Bijlage 1. Programmabegroting 2027-2030
Tekst van het document
Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. In de eerste drie jaren van de begroting is deze nul, maar het laatste jaar 2%. 60 61 Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten (exclusief mutaties reserves). Hoe lager het kengetal, hoe lager de grondpositie ten opzichte van de totale geraamde baten. De grondexploitatie kan een behoorlijke invloed hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is belangrijk, deze moeten we weer terugverdienen bij de verkoop. Ieder jaar beoordelen we of de gronden tegen een actuele waarde op de balans staan. Het kengetal van 2,0% ligt ruim onder de signaleringswaarde van 20% en geeft aan dat het risico voor ons zeer laag is. Als er nieuwe exploitaties worden uitgegeven zal dit percentage stijgen. Uiteraard wordt de ratio daar in meegewogen. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoeverre we een financiële tegenvaller in het volgende begrotingsjaar kunnen opvangen en of er ruimte is voor nieuw beleid.
De gemiddelde woonlasten (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing) voor een gezin worden afgezet tegen het landelijk gemiddelde. Na de algemene uitkering uit het Gemeentefonds zijn de belastinginkomsten de belangrijkste inkomsten voor een gemeente. Het Centrum van Onderzoek van de Lagere Overheden (Coelo) publiceert jaarlijks de Atlas van de lokale lasten. Deze publicatie is de basis voor de berekening van dit kengetal. De woonlasten in onze gemeente zijn lager dan het landelijk gemiddelde. Het kengetal van 83% geeft aan dat er ruimte is om financiële tegenvallers op te vangen door het verhogen van de opbrengsten vanuit woonlasten. Economische en Monetaire Unie (EMU)-saldo De EMU-systematiek (kosten en opbrengsten) die het Rijk hanteert werkt anders dan het baten - lastenstelsel dat we (als decentrale overheid) hanteren. Investeringen en uitgaven bijvoorbeeld die we dekken uit reserves tellen wel door in het EMU-saldo, maar hebben geen gevolg voor de uitkomst in het baten-lastenstelsel. Dus bij een sluitende begroting kan het EMU-saldo negatief zijn. Tussen het Rijk en de decentrale overheden zijn afspraken gemaakt voor de beheersing van het EMU -saldo. Het tekort voor de decentrale overheid mag niet hoger uitkomen dan 0,4% van het bruto binnenlands product. Ons EMU-saldo voor de jaren is ruim negatief door de verwachte investeringen.
Geprognosticeerde balans De geprognosticeerde balans biedt inzicht op hoofdlijnen van de effecten van de verwachte financiële ontwikkeling van de gemeente voor de komende jaren. De balans is opgesteld op basis van bestaand beleid inclusief de verwachte investeringen vanuit het accommodatiebeleid. x € 1.000 Activa | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vaste Activa Immateriele Vaste Activa | 3.197 | 3.909 | 2.896 | 2.819 | 5.872 | 4.964 Materiele Vaste activa | 65.786 | 79.422 | 85.574 | 106.490 | 121.346 | 132.968 Financiele vaste activa | 7.677 | 11.267 | 7.283 | 5.258 | 5.138 | 5.097 Totaal Vaste activa | 76.660 | 94.598 | 95.753 | 114.567 | 132.356 | 143.029 Vlottende activa Voorraden | 2.786 | 1686 | 1.686 | 1686 | 1686 | 1686 Vordering | 22.263 | 5.321 | 5.974 | 5.321 | 5.321 | 5.321 Liquide middelen | 418 | 367 | 367 | 367 | 367 | 367 Overlopende activa | 7.187 | 4.893 | 4.893 | 4.893 | 4.893 | 4.893 Totaal Vlottende activa | 32.654 | 12.267 | 12.920 | 12.267 | 12.267 | 12.267 Totaal Activa | 109.313 | 106.865 | 108.673 | 126.834 | 144.623 | 155.296 x € 1.000 Passiva | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Vaste passiva Eigen vermogen | 41.568 | 38.099 | 37.325 | 36.302 | 35.279 | 33.890 Resultaat | 3.437 | 833 | 438 | 300 | 217 | 1.638 Voorzieningen | 12.379 |
7.497 | 9.443 | 4.543 | 4.555 | 4.325 Vaste schulden met een rentetypische looptijd van 1 jaar of langer | 35.220 | 45.035 | 46.066 | 70.288 | 89.171 | 100.042 Totaal Vaste passiva | 92.604 | 91.464 | 93.272 | 111.433 | 129.222 | 139.895 Vlottende passiva Vaste schulden met een rentetypische looptijd tot 1 jaar of korter | 2.809 | 4.219 | 4.219 | 4.219 | 4.219 | 4.219 Overlopende passiva | 13.899 | 11.182 | 11.182 | 11.182 | 11.182 | 11.182 Totaal Vlottende passiva | 16.708 | 15.401 | 15.401 | 15.401 | 15.401 | 15.401 Totaal Passiva | 109.313 | 106.865 | 108.673 | 126.834 | 144.623 | 155.296 62 Paragraaf 3 | Onderhoud kapitaalgoederen Kapitaalgoederen zijn goederen waarvoor investeringen nodig zijn. Het gaat om zaken die daarna regelmatig onderhoud vergen. Bijvoorbeeld wegen, gebouwen, riolering en groen. Het onderhoud van kapitaalgoederen is van groot belang voor een goede kwalitatieve instandhouding van het openbare voorzieningenniveau. Dit onder meer op het gebied van leefbaarheid, veiligheid, vervoer en recreatie. In deze paragraaf gaan we per kapitaalgoed in op het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties. Wegen Beleidskader De onderhouds- en vervangingswerkzaamheden aan de wegen worden op basis van de vastgestelde MOP uitgevoerd. Periodiek inspecteren we alle verhardingen voor het actualiseren van de MOP.
Beheer Voor het beheer van de wegen is een beheersysteem operationeel. De gegevens die in het beheersysteem zitten actualiseren we regelmatig. Financiële gevolgen voor de begroting De werkzaamheden voeren we binnen de financiële kaders uit. Het wegenbudget is een tweejaarlijks budget waarbij er geschoven kan worden met het budget tussen die beide jaren. Deze eventuele verschuiving wordt bij de jaarstukken verwerkt via de algemene reserve. Wegen | x € 1.000 Onderhoudslasten kapitaalgoed | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Groot onderhoud exploitatielasten | 1.724 | 1.214 | 1.214 | 1.214 | 1.219 | 1.219 Klein onderhoud exploitatielasten | 66 | 70 | 30 | 30 | 30 | 30 Overige onderhoudslasten | 78 | 30 | 70 | 70 | 70 | 70 Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed | 1.868 | 1.314 | 1.314 | 1.314 | 1.319 | 1.319 Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed | -81 | -88 | -88 | -88 | -88 | -88 Civieltechnische kunstwerken Beleidskader De onderhouds- en vervangingswerkzaamheden aan de civieltechnische kunstwerken worden op basis van de MOP uitgevoerd. De MOP actualiseren we periodiek, aan de hand van inspecties. Beheer Voor het beheer van de civieltechnische kunstwerken (onder andere bruggen en oevervoorzieningen) is een beheersysteem operationeel.
De gegevens die in het beheersysteem zitten actualiseren we regelmatig. Financiële gevolgen voor de begroting De werkzaamheden voeren we binnen de financiële kaders uit. Bij de kaderbrief 2025-2028 is voor deze periode € 1.224.564 aan krediet beschikbaar gesteld. 63 Civieltechnische kunstwerken | x € 1.000 Onderhoudslasten kapitaalgoed | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Groot onderhoud exploitatielasten | 85 | 69 | 85 | 85 | 85 | 85 Klein onderhoud exploitatielasten | 0 | 17 | 0 | 0 | 0 | 0 Overige onderhoudslasten | 9 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed | 94 | 86 | 85 | 85 | 85 | 85 Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed | -9 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Openbare verlichting Beleidskader De onderhoud- en vervangingswerkzaamheden aan de openbare verlichting worden op basis van de MOP uitgevoerd. De MOP actualiseren we periodiek. Beheer Voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting participeren we, samen met de meeste andere Friese gemeenten en de provincie Fryslân, in de "Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A." De Coöperatie ondersteunt in het beheer en onderhoud van de openbare verlichting. Financiële gevolgen voor de begroting De werkzaamheden voeren we binnen de financiële kaders uit.
