Bijlage 1. Programmabegroting 2027-2030
Tekst van het document
Programmabegroting 2027-2030 2
3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave .........................................................................................................................................3 Leeswijzer .................................................................................................................................................5 Aanbieding ................................................................................................................................................6 Programma 1 | Jongvolwassenen en jonge gezinnen binden aan onze dorpen .....................................8 Thema 1.1 Wonen en Ruimtelijke Ontwikkeling ...................................................................................8 Thema 1.2 Goed Opgroeien .............................................................................................................. 11 Begroting Programma 1 .................................................................................................................... 14 Programma 2 | Sterke dorpen en goede zorg dichtbij ........................................................................... 15 Thema 2.1 Meedoen .........................................................................................................................
15 Thema 2.2 Samenleven .................................................................................................................... 18 Thema 2.3 Gezondheid ..................................................................................................................... 22 Begroting Programma 2 .................................................................................................................... 25 Programma 3 | Verbonden, bereikbaar en een sterke openbare ruimte ............................................... 26 Thema 3.1 Infrastructuur en Bereikbaarheid ..................................................................................... 26 Thema 3.2 Leefomgeving en Natuur ................................................................................................. 27 Begroting Programma 3. ................................................................................................................... 30 Programma 4 | Economie, natuur en landschap in balans ................................................................... 31 Thema 4.1 Economie en Werkgelegenheid ...................................................................................... 31 Thema 4.2 Duurzaamheid .................................................................................................................
32 Thema 4.3 Landbouw en Landelijk Gebied ....................................................................................... 35 Thema 4.4 Recreatie en Toerisme .................................................................................................... 37 Begroting Programma 4. ................................................................................................................... 39 Programma 5 | Betrouwbare en samenwerkende gemeente waar inwoners zich veilig voelen ........... 40 Thema 5.1 Bestuur, dienstverlening en financiën ............................................................................. 40 Thema 5.2 Openbare Orde en Veiligheid .......................................................................................... 43 Thema 5.3 Asiel en Migratie .............................................................................................................. 44 Begroting Programma 5. ................................................................................................................... 46 Programma Algemene Dekkingsmiddelen ............................................................................................ 47 Paragrafen .............................................................................................................................................
49 Paragraaf 1 | Lokale Heffingen .......................................................................................................... 49 Paragraaf 2 | Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................. 55 Paragraaf 3 | Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................................... 63 Paragraaf 4 | Financiering ................................................................................................................. 69 Paragraaf 5 | Bedrijfsvoering ............................................................................................................. 72 Paragraaf 6 | Verbonden partijen ...................................................................................................... 75 Paragraaf 7 | Grondbeleid ................................................................................................................. 79 Paragraaf 8 | Wet open overheid (Woo) ............................................................................................ 83 Paragraaf 9 | Strategische projecten en ontwikkelingen ................................................................... 84 Paragraaf 10 | Visie op Samenleven .................................................................................................
87 Begrotingspositie 2027-2030 ................................................................................................................. 90 4 Vertrekpunten programmabegroting 2027-2030 ............................................................................... 90 Uitgangspunten op basis van bestaand beleid .................................................................................. 90 Begrotingsresultaat ............................................................................................................................ 92 Nieuw beleid .......................................................................................................................................... 93 Nieuw beleid structureel .................................................................................................................... 94 Nieuw beleid structureel en incidenteel met dekking ........................................................................ 99 Financieel meerjarenperspectief ......................................................................................................... 103 Budgetten per programma ...............................................................................................................
103 Financiële positie ............................................................................................................................. 105 Bijlagen ................................................................................................................................................ 110 A. Kerngegevens ............................................................................................................................. 110 B. Reserves en voorzieningen 2025-2030 ...................................................................................... 112 C. Overzicht incidentele lasten en baten ......................................................................................... 114 D. Beleidsindicatoren ....................................................................................................................... 116 E. Subsidieontvangers ..................................................................................................................... 122 5 Leeswijzer Indeling van de begroting De programmabegroting 2027 is opgesteld met een nieuwe programma-indeling. De vijf programma's in deze begroting volgen de vijf strategische keuzes uit de Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040. De raad heeft over deze programma-indeling besloten op 30 juni 2026. De programmabegroting bestaat nu uit vijf programma's.
De algemene dekkingsmiddelen zijn hier apart van gepresenteerd. Toekomstvisie 2040 De Toekomstvisie 2040 beschrijft de langetermijnkoers van de gemeente. De vijf strategische keuzes uit deze visie sluiten aan bij de thema’s uit het coalitieakkoord en vormen vanaf deze begroting ook de basis voor de manier waarop we onze ambities, activiteiten en middelen presenteren. Daarmee ontstaat een vaste relatie tussen de jaarlijkse begroting en de langetermijnkoers van de gemeente. De nieuwe indeling betekent niet dat in de begroting 2027 al op alle onderdelen de prioriteiten en scherpe keuzes zijn gemaakt die nodig zijn om richting te geven aan deze langetermijnkoers. De begroting bevat ook bestaande taken en beleid, wettelijke verplichtingen en eerder gemaakte afspraken. Beleidsbegroting en financiële begroting De begroting bestaat uit de beleidsbegroting en de financiële begroting. In de beleidsbegroting staan de programma's en paragrafen. Per programma en thema geven we antwoord op de vier W -vragen: "wat willen we bereiken, wat gaan we ervoor doen, wat merkt de inwoner ervan en wat mag het kosten". Een aantal financiële aspecten in de begroting gaat over de programma's heen. Deze beschrijven we in tien paragrafen die een dwarsdoorsnede van de programma's geven.
De financiële begroting bestaat uit de begrotingspositie 2027-2030 (vertrekpunten, uitgangspunten en begrotingsresultaat) en het financieel meerjarenperspectief. Daarnaast doen we dit jaar, in verband met de verkiezingen, de voorstellen nieuw beleid bij de begroting in plaats van bij de kaderbrief. De volgende bijlagen zijn toegevoegd: A. Kerngegevens B. Een overzicht van de reserves en voorzieningen 2025-2030 C. Een overzicht van de incidentele lasten en baten 2027-2030 D. Een lijst van beleidsindicatoren. Meer informatie over beleidsindicatoren vindt u op waarstaatjegemeente.nl E. Een overzicht van subsidieontvangers Aanbieding Inleiding U ontvangt hierbij de Programmabegroting 2027-2030. Dit is de eerste programmabegroting van de nieuwe bestuursperiode. Het coalitieakkoord 2026-2030 'Ooststellingwerf B(l)oeit!' is verwerkt in deze begroting. De teksten uit het collegeakkoord zijn overgenomen in de begroting en waar nodig aangevuld (met o.a. bestaand beleid). We hebben in deze begroting rekening gehouden met de inhoud van de raadsagenda. De financiële uitwerking van het collegeakkoord en andere voorstellen nieuw beleid staan in het hoofdstuk ‘nieuw beleid’. Vertrekpunt programmabegroting Het vertrekpunt voor het opstellen van deze begroting is de Kaderbrief 2027-2030 en de mededeling over de gevolgen van de Meicirculaire 2026.
