid in Bolsward het symposium plaats ter viering van het 100-jarig jubileum van de Friese Adviescommissie Omgevingskwaliteit. Voorafgaand aan het symposium werden diverse rondleidingen gegeven door het gebouw en de nabij gelegen Broerekerk. Hoofdthema van de lezingen was hoe de schoonheid van Fryslân behouden en versterkt kan worden onder het stelsel van de Omgevingswet. De gemeenschappelijke zorg voor een goede omgevingskwaliteit vereist nieuwe vormen van samenwerking tussen alle betrokken partijen. Mooie bijdragen van Rijksbouwmeester Francesco Veenstra, historicus Meindert Schroor en de door de Friese overheden benoemde verkenners lngrid van de Vegte en Bas Schout. Zij presenteerden toekomstscenarios en benadrukten de urgentie voor het ontwikkelen van een gezamenlijke visie en deden aanbevelingen voor meer en betere samenwerking. Na deze inspirerende middag kunnen we op naar de volgende 100 jaar!

*Jo

Communicatie Om zowel voor gemeenten als voor inwoners van de provincie Fryslân beter zichtbaar te maken wat hûs en hiem kan betekenen ten aanzien van de omgevingskwaliteit, is YFK in 2025 aangetrokken als marketing en communicatie adviseur. Aan het begin van het jaar is vooral ingezet op het helder vaststetlen van de profilering van hûs en hiem en een daarop aansluitend communicatiepian. De tweede helft van het jaar heeft met name in het teken gestaan van communicatie en evenementorganisatie rond de jubileumactiviteiten. Daaromheen zijn onder meer diverse nieuwsbrieven verspreid en is een blogreeks opgebouwd over meesters in de ambacht.

Excursie Een keer perjaar organiseert hûs en hiem een excursie met de leden van de Centrale Adviescommissie omgevingskwaliteit. Ook enkele leden van het Dagelijks Bestuur namen deel. De eerste stop was bij het kunstwerk Wachten op hoog water van Jan Ketelaar bij Holwerd. Vervolgens bezochten we het Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC) te Lauwersoog: een beleef- en onderzoekscentrum en het nieuwe thuis voor zeehondjes. We werden ook rondgeleid door de Waddenzee Experience. Hoogtepunt van de excursie was de bezichtiging van de Suvelfabryk in Lioessens, een project waarbij industrieel erfgoed is getransformeerd tot een recreatieverblijf met een uitzonderlijk hoge belevingswaarde. De deelnemers waren vol lof over de initiatiefnemers en over architect Marije Talsma van TWA. Zij nam als commissielid deel aan de excursie maar vertelde ook mooie verhalen over de totstandkoming van dit bijzondere project.

w7XÌjij

l

.

Fietstochten ln verschillende gemeenten is in 2025 een fietstocht met de raadsleden georganiseerd. Een goed gebruik van hûs eri hiem om met elkaar van gedachten te wisselen over de omgevingskwaliteit in de betreffende gemeente en hoe we daar gezamenlijk zorg voor dragen. ln Smallingerland richtte de fietstocht zich dit jaar met name op het erfgoed binnen Drachten, waar de geschiedenis als industrieplaats nog altijd zichtbaar is in het straatbeeld. Met concrete voorbeelden in beeld komen waardevolle gesprekken op gang die de samenwerking aanscherpen tussen de gemeenteraad die beleid vaststelt en de adviescommissie die op basis van dat beleid adviseert. Ook op Ameland gaf de fietstocht aanleiding tot een sterke wisselwerking tussen raad en commissie.

Personeel Het jubiieumjaar viel samen met het laatste jaar van Marc A. Visser als secretaris-directeur van hûs en hiem. Op 28 november namen collegas, bestuursleden, gemeente ambtenaren en andere relaties afscheid op hoogte, in de panoramazaal van de iconische Achmeatoren. Naast mooie dankwoorden voor 14 jaar samenwerking, mocht Marc Visser ook de hûs en hiem prijs in ontvangst nemen uit handen van bestuursvoorzitter Hein de Haan. De hûs en hiem prijs is bestemd voor een persoon die zich op bijzondere wijze heeft ingezet voor het behoud en de verbetering van de ruimtelijke schoonheid in Fryslân. Het gaat daarbij niet om een éénmalig project, maar om het oeuvre van een persoon gedurende een langere periode. Marc Visser verdient de hûs en hiem prijs omdat hij zich gedurende zijn hele loopbaan onvermoeibaar heeft ingezet voor de architectuur, de laatste jaren in het bijzonder voor de schoonheid van Fryslân. Alles bij elkaar vormt zijn werk een indrukwekkend oeuvre dat blijvende invloed heeft op onze leefomgeving, precies waar de hûs en hiem prijs voor is bedoeld.

Per 1 november 2025 is Wiepkjen Kingma benoemd tot secretaris-directeur van hûs en hiem, adviseurs omgevingskwaliteit. Zij volgt Marc A. Visser op. Kingma neemt ook diens rol als voorzitter van de Centrale Adviescommissie omgevingskwaliteit over. lr. Wiepkjen Kingma is als architect afgestudeerd aan de TU Eindhoven en werkte daarna onder meer bij diverse architectenbureaus in Rotterdam. Kingma heeft brede kennis en ervaring op het gebied van ontwerp en advisering. Zij werkte sinds januari 2019 al bij hûs en hiem als adviseur omgevingskwaliteit. Als aanvulling op het team vaste adviseurs bij hûs en hiem zijn Douwe Douma en Erik Vellinga aangesteld en benoemd als adviseurs omgevingskwaliteit. Daarnaast is er de reguliere wisseling geweest van leden van de Gemeentelijke Adviescommissie omgevingskwaliteit van hûs en hiem. Deze externe leden worden voor drie jaar benoemd en kunnen daarna gedurende voor een termijn van drie jaar worden herbenoemd en als reserve-commissielid optreden. De benoeming van de leden van de adviescommissie geschiedt door de gemeenteraden en colleges van B&W van alle 17 gemeenten, die deelnemen aan de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem.

Voor 2026 traden de volgende leden toe: Harm Tigchelaar (architect), Arnold Venema (architect), Jan van der Grift (landschap), Joris van Loenhout (stedenbouwkundige), Kurt Boomgaard (restauratiedeskundige) en Durkje van der Wal (architectuurhistorica).

10

TRKN Het Team Ruimtelijke Kwaliteit Nederland (TRKN) is een samenwerkingsverband van 7 regionale advies organisaties en de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit. Naast de Federatie zijn aangesloten Libau (Groningen), Oversticht (Overijssel), Gelders Genootschap, Mooi Noord-Holland, Mooisticht (Utrecht), Dorp Stad en Land (Zuid-Holland en Zeeland) en hûs en hiem (Fryslân). Het voorzitterschap en secretariaat van TRKN rouleert onder de leden. ln 2024 vervulde hûs en hiem deze rol al en op verzoek van de andere organisaties is het voorzitterschap door hûs en hiem in 2025 voortgezet. ln 2025 was hûs en hiem bovendien gastheer van de TRKN teamdag, waarop de medewerkers van alle aangesloten organisaties samenkomen. Niet alleen om een kijkje te nemen in elkaars werkomgeving, ook om op informele wijze ervaringen uit te wisselen over het werk. Wij nodigden de TRKN-collegas uit in Heeg. Samen stapten we op de fiets en aan boord van skûtsjes om het Friese landschap te beleven.

Verder werd in 2025 in TRKN-verband doorgewerkt aan de ontwikkeling van de Bouwsteen Omgevingskwaliteit. De Bouwsteen is een model of format dat houvast moet bieden bij het opstellen van beleid voor omgevingskwaliteit onder de Omgevingswet. Daarbij gaat het niet alleen om het uiterlijk van bouwwerken, maarjuist om het geheel van cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit, landschapskwaliteit en de inrichting van de openbare ruimte. De kracht van de Bouwsteen zit in de structuur: het model laat zien hoe je gebiedsgericht kunt werken, hoe je ambities kunt vertalen naar werkbare beoordelingskaders, en hoe je beleidsregeis en planregels logisch met elkaar kunt verbinden. De Bouwsteen sluit aan bij het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en is inzetbaar binnen het gehele instrumentarium van de wet.