Voor de jaren na 2027 zal er een groter budget nodig zijn door de vervangingen die dan gepland staan. Openbare verlichting | x € 1.000 Onderhoudslasten kapitaalgoed | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Groot onderhoud exploitatielasten | 61 | 58 | 58 | 58 | 58 | 58 Klein onderhoud exploitatielasten | 37 | 36 | 36 | 36 | 36 | 36 Overige onderhoudslasten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed | 98 | 94 | 94 | 94 | 94 | 94 Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed | -3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Groen Beleidskader Biodiversiteit maakt onderdeel uit van het Programma Duurzaam Ooststellingwerf 2026-2030. Het Biodiversiteitsplan 2021 vervangt op onderdelen de Notitie Groenbeleid 2011. In 2020 heeft is de notitie “Het behoud van veilige bomen" vastgesteld. Beheer In de Notitie Groenbeleid 2011 is aangegeven welke grond door de gemeente kan worden afgestoten (snippergroen). Voor de uitvoering van het groenbeheer gebruiken we een beheersysteem. Het gemiddelde onderhoudsniveau in Ooststellingwerf is in overeenstemming met kwaliteitsniveau B van de Landelijke ‘CROW-kwaliteitscatalogus openbare ruimte’. Financiële gevolgen voor de begroting De werkzaamheden voeren we binnen de financiële kaders uit.
64 Groen | x € 1.000 Onderhoudslasten kapitaalgoed | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Groot onderhoud exploitatielasten | 429 | 554 | 550 | 557 | 609 | 623 Klein onderhoud exploitatielasten | 197 | 15 | 15 | 15 | 15 | 15 Overige onderhoudslasten | 87 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed | 713 | 569 | 565 | 572 | 624 | 638 Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed | -11 | -40 | -40 | -40 | -40 | -40 Riolering en water Beleidskader In 2025 is het Water- en rioleringsprogramma 2025-2029 (Wrp) vastgesteld. In het Wrp staat hoe de gemeente invulling geeft aan de afvalwater-, hemelwater- en grondwaterzorgplicht. Financiële gevolgen voor de begroting In het kostendekkingsplan bij het Wrp is weergegeven hoe de heffing zich ontwikkelt in de periode 2025-2029. In de Verordening rioolheffing wordt jaarlijks het exacte tarief vastgesteld.
Riolering / water | x € 1.000 Onderhoudslasten kapitaalgoed | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening | -466 | -45 | 133 | 127 | 127 | 127 Groot onderhoud exploitatielasten | 1.155 | 887 | 897 | 907 | 911 | 916 Klein onderhoud exploitatielasten | 674 | 160 | 146 | 146 | 146 | 146 Overige onderhoudslasten | 238 | 536 | 566 | 562 | 558 | 553 Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed | 1.601 | 1.538 | 1.742 | 1.742 | 1.742 | 1.742 Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed | -3.121 | -3.147 | -3.435 | -3.435 | -3.435 | -3.435 Sport- en welzijnsaccommodaties In september 2024 is het voorkeursscenario voor het accommodatiebeleid en huisvestingsplan onderwijs vastgesteld. Binnen dit scenario worden vrijwel alle accommodaties verduurzaamd via vervangende nieuwbouw of anderszins (bijvoorbeeld vergroening op natuurlijke momenten). Een beperkt aantal accommodaties wordt afgestoten. In 2025 is het accommodatiebeleid vastgesteld. Het benodigde budget voor de kapitaallasten van het accommodatiebeleid wordt jaarlijks verhoogd totdat dit voldoende is om alle lasten te kunnen dekken. Het nog niet benodigde deel van deze budgetten wordt jaarlijks toegevoegd aan de reserve accommodatiebeleid.
Op 3 maart 2026 heeft de raad ingestemd met een voorstel over de nieuwe onderhoudsplannen van de sport- en welzijnsaccommodaties. In dit voorstel is rekening gehouden met het vastgestelde accommodatiebeleid. Onderdeel van dit voorstel is een extra dotatie bij de jaarrekening 2025 van € 1.535.000 om het geplande onderhoud 2026 te kunnen uitvoeren. Ook zijn de dotaties vanaf 2026 structureel verhoogd om het benodigde onderhoud de komende jaren te kunnen uitvoeren. 65 Sport- en welzijnsaccommodaties | x € 1.000 Onderhoudslasten kapitaalgoed | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening | 1.980 | 147 | 425 | 425 | 425 | 425 Groot onderhoud exploitatielasten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Klein onderhoud exploitatielasten | 57 | 44 | 64 | 64 | 64 | 64 Overige onderhoudslasten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed | 2.037 | 191 | 489 | 489 | 489 | 489 Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed | 719 | 759 | 763 | 763 | 763 | 763 Huisvesting gemeentelijke activiteiten De huisvesting voor gemeentelijke activiteiten betreffen het gemeentehuis, de gemeentewerf en de Milieustraat (Omrin). Als onderdeel van het accommodatiebeleid & huisvestingsplan onderwijs is besloten dat het gemeentehuis verduurzaamd wordt. Hier wordt uitvoering aan gegeven.
In november 2025 heeft de raad besloten het college opdracht te geven een nieuw uitgewerkt plan op te stellen voor de huisvesting van de Gemeentewerf met als uitgangspunt om nieuwbouw van de Gemeentewerf te realiseren. In het laatste kwartaal van 2026 zal het voorstel omtrent de nieuwbouw van de Gemeentewerf worden geagendeerd. Beheer Voor het groot onderhoud aan het gemeentehuis, de gemeentewerf en de Milieustraat is een voorziening aanwezig. De onderhoud- en vervangingswerkzaamheden worden op basis van de MOP uitgevoerd. De MOP actualiseren we periodiek. Voor het gemeentehuis is een actuele MOP aanwezig. In afwachting van de nieuwbouwplannen voor de andere twee gebouwen zijn die MOP's niet geactualiseerd. Financiële gevolgen voor de begroting In onderstaande tabel zijn de huidige lasten voor het klein- en groot onderhoud van het gemeentehuis, de gemeentewerf en de Milieustraat opgenomen.
Huisvesting gemeentelijke activiteiten | x € 1.000 Onderhoudslasten kapitaalgoed | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening | 75 | 75 | 75 | 75 | 75 | 75 Groot onderhoud exploitatielasten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Klein onderhoud exploitatielasten | 150 | 73 | 73 | 73 | 73 | 73 Overige onderhoudslasten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed | 225 | 148 | 148 | 148 | 148 | 148 Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Overige gebouwen Beleidskader De gemeente is eigenaar van het Biosintrum, de Bosbergtoren, molen ‘De Weijert’, museum Oold Ark, de tennisaccommodaties in Appelscha, Oosterwolde en Haulerwijk, de voormalige opslagruimte sportpark Ontwijk, clubgebouw voormalige vv Griffioen, voormalig schoolgebouw bbs de Peggebult en de koepel en spots aan de Boerestreek. De gemeente is ook eigenaar van diverse gebouwen/faciliteiten aan de Turfroute, zoals de toiletgebouwen in Oosterwolde en Donkerbroek, de passantenhaven/toiletgebouw in Oldeberkoop, de vuilwaterpomp in Appelscha en de stroompalen en muntautomaten aan de Turfroute. Het Biosintrum wordt verhuurd aan de stichting Pionier. De Bosbergtoren wordt sinds medio 2022 verhuurd aan Coöperatie Appelscha.
