Bijlage 1. Kwaliteit van Raadsvoorstellen Ooststellingwerf - eindrapport
Tekst van het document
3.4.2 Beeld uit de enquête en het raadsgesprek De enquête bevatte stellingen over de duidelijkheid van: belangenafwegingen, de consequenties voor de samenleving, de (financiële) risico’s, de politiek-bestuurlijke keuzes en de deelbesluiten. In onderstaande tabel zijn de resultaten opgenomen. Tabel 3.6 Resultaten enquête Ooststellingwerf over de voorkeur van de raadsvoorstellen (17 respondenten) Legenda: het meest genoemde antwoord is dikgedrukt Bijna de helft van de respondenten vindt dat de raadsvoorstellen duidelijk beschrijven welke belangenafwegingen er zijn gemaakt. Dit beeld werd bevestigd in het raadsgesprek. Dit terwijl de analyse van de raadsvoorstellen aangeeft dat dit meestal beperkt is. Respondenten zijn aanmerkelijk kritischer als het gaat over het beschrijven van de consequenties voor de samenleving: ruim een derde geeft aan dit onvoldoende te vinden. 32
Dit komt overeen met de analyse van de raadsvoorstellen, die laat zien dat het inzicht in de gevolgen van het besluit vaak beperkt is. In het raadsgesprek werd eveneens aangegeven dat het gewenste maatschappelijk resultaat niet altijd wordt benoemd in de raadsvoorstellen. De meeste respondenten zijn neutraal tot licht positief over hoe de raadsvoorstellen de (financiële) risico’s en politiek-bestuurlijke keuzes beschrijven en de deelbesluiten. In het raadsgesprek wordt aangegeven dat deelbesluiten fijn werken (dat maakt het voorstel makkelijker te amenderen). Wel wordt daarbij aangegeven dat het aantal deelbesluiten niet te groot moet zijn, omdat het anders onoverzichtelijk wordt en duidelijk moet zijn hoeveel beslisruimte er is binnen de deelbesluiten. 3.5 Evaluatie Vanwege de controlerende taak van raadsleden is het van belang dat (nieuw) beleid periodiek geëvalueerd wordt en dat de gemeenteraad op de hoogte wordt gesteld van tussentijdse gebeurtenissen. De Rekenkamer formuleerde hiervoor de volgende norm. Norm evaluatie 9 Omschrijft het tijdstip waarop het beleid geëvalueerd zal worden en hoe het college van B&W in de tussentijd vorm zal geven aan de actieve informatieplicht richting de gemeenteraad.
De belangrijkste bevindingen in deze paragraaf zijn: - In ruim de helft van de gevallen waar van toepassing is onduidelijk, of slechts beperkt duidelijk, wanneer geëvalueerd zal worden en hoe het college van B&W in de tussentijd vorm zal geven aan de actieve informatieplicht richting de gemeenteraad. 3.5.1 Beeld uit de analyse van raadsvoorstellen De raadsvoorstellen tonen een gemengd beeld over hoe zij een evaluatie beschrijven. Bij een kwart van de raadsvoorstellen is dit op orde, bij eveneens een kwart matig. Bij 2 raadsvoorstellen is het onvoldoende. Bij 4 raadsvoorstellen is het niet van toepassing (twee zijn startnotities, een betreft een zienswijze en een het bindend adviesrecht over een omgevingsvergunning). Een voorbeeld van een raadsvoorstel dat goed beschrijft wat raadsleden mogen verwachten ten aanzien van een evaluatie (zowel tussentijds als op het eind) betreft het Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie: Figuur 3.3 Fragment uit het raadsvoorstel ‘Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030’ 33
Onderstaande tabel geeft de scores per raadsvoorstel. Tabel 3.7 Resultaten analyse raadsvoorstellen Ooststellingwerf, norm 9 Norm (samengevat) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 9 Bevat tijdstip evaluatie en voortgangsinfo - - + N.v.t. +/- N.v.t. +/- N.v.t. + N.v.t. +/- + Deze norm is niet bij de enquête betrokken, om de vragenlijst niet te lang te maken voor de respondenten. In het raadsgesprek is door de deelnemers geen opmerking gemaakt over de beschrijving van een evaluatiemoment of voortgangsinformatie in de raadsvoorstellen. 3.6 Betrokkenheid participatie en communicatie In veel voorstellen is het voor de raad van belang te weten wie bij de totstandkoming van het beleid zijn betrokken en hoe participatie mogelijk in de toekomst zal worden vormgegeven. De Rekenkamer formuleerde daarom onderstaande normen. Normen participatie en communicatie 10 Biedt inzicht in wie betrokken zal worden (of is geweest) bij het opstellen van de alternatieven / het beleid. 11 Omschrijft de wijze waarop en wanneer er communicatie plaats zal vinden. De belangrijkste bevindingen in deze paragraaf zijn: - Driekwart van de onderzochte raadsvoorstellen geeft in enige mate inzicht in wie betrokken is geweest. Bij een kwart is dit onvoldoende. De helft van de raadsvoorstellen geeft een beperkte omschrijving van de communicatie.