11

Advies Een moaier Fryslân voor en van iedereen samen voor Al 100 jaar advisering over Friese schoonheid, maar hoe zorgen we ook in de toekomst naar de breder om nog 2025 ons anno goede omgevingskwaliteit? De Omgevingswet stimuleert aanpak integrale Een zijn. ruimtelijke kwaliteit te kijken. Samenwerking zal daarvoor de sleutel waarbij alle partijen in een vroege fase van ontwikkelingen betrokken zijn. Provincie, gemeenten, is experts en initiatiefnemers; samen zorgen we voor een moai Fryslân. Want omgevingskwaliteit van en voor iedereen. Friese ln een gezamenlijke opdracht van hûs en hiem met de Provincie Fryslân, de Vereniging Fryslán in kwaliteitscultuur een hoe onderzocht Gemeenten (VFG) en De Friese Aanpak (DFA) is én geborgd worden kan verder ontwikkeld kan worden en hoe omgevingskwaliteit sterker en gestimuleerd. Het onderzoek heeft geleid tot een duidelijk advies: zorg voor een breed kennisin te adviescentrum in de provincie Fryslân. Het volledig advies is via de website van hûs en hiem voor de zien. De aanbevelingen zijn een mooi startpunt voor een gezamenlijke visie en strategie twee zijn lnmiddels gaan. slag de mee aan graag opdrachtgevers toekomst, waar de vier kwartiermakers aangesteld die samen met een kernteam verder gaan verkennen hoe dit er over concreet uit kan komen te zien. Een goede aftrap voor de volgende 100 jaar advisering omgevingskwaliteit van Fryslân.

12

Personele bezetting ln 2025 hebben zich een aantal mutaties voorgedaan in het personeelsbestand. Vooruitlopend op de pensionering met ingang van januari 2026 van de directeur Marc Visser is per 1 november 2025 Wiepkjen Kingma als directeur hûs en hiem benoemd. Daarnaast zal een medewerker vanaf 1 januari 2026 zijn resterende verlofdagen inzetten en uiteindelijk medio 2026 met pensioen gaan. Om te anticiperen op deze wijzigingen zijn per 1 oktober Douwe Douma en per 1 december Erik Vellinga aangenomen als adviseurs omgevingskwaliteit. De bezetting van hûs en hiem is in 2025 uitgekomen op een gemiddelde van 9,87 FTE. De lichte stijging ten opzichte van het gemiddelde van 9,85 in 2024 is toe te schrijven aan de korte tijdelijk overlappingen eind 2025. Eind 2025 waren 13 medewerkers in dienst bij hûs en hiem (ten opzichte van 12 medewerkers ultimo 2024). Begin 2026 is de bezetting weer terug naar 12 medewerkers. Het ziekteverzuim over 2025 bedroeg 0,56%, berekend op basis van de totale gemiddelde ureninzet van de medewerkers. Productiecijfers 2025 ln 2025 zijn in totaal 3.272 (eerste) adviesaanvragen behandeld. ln 2024 ziin dat er 3.062 geweest. Daarmee is het aantal (eerste) adviesaanvragen ten opzichte van 2024 met 6,9% toegenomen.

Omdat in veel gevallen na de (eerste) adviesaanvraag nog een vervolgaanvraag komt is het totale aantal planbehandelingen een veelvoud van het aantal (eerste) adviesaanvragen. Het totaal aantal planbehandelingen is gestegen: 6.567 in 2025 ten opzichte van 6.265 in 2024, hetgeen een stijging van 4,8% betekent. ln 2025 zijn daarmee gemiddeld 2,01 behandelingen per aanvraag nodig geweest. ln de vergelijking met het gemiddelde van 2,05 in 2024 betekent dit een lichte daling. ln 2025 was van de eerste aanvragen 38,1% vooroverleg (2024: 37,3%). Van het totale aantal behandelingen in 2025 was 31,9% vooroverleg (2024: 30,5%). Het voeren van vooroverleg alvorens over te gaan tot het aanvragen van een omgevingsvergunning biijft een veel gehanteerd instrument bij de aangesloten gemeenten. Productiecijfers Betreft:

2025

2024

(eerste) ad.iesaanagen

3.272

3.062

l Mutatie I Mutatie-% 210

6,9%

waaren aantal ooroer1eg

1.245

1.142

103

9,0%

ooroei1eg /(le) adÃesaanwagen

38, 1%

37,3%

0,8%

2,0%

aantal planbehandelingen

6.567

6.265

302

4,8%

waarvan aantal ooroei1eg

2.096

1.911

185

9,7%

ooroerleg /aantal planbehandelingen

31,9%

30,5%

1,4%

4,6%

13

Opbrengsten reguliere advisering per gemeente 2020

2022

2023

2024

€ 52.708

€ 62.553

€ 41.079

€41.988

€41.024

€ 50.699 € 14.924

Achtkarspelen

€47 199

€ 49.578

€ 41.737

Ameland

€ 39.762

€44.828

€ 38.771

C 10.768

Dantumadiel

2025

2021

€ 10.126

€ 17.551

€7.277

€ 18 708

€ 85.814

€ 151.184

€ 242.993

€ 45.657

€ 48.394

De Fryske Marren

€ 55,416

€ 78.975

€ 80.654

Harlingen

€ 27.151

€ 36.304

€46.844

€ 38.947

Heerenveen

€ 39.908

€ 39.596

€ 41.041

€48.160

€40.390

€ 74.381 € 247.515

Leeuwarden

€ 194.714

€ 218.416

€ 185.984

€ 142.553

€250.170

Noardeast-Fryslåfl

€ 123.432

€ 126.244

€ 96.391

€ 99.945

€ 134.265

€ 124.205

Ooststellingwerf

€41.445

€ 54.898

€ 54.572

€47.760

€ 57.867

€ 79.836 € 81.148

€ 67.040

Opsterland

€ 65.236

€ 53.558

€ 72.24]

€ 93.406

€ 9.702

€ 11.820

€ 10.105

schiermonnikoog

€6.114

€8.642

€ 8.894

smallingerland

€ 62.999

€ 105.975

€ 104.242

€ 99.007

€ 109.736

€ 130.875

Súdwest-Fryslån

€ 145.880

€ 196.698

€ 170.552

€ 206.039

€ 201.626

€ 183.069

€ 20.854

€ 29.444

C 20.326

€ 14.252

€ 10.451

€ 21.942

Terschelling

€ 20.394

€ 30.139

€ 16.735

Vlieland

€ 10.057

ë 15.257

€ 13.062

Waadhoeke

€ 82.928

€ 107.607

€ 85.752

€ 93.66]

€ 124.995

€ 112.490

weststellingwerf

€ 63.3S5

€68.149

€ 52.768

€ 68.823

€ 90.983

€ 81.997

€1.038.562

€ 1.256.668

€1.109.108

€ 1.149.743 -

€1.474.279

€ 1.565.978

lnkomsten reguliere advisering per kwartaal + totale jaarinkomsten 1 800 000 1.565.978 l 1 600.000 1.445.319 1.400.000 1.252.740 1 200 000

N\____/ 1.122.803 1048259. 591O44 87.319 1.021.630

1.000.000

.260

1.090.395

800.000 772.210 600.000

400 000

Iiii llii 1111liil 1111

200.000

¡fl 1111 1111 1111111111111111

1111 2012

2013

2014

2015

-.

2016

2018

2017

,

,.

2019

. -.-

14

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Ontwikkeling eigen vermogen hûs en hiem 2001-2025

600.000

500.000

400.000

491.416 •

454.558

382.955 l 358.976

300000

l

200.000

l

l 338.222 • •

l

.