De besluiten uit de kaderbrief en de meicirculaire zijn primitief in deze begroting verwerkt. Het gaat daarbij om de besluiten over de voorjaarsrapportage 2026 en een aantal besluiten over nieuw beleid die zijn genomen. Ook zijn de ramingen geactualiseerd. Hierbij zijn de uitgangspunten gebruikt die in de Kaderbrief 2027-2030 zijn vastgesteld. In onderstaande tabel staat het begrotingsperspectief voor de komende jaren. Het perspectief is ten opzichte van het perspectief uit de kaderbrief 2027 en brief over de meicirculaire 2026 voor de eerste jaren naar beneden bijgesteld en voor de laatste jaarschijf (2030) naar boven. Dit heeft diverse oorzaken, de grootsten staan hieronder genoemd: • | De algemene uitkering is voor het jaar 2030 en verder aangepast. Dit komt doordat bij de meicirculaire een jaarschijf toe wordt gevoegd aan de berekening. Toen is niet geconstateerd dat de beginstand van het jaar 2030 (verschil € 1,3 miljoen positief) afweek van het jaar daarvoor (2029). Daarnaast is de ruimte onder het BTW-compensatiefonds (BCF) lager geworden. Dit zorgt voor een nadeel. • | Er is een voordeel omdat niet het volledige bedrag nodig was voor loon en prijscompensatie. • | Er is een nadeel bij de afschrijvingen. Het renteomslagpercentage is verlaagd. Hierdoor nemen de afschrijvingskosten toe bij investeringen die op annuïtaire basis worden afgeschreven.
Daarnaast zijn een aantal investeringen opgeschoven. Dit zorgt voor een voordeel. • | Daarnaast zijn er hogere bijdragen voor de gemeenschappelijke regelingen en verwachten we meer baten omgevingsvergunningen. De reiskostenvergoeding woon-werk is verhoogd en we betalen wachtgeld voor een oud-wethouder. x € 1.000 Begrotingsperspectief | Begroting | MJB | MJB | MJB 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Baten en lasten Lasten exclusief mutaties reserves | -104.378 | -102.371 | -101.375 | -100.419 Baten exclusief mutaties reserves | 103.116 | 101.391 | 100.313 | 101.359 Geraamd saldo van baten en lasten | -1.263 | -979 | -1.061 | 941 Toevoegingen reserves | - | - | - | - Onttrekkingen reserves | 1.700 | 1.279 | 1.278 | 697 Geraamd Resultaat | 438 | 300 | 216 | 1.638 Incidentele lasten incl. incidentele toevoegingen reserves | -1.436 | -1.015 | -1.014 | -433 Incidentele baten incl. incidentele onttrekkingen reserves | 1.436 | 1.015 | 1.014 | 433 Totaal structureel begrotingsperspectief | 438 | 300 | 216 | 1.638 Voorstellen nieuw beleid structureel | -1.091 | -938 | -785 | -785 Totaal begrotingsperspectief na nieuw beleid structureel | -653 | -638 | -569 | 853 6 7 Nieuw beleid Normaal gesproken is de kaderbrief het moment waarop nieuw beleid wordt afgewogen en afgezet tegen het nieuwste financiële perspectief. Dit jaar waren er gemeenteraadsverkiezingen en is er een nieuw college gevormd.
Daarom was de kaderbrief 2027 beleidsarm. De voorstellen voor nieuw beleid staan in deze begroting in het hoofdstuk ‘Nieuw beleid’. Een deel van deze voorstellen komt uit het coalitieakkoord. We maken onderscheid tussen nieuw beleid dat zorgt voor een lager resultaat en nieuw beleid waarvoor al geld beschikbaar is. Dit laatste kan gaan om meerjarige of eenmalige kosten. Ons financieel perspectief is voor de eerste jaren niet voldoende om al deze voorstellen nieuw beleid op te vangen. Vanaf het jaar 2030 hebben we een beter financieel perspectief. Met deze voorstellen accepteren we een negatief begrotingssaldo in de jaren 2027 t/m 2029. Bij de verschillende jaarrekeningen zal dit een onttrekking aan de algemene reserve tot gevolg hebben. Het laatste jaar is structureel sluitend. Een klein doorkijkje naar 2031 geeft hetzelfde beeld. Dit neemt niet weg dat wij kritisch hebben gekeken naar de voorstellen die zijn gedaan. Daarnaast nemen we ook de komende maanden de tijd om kritisch naar de (reguliere) uitgaven in de begroting te kijken en deze tegen het licht te houden. Tot slot We zijn blij dat we voor de lange termijn een sluitende begroting kunnen presenteren. Met deze begroting en de plannen voor de komende jaren gaan we samen aan de slag. Zo werken we aan een b(l)oeiend Ooststellingwerf.
8 Programma 1 | Jongvolwassenen en jonge gezinnen binden aan onze dorpen Inleiding Programma 1 Een fijn thuis en een goede start in het leven vormen de basis voor sterke en leefbare dorpen. Daarom zetten we in op voldoende passende woningen voor jongvolwassenen en jonge gezinnen én op een omgeving waarin kinderen en jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Samen met inwoners en partners bouwen we aan dorpen waar mensen van alle leeftijden graag willen wonen, opgroeien en blijven. Thema 1.1 Wonen en Ruimtelijke Ontwikkeling Inleiding Wonen is een basisbehoefte en een belangrijke voorwaarde voor een toekomstbestendig Ooststellingwerf. Wij zorgen voor voldoende, betaalbare en passende woningen voor alle inwoners, van starters tot senioren en van gezinnen tot alleenstaanden. Hiermee wille n we jongvolwassenen en jonge gezinnen aan onze gemeente binden, ouderen langer zelfstandig laten wonen en de leefbaarheid van onze dorpen versterken. Daarnaast willen we voldoen aan onze wettelijke taakstellingen voor statushouders en ontheemden.
Wat willen we bereiken • We versterken de leefbaarheid en vitaliteit van onze dorpen doordat we zorgen voor voldoende, betaalbare en passende woningen voor alle inwoners • Wij bevorderen doorstroming en bieden ruimte aan diverse woonvormen • De rood-voor-roodregeling blijven we inzetten en breiden we waar mogelijk uit • We versterken de kwaliteit van de woonomgeving • Waar mogelijk geven we inwoners met lokale binding een goede uitgangspositie op de woningmarkt • Ons woonbeleid voldoet aan de nieuwe Wet Regie Volkshuisvesting • We zorgen voor samenhang in ons ruimtelijk beleid • We houden bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening met de cultuurhistorie Wat gaan we ervoor doen Voldoende betaalbare en passende woningen In 2027 ligt de nadruk op het versnellen van de woningbouw, zodat meer jongvolwassenen en jonge gezinnen in Ooststellingwerf kunnen blijven wonen of zich hier kunnen vestigen. We realiseren minimaal 820 extra woningen tot en met 2030. We bouwen in (bijna) alle 13 dorpen. Minimaal twee derde van de nieuwbouw is betaalbaar. Dit betreft een mix van betaalbare koopwoningen (tot € 420.000 - prijspeil 2026), middenhuur en sociale huur. Op deze manier blijven koopwoningen bereikbaar voor huishoudens met een inkomen tot maximaal twee keer modaal. Van alle nieuwbouwwoningen in onze gemeente bestaat 30% uit sociale huur.
Tegelijkertijd zorgen we voor een evenwichtige woningbouwprogrammering door waar passend bij de lokale behoefte en ruimtelijke context ook ruimte te bieden aan woningen in het hogere segment. Betaalbaarheid blijven we bevorderen door bijvoorbeeld de startersleningen actief aan te blijven bieden. Daarnaast kijken we naar andere mogelijkheden om betaalbare woningbouw ook bij de huidige hoge bouwkosten mogelijk te maken. In de komende periode blijven we werken aan strategische grondaankopen met het oog op woningbouw na 2030, bedrijvigheid en energieopslag. We kiezen in eerste instantie voor inbreiding, herstructurering en woningbouw aansluitend aan bestaande dorpsstructuren, inclusief kleinschalige uitbreidingen aan de randen van de bebouwde kom. Groei moet passen bij de schaal en identiteit van de dorpen en bijdragen aan leefbare, duurzame en toekomstbestendige wijken. Zo dragen woningbouw en ruimtelijke ontwikkeling bij aan vitale dorpen, een stabiel inwonertal en een sterke lokale economie. 9 Doorstroming en woonvormen Doorstroming is een expliciet doel van het woonbeleid. Hier zetten we in 2027 sterker op in, zodat de bestaande woningvoorraad beter wordt benut en meer inwoners een woning kunnen vinden die past bij hun levensfase. Daarmee creëren we niet alleen extra woonruimte, maar versterken we ook de leefbaarheid van onze dorpen.