De molen wordt verhuurd aan stichting Korenmolen De Weyert en het museum wordt verhuurd aan museum Oold Ark. 66 In juni 2025 heeft besluitvorming plaatsgevonden over het accommodatiebeleid & huisvestingsplan onderwijs. Besloten is dat de onderkant van de molen en het museum in Makkinga verduurzaamd worden. Ook is besloten dat de tennisaccommodaties in Oosterwolde, A | ppelscha en Haulerwijk verduurzaamd worden op voorwaarde dat de verenigingen deze accommodaties overnemen. Het voormalig clubgebouw vv Griffioen wordt in afwachting van de ontwikkelingen rond korfbalvereniging DIO vooralsnog niet verduurzaamd. Beheer Voor het groot onderhoud aan de Bosbergtoren en het Biosintrum zijn voorzieningen gevormd. De onderhoudsplannen zijn de basis voor aanwending en dotatie aan de voorziening. Voor het groot onderhoud aan de overige gebouwen zijn geen onderhoudsplannen beschi | kbaar. Voor een aantal gebouwen is het wel gewenst dat hier onderhoudsplannen voor worden opgesteld. In 2027 ontvangt u een voorstel voor de vaststelling van deze onderhoudsplannen. Financiële gevolgen voor de begroting In onderstaande tabel zijn de huidige lasten voor het klein | - en groot onderhoud van het Biosintrum en de Bosbergtoren opgenomen. Klein- en groot onderhoud aan de andere gebouwen wordt gedekt via bestaande budgetten danwel via extra budget wat via de P&C cy | clus wordt aangevraagd.
Huisvesting overige gebouwen | x € 1.000 Onderhoudslasten kapitaalgoed | Rekening | Begroting | Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Groot onderhoud toevoeging aan de voorziening | 39 | 39 | 39 | 39 | 39 | 39 Groot onderhoud exploitatielasten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Klein onderhoud exploitatielasten | 56 | 28 | 29 | 29 | 29 | 29 Overige onderhoudslasten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal onderhoudslasten kapitaalgoed | 95 | 67 | 68 | 68 | 68 | 68 Totaal exploitatiebaten kapitaalgoed | 111 | 103 | 104 | 104 | 104 | 104 Sportterrreinen Beleidskader Het specialistische onderhoud aan de grasvelden van de gemeentelijke sportterreinen wordt in opdracht van ons uitgevoerd. De basis van de onderhoudswerkzaamheden zijn de kwaliteitscriteria van de KNVB. Op basis hiervan voeren we planmatig onderhoud aan de sportvelden uit. Dit is vastgelegd in de notitie ‘Planmatig onderhoud grassportvelden’. Per jaar renoveren we de toplaag van één veld. Het overige onderhoud voeren de sportverenigingen zelf uit. Hier krijgen de sportverenigingen een jaarlijkse vergoeding voor. Het sportcomplex Waskemeer is uitgebreid met een wetra-veld en beschikt nu over een volledig trainingsveld. Daarnaast zijn alle sportvelden voorzien van automatische beregening.
In 2023 is het onderhoud opnieuw aanbesteed en gegund voor vier jaar met tweemaal de mogelijkheid om de termijn met een jaar te verlengen. Er wordt gebruik gemaakt van robotmaaiers. Financiële gevolgen voor de begroting De aard en omvang van het planmatig onderhoud aan de grassportvelden is afgestemd op de beschikbare middelen. Per jaar renoveren we de toplaag van één veld. Elk jaar wordt er bekeken welk sportveld aan een toplaagrenovatie toe is. De weersomstandigheden, bespelingsdruk, grasbezetting, vlakheid, beschikbaarheid overige velden op een complex zijn afwegingsfactoren die de basis vormen van een toplaagrenovatie. De jaarlijkse kosten voor de renovatie van 1 grassportveld wordt gedekt uit de exploitatie. Bij de Kaderbrief 2027-2030 is een krediet van € 912.000 beschikbaar gesteld voor het realiseren van een kunstgrasveld bij SV Oosterwolde. De hieruit vloeiende kapitaallasten zijn opgenomen in de begroting. 67 Overzicht beheerplannen . Kapitaalgoed | Beheer | Voortgang onderhoud Kwaliteitsniveau | Plan aanwezig | Looptijd | Achterstallig/Uitgesteld Wegen | Basis | Ja | 2026-2030 | Nee Civieltechnische kunstwerken | Basis | Ja | 2023-2027 | Nee Riolering/ water | Ja | 2025-2029 | Nee Gebouwen | Ja | Divers | Nee Openbare verlichting | Ja | 2024-2027 | Nee 68 Paragraaf 4 | Financiering De paragraaf Financiering gaat over het aantrekken, beheren en uitzetten van gelden.
Ook het garanderen en verstrekken van geldleningen aan derden valt hieronder. Deze activiteiten vormen een onderdeel van de treasuryfunctie van de gemeente. Een adequate s | turing op de geldstroom is noodzakelijk. In deze paragraaf gaan we in op de vraag hoe we gelden zo optimaal mogelijk beleggen dan wel aantrekken. Algemene beleidslijn en Risicobeheer Algemene beleidslijn De financiële verordening Ooststellingwerf 2023 is door u op 26 september 2023 vastgesteld. In artikel 19 van deze verordening is de financieringsfunctie beschreven. De verordening berust op de bepalingen in de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fi | do). Het uitgangspunt van de Wet Fido is het beheersen van risico's. Het doel is om doelmatig en doeltreffend om te gaan met de beschikbare financiële middelen. Risicobeheer Op grond van de Wet Fido moeten gemeenten zich houden aan de zogenaamde kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal. De uitkomst van die berekening is het maximale bedrag dat rente typisch ‘kort’ gefinancierd mag worden. De kasgeldlimiet voor 2027 bedraagt € 8,9 miljoen (8,5% van het begrotingstotaal 2027 van afgerond € 104,4 miljoen). Renterisiconorm De renterisiconorm is gesteld op 20% van het begrotingstotaal per 1 januari. Daar wordt het berekende renterisico op de vaste schuld tegen af gezet.
Het renterisico op de vaste schuld mag de renterisiconorm niet overtreffen. Navolgend schema (in bedragen x | € 1.000) laat zien dat de renterisiconorm in de jaren 2027-2030 naar verwachting niet wordt overschreden. x € 1.000 Rente risiconorm | Begroting | MJB | MJB | MJB 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Renterisiconorm Lasten begroting | 104.378 | 102.371 | 101.375 | 100.419 Percentage renterisiconorm | 20% | 20% | 20% | 20% Totaal renterisiconorm | 20.876 | 20.474 | 20.275 | 20.084 Aflossingen en renteherzieningen Reguliere aflossingen geldleningen | 4.500 | 4.500 | 4.500 | 1.000 Geldleningen met renteherzieningen Totaal aflossingen en renteherzieningen | 4.500 | 4.500 | 4.500 | 1.000 Ruimte (+) / Overschrijding (-) | 16.376 | 15.974 | 15.775 | 19.084 69 Leningenportefeuille Opgenomen gelden De onderstaande tabel geeft inzicht in de samenstelling, grootte en rentegevoeligheid van de opgenomen geldleningen. De leningen zijn onderverdeeld in leningen opgenomen voor onze eigen huishouding en leningen opgenomen ten behoeve van woningcorporaties. D | eze leningen zijn met een renteopslag weer doorgeleend naar de corporaties (sinds 1999 zijn we hiermee gestopt). x € 1.000 Leningenportefeuille opgenomen gelden | Eigen leningen | Woningbouw leningen Bedrag | Gemidd. rente | Bedrag | Gemidd.
rente Stand per 1 januari 2027 | 28.500 | 1,84% | 2.144 | 4,70% Nieuwe leningen | 20.000 | 0 Reguliere aflossingen | -4.500 | -78 Vervroegde aflossingen Stand per 31 december 2027 | 44.000 | 3,38% | 2.066 | 4,01% Het gemiddelde rentepercentage begin 2027 is als volgt berekend: rente 2027 / stand 1-1-2027. Het gemiddelde rentepercentage eind 2027: rente 2028 / stand per 31-12-2027. Voor de berekening van het gemiddelde rentepercentage is rekening gehouden met een in 2027 aan te trekken financiering ter hoogte van € 20 miljoen (conform Kaderbrief 2027-2030). De investeringen die wij gaan doen zorgen ervoor dat we financieringen moeten gaan aantrekken. De planningen van de investeringen zijn hierin erg belangrijk, samen met de geplande aflossingen. Daarom is bij de Kaderbrief 2027-2030 budget opgenomen om de rentelasten hiervan te dekken. Volgens de huidige liquiditeitsprognose loopt onze behoefte hierin op naar € | 80 miljoen in 2029. Bij de Kaderbrief 2027-2030 is voorgesteld om budget vrij te maken voor rentelasten zodat we in 2027 € 20 miljoen kunnen lenen en in 2028 nog eens € 20 miljoen. Voor een deel van deze rentelasten is al dekking, omdat we bij de investeringen en de daarbij behorende ramingen van k | apitaallasten rekening hebben gehouden met de rekenrente. Het werkelijke rentepercentage bij het aantrekken van een lening is op dit moment hoger.