3.6.1 Beeld uit de analyse van raadsvoorstellen Een derde van de onderzochte raadsvoorstellen geeft aan wie betrokken is geweest of zal worden bij het opstellen van het beleid. Bij een kwart is dit niet duidelijk. De helft van de raadsvoorstellen geeft een beperkte omschrijving van wanneer en de manier waarop communicatie zal plaatsvinden. Bij een derde van de raadsvoorstellen is dit voldoende aanwezig. Twee raadsvoorstellen krijgen hiervoor een onvoldoende. Onderstaande tabel licht dit toe per raadsvoorstel. Tabel 3.8 Resultaten analyse raadsvoorstellen Ooststellingwerf, norm 10 en 11 Norm (samengevat) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 0 Biedt inzicht in wie betrokken is + - + - + - +/- +/- + +/- +/- +/- 34 Norm (samengevat) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 11 Omschrijft wanneer en waarop communicatie + + +/- +/- + - - +/- +/- +/- +/- + Onderstaand een passage uit een raadsvoorstel dat goed weergeeft wie er betrokken is. Figuur 3.4 Fragment uit het raadsvoorstel ‘ Detailhandelsvisie Ooststellingwerf 2022’ Deze normen zijn niet bij de enquête betrokken in verband met het compact houden van de enquête. In het raadsgesprek is niet besproken hoe deze normen terugkomen in de raadsvoorstellen. 3.7 Leesbaarheid Ongeacht de politieke inhoud van een raadsvoorstel is het belangrijk dat het voorstel leesbaar is. De Rekenkamer formuleerde in dat kader de volgende normen.
Normen leesbaarheid 12 Het voorstel is zelfstandig leesbaar. Details en bijzaken zijn terug te vinden in de bijlagen. 13 Indien er bijlagen zijn, zijn deze nuttig: de bijlagen betreffen uitsluitend de uitwerking van hoofdzaken die in het raadsvoorstel zijn beschreven. Een toelichting of nadere uitwerking van de financiële consequenties indien noodzakelijk. 14 Het voorstel is opgebouwd volgens een heldere en logische structuur. 15 Het voorstel is to-the-point geschreven en bevat geen overbodige informatie. 16 Het voorstel is geschreven in goed Nederlands. De belangrijkste bevindingen in deze paragraaf zijn: - De meeste onderzochte raadsvoorstellen zijn niet of slechts deels zelfstandig leesbaar. Om het voorstel te kunnen begrijpen moet vaak in de bijlagen worden gezocht. Dit kwam ook als aandachtspunt uit het raadsgesprek. 35
- De meeste raadsvoorstellen hebben een heldere en logische structuur, hoewel de invulling ervan niet altijd consistent is. De meeste van de onderzochte raadsvoorstellen bevatten geen overbodige informatie en zijn geschreven in goed en duidelijk Nederlands. - Raadsleden die de enquête invulden zijn in Ooststellingwerf voornamelijk neutraal tot licht positief over de algemene leesbaarheid van de raadsvoorstellen. Uit het raadsgesprek blijkt dat de leesbaarheid de afgelopen jaren is verbeterd. Ruim een derde van de respondenten vindt dat de raadsvoorstellen opgesteld zijn in een duidelijk format. 3.7.1 Beeld uit de analyse van raadsvoorstellen De meeste onderzochte raadsvoorstellen zijn niet geheel zelfstandig leesbaar. Slechts twee raadsvoorstellen scoren een voldoende voor de zelfstandige leesbaarheid. Een kwart van de raadsvoorstellen is niet zelfstandig leesbaar. Als een raadsvoorstel bijlagen heeft, dan zijn deze over het algemeen nuttig. Dit hangt ook deels samen met de norm van zelfstandig leesbaarheid: als het raadsvoorstel niet de inhoudelijke informatie biedt om het voorstel goed te begrijpen dan bieden de bijlagen die informatie meestal wel. De onderzochte raadsvoorstellen volgen allemaal het format (hoewel niet altijd alle kopjes zijn ingevuld) en in die zin hebben de meeste een heldere en logische structuur.