•

i •

. l 1256.7431

i

i

U l l

l •

l

l

l

l

l l

100.000

iilii

16î 07 111111111

ll.1111

2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 ZO11 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2015 2019 2020 2021 2022 2023 2024 202S

ln 2025 is de gemiddelde opbrengst per aanvraag (dossier) uitgekomen op 478,60. ln 2024 was dit nog € 472,02. De stijging van de gemiddelde opbrengst ten opzichte van 2024 bedraagt 1,4%. De verklaring van de forse stijging vanaf het boekjaar 2024 ligt ¡n de doorgevoerde tariefsverhoging.

Gemiddelde opbrengst per dossier per jaar vanaf 2020 t/m 2025 600,00 500,00 400,00 294,99

321,13

313,42

472,02

478,60

1

1

2024

2025

340,14

300,00

200,00 100,00

11

2020

1

2021

2022

1

2023

15

lnkomsten-uitgavefl-resuttaat 2015-2025 1.800.000 1.600.000 1.400.000 1.200.000 1.000.000 800 .000 600 .000 400 .000 200.000

200 .000400.000-

Aantal dossiers/behandeliflgefl 2015-2025 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000

2015

2016

2017

2018

2019

2020

í11

2021

2022

2023

2024

2025

ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN Met ¡ngang van 2018 ¡s gestart met het vormen van een bestemmingsreserve. is het te De belangrijkste toepassing van deze bestemmingsreserve (onderhoudsreserve) kan aldus uitgaven bedoelde piek in verwachten te verwachten onderhoud aan het pand. De worden gespreid over een aantal jaren. FINANCIERING van de lnzake de realisatie van beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer Treasurystatuut het dat opgemerkt worden kan BBV), (art. 13 financieringsportefeuille onderworpen aan de Wet Hûs en Hiem dd 24-11-2006 van toepassing is. Hûs en hiem is tevens Schatkistbankieren. (verplicht) regeling Financiering Decentrale Overheden (FIDO) en de BEDRIJFSVOERING januari 2024 de advisering Hûs en hiem heeft met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 voor de omgevingskwaliteit begrip sterker gericht op een integrale benadering van het brede aan gemeenten deelnemende deelnemende gemeenten. Ook biedt hûs en hiem diensten aan de van gebied het op voor Nije Pleats, neemt deel aan kwaliteitsteams en biedt ondersteuning Daarnaast beeldkwaliteitsplannen. van actualisering en de monumentenzorg (gemeentelijke) van second opinions en als verricht hûs en hiem incidenteel opdrachten voor derden in het kader secretariaat van architectuurprijsvragen. deelnemende gemeenten.

De dienstverlening wordt afgestemd op de adviesbehoefte van de exploitatie, immers, kostendekkende De tarifering voor de dienstverlening is gebaseerd op een basis van CBS(op tarieven hûs en hiem is een non-profit organisatie. Gewoonlijk worden de van kracht. 1-1-2026 inflatie-indexen) eens per drie jaar herzien. De jongste herziening is sinds inzake het functioneren van de Om verantwoording af te leggen aan de deelnemende gemeenten gemaakt. Tevens vinden lokale commissies worden voor elke gemeente inhoudelijke jaarverslagen gemeentelijke jaarlijkse evaluatie-gesprekken plaats met de verantwoordelijke portefeuillehouders. (gemiddeld over 2025: 9,87). Het aantal ftes per 31 december 2025 bij hûs en hiem bedraagt 11,38 bezetting van de Gemeentelijke Vanaf 1 januari 2026 is de stand van het aantal fte: 10,52. Voor de poule van circa 25 externe een over hiem hûs en beschikt Adviescommissie Omgevingskwaliteit deskundigen. WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING vangen, zonder dat beleid Hierbij gaat het om het vermogen om substantiële tegenvallers op te begroting. Het vermogen om het moet worden aangepast. Het gaat dus om de robuustheid van de De weerstandscapaciteit beleid door te kunnen zetten is afhankelijk van de weerstandscapaciteit. kosten te dekken.

niet-begrote om organisatie omvat de middelen en mogelijkheden van de uit het begrote vermogen eigen het De weerstandscapaciteit van hûs en hiem bestaat naast Willem Frisostraat (Johan kantoorpand resultaat uit de bedrijfsvoering. Tevens is het bezit van het Het weerstands-capaciteit. 1 in Leeuwarden) als stil vermogen een belangrijk onderdeel van de pand is onbelast met hypotheek.

18

De WOZ-waarde is per 1-1-2024 vastgesteld op een bedrag van € 436.000 (dit was € 423.000). De waarde voor de opstalverzekering (op basis van herbouwwaarde) ¡s, na een taxatie in 2025, gesteld op € 1.210.000. Voordat de verduurzamingsoperatie van het pand was uitgevoerd werd ¡n 2022 door Hoekstra Taxaties de marktwaarde van het pand getaxeerd op € 650.000. Hoekstra Taxaties schatte daarbij de marktwaarde als woonhuis na de doorgevoerde verduurzaming op een bedrag van circa € 800.000. Het eigen vermogen (exclusief de waarde van het pand), inclusief bestemmingsreserves per 31-12-2025 bedraagt voor de resultaatbestemming over het boekjaar 2025 € 382.955. Van het resultaat over 2025 ad € 108.462 wordt voorgesteld om € 4.000 toe te voegen aan de Bestemmingsreserve onderhoud pand en vervolgens € 15.000 te onttrekken aan de Bestemmingsreserve onderhoud pand en het saldo van € 119.462 toe te voegen aan de algemene reserve. De onttrekking aan de bestemmingsreserve van € 15.000 is bedoeld om de uitgevoerde kelderrenovatie (kelderafdichting Koekoek, technïsche bergingsruimte en het aanbrengen van een ventilatiesysteem) te dekken. ln de jaarrekening 2024 is deze onttrekking reeds aangekondigd onder Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen. De weerstandscapaciteit ïs bij hûs en hiem dynamisch, dat wil zeggen dat het eigen vermogen beïnvloedbaar is.

lmmers, ook de tarifering voor de dienstverlening kan bij een dreigend tekort in de dekking van de vaste lasten redelijk snel worden aangepast. De bedrijfsvoering is er echter op gericht om een verhoging van de tarieven zoveel mogelijk te beperken. De meerjarenraming (2027 - 2029) is gebaseerd op een stabiel aantal adviesaanvragen. De verwachting is dat in elk geval in zowel 2026 als in 2027 de rol van hûs en hiem binnen de in de GR deelnemende gemeenten niet anders zal zijn dan in 2025. Algemene reserve ln 2018 heeft het Algemeen Bestuur besloten dat, gelet op de risicos die zijn verbonden aan de aard van de werk2aamheden, gestreefd moet worden naar een algemene reserve van hûs en hiem van € 900.000. ln dit bedrag ligt besloten de waarde van het pand (stille reserve). Aanwezige stille reserve De waarde van het pand, Johan Willem Frisostraat 1 te Leeuwarden, is door de gemeente Leeuwarden voor de WOZ vastgesteld per 1-1-2024 op € 436.000. Deze waardepeildatum is de basis voor het belastingjaar 2025 geweest. Het pand is onbelast met hypotheek. Lening Voor het kunnen uitvoeren van de verduurzamingswerkzaamheden van het eigen pand heeft hûs en hiem in 2022 een geldlening van € 330.000 afgesloten met BNG Bank B.V. De geldlening heeft een looptijd van 15 jaar vanaf 1 september 2022 tot 1 september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99% per jaar.

Op deze lening wordt jaarlijks een bedrag van € 22.000, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald. Het huidige saldo van deze lening bedraagt € 264.000.