We zetten in op passende woningen voor verschillende doelgroepen, zoals mensen die intensieve zorg nodig hebben, senioren, starters en kleine huishoudens. Denk aan appartementen, aanleunwoningen en geclusterde woonvormen (ontmoetingsruimte en voorzieningen dichtbij). Zodra de oplevering van deze woningen goed op gang komt, gaan we verhuizen aantrekkelijker en makkelijker maken door organisatorische, financiële en sociale drempels zoveel mogelijk weg te nemen. De komende periode stimuleren we tiny houses niet actief. De vraag ernaar is beperkt en deze woonvorm is niet per definitie goedkoper of efficiënter in ruimtegebruik. We richten onze inzet daarom op betaalbare woningen die aansluiten bij de bredere behoefte van onze inwoners en de beschikbare ruimte zo goed mogelijk benutten (bv studio’s of rug-aan-rug-woningen). Naast nieuwbouw kijken we ook naar mogelijkheden om de bestaande woningvoorraad beter te benutten. We bieden meer ruimte voor (pre-)mantelzorgwoningen, woning- en kavelsplitsing, woningdelen en erfwoningen. We starten bovendien een experiment met een wooncoach die inwoners ondersteunt om deze mogelijkheden te realiseren en gemakkelijker hun weg te vinden in de benodigde procedures.
Rood-voor-rood Deze regeling houdt in dat verouderde of leegstaande agrarische bebouwing wordt gesloopt, in ruil voor de mogelijkheid om (één of meerdere) nieuwe woningen te realiseren. Hiermee verbeteren we de ruimtelijke kwaliteit en gaan we leegstand tegen. Hierbij hebben we aandacht voor het toevoegen van meerdere betaalbare woningen in plaats van één dure woning, passend binnen het landschap en ons ruimtelijk beleid. Erftransformatie biedt kansen voor wonen, duurzaamheid en kwaliteitsverbetering van het buitengebied. We willen deze kansen integraal bekijken en daarbij eerst samen met de provincie bepalen wat ruimtelijk mogelijk en wenselijk is. Daarom pakken we een verdere verruiming van Rood voor Rood nu nog niet zelfstandig op. Kwaliteit van de woonomgeving Nieuwe woningen alleen zijn niet voldoende. We versterken de kwaliteit van de woonomgeving door wonen, duurzaamheid, gezondheid en het sociaal domein met elkaar te verbinden. We zorgen daarmee voor een leefomgeving die uitnodigt tot ontmoeten, spelen en bewegen, onder andere door voldoende (natuurlijke) speelplekken en het combineren van openbare speelplekken en schoolpleinen waar mogelijk. Daarnaast zetten we in op het versnellen van herstructureringsprojecten en starten we waar mogelijk nieuwe projecten. De gemeente levert hierin actief haar bijdrage. Hiervoor is mogelijk extra capaciteit nodig.
We onderzoeken belemmeringen bij woningcorporaties rondom herstructureringsprojecten en kijken welke rol de gemeente kan pakken en welke bijdrage we kunnen leveren. Om initiatiefnemers van plannen te stimuleren om kwalitatief goede bouwplannen te ontwikkelen, wordt de komende jaren gewerkt aan een nieuwe Nota Omgevingskwaliteit. Deze nota vervangt de welstandsnota. De andere OWO-gemeenten maken ook zo’n nota en het proces hiervoor wordt in samenhang doorlopen, met begeleiding door een professioneel bureau. Tijdens dit proces gaat advisering door Hûs en Hiem op bouwplannen gewoon door, waarmee ook grip blijft op een goede ontwerpkwaliteit van de bouwplannen. Een goede uitgangspositie op de woningmarkt Om jongvolwassenen en jonge gezinnen aan Ooststellingwerf te binden, benutten we binnen de wettelijke mogelijkheden de ruimte om inwoners met een lokale binding een goede uitgangspositie op de woningmarkt te geven. Daarbij sluiten we aan bij de urgentieverordening die, provincie breed voor alle Friese gemeenten, wordt opgesteld en naar verwachting eind 2026 door de afzonderlijke Friese gemeenteraden wordt vastgesteld. We blijven hiervoor, mits mogelijk en (financieel) haalbaar, ook Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO’s) stimuleren en faciliteren, zodat inwoners gezamenlijk woningen kunnen ontwikkelen die passen bij hun wensen en bij de behoefte van het dorp.
Daarnaast willen we voldoen aan onze wettelijke taakstellingen voor statushouders en onthe emden. 10 Wet regie Volkshuisvesting We stellen een volkshuisvestingsprogramma op onder de Omgevingsvisie, omdat dit per 1 juli 2026 verplicht is. Hierbij gaan we uit van de inwerkingtreding van de wet regie op de Volkshuisvesting op 1 juli 2026, waarna één jaar na invoering het gemeentelijke volkshuisvestingsprogramma gereed moet zijn. In dit programma vertalen we de doelen uit de woonzorgvisie (2022) en de visie op wonen, welzijn en zorg (2025) naar een uitvoeringsprogramma met concrete acties. Samenhang in ruimtelijk beleid Wij willen een gemeente die duurzaam groeit, met respect voor het eigen karakter van het landschap, de geschiedenis en het buitengebied. Onze ruimtelijke en sectorale visies (zoals het omgevingsplan) moeten op elkaar aansluiten, maar wel passen bij het eigen karakter en de identiteit van onze gemeente. Cultuurhistorie We hebben bij ruimtelijke keuzes expliciet oog voor de cultuurhistorie en het landschap en wegen deze mee in besluitvorming. Daarnaast gaan we ruimhartig om met functieverandering in het buitengebied en met kerkgebouwen die hun oorspronkelijke functie verliezen. We blijven zorg houden voor onze monumenten, waarvoor subsidies beschikbaar blijven.
Wat merkt de inwoner ervan • Jongvolwassenen en jonge gezinnen krijgen meer mogelijkheden om in Ooststellingwerf te blijven wonen of zich hier te vestigen. Daardoor blijven dorpen vitaal en blijven voorzieningen beter behouden. • Inwoners krijgen meer kansen om een betaalbare en passende woning te vinden, zowel voor starters als voor senioren en andere doelgroepen. In alle dorpen komen nieuwe woningen, waardoor mensen vaker in hun eigen dorp kunnen blijven wonen of er kunnen terugk eren. • Door meer verschillende woonvormen toe te voegen, zoals appartementen, geclusterde woonvormen en kleinere woningen ontstaat meer keuze. Verhuizen naar een woning die beter past bij de levensfase wordt makkelijker. Ook inwoners die hun woning of erf willen splitsen, een erfwoning willen realiseren of een (pre)mantelzorgwoning willen plaatsen, krijgen meer mogelijkheden en ondersteuning. • Inwoners kunnen langer zelfstandig (thuis) leven en mensen met een zorgvraag kunnen een woonplek vinden met de zorg en begeleiding die hierbij nodig is. • Inwoners profiteren daarnaast van een aantrekkelijke en leefbare woonomgeving met ruimte voor ontmoeting, spelen en bewegen. Door herstructurering en verbetering van bestaande woongebieden blijft de kwaliteit van wijken en dorpen op peil. • Mensen met een lokale binding krijgen binnen de wettelijke mogelijkheden meer kansen op de woningmarkt.