Het benodigde budget voor 2027 is € 440.000 en vanaf 2028 € 810.000 om daarmee de rentelasten te dekken. Uitgezette gelden De gemeente loopt met betrekking tot de verstrekte geldleningen beperkt risico. Veelal zijn er opstallen, installaties en dergelijke aanwezig die naar verwachting voldoende zijn om, in geval van het uitblijven van betaling, de restantschuld te voldoen. We voeren ten aanzien van overige debiteuren een actief beleid. Waar nodig nemen we tijdig de gebruikelijke invorderingsmaatregelen. Wanneer invordering niet (meer) mogelijk is, boeken we vordering af ten laste van het lopende boekjaar. x € 1.000 Leningenportefeuille uitgezette gelden | Bedrag Leningen aan woningcorporaties | 2.142 MFC Oldeberkoop | 174 Volkskredietbank | 119 Sportverenigingen | 767 Stichting Stimuleringsfonds (verzilverleningen) | 4.200 Stand per 1 januari 2027 | 7.402 Overig Schatkistbankieren Vanaf 1 januari 2014 zijn alle decentrale overheden verplicht om te schatkistbankieren. Dit betekent dat we alle overtollige liquide middelen, het saldo liquide middelen boven een bepaald drempelbedrag van de begroting, moeten stallen bij het Rijk. Voor gemeenten met een begrotingstotaal tot € 500 miljoen is de drempel voor het verplicht schatkistbankieren 2% van het begrotingstotaal met een minimum van € 1 miljoen.
70 71 Liquiditeitsprognose Twee keer per jaar onderzoeken we aan de hand van een liquiditeitsprognose in hoeverre we de huidige leningenportefeuille nog juist is. Renteschema Het renteschema van de begroting geeft inzicht in de verwachte rentelasten en -baten van de gemeente en het verwachte renteresultaat. x € 1.000 Renteschema 2027 Bedrag a. De externe rentelasten over de korte en lange financiering 1.065 b. De externe rentebaten (idem) -107 Saldo rentelasten en rentebaten 958 c1. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorgerekend 15 c2. De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend -101 c3. De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor 101 is aangetrokken (=projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend -15 Aan taakvelden toe te rekenen externe rente 943 d1. Rente over eigen vermogen d2. Rente over voorzieningen Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente 943 e. De aan taakvelden toegerekende rente (rente-omslag) -348 Renteresultaat op het taakveld Treasury 595 72 Paragraaf 5 | Bedrijfsvoering De gemeente Ooststellingwerf is een benaderbare, lokale overheid. Wij weten wat er speelt en bieden oplossingen die ertoe doen. We zijn een mooie, groene gemeente.
We bieden onze inwoners, ondernemers en bezoekers een aantrekkelijke, veilige en bereikbare leefomgeving. Inwoners en ondernemers kunnen bij ons rekenen op een goede service onder alle omstandigheden. Veel voorkomende verzoeken worden snel en adequaat afgehandeld. We weten wat er speelt in onze samenleving en omgeving. Dit betekent dat wij reageren op signalen en meedenken met initiatieven. Wij faciliteren zelfredzaamheid en bieden hulp en zorg waar nodig. Wij zoeken naar integrale oplossingen voor complexe onderwerpen waar verschillende belangen bij elkaar komen. Wij zijn trots op de OWO-samenwerking en onze OWO-partners kunnen rekenen op een proactieve inzet in de samenwerking. Interbestuurlijk toezicht We geven uitvoering aan de Wet revitalisering generiek toezicht. Deze wet zorgt voor een vereenvoudiging van het toezicht tussen de verschillende bestuurslagen, het zogenoemde ‘interbestuurlijk toezicht’. Het belangrijkste uitgangspunt van de wet is dat het interbestuurlijk toezicht verschuift van verticaal toezicht (provincie - raad) naar horizontale verantwoording (college - raad). De provinciale toetsing vindt plaats op de volgende domeinen: Omgevingsrecht, Ruimtelijke Ordening, Water en Riolering, Fries, Archief en Informatiestromen, Monumenten en Archeologie. In samenspraak met de gemeente wordt per domein een toezichtsplan opgesteld.
Human Resource Management In de sturingsfilosofie (2024) hebben we vastgesteld welke principes we willen hanteren bij het inrichten van de organisatie en welke uitgangspunten we gaan toepassen bij het aansturen van processen en medewerkers. In 2027 werken we aan de concrete invulling hiervan in de dagelijkse praktijk. Met name zal gewerkt worden aan de volgende drie thema’s: • Sterk leiderschap. In de sturingsfilosofie zijn de diverse managementrollen en stijl van leidinggeven op hoofdlijnen beschreven. Dit vormt de basis voor effectieve sturing van de organisatie. In de praktijk vraagt dit nog om een verdere concretisering en onderlinge afstemming. In 2027 is aandacht voor leiderschapsontwikkeling door middel van diverse bijeenkomsten, intervisiesessies en individuele ontwikkeltrajecten. • Aantrekkelijk werkgeverschap. In een krappe arbeidsmarkt en een hoge arbeidsmobiliteit is medewerkerstevredenheid een belangrijk thema. Enerzijds om medewerkers te kunnen behouden voor onze organisatie, anderzijds omdat werktevredenheid en -prestaties aan elkaar gerelateerd zijn. Daarom voeren we in 2027 een Medewerkerstevredenheidsonderzoek uit. Hiermee krijgen we inzicht hoe medewerkers het werken bij onze gemeente waarderen. De uitkomsten zullen vervolgens benut worden om de tevredenheid verder te vergro ten. • Integraal samenwerken.
Om effectief te kunnen inspelen op de veelheid aan vraagstukken, zoals bestuurlijke opdrachten vanuit het coalitieakkoord, zal vanaf 2027 gewerkt gaan worden met een meerjarenplanning-systematiek. Dit zorgt voor een verbetering van de (integrale) sturing op onze belangrijkste opgaven. Financiën, Planning & Control De financiële functie voorziet de gemeenteraad, het college en de organisatie van actuele en volledige financiële informatie voor de ondersteuning van de gemeentelijke beleidsontwikkeling en uitvoering. Deze functie is gericht op een duurzame en gezonde financiële positie van de gemeente. Kwaliteit, snelheid en toegankelijkheid spelen in deze processen een belangrijke rol. Juridische kwaliteitszorg De juridische functie in de vak afdelingen en het cluster Bestuurlijk Juridische Zaken (BJZ) zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de juridische kwaliteit van het gemeentelijk handelen. Zij ondersteunen daarnaast het bestuur en de organisatie met juridisch advies. Juridische control is de taak van BJZ. We investeren in kennis en kunde (door beschikbaar stellen van informatie en standaard formats, casusanalyse, opleidingen en trainingen) en vroegtijdige betrokkenheid van de 73 juridisch adviseurs van BJZ bij dossiers. We stimuleren de 'informele aanpak': eerst het goede gesprek (premediation).