19

Samenvatting vermogenspositie, resultaten en financiële kengetallen Activa en passva / Resuttaat voor bestemmiflg 2025 491.417

2024 382.955

2023 256.743

2022 338.222

2021 454.558

903.178

808.403

709.680

821.521

590 941

126.212

81.479-

116.336-

104.369

557 971

439 264

320.170

473 419

529.761

Vaste passisa (langlopende schulden)

264.000

286.000

308.000

330.000

Vlottende passisa (kortlopende schulden)

147.761

139.448

144.937

153.299

136.383

Aanwezige atille reserse (O.b.v. de WOZ-waarde per 1/1) weerstandssemlogefl (o.b.v. eigen serrnogen • stille reserses)

436000 927,417

423.000 805.955

403.000 659 743

403.000 741.222

403 000 857 558

2025 54%

2024 47%

2023 36%

2022 41°/

2021 77%

25%

39%

-27%

-29%

26%

3,78

3.15

2,21

3.09

3,88

16%

19%

25%

28%

ri vt

Eigen uermogen (na resultaatbestemmiflg) Batansiotaal (totaal ærmogert)

108.462

Resultaat soor bestemming Vlottende actiue * Liquide mtddelen

Financtële kongetallen Solvabiliteit: Egon vermogon / totaal vermogen

lOO%

Rentabiliteit van het eigen vermogen: Resu/taal mcrr bestemmng / gem,dde/d egen uermogorl

Current ratio: (V!otiendo act,va

lOO%

Lgude middelen)l uiottende passva

Netto schuldquote: istaal qeleendo gO/den / totaie balen

verwezen naar de cijfers Voor een volledig inzicht in de vermogenspositie en de resultaten wordt van de jaarrekening van hûs en hlem.

20

VERBONDEN PARTIJEN Voor het jaarverslag 2025 wordt uitgegaan van de voor 2025 geldende Gemeenschappelijke regeling en onderstaande artikeien verwijzen hiernaar. ln deze Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem hebben in 2025 alle gemeenten in Fryslân met uitzondering van Tytsjerksteradiel deelgenomen. Conform artikel 34 lid 1 van de GR hûs en hiem draagt elke deelnemende gemeente in de kosten van het lichaam bij naar rato van de dienstverlening op basis van tarieven die door het Algemeen Bestuur worden vastgesteld en meegedeeld aan de gemeenten. Conform artikel 34 lid 2 van de GR hûs en hiem kan een nadelig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, door de gemeenten worden gedragen in verhouding tot het aantal ingezetenen op 1 januari van het betreffende kalenderjaar. Conform artikel 34 lid 3 van de GR hûs en hiem kan een batig saldo van de vastgestelde rekening, na in achtneming van het door het Algemeen Bestuur vastgestelde reserveringsbeleid, naar rato van de gemeentelijke bijdragen op basis van de tarieven in het betreffende kalenderjaar, aan de deelnemende gemeenten worden uitbetaald.

21

JAARREKENING 2025 GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING hûs en hiem Balans

31.12.202S

31.12.2024

345.207

369.139

Activa vaste activa materiële vaste activa lnvesteririgen met een economisch nut vlottende activa Vorderirigen op openbare lichamen

116.564

244.610 290

29C)

Overige vorderingen

1.312

5.219

Overlopende activa

2.130

5.835

Depot PostNL

Liquide mddelen

248. 342

127. 908

309.629

311.356

903.178

808.403

Passiva eigefl vermogeii Ngemene reserve Bestemmingsreserve onderhoud pand

364.955

241.743

7.000

18,000

0

0

119.462

123.212

Besternmingsreserve energielabel C Resultaat lopend bcekjaar

vaste passiva

491.417

382.955

264.000

286.000

vlottende passiva 5chu1den aan kredietinstellingen Schulden aan openbare lictiamen Overige schulden Overlopende passiva

0

0

34.856

40.844

39.065

34.127

73.840

64.477

Totaal

22

147.761

139.448

903.178

808.403

Overzichtvan batenen lasten

Rekening

Begroti ng

2025

2025

Rekenir 2024

1.565.978

1.408.000

1.478.113

13.136 45.575

95 000

10.296 30.643

Raten Adviesgeld Opbrengsten Nije Pleats, ABP Overige projecten 8uitenge.vone bat2nfrente

totaal baten

D

° °

1.624.689

1.503.CO0

1Æ19.052

45.028

50.oc,o

55.332

0

Lasten Kapi taall as:en

1.171.443

1130.COO

lndirecte personeelskosten

27.303

20,000

1.135.558 24.240

Externe personeelskosten

44.938

40.000

41.924 18.429

Directe personeelskosten

Huisvesting

37.552

24CO0

K a ntoork o st en

5&798

63.000

53.655

Organisatiekosten

48.127

43.000

54.786

nkoop projecten NP,ABP)

9.956

10.oco

2. 6C8

Diverse las:eri rente,Vpbl

4.672

9. 000

6.258

Communicate

41.196

35 0CO

C

Jubileum-100-jaarhûsenhiem

27.214

25 OOC

c

1.516.227

1.499.000

1.392.8I0

1(E.4.62

4.000

-4.000

-4.000

126.212 - 3. C f1C

0

o

o o o

O

119.462

o

123.212

totaal lasten

resultaat voo bestemming naarbestemmingsreserveonderhoud naar bestemmingsreserve energielabel C cnttrekking bestemmingsreserve onderhoiid onttrekking bestemmingsreserve energielabel resultaat na bestemming

23

15.000

G

0

GRONDSLAGEN VOOR WAARDERING EN RESULTAATBEPALING lnleiding en De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van de voorschriften die het Besluit begroting verantwoording provincies en gemeenten daarvoor geeft. Algemene grondslagen voor het opstelien van de jaarrekening basis van De waardering van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op activa historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders is vermeld, worden de en passiva opgenomen tegen nominale waarden. en De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten Verliezen gerealiseerd. zijn balansdatum winsten worden slechts opgenomen voor zover zij op acht en risicos die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Als Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het jaar waarop ze betrekking hebben. van hoofde uit schulden c.q. voorzieningen van opnemen gevolg van het formele verbod op het worden jaarlijks terugkerende arbeidskostengerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume, plaatsvindt.

uitbetaling waarop sommige personele lasten echter toegerekend aan de periode Balans Vaste Activa Materiële vaste activa met economisch nut Overige investeringen met economisch nut Slijtende Deze materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen verkrijgings- of vervaardigingsprijs. in de afgeschreven lineair investeringen worden vanaf het moment van ingebruikneming verwachte gebruiksduur, waarbij rekening wordt gehouden met een eventuele restwaarde. De gehanteerde afschrijvingstermijnen bedragen in jaren: n.v.t. Gronden en terreinen 15 Bedrijfsgebouwen Overige materiële vaste activa

3-10

Vorderingen en overlopende activa kan De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde. Voor verwachte oninbaarheid van basis op een voorziening in mindering gebracht worden. De voorziening wordt statisch bepaald de geschatte inningskansen. Liquide middeien en overlopende posten Deze activa worden tegen nominale waarde opgenomen.

24

Voorzieningen Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale bedrag van de betrokken verplichtingen c.q. het voorzienbare verlies. De onderhoudsegalisatievoorzieningen stoelen op een meerjarenraming van het uit te voeren groot onderhoud aan (en deels van) de kapitaalgoederen, waarin rekening is gehouden met de kwaliteitseisen die ter zake geformuleerd zijn. ln de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen die is opgenomen in het jaarverslag is het beleid terzake nader uiteengezet. Langlopende schulden Langlopende schulden worden bij de eerste verwerking gewaardeerd tegen de nominale waarde. Vlottende passiva De vlottende passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde.