Ook inwoners die gezamenlijk woningen willen ontwikkelen, worden hierbij ondersteund. Wat mag het kosten De lasten worden deels gedekt uit bestaande budgetten. Bij de heroverwegingen 2022 heeft u € 1,5 miljoen beschikbaar gesteld voor de taskforce wonen om te kunnen organiseren dat gericht gewerkt wordt aan het versneld realiseren van woningbouw en het geschikt maken van woningbouwlocaties. Eind 2025 resteert nog ongeveer € 0,8 miljoen. Het budget blijven we de komende jaren gebruiken om (voorbereidings)kosten uit te dekken die we niet via bijvoorbeeld grondexploitaties kunnen verrekenen, of kosten voor plannen die uiteindelijk niet verder komen dan de initiatieff ase. Bij de kaderbrief 2026 is voor 2026 € 200.000 beschikbaar gesteld voor het uitwerken van het volkshuisvestingsprogramma dat we verplicht moeten opstellen in verband met de Wet regie op de volkshuisvesting. Daarnaast is voor dit doel via de decembercirculaire 2025 € 115.000 beschikbaar gesteld en via resultaatsbestemming beschikbaar gebleven voor 2026. Het niet bestede deel eind 2026 wordt meegenomen naar 2027.
Nieuw beleid (zie hoofdstuk nieuw beleid voor een uitgebreidere toelichting) • OWO: functie Regelanalist bij VTH, € 36.000 structureel • Verhogen budget stimuleringsleningen met € 1 miljoen, € 35.000 structureel (rentelasten) Beleidskaders • | Omgevingsvisie • | Woon(zorg)visie Ooststellingwerf 2022-2026 en addendum hierop uit 2025. • | Visie op wonen, welzijn en zorg 2025 • | Nota Grondbeleid 2026 en Nota Grondprijzen 2026 • | Regiodeal Wonen Z-O Fryslan 2025 (mogelijk addendum hierop in 2026) • | Wet versterking regie op Volkshuisvesting 2026 • | Huisvestingswet 2014 (herzien in 2024) • | Nota Omgevingskwaliteit Thema 1.2 Goed Opgroeien Inleiding De Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 geeft een duidelijke koers: we investeren in een gemeente waar jongeren en jonge gezinnen zich thuis voelen, kansen krijgen en ervoor kiezen om te blijven of later terug te keren. Het coalitieakkoord bouwt hierop voort en vertaalt deze ambitie naar de keuzes die we vandaag maken. Goed Opgroeien geeft daar invulling aan door te investeren in een sterke basis voor kinderen, jongeren en gezinnen. Kinderen en jongeren die gezond, veilig en kansrijk opgroeien, ontwikkelen zich tot betrokken inwoners die bijdragen aan de leefbaarheid, sociale samenhang en economische vitaliteit van onze dorpen.
Daarom investeren we samen met ouders, onderwijs, kinderopvang, welzijn, sport, verenigingen en andere maatschappelijke partners in een sterke pedagogische basis. We zetten in op preventie, gelijke kansen, tijdige ondersteuning en een omgeving waarin kinderen en jongeren zich kunnen ontwikkelen, meedoen en hun talenten benutten. Zo versterken we niet alleen de ontwikkelkansen van jeugdigen, maar dragen we ook bij aan het binden en behouden van jongeren en jonge gezinnen voor Ooststellingwerf, nu en in de toekomst. Wat willen we bereiken • | We creëren de voorwaarden waardoor jongeren en jonge gezinnen zich aan Ooststellingwerf kunnen verbinden • | Ieder kind verdient gelijke kansen om mee te doen • | We leggen de nadruk op preventie en vroegsignalering • | We werken aan sterke lokale (gebieds)teams • | We zetten in op voorzieningen voor kwetsbare jeugdigen en hun ouders • | We betrekken jeugd actief in nieuw en bestaand beleid door hun wensen, zorgen en behoeften op te halen en onze uitvoering hierop aan te passen waar mogelijk • | We werken aan toekomstbestendige schoolgebouwen Wat gaan we ervoor doen Om jongeren en jonge gezinnen aan Ooststellingwerf te binden en te behouden, investeren we in een sterke basis waarin kinderen gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien.
Daarom kiezen we bij Goed opgroeien voor een integrale aanpak voor gezinnen, met aan | dacht voor eenzaamheid, bestaanszekerheid, onderwijs, weerbaarheid en sociale verbinding. Gelijke kansen Wij vinden dat ieder kind recht heeft op goed onderwijs en de kans moet krijgen om mee te doen in de samenleving. Daarvoor bevorderen we het schoolmaatschappelijk werk en bieden passend onderwijs onder andere via regionale onderwijs-zorgarrangementen binnen de Friese Wouden. We begeleiden (kwetsbare) jongeren en vroegtijdige schoolverlaters terug naar school of richting duurzaam werk, in samenwerking met Doorstroompunt StartWijzer. We werken intensiever samen met scholen om te bepalen wat zij nodig hebben om gelijke kansen te bieden. Daarbij hebben we specifiek aandacht voor het voorkomen van onderwijsachterstanden zoals laaggeletterdheid en rekenproblemen. 11 12 Preventie en vroegsignalering We zetten in op het zo gewoon mogelijk laten opgroeien van jongeren, met uitdagingen en tegenslagen die daarbij horen. Het is normaal dat opvoeden en opgroeien soms vragen oproept of lastig is. Een sterke sociale basis zorgt ervoor dat kinderen en jongeren zoveel mogelijk gewoon kunnen opgroeien en ondersteuning dichtbij beschikbaar is wanneer dat nodig is. Zo voorkomen we dat kleine problemen uitgroeien tot grote problemen en versterken we de leefbaarheid in onze dorpen.
We willen daarom problemen bij kinderen, jongeren en gezinnen zoveel mogelijk voorkomen, bijvoorbeeld door de preventieve inzet van Go Yoflo gericht op het voorkomen van middelengebruik. Als problemen toch ontstaan, signaleren we die vroeg, zodat tijdige ondersteuning zwaardere zorg kan helpen voorkomen. Daarom blijven we investeren in het voorliggend veld, zoals jongerenwerk, verenigingen, buurtgezinnen. Om deze signalen ook te kunnen opvolgen zetten we in op jongerenwelzijnscoaches die vanuit bemoeizorg een brug kunnen slaan tussen het voorliggende veld (het normale dagelijks leven zoals het verenigingsleven en jongerenwerk) en aan de andere kant jeugdhulp. We zetten sterker in op preventie van middelengebruik en ondermijnend gedrag. Daarbij combineren we preventieve controles en handhaving met zichtbaar jongerenwerk, waarbij jongerenwerkers actief de straat op gaan en in gesprek gaan met jongeren onder de 18 en waar nodig aanspreken op gedrag. We stellen budget beschikbaar voor gastlessen op scholen gerich t op preventie en inclusie. De gemeente dekt hiervoor (een deel van) de kosten. De eerste resultaten van Buurtgezinnen zijn veelbelovend. Dit initiatief volgen we met aandacht en versterken we waar nodig. We zetten in op het ondersteunen van jonge mantelzorgers.
In 2027 is er een Jonge mantelzorgers - event en starten trainingen voor jonge mantelzorgers (zie ook thema 2.3 gezondheid). Het schooljaar 2026-2027 is een overgangsjaar voor ouders die zich beroepen op artikel 5 onder b en daarom zijn vrijgesteld van inschrijving van hun kind bij een basisschool/voortgezet onderwijs. De Hoge Raad heeft in 2026 uitgesproken dat ouders zich niet langer kunnen beroe pen op vrijstelling van onderwijs op basis van levensbeschouwing. Met ingang van september 2027 dienen alle leerplichtige jeugdigen ingeschreven te staan bij een school. Om optimaal te ontwikkelen nemen leerlingen, binnen hun mogelijkheden, zoveel mogelijk deel aan het onderwijs op school. Scholen en gemeente stimuleren deze schoolaanwezigheid. Scholen signaleren vroegtijdig verzuim en werken samen met de leerplichtambtena ar, schoolmaatschappelijk werk aan ondersteuning en of een passend (zorg-)aanbod. Voor het passend (zorg-)aanbod werken de zeven gemeenten van regio de Friese Wouden en onderwijsbesturen samen aan de vormgeving van onderwijszorgarrangementen. De overstap van school naar duurzaam werk wordt actief ondersteund door de wet Van school naar duurzaam werk. Vanuit het Doorstroompunt en gerichte gemeentelijke ondersteuning helpen we jongeren tot 27 jaar aan economische zelfstandigheid met extra loopbaanbegeleiding (zie ook thema 2.1 Meedoen).