Rechtmatigheid Vanaf boekjaar 2023 is de wetgeving met betrekking tot de accountantscontrole van gemeenten gewijzigd. In 2023 is in de Jaarstukken voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen. Hiermee wordt verantwoording afgelegd over de mate waarin de gem eente de wet- en regelgeving naleeft, voor zover dit financiële gevolgen heeft. Om verantwoording af te kunnen leggen vormt de verbijzonderde interne controle een belangrijke basis. Jaarlijks leggen we de uitvoering hiervan vast in het Interne Controleplan. De gemeente blijft zichtbaar werken aan de verbetering van processen zodanig dat afwijkingen gesignaleerd en gecorrigeerd worden. Eind 2025 heeft u een aanpassing van de financiële verordening vastgesteld. Het BBV is namelijk aangepast waardoor de nieuwe gemaximeerde grens voor fouten en onduidelijkheden samen 2% van de totale lasten (exclusief toevoegingen aan de reserves) is (in plaats van 3%). Informatiebeveiliging en Privacy Inwoners, ondernemingen en instellingen moeten erop kunnen vertrouwen dat we zorgvuldig omgaan met (persoons)gegevens. Het is daarom van groot belang dat gegevens alleen onder strikte voorwaarden gebruikt worden en goed beveiligd zijn tegen onbevoegd gebruik. Gegevensbescherming en privacy zijn integraal onderdeel van onze bedrijfsvoering.
In 2027 werken wij verder aan het versterken van processen, systemen en organisatorische maatregelen om blijvend te voldoen aan wet- en regelgeving op het gebied van privacy en informatiebeveiliging. Daarnaast geven de drie OWO-gemeenten invulling aan de verplichtingen die voortvloeien uit de Cyberveiligheidswet, die op 15 augustus 2026 in werking is getreden. Deze wet, waarmee de Europese NIS2-richtlijn in Nederlandse regelgeving is verankerd, stelt strengere eisen aan governance, risicobeheersing, incidentmelding, ketenveiligheid en de digitale weerbaarheid van organisaties. De OWO-gemeenten hebben gezamenlijk een nieuw strategisch informatiebeveiligingsbeleid vastgesteld dat aansluit op deze wettelijke eisen en richting geeft aan een toekomstbestendige, risicogerichte aanpak van informatiebeveiliging en cyberweerbaarheid. Ons informatiebeveiligingsbeleid dient volledig gebaseerd te zijn op het treffen van passende technische en organisatorische beveiligingsmaatregelen in het kader van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid 2.0 (BIO2.0), het normenkader geldend voor de g emeenten, provincies, waterschappen en Rijk. Jaarlijks leggen we volgens dit normenkader verantwoording af aan de gemeenteraad en de verschillende toezichthouders.
De beveiligingsfunctionaris (CISO) zorgt voor de coördinatie en toezicht op de naleving van beveiligingsmaatregelen en -procedures, voor elk onderdeel van het informatiebeveiligingsbeleid. Jaarlijks toetsen we door middel van zelfevaluatie en externe audits de specifieke maatregelen voor de BRP en de waardedocumenten, de BAG, BGT, BRO, DigiD en Suwinet. Transparantie over de verwerking van persoonsgegevens is een belangrijk uitgangspunt. Daarom hebben inwoners op grond van de AVG en, waar relevant, de Wpg het recht op informatie over welke persoonsgegevens worden verwerkt, met welk doel dit gebeurt en aan welke partijen deze gegevens worden verstrekt. De Functionaris Gegevensbescherming (FG) houdt onafhankelijk toezicht op de naleving van de privacywetgeving binnen de gemeentelijke organisatie. Omdat privacy en informatiebeveiliging nauw met elkaar verbonden zijn, blijven beide thema's voortdurende aandacht vragen. Daarom investeren wij niet alleen in techniek en processen, maar ook in bewustwording en kennisontwikkeling van medewerkers. Met trainingen, voorlichtingscampagnes en periodieke oefeningen versterken wij het informatiebeveiligings- en privacybewustzijn binnen de organisatie en vergroten wij onze digitale weerbaarheid.
74 Fraude Jaarlijks stellen we vast of we binnen onze algehele bedrijfsvoering in voldoende mate effectieve technische en organisatorische maatregelen hebben getroffen om misbruik, oneigenlijk gebruik en fraude te voorkomen, dan wel op te sporen. Hierbij houden we ook rekening met invloeden van buiten de organisatie, zoals corruptie, omkoping, bedreiging en cybercrime. In 2023 is de overkoepelende nota misbruik en oneigenlijk gebruik door het college vastgesteld. Communicatie Ook in 2027 zetten we in op heldere, toegankelijke en doelgerichte communicatie. We willen dat inwoners, ondernemers en andere betrokkenen weten wat er speelt, begrijpen welke keuzes de gemeente maakt en weten waar zij terechtkunnen voor informatie, dienstverlening en mogelijkheden om mee te denken of mee te doen. Daarvoor zetten we verschillende online en offline communicatiekanalen in, passend bij de doelgroep en het onderwerp. Bij bestuurlijke dossiers, projecten en organisatieontwikkelingen adviseren we vroegtijdig over de communicatieaanpak, de omgeving waarin een onderwerp speelt en mogelijke communicatieve effecten en risico’s. Om deze rol goed te kunnen vervullen, is het nodig dat team communicatie vanaf een vroeg stadium wordt betrokken. Daarmee dragen we bij aan zorgvuldige besluitvorming en communicatie die aansluit bij wat er in de samenleving leeft.
We blijven onze communicatie doorontwikkelen op basis van bereik, gebruik en toegankelijkheid. We monitoren en verbeteren onze website en sociale media en volgen ontwikkelingen in het communicatievak en het mediagebruik van onze doelgroepen. Zo zorgen we ervoor dat onze communicatie aansluit bij de manier waarop mensen informatie zoeken en ontvangen. Daarnaast werken we verder aan een communicatiebewuste organisatie. We ondersteunen medewerkers en bestuurders bij het helder en begrijpelijk communiceren en stimuleren dat communicatie vanaf het begin onderdeel is van beleid, projecten en dienstverlening. Begrijpelijke taal, met B1 als uitgangspunt waar dat passend is, blijft daarbij een belangrijk aandachtspunt. OWO -bedrijfsvoering De afdeling OWO Bedrijfsvoering richt zich op de verdere uitrol van de thema’s uit de Informatievisie (I-visie), zoals deze door het college is vastgesteld. Daarbij hanteren wij het principe van de smart follower: ontwikkelingen die door de VNG, leveranciers en andere relevante partijen worden geïnitieerd, worden actief gevolgd en, wanneer deze aantoonbare meerwaarde bieden voor onze gemeente, geïmplementeerd. De thema’s uit de I-visie hebben betrekking op digitale dienstverlening, informatieveiligheid en privacy, de doorontwikkeling van de bedrijfsvoering en datagedreven werken.
Gezien de financiële uitdagingen vraagt het realiseren van deze ambities om creativiteit en een zorgvuldige afweging van prioriteiten. Waar mogelijk wordt aangesloten bij bestaande initiatieven, zoals het programma Dienstverlening en het project Bedrijfscontinuïteit. Op het gebied van informatieveiligheid wordt gestart met het project Role Based Access (RBA), waarmee autorisaties beter worden afgestemd op rollen en verantwoordelijkheden binnen de organisatie. Daarnaast wordt aandacht besteed aan procesgericht en zaakgericht werken. Beide projecten dragen bij aan een veilige, efficiënte en toekomstbestendige informatievoorziening en ondersteunen de verdere professionalisering van de organisatie. 75 Paragraaf 6 | Verbonden partijen Verbonden partijen zijn organisaties waarin de gemeente een bestuurlijk én financieel belang heeft. Een bestuurlijk belang betekent dat de gemeente zeggenschap heeft. Een financieel belang betekent dat de gemeente financiële middelen beschikbaar heeft gesteld die ze kwijt is in geval van faillissement van de partij. De gemeente heeft ook een financieel belang als de verbonden partij haar financiële problemen kan verhalen op de gemeente. Elke verbonden partij draagt direct of indirect bij aan de beleidsdoelen van de gemeente. De verbonden partijen bestaan uit Gemeenschappelijke Regelingen, deelnemingen en overige verbonden partijen.