25

Rechtmatigheid zijnde aspecten Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang van de totale in de verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens bedraagt 2 % 30.325. De € op vastgesteld daarmee lasten exclusief toevoegingen aan de reserves en is van de grondslag voor deze verantwoording is de Kadernota Rechtmatigheid 2025 Commissie BBV van oktober 2025. worden De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening verantwoorde jaarrekening deze in de dat mening van is opgenomen. Het Dagelijks Bestuur de baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen daarvoor gestelde grens. van Tegenover het totaal van € 17.227 aan hogere lasten staat een totaal aan hogere baten van de opzichte € 121.689. De geconstateerde (grotere) afwijkingen in de realisatie van 2025 ten begroting 2025 betreffen: a. b. c. d.

Personeelskosten (overall) Huisvesting organisatiekosten Communicatie en Jubileumkosten

factoren maar kan Ad a. De per saldo licht hogere Overall Personeelskosten is een combinatie van M.A. Visser per voor een deel worden toegewezen aan de vervroegde pensionering van de directeur 1 januari 2026. renovatie van de kelder Ad b. De overschrijding bij Huisvesting over 2025 wordt veroorzaakt door de geen budget was kosten (o.a. ventilatie en afdichting) ter waarde van € 15.000. Voor deze gereserveerd. Er wordt voorgesteld dit bedrag te onttrekken aan de bestemmingsreserve onderhoud, in lijn met de eerdere aankondiging in het jaarverslag van 2024. bovenop het Ad c. De post Organisatiekosten sluit 2025 af met een overschrijding van € 5.127 van de organiseren budget van € 43.000. De belangrijkste oorzaken zijn de kosten voor het (accountant landelijke TRKN-teamdag en een algemene stijging van de vaste lasten door indexatie nieuw abonnement bij en contributies). Daarnaast zijn de contributiekosten toegenomen door een WTA. van hûs en hiem Ad d. Zowel de post Communicatie als het budget voor het 100-iarig ubileum naast de algemene die YFK, van vertonen een overschrijding. Dit is deels te verklaren door de inzet kwamen uit op jubileumkosten profilering ook de communicatie rondom het jubileum verzorgde.

De veroorzaakt werd een bedrag van € 27.214, waarbij de overschrijding van ruim € 2.200 met name in de Statenzaal van Adviescommissie van de zitting Speciale van de door extra videovastleggingen provincie Fryslân en van het Symposium in Bolsward.

TOELICHTING OP DE BALANS Materiële vaste activa Het onderstaand overzicht geeft het verloop van de boekwaarde van de overige investeringen met 2024 2025 economisch nut weer: € 369.139 € 389.510 Boekwaarde per 1 januari 35.011 21.096 lnvestering 55.382 45.028 Afschrijvingen 0 0 Desinvesteringen € 345.207 € 369.139 Boekwaarde 31 december Staat van actlva rekening hûs en hiem miv 2025 (linearre afschrijving)

2025 grb rck

c,n,chrljving raar aanschal

lnoptljd

nschrrjnin9

2017 2017 2020 2021 2022 2022 2022 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2024 2024 2024 2024 2024 2024

cu ketel Remeha Huissesting (marhrezen) Asvs VisoBovk laptop Benldscherrnen 2r(9n) Google Pixel Samsuvg Galany S20 Verduurzaming pand verduurzaming pand Verduurzaming pand - extra Archrefstelling Habéé Bureaus * tafejs Habéé Vloertsedekking 2e etage Laadpaal Koftfemachine Mobie)e telefooes (3v) So9ware Podal So9ware Portal - lnnosotie Software Pu4al - instapfee-ll Websile - semieuwde huissti1l Brandreeld)nstgllstie lnbraaksignalenngsinstal)alie Mob,ele telefoons )2x) lnsenlans (slovl adm)

0001 0001 0003 0003 0004 0004 0001 0001 0001 0002 0002 0002 W01 0002 0004 0007 0007 0007 0007 0001 000f 0004 0002

Hurssesting Huissesting CornputerspparatUur Computerapparatucr Telecomapparatuur Telecomapparatuur Hurssesting Huissesting Huissesting lnsentans lnsentads lnsentaks Huissesting lnsentaris Telecomapparatuur So9ware software software sotfware Hurssesllng Hurssesling Telecomappsratuur )nsentaés

2025 2025 2025

Lsonware Podal - instapfee-lll rsoftware Porta) - lenosotie lMxbele telefoons (2x(

0007 0007 0004

So9wam Sogwam Telecomapparstaur

re,l.r.nde percnnt.gn jaren.f.chrijning

10

g

fo,00% 10,00% 20,00% 20.00% 33.33% 33,33% 6.67% 6,67% 6,67% 10,00% 10,00% 10,00% t,67% 20,00% 33.33% 20,00% 20,00% 20,00% 20,00% 10,00% 10,00c/c 33,33% 10.00/c

5 5 3

5 5 3

20,00% 20,W% 33.33%

10 10 5 3 3 15 15 15 10 10 10 15 5 3 5 5 5 5 10 10

12 12 12

7,5 12,5 2,5 0,5 2,5 4 g

,aar deafschrijning boobjaar boebj.M

boekwaa,dn eind. boakja.r

€ 750,00 € 1 125,00 € 375.00 € 3750,00 € 1 652,67 € 2479,02 € 826.38 € 8 263,46 € 0,00 € 183,14 € 915,70 € 183.14 € 444,79 € 889.59 € 444.79 € 2.223,97 6111,14 6400,00 €111,14 60.00 € 0,00 € 98.51 6 98,51 € 35t.55 244 225.50 € 305 281.88 € 264577,63 € 20.352,13 € 16 000,00 € 20.000,00 € 17,333,33 € 1.333,33 € 9 279,02 € 10.052,27 € 773.25 € 11 598,77 € 419,40 € 2 935,80 € 4 194,00 € 3.355,20 € 210,00 € 1.470,00 € 2.100,00 € 1.680,00 € l 843,01 € 2,088.75 € 245.74 € 2.457,35 € 178,00 € 2 225,00 € 2,670,00 € 2.403,00 € 549,18 € 1 098,35 € 768,85 € 219.67 € 531,22 € 354,08 € 177,15 € 1,062,34 € 17 750.00 € 35 500,00 € 24 850.00 € 7 100,00 € 4 564,80 € 6.086,40 € 1.521,60 € 7 608,00 € 9 000,00 € 15 000,00 € 12 000,00 € 3 000,00 € 5,859,00 € 8 370,00 € 7.533,00 € 1 674,00 € t 885,00 € 8 100,00 € 7 695,00 € 810,00 € 260,12 € 2.211,00 € 2.601,16 € 2.471,12 6471,02 6282,63 €565.21 € 188.38 € 37,50 € 318,75 € 375,00 € 356.25 40.716,13 328.423,31 € 529.086,40 369.139,44 € € € 15 000.00 € 5,398.00 € 697,80 € 21,095,80

€ 3 000,00 € l 079,60 6 232,58 € 4,312.18

€ 12 000.00 € 4 318,40 € 465,22 € 16.783,62

6 550.182,20 6369.139.44 6 45 028.30

€ 345.206,93

€ 0,00 € 0,00 € 0,W 0,00

Vlottende activa Liquide middelen Het saldo van de rekening-courant bij de BNG Bank op 31 december bedraagt € 309.629. Het saldo van de schatkistbankierenrekening bedraagt op 31 december € 0. De kredietfaciliteit die hûs en hiem bij de BNG Bank geniet, betreft een bedrag van € 500.000. Schatkistbankieren Berekenirtg benutting drempebedrag schatkistbankieren Begrotingsbedrag erslagjaar Drempeibedrag 2%

n begrotingsbedrag

€

1.503.000

€

30.060

€

Minimaal drempelbedraq

1.000 000 Kwartaal 2

Kwartaal 1

Kwartaal 3

I

Kwartaal 4

Kwartaalcijfers op dagbasis buiten s Rijks schatkist aangehouden

€

335.573

€

349.503

€ 407.225

€

419.539

Ruimte onder het drempelbedrag

€

664.427

€

650.497

€ 592.775

€

580.461

De regeling Schotkistbankieren is per 1-7-2021 gewijzigd; per die datum is de drempel vaor het verplicht schatkistbankieren verhoogd naor 2% van het begrotingstotaal met een minimum van 1miijoen. Het drempelbedrag is nooit lager dan 1miijoen, wat betekent dat een decentrole overheid altijd gemiddeld 1mtijoen buiten de schatktst mag houden.