Sterke lokale gebiedsteams Sterke lokale gebiedsteams vormen de verbindende schakel tussen inwoners, verenigingen, scholen en professionals. Zij zorgen ervoor dat ondersteuning dichtbij georganiseerd wordt en versterken daarmee de sociale basis van onze dorpen. We versterken en ontwikkelen de gebiedsteams door tot stevige lokale teams, zodat zij richting kunnen geven, coördineren en verbinden, zonder de zorg zelf over te nemen. Daarbij investeren we gericht in capaciteit en werken we met duidelijke afspraken over rollen, taken en verantwoordelijkheden. Ook bereiden we ons voor op nieuwe wetgeving en maken we bewuste keuzes over wat we als gemeente zelf doen en wat we uitbesteden. Daarnaast ondersteunen we lokale professionals in het voorliggend veld en vrijwilligers in hun belangrijke signalerende rol. Denk aan buurtsportcoaches, jongerenwelzijncoaches, jongerenwerkers, trainers, coaches en leerkrachten. Door signalen vroegtijdig te herkennen en te delen, kunnen problemen sneller worden aangepakt. De ontwikkeling naar integrale gebiedsteams draagt hier ook aan bij. Ook helpen we verenigingen bij het inrichten van een duidelijke structuur, zodat inwoners weten waar ze terecht kunnen. We versterken de signaalfunctie binnen verenigingen om beginnende problematiek tijdig op te vangen. Tegelijkertijd ondersteunen we verenigingen om talenten bij jongeren te ontwikkelen.
Bij de inkoop van jeugdhulp benutten we de Hervormingsagenda Jeugd als leidraad. Daarbij onderzoeken we, op basis van de inkoop door Sociaal Domein Friesland (SDF), de meest passende organisatievorm voor onze gemeente. Voor intensieve en specialistische vo rmen van jeugdzorg, waaronder intramurale jeugdzorg, zetten we in op passende, kwalitatief goede voorzieningen. Hiermee streven we naar nabijheid, kleinschaligheid en het voorkomen van zwaardere zorg door tijdige inzet van ondersteuning. Toekomstbestendige schoolgebouwen Goede scholen en aantrekkelijke leer- en speelomgevingen maken Ooststellingwerf aantrekkelijk voor jonge gezinnen en dragen bij aan vitale dorpen. We realiseren toekomstbestendige onderwijshuisvesting, in lijn met het Accommodatiebeleid en het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2025–2050. In samenwerking met de schoolbesturen voeren we het IHP uit. Schoolpleinen zijn openbaar toegankelijk en worden zodanig ingericht dat zij uitnodigen tot spelen en bewegen en zo molestbestendig mogelijk zijn. We verlengen de subsidieregeling voor groene schoolpleinen en breiden deze uit naar kinderopvanglocaties. We stimuleren de ontwikkeling van integrale kindcentra.
Vanuit het lokale Accommodatiebeleid en toekomstige landelijke wetswijzigingen is het wenselijk om de rol van de gemeente bij de huisvesting van kinderopvang en de spreiding van het aanbod in Ooststellingwerf nader te onderzoeken. Het kabinet werkt aan een nieuw financieringsstelsel kinderopvang. Naar verwachting wordt kinderopvang met ingang van 2029 bijna gratis voor werkende ouders. Tegelijkertijd wordt de sector kinderopvang aangemerkt als een Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB). Wat merkt de inwoner ervan • | Kinderen zijn taalvaardig en ontwikkelen zich optimaal. • | Ouders/verzorgers zijn vaardige opvoeders. • | Jeugdigen zijn weerbaar. • | Jeugdigen en ouders voelen zich ondersteund bij opvoeden en opgroeien. • | Jeugd wordt actief en op tijd betrokken bij onderwerpen die passen bij hun belevingswereld. • | Er is een laagdrempelig aanbod beschikbaar voor ouders en kinderen in de gemeente Ooststellingwerf, van algemeen toegankelijke voorzieningen tot jeugdzorg. • | We handhaven voldoende aanbod van schoolgebouwen. Wat mag het kosten Voor jeugdhulp gebruiken we in 2027 het dashboard met jeugdhulpcijfers (zoals instroom, uitstroom en aantal cliënten) om het gebruik van jeugdhulp goed te volgen. Met een prognosemodel berekenen we wat jeugdhulp in 2027 en daarna waarschijnlijk gaat kosten.
In 2027 is er incidenteel € 750.000 euro bij geraamd in verband met een aantal dure maatwerktrajecten met zeer intensieve begeleiding. Zonder de bovengemiddelde inzet van maatwerk blijven de jeugdzorgkosten binnen de begroting. Financiering en dekking van het Accommodatiebeleid & Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2025-2050 staat vermeld in Paragraaf 9. Nieuw beleid (zie hoofdstuk nieuw beleid voor een uitgebreidere toelichting) • | Buurtgezinnen, € 39.000 voor 2027 en € 52.000 vanaf 2028 - dekking budget algemene voorzieningen jeugd • | Pilot jongerenwelzijnscoaches, € 180.000 per jaar voor 2027 en 2028 - dekking budget jeugdhulp en Go YoFlo (reserve OKO) Beleidskaders • | Afwegingskader Toezicht en Handhaving Wet kinderopvang Gemeente Ooststellingwerf 2025 • | Visie op samenleven 2020-2024 o | Doe agenda L 'Jonge inwoners ontwikkelen zich optimaal' 2024 o | Doe agenda O: Kwetsbare jonge inwoners 2021-2025 o | Doe agenda HK: Positieve Gezondheid 2022-2026 • | Verordening Leerlingenvervoer Ooststellingwerf 2022 • | Wet op het Primair-, Speciaal en Voortgezet (speciaal) Onderwijs • | Lokale Educatieve Jeugd Agenda (dynamisch) 13 • | Subsidieregeling peuterspeelgroepen en Voor- en vroegschoolse educatie.