Algemene beleidslijn Elke verbonden partij draagt direct of indirect bij aan de beleidsdoelen van de gemeente. In de programma’s geven we aan op welke wijze de verbonden partij aansluit op het eigen beleid, de activiteiten en welke risico’s er zijn met betrekking tot de samenwerking. Deze paragraaf geeft een totaalbeeld van participaties in verbonden partijen en van de financiële aspecten. Verbonden partijen zijn (participaties in) Gemeenschappelijke Regelingen, stichtingen en verenigingen en vennootschappen. Van bestuurlijk belang is sprake als de gemeente zeggenschap heeft door een zetel in het bestuur of door stemrecht. Onder financieel belang verstaan we dat de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die ze kwijtraakt in geval van faillissement van de verbonden partij. Of dat de gemeente voor een bepaald bedrag aansprakelijk wordt gesteld als de verbonden partij zijn/haar verplichtingen niet nakomt. Deelname in een verbonden partij is een alternatief voor enerzijds het zelf uitvoeren van gemeentelijke taken of anderzijds het uitbesteden van deze taken. Het uitgangspunt is dat we alleen deelnemen in een verbonden partij als we daarmee een publiek belang dienen.
Er kunnen verschillende redenen zijn om deel te nemen in een verbonden partij, bijvoorbeeld: • Efficiencyvoordelen: kostenvoordeel door samenwerking • Risicospreiding: het delen van (financiële) risico’s met andere partijen • Kennisvoordeel: gebruik maken van elkaars kennis en expertise • Bestuurlijke kracht/effectiviteit: deelnemers staan samen sterker • Katalysatorfunctie: de gemeente als belangrijke initiërende factor We streven naar het efficiënt uitvoeren van gemeentelijke taken op basis van samenwerking. Waarbij de sturingselementen zoals transparantie, kaderstelling, verantwoording en controle voldoende gewaarborgd zijn. Beleidsmatig Verbonden partij Bestuurlijk belang Openbaar belang (doel) Risico's (inhoud en/of financieel) Gemeenschappelijke regelingen Centrumregeling Sociaal Domein Friese Gemeenten Lid AB en DB (Wethouder Broersma) Binnen de Centrumregeling Sociaal Domein Friese Gemeenten (uitvoeringsorganisatie Sociaal Domein Friesland (SDF)) werken de Friese gemeenten samen aan de inkoop van specialistische jeugdhulp en het bijbehorende contractbeheer. Het algemene doel van de regeling is specialistische zorg en ondersteuning leveren aan inwoners van alle Friese gemeenten. Als het SDF de afspraken over de begroting niet haalt, krijgen de gemeenten achteraf alsnog de rekening gepresenteerd.
Dit risico beheersen we intern door periodiek de uitgaven te monitoren en bij bestuurlijk en ambtelijk overleg input te leveren. Daarnaast bespreken we de begroting van het SDF in de planning- en controlcyclus van het SDF. 76 Beleidsmatig Veiligheidsregio Fryslan Lid AB en DB (Burgemeester Werkman - Brandweer & veiligheid) Lid AB (Wethouder Edema - GGD/Gezondheid) Veiligheidsregio Fryslân (VRF) is een samenwerkingsverband van de Friese gemeenten, Brandweer Fryslân, GGD Fryslân en andere partners. In de VRF werken zij samen aan brandweerzorg, publieke gezondheidszorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. Zo willen we (gezondheids)risico’s zo veel mogelijk beperken en het beleid van gemeenten op het gebied van gezondheid en veiligheid bevorderen. Als de VRF afwijkt van afspraken over de begroting, krijgen de gemeenten achteraf alsnog de rekening gepresenteerd. Dit risico beheersen we intern door bij bestuurlijk en ambtelijk overleg input te leveren. Daarnaast bespreken we de begroting en de jaarrekening van de VRF in de planning- en controlcyclus van de VRF. De prijsstijgingen gecombineerd met een takendiscussie blijven onderwerp van gesprek. Sociale Werkvoorziening Fryslân te Drachten Lid AB en DB (Wethouder Edema) De taken vanuit de voormalige Wet sociale werkvoorziening (WSW) moeten door ons als gemeente worden uitgevoerd.
Op basis van efficiency en financiële redenen zijn deze taken uitbesteed aan de GR. Vanaf 1 januari 2015 is nieuwe instroom in de WSW niet meer mogelijk. Dit heeft tot gevolg dat de WSW alleen nog van kracht blijft voor de huidige werknemers met een vaste aanstelling. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor uitstaande geldleningen van de GR. Recreatieschap Drenthe te Diever Lid AB (Wethouder van 't Klooster) Het samenwerkingsverband heeft tot taak de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van recreatie & toerisme. Het Recreatieschap heeft primair een ondersteunende en verbindende taak om daarmee gezamenlijke acties te ondernemen. De financiële risico’s voor de Gemeenschappelijke Regeling zijn gering. De regeling heeft een financieel gezonde positie. Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) te Grouw Lid AB (Wethouder Edema) Deelname aan de FUMO is wettelijk verplicht gesteld voor alle Friese gemeenten. Hiermee wordt beoogd de uitvoering van de milieuregelgeving te professionaliseren, te uniformeren en de afstemming met andere handhavingspartners (Justitie) te verbeteren. In het basistakenpakket is vastgelegd voor welke activiteiten (van bedrijven en instellingen) de FUMO haar werkzaamheden moet uitvoeren. De gemeente blijft het bevoegd gezag.
De FUMO voert voor de gemeente gedeeltelijk het omgevingsrecht uit: de vergunningverlening en het toezicht van het milieucomponent van grote en complexe bedrijven en instellingen. De Gemeenschappelijke Regeling brengt een risico mee, dat alle deelnemers moeten bijspringen bij eventuele tekorten. Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (voorheen Hûs en Hiem) te Leeuwarden Lid AB en DB (Wethouder van Burgsteden) Hûs en hiem is een samenwerkingsverband van 17 Friese gemeenten en heeft als doel de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten te behartigen op het gebied van de bouwkunstige, stedenbouwkundige en landschappelijke schoonheid in de provincie Fryslân. In feite loopt de gemeente geen risico. Kosten gemaakt door de commissie worden één-op-één in rekening gebracht bij de aanvrager. Daarnaast is de financiële positie van de regeling gezond. Wel is het zaak alert te blijven bij maatschappelijke ontwikkelingen. Vennootschappen en coöperaties 77 Beleidsmatig Omrin: a. Aflvasturing Friesland N.V. (Omrin) b. N.V. Fryslân Miljeu te Leeuwarden Stemrecht AvA Omrin (Afvalsturing en Fryslân Miljeu) is het bedrijf van en voor gemeenten voor de reinigingstaken. Zij verwerkt het ingezamelde huishoudelijke afval en exploiteert de gemeentelijke milieustraat. Het bedrijf wil als totaaloplosser de gehele afvalketen bestrijken (van kringloop tot storten).
Samen met de aandeelhouders wordt het beleid bepaald. De risico’s zijn beperkt. Op beleidsniveau is voor ons voldoende vertegenwoordiging en beslissingsbevoegdheid aanwezig. De onderneming heeft een gezonde financiële positie. Bank Nederlandse gemeenten Stemrecht AvA De kerntaak van de BNG is om tegen lage tarieven krediet te verstrekken aan of onder garantie van Nederlandse overheden. Daarmee speelt de bank een essentiële rol in de financiering van door overheden gewenste maatschappelijke investeringen. De aandeelhouders van de BNG zijn uitsluitend overheden. De Staat is houder van de helft van de aandelen. De andere helft is in handen van gemeenten, provincies en een hoogheemraadschap. De onderkende risico’s voor de verbonden partij zijn minimaal. BNG publiceert op hun website het risicoprofiel. Daaruit blijkt dat door de topratings de bank in staat is tegen lage prijzen geld aan te trekken op de geld- en kapitaalmarkt. De BNG hanteert een strak kapitalisatiebeleid. De bank heeft een gezonde financiële positie. Stichtingen en verenigingen Stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed Oosterwolde co-financier De stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed beheert en exploiteert en houdt de voorziening (= de Kampus) in stand voor de huidige gebruikers (= het Stellingwerf College, Kunst & COO en de Openbare Bibliotheek).