verioop eigen vermogen Algemene reserve saldo per 1 januari resultaat voorgaand boekjaar saldo per 31 december Gerealiseerd resultaat saldo per 1 januari resultaat huidigjaar resultaat voorgaand jaar naar bestemmingsreserve onttrekking bestemmingsreserve saldo per 31 december

2025

2024

€ 241.743 -123.212+

€ 326.222 - 84.479-

€ 364.955

€ 241.743

2025

2024

€ 123.212+ - 108.462+ - 123.2124.000-

€ 84.479- 126.212+ - 84.479+ 3.0000+

-

15,000+

€ 119.462+

€

2024

2025

Bestemmingsreserve saldo per 1 januari naar bestemmingsreserve onttrekking bestemmingsreserve saldo per 31 december

€

18.000 4.000 15.000+

€

7.000

€ -

15.000 3.000

0 C 18.000

2024

2025

Resultaatverdeling resultaat voor bestemming naar bestemmingsreserve onttrekking bestemmingsreserve resultaat na bestemming

84.479-

€

108.462+ 4.00015.000+

€ 126.212+ 3.0000

€

119.462+

€ 123.212+

Vaste passiva heeft Om het pand aan de J.w. Frisostraat per 1 januari 2023 minimaal aan label C te laten voldoen BNG met afgesloten hûs en hiem voor de benodigde verduurzaming van het pand een geldlening Bank N.V. voor een bedrag van € 330.000. De geldlening heeft een looptijd van 15 jaar vanaf 1 september 2022 tot 1 september 2037 tegen een rentepercentage van 2,99% perjaar. Op deze lening wordt jaarlijks, voor het eerst op 1 september 2023, afgelost en de verschuldigde rente betaald. Langlopende deel van de geldlening zijnde > 5 jaar bedraagt: € 154.000 Kortlopende deel van de geldlening zijnde 5 jaar bedraagt: € 110.000 Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen Bij het opstellen van de jaarrekening over 2025 is geen sprake van Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen.

28

TOELICHTING OP HET OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN Adviesgelden en overige inkomsten Aan inkomsten uit reguiiere advisering aan gemeenten is in 2025 een bedrag van € 1.565.978 geboekt (hierin begrepen is een bedrag van € 200.411 uit vooroverlegadvisering). ln 2024 was dit nog € 1.478.113 (waarvan € 171.656 uit vooroverleg). De stijging van de adviesgelden kan, naast de stijging van het aantal plannen, voor een deel worden toegeschreven aan de per 1/1/2025 doorgevoerde tariefsverhoging. Daarnaast is uit Overige projecten en de organisatie van de Abe Bonnema Prijs aan baten een bedrag van in totaal € 58.711 geboekt (tegenover € 40.939 in 2024). ln 2025 ziin aan (eerste) advíesaanvragen aangaande omgevingskwaliteit 2.929 (2024: 2.759) behandeld en aan (eerste) monumentenadviesaanvragen 343 (2024: 303) ontvangen. Dit is voor de eerste aanvragen ten opzichte van 2024 een stijging van 6,2% bij de adviesaanvragen m.b.t. omgevingskwaliteit en een stijging van 13,2% bij de monumentenadviesaanvragen. Het totale aantal behandelingen voor omgevingskwaliteit betrof 5.895 en voor monumenten 672. Voor omgevingskwaliteit gerelateerde adviezen is in 2025 het gemiddeld aantal behandelingen per aanvraag 2,01 geweest en daarmee in lijn met voorgaand jaar (in 2024: 2.02). Voor monumenten was in 2025 het aantal behandelingen 1,96 per dossier, dit betreft een daling ten opzichte van 2024 (2,26).

Voor second opinions is in 2025 aan verkopen een bedrag van € 3.562 geboekt (2024: € 3.834). Second opinions worden veelal aangevraagd door rechtsbijstandsverzekeraars. Voor deelname aan Nije Pleats-sessies zijn in 2025 voor een bedrag van € 3.546 aan opbrengsten geboekt (2024: € 0). Verder is in 2025 weer de Abe Bonnema Architectuurprijs uitgereikt. De organisatie hiervan lag deels bij hûs en hiem. Aan verkopen (uren en doorbelaste kosten) kon in het boekjaar 2025 een bedrag ad € 9.590 worden geboekt. Overige projecten Verder zijn in 2025 onder de noemer Overige projecten de opbrengsten voor de ondersteuning en advisering bij het opstellen van beeldkwaliteitsplannen, deelname aan Q-teams en deelname aan het Koepeloverleg Omgevingskwaliteit Afsluitdijk (KBO) geboekt voor een totaalbedrag van € 45.575 (2024: € 30.643). De stijging ligt vooral bij de extra commissies inzake de aanwijzing van monumenten binnen de gemeente Leeuwarden en Opsteriand (€ 20.002). Personeelslasten Voor 2025 is vooral de nieuwe cao ingaand op 1 april 2025 en eindigend op 31 maart 2027 dus met een looptijd van twee jaar van toepassing. De cao kende voor 2025 een tweetal verhogingen, de eerste van 2% per 1 april en de tweede van 1,85% per 1 oktober 2025. Het aantal FTEs bedraagt in 2025 gemiddeld 9,87 (waarvan 0,22 tijdelijk) ten opzichte van een gemiddelde van 9,85 in 2024 (waarvan 0,22 tijdelijk).

Deze hele lichte stijging is mede het gevolg van een tijdelijke overlapping in 2025 met het oog op de pensionering van de directeur per 1 januari 2026 en van een medewerker medio 2026. De post Netto salarissen komt met € 614.790 in 2025 hoger uit dan in 2024 (€ 588.285). De post Loonheffingen is met € 373.161 in 2025 ook hoger dan in 2024 (€ 354.522). De post Pensioenen is in 2025 met € 190.836 lager dan in 2024 (€ 192.751).

29

dat is € 35.885 hoger dan in De totale directe salarislast in 2025 is uitgekomen op € 1.171.443 en toegeschreven aan de caoworden 2024 (€ 1.135.558). De hogere salarislasten kunnen grotendeels i.v.m. de naderende verhogingen en gedeeltelijk aan een tijdelijke overlapping in de bezetting hiem. pensionering van de directeur en van één van de adviseurs binnen hûs en en is daarmee licht hoger De post lndirecte personeelskosten is in 2025 uitgekomen op € 27.303 kosten voor het en cursuskosten o.a. vallen dan in 2024 (€ 24.240). Onder deze noemer een éénmalige last voor vooral betreft 2025 uitbesteden van de salarisadministratie. De stijging in (presentievergoeding het afscheid van M.A. Visser. De post Externe personeelskosten hoger dan vorig jaar commissieleden en invalkrachten) is in 2025 uitgekomen op € 44.938 en is (2024: € 41.924). Rekening 2025

Begroting 2025

Rekening 2024

1.171.443 27.303 44.938

1.180.000 20.000 40.000

1.135.558 24.240 41.924

1.243.684

1.240.000

1.201.722

Directe personeelskosten lndirecte personeelskosten Externe personeelskosten Totaal Wet WNT (Wet normering topinkomens)