• | Beleidsplan Hart voor de Jeugd, Verordening Hart voor de Jeugd 2025 en Beleidsregels Hart voor de Jeugd 2025 • | Centrumregeling Sociaal Domein Fryslân 2022 • | Accommodatiebeleid & Integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs 2025-2050 • | Regionaal Programma basisvaardigheden WEB 2025-2028 • | Regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling: Veilig thuis in Fryslân 2014 • | Preventie- en handhavingsplan Alcohol en Middelen 2021-2025 Begroting Programma 1 x € 1.000 1- Jongvolwassenen en jonge gezinnen binden aan onze dorpen | Rekening Begroting Begroting | MJB | MJB | MJB 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Resultaat voor bestemming Lasten 1.1 Thema Wonen en Ruimtelijke Ontwikkeling | -4.303 | -4.624 | -4.301 | -4.342 | -4.268 | -4.056 1.2 Thema Goed Opgroeien | -18.489 | -19.715 | -19.563 -18.798 -18.748 | -18.701 Totaal Lasten | -22.792 | -24.338 | -23.864 -23.140 -23.015 | -22.757 Baten 1.1 Thema Wonen en Ruimtelijke Ontwikkeling | 1.993 | 977 | 957 | 816 | 734 | 733 1.2 Thema Goed Opgroeien | 857 | 1.019 | 815 | 815 | 815 | 815 Totaal Baten | 2.850 | 1.995 | 1.772 | 1.631 | 1.549 | 1.548 Resultaat voor bestemming | -19.942 | -22.343 | -22.092 -21.509 -21.467 | -21.209 Mutatie reserves Toevoegingen | -312 | 0 | - | - | - | - Onttrekkingen | 274 | 1.050 | 430 | 430 | 439 | 228 Mutatie reserves | -39 | 1.050 | 430 | 430 | 439 | 228 Resultaat na bestemming | -19.980 |
-21.293 | -21.662 -21.079 -21.027 | -20.981 Toelichting op verschillen tussen de jaarschijven Bij het thema 1.1 Wonen en Ruimtelijke ordening is bij de bestemming van het resultaat 2025 in totaal € 395.000 beschikbaar gesteld voor de realisatiestimulans woningen en voor de wet versterking regie volkshuisvesting, dekking is de algemene reserve. En bij het thema 1.2 Goed opgroeien zijn de gevolgen voor de jeugdzorg, zoals gemeld bij de voorjaarsrapportage 2026 verwerkt in 2026 en 2027 (nadeel € 1,5 miljoen in 2026 en € 0,75 miljoen in 2027). 14 15 Programma 2 | Sterke dorpen en goede zorg dichtbij Inleiding Programma 2 Sterke dorpen ontstaan waar mensen naar elkaar omkijken, elkaar ontmoeten en mee kunnen doen. Daarom zetten we in op een samenleving waarin inwoners zich gezond, veilig en verbonden voelen en ondersteuning dichtbij beschikbaar is wanneer dat nodig is. We versterken de sociale basis van onze gemeente door te investeren in gelijke kansen, preventie, gezondheid, sport, cultuur en ontmoeting. Samen met inwoners, vrijwilligers en maatschappelijke partners bouwen we aan vitale dorpen waar iedereen zo lang mogelijk zelfstandig kan meedoen en zich thuis voelt. Thema 2.1 Meedoen Inleiding Iedereen moet kunnen meedoen. In 2027 zetten we verdere stappen in de koers uit de Toekomstvisie Ooststellingwerf 2040 en het coalitieakkoord.
We versterken de zelfredzaamheid van inwoners en investeren in een sterke sociale basis, waarin mensen naar elkaar omzien en elkaar ondersteunen. Door gelijke kansen te bevorderen, armoede en uitsluiting vroegtijdig te voorkomen en ondersteuning zoveel mogelijk vanuit de eigen leefomgeving en algemene voorzieningen te organiseren, bouwen we aan vitale dorpen waarin iedereen kan deelnemen aan de samenleving. Wat willen we bereiken • We bouwen samen aan zelfredzaamheid en gelijke kansen. We versterken de sociale basis, zodat inwoners zoveel mogelijk zelfstandig én met elkaar kunnen meedoen. • We willen armoede, schulden en uitsluiting vroegtijdig voorkomen • We ondersteunen werkzoekenden mensgericht en dichtbij • We bieden maatwerk en begeleiding voor wie dat nodig heeft en investeren in een sterke sociale basis voor de lange termijn Wat gaan we ervoor doen Zelfredzaamheid en gelijke kansen In 2027 leggen we extra nadruk op het versterken van vaardigheden die inwoners helpen zelfstandig mee te doen. Hiervoor besteden we extra aandacht aan laaggeletterdheid, in samenwerking met bibliotheken en andere partners, zodat inwoners beter mee kunnen doen in de samenleving. Ook besteden we vanuit het jeugd- en jongerenbeleid extra aandacht aan financiële zelfredzaamheid en sociale veiligheid van jongeren.
Dit doen we onder andere om problematische schulden vanaf jonge leeftijd te voorkomen. Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven en we voorkomen armoede en schulden We investeren in vroegsignalering met specifieke aandacht voor stille armoede en inwoners die de weg naar ondersteuning niet vanzelf vinden. Door vroegsignalering verder te versterken, inwoners beter te bereiken en financiële ondersteuning toegankelijker te maken, voorkomen we dat financiële problemen uitgroeien tot grotere maatschappelijke problemen. We behouden regelingen voor armoedebestrijding, vereenvoudigen deze waar mogelijk en zorgen dat ze herkenbaar, overzichtelijk en goed vindbaar zijn. Het actief gebruiken van regelingen staat daarbij centraal. We versterken de samenwerking met verenigingen en maatschappelijke organisaties zodat zij een duidelijke rol kunnen vervullen in signalering, ontmoeting en ondersteuning. Daarbij benutten we ‘vindplaatsen’ zoals scholen, verenigingen, huisartsen, maatschappelijke organisaties en het jongerenwerk. We realiseren bovenstaande door: • Extra aandacht voor financiële bewustwording en preventie bij jongeren en jongvolwassenen. • Het ondersteunen en verder ontwikkelen van Geldfit Ooststellingwerf als laagdrempelig punt voor financiële ondersteuning.
• Het vergroten van het bereik en gebruik van regelingen en voorzieningen, onder meer via De Voorzieningenwijzer en digitale dienstverlening. • Uitvoering te geven aan de Wet Proactieve Dienstverlening. 16 • Het versterken van de sociale basis, wijkgericht werken en de samenwerking tussen maatschappelijke en professionele partners. • Het maken van nieuwe afspraken met schuldhulpverleningspartners over passende ondersteuning voor inwoners. Voor statushouders: • Inzetten op financiële educatie, begeleiding en het versterken van financiële zelfredzaamheid. • Uitvoering geven aan de wettelijke ontzorging tijdens de eerste periode van inburgering. • Extra ondersteuning bieden bij financiële veranderingen, zoals de overgang van uitkering naar werk of andersom. Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt. We ondersteunen werkzoekenden. In 2027 zetten we in op de aansluiting tussen onderwijs, werk en participatie. We richten ons daarbij in het bijzonder op jongeren en jongvolwassenen, inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt en statushouders. Daarnaast bouwen we verder aan een toekomstbestendige sociale infrastructuur waarin inwoners naar vermogen kunnen deelnemen aan werk en samenleving. Bij de uitvoering van de Participatiewet stellen wij de mens centraal, niet de regeling.
We kijken naar mogelijkheden, talenten en wat iemand nodig heeft om mee te kunnen doen in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Als gemeente geven wij daarin het goede voorbeeld door het aantal participatieplekken binnen de gemeentelijke organisatie en gelieerde organisaties uit te breiden. Dit onder andere op het gemeentehuis en bij de milieustraat. Daarnaast blijven we ondernemers stimuleren om mensen een kans te bieden. We realiseren dit door: • Jongeren en jongvolwassenen intensiever te begeleiden richting onderwijs, werk of een combinatie daarvan, met waar nodig integrale ondersteuning. • Binnen de Participatiewet in te zetten op talenten, mogelijkheden en maatwerk, zodat inwoners naar vermogen kunnen participeren. • Het aantal participatieplekken binnen de gemeentelijke organisatie uit te breiden en ondernemers te stimuleren meer kansen te bieden aan inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. • De samenwerking met onderwijs, ondernemers en arbeidsmarktpartners verder te versterken om de aansluiting op de arbeidsmarkt te verbeteren. • Uitvoering te geven aan de verruimde mogelijkheden binnen de Participatiewet, waaronder de combinatie van werk en mantelzorg. • Samen met Caparis en regiogemeenten te werken aan een toekomstbestendige sociale infrastructuur voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt.
• De sociale infrastructuur te versterken door gebiedsgericht en integraal te werken, met nauwere samenwerking tussen het sociale en medische domein. • De mogelijkheden voor een ontmantelcentrum bij de milieustraat verder uit te werken, waarmee circulaire doelstellingen worden gecombineerd met participatie- en werkplekken. Voor statushouders: • Voor statushouders in te zetten op taalontwikkeling, participatie en arbeidstoeleiding via het landingsprogramma, taal-werktrajecten en andere passende voorzieningen. • De mogelijkheden voor flexibel en praktijkgericht taalonderwijs verder te ontwikkelen om duurzame participatie en succesvolle inburgering te bevorderen. • De pilot Samen voor Elkaar Ooststellingwerf voort te zetten om inwoners met een afstand tot (vrijwilligers)werk extra ondersteuning te bieden. Maatwerk en begeleiding en sterke sociale basis In 2027 geven we verder invulling aan de beweging van zorg naar gezondheid en welzijn. Daarom investeren we in een sterke sociale basis waarin inwoners elkaar ontmoeten, ondersteunen en waar mogelijk zelf oplossingen vinden. Meer informatie hierover staat in thema 2.2 Samenleven. Voor inwoners die ondersteuning nodig hebben om mee te kunnen doen, bieden we maatwerk en passende begeleiding.