De Stichting is volle eigenaar en is verantwoordelijk voor de meerjarige instandhouding van de Kampus. Ooststellingwerf staat garant voor de lening van € 1.000.000. Uit de jaarrekening van de Stichting blijkt dat de stand van de liquide middelen samen met de activa ongeveer 1,7 keer de hoogte van de lening is. Daarom is het financiële risico voor ons gering. Financiële overzichten verbonden partijen x € 1.000 Financieel | Progn financ. | (Progn) bijdrage /belang | financ. resultaat Verbonden partij | Jaar* | EV | VV 1-jan | 31-dec | 1-jan | 31-dec Gemeenschappelijke regelingen Centrumregeling Sociaal Domein Friese | 2027 | 296 | - | - | - | - | - Gemeenten Veiligheidsregio Fryslan | 2027 | 3.551 | 7.206 | 7.223 | 94.779 | 105.753 | 0 Sociale Werkvoorziening Fryslân | 2027 | - | - | - | 3.625 | 2.375 | 0 Recreatieschap Drenthe te Diever | 2027 | 93 | 987 | 2.191 | 1.685 | 1.692 | 7 Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing | 2027 | 796 | 800 | 800 | 4.755 | 4.755 | - (FUMO) Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit | 2027 | - | 491 | 491 | 367 | 345 | 0 (voorheen Hûs en Hiem) Vennootschappen en coöperaties * | Aandelenkapitaal Omrin: | 2025 | 54 | 83.562 | 84.068 | 131.694 | 131.702 | 2.530 a. Afvalsturing Friesland N.V. b. N.V.
Fryslân Miljeu te Leeuwarden | 2025 | 47 | 13.030 | 15.605 | 30.506 | 40.629 | 2.322 Bank Nederlandse gemeenten | 2025 | 42 | 4.777 | 4.863 | 123.164 | 110.701 | 488 (* € 1mln) Stichtingen en verenigingen * Stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed | 2025 | - | 81 | 101 | 1.110 | 1.055 | 21 Oosterwolde * geprognotiseerde balansen niet aanwezig, daarom meest recente jaarcijfers opgenomen 78 79 Paragraaf 7 | Grondbeleid Door de druk op de woningmarkt heeft de gemeenteraad al in 2022 besloten om actief regie te voeren op en beleid te maken over (haar eigen) grond ten behoeve van woningbouw. Waar nodig verrichten wij strategische aankopen mits deze passen binnen de jaarlijkse financieel mandaat (op grond van de vastgestelde Nota Grondbeleid en financiële verordening). Vanuit thema 1.1 'Wonen en ruimtelijke ontwikkeling' wordt er ambtelijk hard gewerkt aan deze woningbouwopgave. Het grondbeleid is gericht op, en voldoet aan, de wettelijke taken: volkshuisvesting en ruimtelijke ordening (RO). Ook staat het grondbeleid ten dienste van algemene maatschappelijke taken op het gebied van economie, werkgelegenheid, natuur, cultuur, zorg en onderwijs. Het geeft sturing aan de inzet en het gebruik van grond om zodoende de door de gemeente nagestreefde doelen te realiseren. Grondbeleid is daarmee een middel en geen doel op zich.
Naast de gemeentelijke plannen zijn er woningbouwontwikkelingen die volledig door private ontwikkelaars worden uitgevoerd. Ook zijn er ontwikkelingen waarbij de gemeente regie voert op het gewenste woningbouwprogramma en de ontwikkeling/realisatie hiervan door een private partij laat uitvoeren. De kosten hiervan verhalen we vervolgens op de ontwikkelende partij (Afdeling 13.6 Omgevingswet). Dit doen we door het sluiten van een anterieure overeenkomst. In de gemeentelijke plannen worden de kosten verdisconteerd in de grondprijs, waarbij de Nota Grondprijzen 2026 als kader dient. Echter, door kostenverhogende factoren en de volkshuisvestelijke opgaven (2/3 betaalbaar en 30% sociale woningbouw) komt de financiële haalbaarheid van de gemeentelijke plannen onder druk te staan. De kans dat de gemeente eigen middelen zal moeten inzetten om plannen haalbaar te maken is niet ondenkbaar. Algemene beleidslijn Het grondbeleid wordt uitgevoerd aan de hand van de Nota Grondbeleid 2026: De Nota Grondbeleid schetst de uitgangspunten van het te voeren grondbeleid van de gemeente Ooststellingwerf. Het beschrijft onder andere de diverse grondbeleidsinstrumenten die de gemeente tot haar beschikking heeft en er worden concrete grondbeleidskeuzes gemaakt. Ook geeft het richtlijnen voor het 'in de markt zetten' van in exploitatie te brengen gronden.
De methoden van prijsbepaling voor de toekomstige functie van de te verkopen grond staan beschreven, met als doel een zo marktconform mogelijke prijs. Voor de uitgifte van grond hanteren wij een uitgifteprotocol, overeenkomstig de juridische Didam-richtlijnen. Daarnaast wordt er momenteel aan een nieuwe nota grondbeleid gewerkt. Het grondbeleid vindt de grondslag in de volgende wettelijke landelijke/internationale regelgeving: • Omgevingswet • Omgevingsplan • Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) • Voorkeursrecht Gemeenten (Hfd 9 Omgevingswet) • Wet Markt en Overheid • Aangepaste Huisvestingswet 2014 • Gemeentewet (Gemw) • Staatssteunregeling Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU). Het ontwikkelen en realiseren van woningbouw in relatie tot onze volkshuisvestelijke opgave vraagt om een op maat gesneden aanpak. Deze aanpak sluit aan bij de Woon(zorg)visie. Daarnaast zijn in de Regiodeal Wonen afspraken gemaakt met Rijk, Provincie en regio over de woningbouwopgave voor de gemeente Ooststellingwerf. Doelstelling Het gemeentelijk grondbeleid heeft tot doel de bestuurlijke en maatschappelijk gewenste ruimtelijke ontwikkelingen van de gemeente Ooststellingwerf mogelijk te maken door aankoop, exploitatie en uitgifte van gronden dan wel door medewerking te verlenen aan ontwikkeling van plannen door private personen, bedrijven en instellingen.
Daarbij willen wij voldoen aan de door het Rijk en Provincie Fryslân gestelde volkshuisvestelijke opgaven. 80 De wijze waarop we het grondbeleid uitvoeren Extern: het grondbeleid is gericht op: • Ruimtelijke kwaliteit. • Het stimuleren van plaatselijke economie. • Het inzetten op duurzaamheid. • Het opstellen van economisch beleid. • Het verbeteren van veiligheid en leefbaarheid. • Vraaggerichte aansluiting bij lokale initiatieven. Intern: Het grondbeleid aanpassen aan de trends en ontwikkelingen in de samenleving. • Richt grondzaken zich primair op de volkshuisvestelijke en wettelijke taken uit de Omgevingswet. • Voldoet grondzaken aan de kwaliteitscriteria van het BBV. • Heeft grondzaken een interne bezetting (fte) met voldoende kennis en kunde (functies) om de regie goed uit te kunnen voeren. • Is grondzaken robuust, toekomstbestendig, gericht op continuïteit en in staat om te anticiperen op conjuncturele ontwikkelingen. • Is grondzaken financieel transparant en gezond (inzet op terugverdiencapaciteit en kostenverhaal). • Heeft grondzaken dwarsverbanden met de leefbaarheid. Uitvoering Met de komst van de Omgevingswet is de Nota Grondbeleid 2026 aangepast. In de Omgevingswet worden de instrumenten voor grondbeleid geïntegreerd in het stelsel van het omgevingsrecht. Het gaat om de volgende instrumenten: voorkeursrecht en onteigening.