Publieke en Het normenkader rondom de Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen Minister van Binnenlandse Semipublieke Sector (hierna: WNT) is bekrachtigd in het Besluit van de en de Regeling van de 2014-0000106049 nr. 2014, februari Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 2014, nr. 2014-0000 februari 26 van Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 104920. bestuurders en overige De WNT is per 1 januari 2013 in werking getreden. Beloningen van respectievelijk topfunctionarissen in de (semi)publieke sector dienen wettelijk genormeerd, bezoldiging normering wet in de geresulteerd gemaximeerd te worden. Dit heeft ingetrokken. De topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT). Hiermee wordt WOPT verplichtingen en normen waarmee instrument WNT voorziet in een democratisch gelegitimeerd in de topfunctionarissen andere en kunnen worden opgelegd voor de bezoldiging van bestuurders de in jaarlijks om verplicht publieke en semipublieke sector. De gemeenschappelijke regeling is op jaarrekening de bezoldiging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunctionaris overschrijden, persoonsnaam op te nemen voor zover deze een drempelbedrag van € 2.100 bezoldigingsmaximum.

het van ongeacht een eventuele overschrijding hebben wij gebruik gemaakt Ten aanzien van interim-functionarissen die geen topfunctie vervullen biedt inzake de volledige WNT van de mogelijkheid die paragraaf 6 van de Beleidsregels toepassing WNT (inclusief toepassing openbaarmaking van deze functionarissen. Op basis van de Beleidsregels Binnenlandse Zaken en de wijziging van paragraaf 6 volgens besluit van de Minister van hoeven wij niet volledig te Koninkrijksrelaties van 12 maart 2014, nr. 2014-0000142706 kunnen en zoals voldoen aan de verplichting voor openbaarmaking van deze interim-functionarissen WNT). Aanpassingswet verwerking (inclusief WNT voorgeschreven in artikel 4.2 lid 2c van de onkostenvergoedingen en belaste inclusief Voor 2025 geldt als maximumbedrag € 246.000,pensioenbijdrage. 30

ln 2025 hebben geen bezoldigingen boven deze bezoldigingsnorm plaatsgevonden. Zowel bij vast als bij tijdelijk personeel. De WNT geeft aan dat de gemeenschappelijke regeling verplicht is om jaarlijks in het financieel jaarverslag de bezoldiging van iedere topfunctionaris en gewezen topfunctionaris op persoonsnaam op te nemen voor zover deze een drempelbedrag van € 2.100 overschrijden, ongeacht een eventuele overschrijding van het bezoldigingsmaximum. Dit houdt in dat cle directeur mét financiële gegevens en de leden van het atgemeen bestuur en het dagelijks bestuur van de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem zónder financiële gegevens opgenomen moeten worden in de jaarrekening. ln 2025 betreft dit aisdan de volgende personen:

Functiegegevens van - tot deettijdfactor dienstbetrekking?

Marc A. Visser directeur/secretaris 1-1-2025 / 31-12-2025 0,8 FTE Ja

Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoeding Beloningen betaalbaar op termijn Totale bezoidiging lndividueel toepasselijk bezoldigingsmaximum

€ 107.792 € 18.548 € 126.340 € 196.800 (80% van € 246.000)

Per 1 november 2025 is Wiepkjen Kingma benoemd tot secretaris-directeur van hûs en hiem, adviseurs omgevingskwaliteit. Zij volgt Marc A. Visser op, die per 1 januari 2026 met pensioen gaat. Kingma neemt ook diens rol als voorzitter van de Centrale Adviescommissie Omgevingskwaliteit over.

Functiegegevens van - tot deeltijdfactor dienstbetrekking?

Wiepkjen Kingma directeur/secretaris 1-11-2025 / 31-12-2025 0,94 FTE Ja

Bezoldiging Betoning plus belastbare onkostenvergoeding Beloningen betaatbaar op termijn Totale bezoldiging lndividueel toepasselijk bezoldigingsmaximum

€ 16.833 € 2.037 € 18.870 € 38.700 (94% van € 246.000 voor 2 maanden)

31

In 2024 betreft dit alsdan de volgende personen: Marc A. Visser directeur/secretaris 1-1-2024 / 31-12-2024 0,8 FTE € 104.925 € 18.403 € 123.328

Functiegegevens van - tot deeltijdfactor Beloning plus belastbare onkostenvergoeding Beloningen betaalbaar op termijn Totale bezoldiging

Aan de hieronder vermelde functionarissen zijn in 2025 (evenals in 2024) geen betaald.

vergoedingen

Leden van het DB: 2025), . H. de Haan, E. de Groot (tot 25 september 2025), B. Dam, B. Koonstra (vanaf 27 juni 2025), november (vanaf 28 Opzeeland van M. L. van der Tuin-Kuipers (tot 1 augustus 2025), H. Zonderland, N. Linthorst en B. Zantman Leden van het AB: Th. . L. van der Tuin-Kuipers (tot 1 augustus 2025), E. van Esch (vanaf 1 augustus 2025), (tot Groot E. de Hes, van C. 2025), april 28 (vanaf Faber, G. Wiersma (tot 28 april 2025), K. Wielstra Koonstra, J. Haan, B. de H. Tromp, 25 september 2025), R. de Jong (vanaf 25 september 2025), R. april (vanaf 28 Mourik Nijboer, M. van Opzeeland, J. Hagen, M. le Roy, B. Dam, D. Ruige, T. van 2025), K. Arendz, H. Zonderland

32

Huisvestings-/Apparaatskosten Het totaal van de huisvestings-, kantoor- en organisatiekosten is in 2025 hoger uitgevallen dan begroot. De verklaring voor deze overschrijding ligt vooral binnen de post Huisvesting (zie hieronder). Huisvesting: De in 2025 onder Huisvesting geboekte kosten zijn per saldo € 13.552 hoger dan de begrote kosten, dit is de resultante van € 37.552 aan gemaakte kosten ten opzichte van € 24.000 qua begroting. De kanttekening is dat in deze cijfers een -niet begroot- bedrag van € 15.000 is meegenomen voor de kelderrenovatie (kelderafdichting Koekoek, technische bergingsruimte en het aanbrengen van een ventilatiesysteem). Voorgesteld wordt om deze last te dekken vanuit de bestemmingsreserve onderhoud. ln de jaarrekening 2024 is deze onttrekking reeds aangekondigd onder Niet in balans opgenomen activa en verplichtingen. Kantoorkosten: De post Kantoorkosten komt in 2025 € 4.202 lager uit dan de begroting (€ 58.798 ten opzichte van € 63.000). Binnen de Kantoorkosten zijn bij verschillende rubrieken onderschrijdingen waar te nemen, deels door het verder digitaliseren van kantoorprocessen in combinatie met kritisch blijven beoordelen van de uitgaven. Organisatiekosten: ln 2025 zijn de totale organisatiekosten uitgekomen op € 48.127 ten opzichte van een begroting van € 43.000.

De post Organisatiekosten kende daarmee in 2025 een overschrijding van € 5.127 van de begrote kosten. Een deel van de verklaring ligt in de (hogere) kosten voor het organiseren van de landelijke TRKN-teamdag door hûs en hiem. Daarnaast zijn de hogere Contributies toe te schrijven aan het afsluiten van een abonnement bij WTA en vooral aan de indexatie van de contributiekosten. lndexatie is ook de verklaring voor de verhoogde accountantskosten. Diverse lasten lnkoop projecten Aan inkoopkosten voor Nije Pleats-sessies en de extra commissies inzake de aanwijzingen van monumenten is in 2025 een bedrag van € 9.956 geboekt. Deze post bestaat uit kosten van ingehuurde externe projectmedewerkers. Communicatiekosten Voor de communicatie en het profileren van hûs en hiem als kenniscentrum, als adviesorgaan en sparringpartner bij het ontwikkelen van plannen bij verschillende gemeenten is YFK ingehuurd. Aangezien YFK ook een rol heeft gespeeld in de communicatie m.b.t. het 100-jarig jubileum van hûs en hiem zijn de communicatiekosten hoger uitgevallen dan begroot. Jubileum 100-jaar hûs en hiem Voor het jubileumjaar van hûs en hiem was een bedrag begroot van € 25.000. Uiteindelijk zijn de kosten voor het jubileum uitgekomen op een bedrag van € 27.214.