We werken aan een sociale infrastructuur die ondersteuning dichtbij organiseert en zien de verdere ontwikkeling van de gebiedsteams als een waardevolle investering voor de lange termijn. 17 Daarbij zetten we in op laagdrempelige ondersteuning in de leefomgeving van inwoners. Bijvoorbeeld via een dorpsondersteuner die inwoners met kleine hulpvragen aan elkaar koppelt en zo de onderlinge betrokkenheid en zelfredzaamheid versterkt. En door vormen van indicatievrije dagbesteding waarin inwoners elkaar in het dorp ontmoeten, activiteiten organiseren. We hebben aandacht voor de toenemende druk op vrijwilligers en zoeken we naar manieren om hen te ontlasten en te waarderen. Bijvoorbeeld door het behouden van collectieve verzekeringen, ondersteuning bij aansprakelijkheid en passende vormen van waardering. Wat merkt de inwoner ervan • Inwoners kunnen dichtbij, liefst in eigen dorp, meedoen aan ontmoeten, activiteiten etc. Bijvoorbeeld via vormen van indicatievrije dagbesteding. • Zoveel mogelijk mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt. Waar dit nog niet kan doen ze naar vermogen mee in onze samenleving. • Mensen ervaren dat ze mee kunnen doen aan het maatschappelijk leven. • Mensen weten zo nodig met ondersteuning de voorzieningen te vinden en maken hier indien nodig gebruik van.
• Inwoners die een individuele maatwerkvoorziening aanvragen merken dat zij net als voorheen geholpen worden. Alleen gaat dan het gesprek en de oplossing meer over wat kunnen we u zelf nog/opnieuw aanleren in plaats van dit over te laten nemen door een profe ssional. Zo zetten we de schaarser wordende capaciteit aan zorgpersoneel slimmer in. Wat mag het kosten In 2027 zetten we beschikbare middelen steeds meer in op het versterken van de sociale basis en het voorkomen van zwaardere ondersteuning. Door te investeren in preventie, gezondheid, welzijn en algemene voorzieningen geven we uitvoering aan de beweging van zorg naar gezondheid en welzijn, zoals opgenomen in het coalitieakkoord. Tegelijk blijven we voldoen aan onze wettelijke taken binnen de Wmo en andere sociale wetten. Wmo We ontvangen via de algemene uitkering middelen van het Rijk om de Wmo uit te voeren. De Wmo is een openeinderegeling; als de zorgkosten hoger uitvallen dan het geraamde budget, moeten we deze wel betalen en waar nodig de begroting aanpassen. De laatste jaren lopen we met name uit de pas doordat de cao's stijgen terwijl het Gemeentefonds niet in die mate stijgt. We werke n aan een verschuiving van zorg naar gezondheid en welzijn. Dit werkt door in de begroting doordat vanaf de kaderbrief 2026 een budget 'voorliggend veld' is gevormd.
In plaats van dit geld te besteden aan (extra) maatwerkvoorzieningen, zetten we dit in voor bijvoorbeeld een dorpsondersteuner, met doel het voorkomen van hogere zorgkosten. De intentie is om dit budget te voeden vanuit meerdere domeinen om op die manier meer voorliggend en preventief te werk te gaan. De uitwerking hiervan volgt later. Wet inburgering 2021 We ontvangen jaarlijks uitvoeringsmiddelen en een specifieke uitkering (SPUK) van het Rijk. De uitvoeringsmiddelen zetten we in voor uitvoerings- en ondersteuningskosten. De specifieke uitkering zetten we in voor bekostiging inburgeringsvoorzieningen. Hierover moeten we via SiSa-systematiek verantwoorden aan het Rijk. Door gefaseerde opbouw van de uitvoering, beperkte capaciteit en lerend karakter van het nieuwe stelsel zijn minder voorzieningen ingezet. Resterende middelen zetten wij komende jaren in voor ontwikkeling en bestendiging uitvoering. Dit o.a. in het Landingsprogramma en de meedoenbalie ‘Samen voor elkaar Ooststellingwerf. Hiermee richten we het inburgeringstraject duurzaam en consistent in. Op dit moment is nog niet vast te stellen of de SPUK-middelen op langere termijn volledig toereikend zijn voor de uitvoering van de wettelijke taken.
Middelen toekomstbestendige sociale infrastructuur We ontvangen vanaf 2026 middelen die we in kunnen zetten om de sociale infrastructuur, voor inwoners die aangewezen zijn op een vorm van gesubsidieerde arbeid, verder vorm te geven. Middelen Wet van school naar duurzaam werk We ontvangen sinds 2026 middelen voor de extra taken die we als gemeenten krijgen voor de begeleiding van kwetsbare jongeren in de fase van school naar werk. Over de inzet van deze middelen vinden naar verwachting eind 2026/ begin 2027 gesprekken plaats met de regionale partners waarmee we samenwerken in het kader van deze wet.
Nieuw beleid (zie hoofdstuk nieuw beleid voor een uitgebreidere toelichting) • | Formatie wet inburgering, € 51.000 per jaar in 2027 en 2028 Beleidskaders • | Visie wonen, welzijn en zorg (2025) • | Uitvoeringsprogramma wonen, welzijn en zorg (2025) • | Visie op samenleven 2020-2024 • | Woon(zorg)visie 2022-2026 • | Doe-agenda B Mensen participeren duurzaam op de arbeidsmarkt 2021-2025 • | Doe-agenda C Mensen doen mee aan het maatschappelijk leven 2021 -2025 • | Doe-agenda Nieuwe Wet Inburgering 2022-2026 • | Re-integratieverordening Participatiewet 2023 • | Verordening Tegenpresentatie 2015 • | Maatregelenverordening 2018 • | Verordening Individuele Inkomenstoeslag 2015 • | Verordening Individuele Studietoeslag 2015 • | Handhavingsverordening 2015 • | Verordening Verrekening Bestuurlijke Boete bij Recidive 2015 • | Verordening adviesraad sociaal domein gemeente Ooststellingwerf 2025 • | Verordening Maatschappelijke Ondersteuning 2025 • | Beleidsregels Maatschappelijke Ondersteuning 2025 • | Verordening Beslistermijn Schuldhulpverlening 2023 • | Beleidsplan Schuldhulpverlening gemeente Ooststellingwerf 2025-2028 Thema 2.2 Samenleven Inleiding We maken de beweging van zorg naar gezondheid en welzijn. Preventie voorkomt (zwaardere) zorg en we zetten in op een gezonde leefstijl voor jong en oud.
Daarmee dragen we bij aan de ambitie uit de Toekomstvisie 2040 om de brede welvaart in Ooststellingwerf te versterken. Gezondheid gaat daarbij niet alleen over het voorkomen van ziekte, maar ook over mee kunnen doen, elkaar ontmoeten en onderdeel zijn van een sterke gemeenschap. We investeren in ontmoetingen en sterke netwerken in wijken en dorpen. Bewegen helpt om gezonder te blijven en de openbare ruimte nodigt uit om naar buiten te gaan. Een gezonde leefomgeving draagt bij aan vitale dorpen waarin inwoners van alle leeftijden prettig kunnen wonen en actief kunnen deelnemen aan de samenleving. Als we mantelzorgers goed ondersteunen, kunnen zij de zorg langer volhouden en is er minder druk op professionele zorg. Bij nieuw beleid kijken we altijd naar het effect op de gezondheid van onze inwoners, of het nu gaat om wonen, economie, veiligheid of de inrichting van de buitenruimte. Zo geven we invulling aan de keuze uit de Toekomstvisie om gezondheid integraal mee te nemen in de ontwikkeling van Ooststellingwerf.