Herverkaveling en kavelruil in landelijk en stedelijk gebied worden toegevoegd aan het instrumentarium. Ook het kostenverhaal bij gebiedsontwikkeling is in de Omgevingswet opgenomen. Woningbouwopgave Wonen in Ooststellingwerf De Woon(zorg)visie 2022-2026 is door de raad vastgesteld en via een addendum verlengd tot 1 januari 2027. Als input hiervoor is onder andere woningmarktonderzoek gedaan. Wonen en zorg is een belangrijk thema voor het wonen de komende jaren, evenals betaalbaarheid en de beschikbaarheid van zowel koop als huurwoningen. We gaan voor een kwalitatieve toekomstbestendige woningvoorraad. Nieuwbouw De gemeente heeft in het kader van de afgesloten Woondeal een opgave om 820 woningen te realiseren tot 2030. Op provinciaal niveau is er overleg om het aantal te realiseren woningen voor Fryslan te verhogen. De gevolgen voor Ooststellingwerf zijn op dit moment nog niet duidelijk. Vanuit thema 1.1 'Wonen en ruimtelijke ontwikkeling' zijn wij in gesprek met initiatiefnemers, corporaties, bouwers, ontwikkelaars en de provincie om alle mogelijkheden te benutten. We hebben hierbij speciale aandacht voor betaalbare woningen en innovatieve woningbouw. Daarnaast zetten we in op intensievere samenwerking met en tussen zorgpartijen om ervoor te zorgen dat ouderen zo lang mogelijk thuis kunnen wonen.
Ook hebben we aandacht voor de huisvesting van speciale doelgroepen zoals door het Rijk aangewezen. Complexen grondexploitatie Woningbouw • Langedijke: alle kavels verkocht, complex is in 2026 afgesloten. • Uitbreiding Elsloo: complex is in 2026 afgesloten. • De Kromten, Waskemeer: naar verwachting wordt het complex in 2027, na het woonrijp maken, afgesloten. • Muldersveld, Makkinga: verkoop kavels in 2026 opgestart, bouwrijp maken is gereed. Verwachting afsluiting complex in 2029. • 't Hooge 2, Oldeberkoop: verkoop kavels in 2026 opgestart, bouwrijp maken is gereed. Verwachting afsluiting complex in 2029. 81 • Oosterwolde West: start verkoop kavels eind 2026/begin 2027, bouwrijp maken is gereed, afsluiting complex naar verwachting in 2029. • Rikkingahof: verkoop kavels volgt na wijziging omgevingsplan. Dit heeft enige vertraging opgelopen vanwege wijziging plannen Actium/Liante. Nieuwe planning wordt eind 2026 verwacht. Bedrijventerreinen • Oosterwolde Venekoten: geen uitgeefbare grond meer beschikbaar. • Uitbreiding Venekoten: in voorbereiding. • Haulerwijk De Turfsteker: resterende percelen staan in verkoop. Grondexploitatie Winstnemingen grondexploitatie Voor de huidige lopende complexen lopen we beperkt risico. Op dit moment is er bij complex Muldersveld in Makkinga een verwachting van een verlies.
Hiervoor is een verliesvoorziening (stand eind 2025 € 30.000) opgenomen ten laste van de algemene reserve grondexploitatie. In overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) zijn de winsten die genomen konden worden toegevoegd aan de Algemene Reserve Grondexploitatie (ARG). Dit overeenkomstig het in het BBV dwingend voorgeschreven systeem van de POC (percentage of completion). Bij verkoop van gronden (kaveluitgifte) wordt de gemeente ook geconfronteerd met de vennootschapsbelasting. Voor de toekomstige woningbouwcomplexen lopen we wel risico. Bij de totaliteit aan nieuwbouw dient 30% van de woningen sociaal te zijn. In de nieuwe wetgeving moet de nieuwbouw zelfs 2/3 betaalbaar zijn. Deze plannen zijn doorgaans financieel niet sluitend. Dit wordt nog nijpender bij complexen in binnenstedelijk gebied waar de grondprijzen hoger zijn (o.a. door sloop van bestaande bebouwing) dan bij buitenstedelijke gebieden (doorgaans agrarisch). Algemene reserve grondexploitatie (ARG) Het doel van de ARG is om de winsten van de complexen toe te voegen en over deze reserve te beschikken indien een complex niet kostendekkend is (een soort vereveningsfonds). Ook renteverliezen door een langere looptijd van een complex komen ten laste van de reserve.
Om nu en in de toekomst verzekerd te zijn van een gezonde basis voor grondexploitatie is het op pe il houden van de reserve van essentieel belang. We hebben sinds 2017 na het aanscherpen van de regels van het BBV de POC-methodiek moeten toepassen. Er wordt nu gekeken naar het 'percentage of completion'. De stand van de reserve is per 1-1-2026 € 2,605 miljoen. Naast een bedrag van € 2,024 miljoen als algemene reserve grondexploitatie, is voor Masterplan ‘Oosterwolde Centrum – Venekoten Noord’ € 0,581 miljoen beschikbaar. Budget strategische aankopen Het budget strategische aankopen is feitelijk een jaarlijks mandaat van de gemeenteraad aan het college om snel strategische aankopen te kunnen doen. Het college kan strategische aankopen verrichten tot het door de gemeenteraad vastgestelde bedrag. De voorwaarden om gebruik te maken van het mandaat staan in de ‘Nota Grondbeleid’ (zie financiële verordening 2023 Ooststellingwerf ex artikel 212 Gemeentewet, artikel 23, derde lid). Meerjarenbegroting grondexploitatie Per complex (woningbouwgronden en industriegrond) houdt de gemeente een exploitatie bij waarin de huidige stand van zaken is opgenomen en een prognose wordt gegeven over de verdere looptijd van de exploitatie (doorgaans 10 jaar). We voorzien dat het aantal complexen (fors) wordt uitgebreid, immers we gaan weer woningbouw-initiatieven in ontwikkeling brengen.
De administratie wordt hierop aangepast. Hiervoor hebben we het programma Grexmanager ter ondersteuning en huren we planeconomische capaciteit in. 82 Particuliere ontwikkelingen Naast het realiseren van gemeentelijke plannen voor woningbouw worden ook een (groot) aantal woningbouwprojecten door derden (projectontwikkelaars en particulieren) aangedragen en gerealiseerd. Binnen thema 1.1 'Wonen en ruimtelijke ontwikkeling' worden deze projecten begeleid. In de Planmonitor (opgedragen door de provincie Fryslân) houden wij deze projecten bij. 83 Paragraaf 8 | Wet open overheid (Woo) Inleiding Op 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) in werking getreden. In de wet is opgenomen dat bestuursorganen in de begroting aandacht besteden aan de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen over de uitvoering. De Woo kent daarnaast drie doelstellingen: 1. Het openbaar maken van informatie op verzoek 2. Het actief openbaar maken van informatie 3. Het in goede, geordende en toegankelijke staat brengen en houden van alle overheidsdocumenten Ook de Archiefwet geeft aan dat overheidsdocumenten in goede en geordende staat moeten zijn. Komende periode gaan we kijken hoe we het publicatieproces (het actief openbaar maken) verder willen vormgeven.
Tegelijkertijd komt daarbij de beoordeling of onze informatie goed, geordend en toegankelijk genoeg is, of dat hier nog verbeteringen nodig zijn. Tot slot zal ook het openbaar maken op verzoek worden geactualiseerd met de resultaten uit de twee andere doelstellingen. Eenvoudig gezegd; informatie wordt beter beschikbaar. Waar staan we? De uitvoering van de Woo heeft binnen de organisatie steeds meer een vaste plek gekregen. Om de uitvoering verder te professionaliseren, is een Woo-specialist aangesteld. De Woo-specialist coördineert en behandelt Woo-verzoeken en ondersteunt de organisatie bij een zorgvuldige en tijdige afhandeling daarvan. Daarnaast is een nieuwe anonimiseringstooling in gebruik genomen. Deze tooling ondersteunt bij het anonimiseren van documenten die openbaar worden gemaakt en draagt daarmee bij aan een efficiënter en eenduidiger openbaarmakingsproces. Wat gaan we doen? Het actief openbaar maken van informatie De verplichting om verschillende categorieën informatie actief openbaar te maken, wordt landelijk gefaseerd ingevoerd. Begin 2026 is de invoering van de volgende fases opnieuw uitgesteld. Op dit moment is nog niet bekend wanneer de volgende informatiecategorie verplicht actief openbaar moet worden gemaakt.