De overschrijding kan met name worden toegeschreven aan de niet-begrote video-vastleggingen van de Speciale zitting van de Adviescommissie in de Statenzaal van provincie Fryslân en van het Symposium in Bolsward.

33

De opstelling van de Huisvesting/Apparaatskosten: Rekening 2025

Begroting 2025

Rekening 2024

Huisvesting Onderhoudskosten gebouw Onderhoudskosten tuin Schoonmaakkosten Gas en elektrisch Water Huisvuilkosten Overige huisvestingskosten Kelderrenovatie Totaal huisvesting

1.408 976 12.869 3.489 107 613 3.090 15.000 37.552

2.000 1.150 11.000 7.300 150 400 2.000 0 24.000

618 1.197 11.191 3.109 44 579 1.691 0 18.428

Kantoorkosten Kantoorartikelefl Kantine Drukwerk Kosten website/jubileum Kosten beheer IT Overige kantoorkosten Totaal kantoorkosten

635 592 280 5.495 51.703 93 58.798

1.250 500 1.500 5.000 52.750 2.000 63.000

722 294 600 4.358 47.613 68 53.655

Organisatiekosten Verzekeringen Contributies Abonnementen/boekefl Porti Telefonie Belastingen divers Accountantskosten Diverse organisatiekosten Totaal organisatiekosten

2.861 18.927 1.227 762 2.266 4.617 10.050 7.417 48.127

3.250 16.000 1.000 1.000 2.000 4.500 9.000 6.250 43.000

2.829 17.764 1.297 742 2.045 4.353 9.325 16.449 54.786

Totaal

144.477

130.000

126.870

Aldus vastgesteld in de vergadering van het Algemeen Bestuur als bedoeld in art. 33 van de Gemeenschappelijke Regeling hûs en hiem. d.d. 26 juni 2026

H. Zonderland, vervangend voorzitter

W. Kingma, secretaris

34

bentacera Aan: het algemene besfuur van gemeenschappelijke regeling hûs en hiem adviseurs omgevingskwaiiteif CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT A. Verklaring over de in jaarstukken opgenomen jaarrekening 2025 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2025 van de gemeenschappelijke regeling hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit te Leeuwarden gecontroleerd. Naar ons oordeel geeft de in de jaarstukken opgenomen jaarrekening een getrouw beeld van zowel de grootte en de samenstelling van de baten en lasten over 2025 alsmede van het vermogen van hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit op 31 december 2025 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De jaarrekening bestaat uit: 1. het overzicht van baten en Iasten 2025; 2. de balans per 31 december 2025; 3. de toelichting met een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaggeving en andere toelichtingen, waaronder de rechtmatigheidsverantwoording van het dagelijks bestuur over de financiële rechtmatigheid van baten, lasten en balansmutaties over 2025.

De basis voor ons oordeel Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens het Nederlands recht, waaronder ook de Nederlandse controlestandaarden, het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO), de door het algemeen bestuur op 29 november 2024 vasfgestelde normenkader en het Controleprotocol Wet Normering Topinkomens (WNT) 2025 vallen. Onze verantwoordelijkheden op grond hiervan ziin beschreven in de sectie Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening. Wij zijn onafhankelijk van Hûs en hiem welstandsadvisering en monumentenzorg zoals vereist in de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wii voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA). Wij vinden dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel. Informatie ter ondersteuning van ons oordeel Wij hebben onze controlewerkzaamheden bepaald in het kader van de controle van de jaarrekening als geheel en bij het vormen van ons oordeel hierover. Onderstaande informatie ter ondersfeuning van ons oordeel en onze bevindingen moeten in dat kader worden bezien en niet als afzonderlijke oordelen of conclusies.

Bentacera Registeraccountants B.V. Postbus 29 9200 AC Drachten KvK 01100531

bentacera .nl

Materialiteit hebben wii de materialiteit voor de controle Op basis van onze professionele oordeelsvorming bij onze controle toegepaste van de jaarrekeniflg als geheel bepaald op € 30.000. De 2% van de totale lasten, goedkeuringstoleranties bedraagt 2% voor fouten en onzekerheden in artikel 2 lid 1 Bado. exclusief toevoegingen aan reserves, zoals voorgeschreven opgenomen WNT-informatie Daarbij zijn voor de controle van de in de jaarrekening in het Controleprotocol WNT 2025. vastgelegd de materialiteitsvoorschriften gehanteerd zoals afwijkingen die naar onze mening Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke redenen materieel zijn, zoals ook voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve bedoeld in artikel 3 Bado. dat wij aan hen tijdens onze controle Wij zijn met het algemeen bestuur overeengekomen kleinere afwijkingen die naar geconstateerde afwijkingen boven € 1 .000 rapporteren alsmede zijn. onze mening om kwalitatieve of WNT-redenen relevant Naleving anticumuiatiebepaiiflg WNT niet gecontroleerd hebben wij de anfjcumulatiebepaliflg. ln overeenstemming met het Controleprotocol WNT 2025 WNT, niet uitvoeringsregeling bedoeld in artikel 1 .6a WNT en artikel 5, lid 1, sub n en o of er wel of niet sprake is van gecontroleerd.

Dit betekent dat wii niet hebben gecontroleerd topfunctionaris vanwege eventuele een normoverschrijding door een leidinggevende WNT-plichtige instellingen. dienstbetrekkingen als leidinggevende topfunctionaris bij andere volledig is. alsmede of de in dit kader vereiste toelichting juist en andere informatie B. Verklaring over de in het jciarversiag opgenomen omvat het jaarverslag andere Naast de jaarrekening en onze controleverklaring daarbij. informatie, die bestaat uit: en de paragrafen; - het jaarverslag, waaronder de programmaverantwoording - overzicht verschillenanalyse lncidenteel-Structureel. van mening dat de andere informatie Op grond van onderstaande werkzaamheden Zijfl wij afwijkingen bevat; - met de jaarrekening verenigbaar is en geen materiële - alle informatie bevat die op grond van BBV is vereist. basis van onze kennis en ons begrip. Wij hebben de andere informatie gelezen en hebben op overwogefl of de andere informatie verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, hebben wij voldaan aan de vereisten n materiële afwijkingen bevat. Met onze werkzaamhedefl de Nederlandse Standaard 720. ingevolge artikel 213 lid 3 onder d van de Gemeentewet en onze controlewerkzaamhedefl bij Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als de jaarrekening.

van de andere informatie, waaronder Het dagelijks bestuur is veranfwoordelijk voor het opstellen lncidenteel-Strucfureel ¡n overeenstemming met het jaarverslag en overzicht verschillenanalyse het BBV.

Pagina 2 vafl 4

bentacera.nl

C. Beschrijving van verantwoordelijkheden met betrekking tot de jaarrekening Verantwoordelijkheden van het bestuur voor de jaarrekening Hef dagelijks bestuur is veranfwoordeiijk voor hel opmaken en getrouw weergeven van de jaarrekening in overeenstemming mef het BBV. Het dagelijks besfuur is ook verantwoordelijk voor de financiële rechtmatigheid van de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmufaties, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, waaronder de verordening van de hûs en hiem adviseurs omgevingskwaliteit. en voor het getrouw toelichten van de financiële rechtmatigheid in de jaarrekening. ln dif kader is hef dagelijks bestuur veranfwoordelijk voor een zodanige interne beheersing die hef bestuur noodzakelijk achf om het opmaken van de jaarrekening en de naleving van hef normenkader voor financiële rechtmatigheid mogelijk te maken zonder afwijkingen van materieel belang als gevolg van fouten of fraude. Bij hef opmaken van de jaarrekening moet het dagelijks bestuur de veronderstellingen inzake de financiële risicos in relatie tof de financiële posifie onderbouwen en afwegen of de gemeenschappeiijke regeling in staat is de financiële risicos vanuit de reguliere exploitafie en onverwachte tegenvallers op te vangen zonder tussenkomsf van de toezichthouder.