Wat willen we bereiken • | Een sterke sociale basis waar inwoners elkaar makkelijk ontmoeten, naar elkaar omkijken en initiatieven nemen • | Een gezonde leefstijl voor jong en oud • | Aandacht voor onze talen en cultuur • | Verduurzaamde accommodaties voor cultuur, welzijn, sport en bewegen 18 19 Wat gaan we ervoor doen Stimuleren en faciliteren van een sterke sociale basis We investeren in een sterke sociale basis waarin inwoners elkaar kunnen ontmoeten, ondersteunen en helpen. Daarbij gaat het om informele sociale netwerken (familie, buren, verenigingen) en laagdrempelige voorzieningen (buurthuizen, bibliotheken welzijnswerk) in een wijk. Voor inwoners die ondersteuning nodig hebben om mee te kunnen doen, bieden we maatwerk en passende begeleiding. We werken aan een sociale infrastructuur die ondersteuning dichtbij organiseert en zien de verdere ontwikkeling van de gebiedsteams als een waardevolle investering voor de lange termijn. Daarbij zetten we in op laagdrempelige ondersteuning in de leefomgeving van inwoners. We hebben aandacht voor de toenemende druk op vrijwilligers en zoeken naar manieren om hen te ontlasten en te waarderen. • De pilot dorpsondersteuner in Oldeberkoop loopt tot eind 2027.
Op basis van de veelbelovende resultaten onderzoeken we samen met de zorgverzekeraar, zorgkantoor en onze partners binnen Wonen, Welzijn en Zorg hoe we ook in andere dorpen een dorpsondersteuner in kunnen zetten. • We continueren de inzet van de welzijnscoach. • We stimuleren inwoners om een actieve rol te nemen in de sociale basis en versterken samenredzaamheid. Hiervoor gaan we in gesprek met de dorpen en zetten we een eenduidige bewustwordingscampagne in. • Het beheer door het Leger des Heils in het Ketelhuis stopt eind 2026. Vanaf 2027 krijgt het Ketelhuis de functie van laagdrempelige ontmoetingsplek voor mensen met een mentale kwetsbaarheid. Daarnaast onderzoeken welke ondersteuning nodig is om ook de func tie van ontmoetingsplek voor de wijk te behouden. • We onderzoeken in 2027 hoe we het platform www.ditisooststellingwerf.nl beter kunnen inzetten. • In Oosterwolde Noord en Noordoost werken we samen met inwoners en maatschappelijke organisaties aan het 'lang en prettig samenleven in de wijk'. De focus zal in 2027 liggen op ontmoeting in de buitenruimte. • Het inclusiepanel gaat meer samenwerken met inwoners, ervaringsdeskundigen, organisaties en ondernemers om inclusie breed te verankeren in de gemeente. • Met de uitkomsten van de actualisatie van het vrijwilligersbeleid (2026) versterken we de ondersteuning en waardering van vrijwilligers.
Stimuleren van een gezonde leefstijl We willen dat iedereen, jong en oud, gezond kan opgroeien, bewegen en meedoen. Daarom stimuleren we een gezonde leefstijl die bijdraagt aan zowel fysieke als sociale ontwikkeling. We versterken de samenwerking tussen buurtsportcoaches, welzijn en onderwijs . Zodat sport en bewegen bredere maatschappelijke effecten hebben. We stimuleren kinderen om zo vroeg mogelijk te bewegen en sporten, onder andere via initiatieven als GoYoFlo, passend sportaanbod voor de jongste jeugd en de doorontwikkeling van speelplekken. Zwemlessen worden in overleg met de aanbieders betaalbaar en toegankelijk voor iedereen. Dit doen we onder meer door aansluiting bij regionale tarieven en door regelingen voor inwoners die dit niet zelf kunnen betalen. • We ondersteunen verschillende organisaties en activiteiten op het gebied van sport en bewegen. • We stimuleren bewegen in de openbare ruimte. Dit door middel van speelplekken, beweegroutes en een omgeving die uitnodigt om te bewegen en te ontmoeten. We doen dit in samenhang met andere beleidsdomeinen, inwoners en betrokken organisaties. • Buurtsportcoaches van Stichting Scala werken samen met lokale initiatieven om sport - en beweegactiviteiten te organiseren en te versterken. Daarbij blijft “Ooststellingwerf Beweegt” een belangrijke verbindende schakel binnen het lokale netwerk.
Aandacht voor talen en cultuur We koesteren wat onze dorpen verbindt en geven ruimte aan de talen en cultuur die onze gemeente kleur en identiteit geven. Taal en cultuur dragen bij aan saamhorigheid, herkenning en trots op onze gemeenschap. We stimuleren het gebruik van Stellingwarfs en Frysk in het dagelijks leven en in cultuur. We stellen integraal taalbeleid vast en zetten waar nodig in op politieke lobby voor erkenning van het Nedersaksisch. We gaan met de provincie in gesprek over hoe Fries én Stellingwerfs een plek kunnen krijgen in het onderwijs, passend bij onze taalgrens en de identiteit van onze dorpen. 20 • We werken samen met de kerngroep Culturele Bruisplek en de Miente aan een gecombineerde uitgaans- en ontmoetingsplek in Oosterwolde. Bij doorgang van de plannen opent de nieuwe Miente naar verwachting in de tweede helft van 2027, waarna ook de culturele programmering start. • Stichting Kortsluiting is vanaf 2026 verhuisd naar de Moskampweg 3. • Door extra Rijksmiddelen en de nieuwe wettelijke zorgplicht stellen we samen met Opsterland, Weststellingwerf en BZOF een meerjarenplan voor het bibliotheekwerk op. Hierin staan onder meer leesbevordering, aanpak van laaggeletterdheid, basisvaardigheden en de bibliotheek als ontmoetingsplek centraal. • Door wijzigingen in de Mediawet gaat Omroep Odrie vanaf 2028 naar verwachting op in streekomroep De Werven.
In 2027 heeft de gemeenteraad een rol in het nieuwe aanwijzingsproces. • In 2027 stellen we het integraal taalbeleid Stellingwerfs en Fries vast. Een meertaligheidscoördinator ondersteunt de uitvoering, met aandacht voor Fries boven de Tjonger/Kuunder en Stellingwerfs daaronder. Accommodatiebeleid We voeren het Accommodatiebeleid uit. Voor de dorpshuizen en de sportaccommodaties is een subsidieregeling vastgesteld voor de periode 2026-2029 om los van het gas te komen. De accommodatie met de hoogste CO2 uitstoot (= sportcomplex de Boekhorst) wordt als eerste aangepakt. De architect is geselecteerd; er is een definitief ontwerp; de BOPA-procedure gestart en ook de aannemer is bekend. Het Bosbad is in eigendom van de gemeente en er is een plan hoe het bad wordt gerenoveerd en verduurzaamd. Beheer & exploitatie van sporthal de Bongerd blijft bij Stichting Sporthal De Bongerd. Wat merkt de inwoner ervan Sociale basis • De dorpsondersteuner(s) en welzijnscoach zijn zichtbaar in de dorpen. Inwoners, huisartsen en ketenpartners weten waarvoor zij bij hen terecht kunnen. • Inwoners kennen de boodschap over veranderingen in de zorg en het belang van omzien naar elkaar. • Inwoners merken dat Ooststellingwerf een toegankelijke en inclusieve gemeente is. • Vrijwilligers worden ondersteund en gewaardeerd. • Inwonersinitiatieven worden op verschillende manieren ondersteund.