Bij een derde van de raadsvoorstellen passen sommige teksten echter niet goed bij de kopjes waar ze onder staan, waardoor ze een matige beoordeling krijgen. Een raadsvoorstel lijkt niet compleet (eerdergenoemd, over de Startnotitie Stikstof), waardoor deze een onvoldoende beoordeling krijgt. De meeste van de onderzochte raadsvoorstellen bevatten geen overbodige informatie. Bij een aantal raadsvoorstellen zijn sommige zinnen herhaald in het raadsvoorstel, waardoor ze een matige beoordeling krijgen. Een meerderheid van de raadsvoorstellen is geschreven in goed en duidelijk Nederlands. Een derde van de raadsvoorstellen bevat een paar stijl- of spelfouten of jargon en zijn daarom als ‘matig’ beoordeeld. Onderstaande tabel geeft de normering per raadsvoorstel weer. Tabel 3.9 Resultaten analyse raadsvoorstellen Ooststellingwerf, norm 12 tot en met 16 Norm (samengevat) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 12 Voorstel is zelfstandig leesbaar +/- + +/- - +/- +/- - +/- +/- - +/- + 13 Bijlagen zijn nuttig + N.v.t. + + + + +/- + +/- + + +/- 14 Voorstel heeft heldere en logische structuur + + +/- - + + +/- + +/- +/- + + 15 Voorstel heeft geen overbodige informatie + + +/- +/- +/- + +/- + +/- + + + 16 Goed en duidelijk Nederlands + + +/- + +/- + +/- +/- + + + + 36 3.7.2 Beeld uit de enquête en het raadsgesprek De enquête bevatte een stelling over de leesbaarheid in het algemeen en het format.
Onderstaande tabel geeft de resultaten. Tabel 3.10 Resultaten enquête Ooststellingwerf over de leesbaarheid (17 respondenten) Legenda: het meest genoemde antwoord is dikgedrukt Respondenten uit Ooststellingwerf zijn voornamelijk neutraal tot licht positief over de leesbaarheid van de raadsvoorstellen. In het raadsgesprek werd benadrukt door de deelnemers dat het raadsvoorstel zelf helder moet zijn en direct (binnen 30 seconden) moet laten zien waar het raadsvoorstel over gaat. De deelnemers geven aan dat dit nu niet altijd het geval is. In die gevallen ontbreekt dan meestal de geschiedenis van het voorstel of de besluiten zijn verwijzend (“het beleidsplan vaststellen”) in plaats van inhoudelijk. Hierdoor moeten raadsleden de bijlage(n) lezen om het voorstel te begrijpen. Deelnemers aan het raadsgesprek gaven wel aan dat de leesbaarheid de afgelopen jaren is verbeterd. Ruim een derde van de respondenten vindt dat de raadsvoorstellen opgesteld zijn in een duidelijk format. Samen met de antwoordcategorie “zeer mee eens” vormt dit een ruime meerderheid die het format duidelijk vindt. In het raadsgesprek werd opgemerkt, in het verlengde van de leesbaarheid zoals hierboven genoemd, dat het zou helpen als het format een extra sectie zou bevatten met de voorgeschiedenis van het voorstel.
3.8 Wensen De onderzoekers hebben aan betrokkenen gevraagd welke wensen zij – terugkijkend op de afgelopen raadsperiode – hebben voor de raadsvoorstellen in de toekomst. Naast een vraag in de enquête onder raadsleden is dit nadrukkelijk aan de orde gekomen in de gesprekken die voor dit onderzoek met raadsleden, leden van het college van B&W, ambtenaren en griffie zijn gevoerd. Het viel de onderzoekers op dat de meeste gesprekspartners wezen op het verband tussen de kwaliteit van het raadsvoorstel en de kwaliteit van de behandeling ervan in de raad. De gesprekspartners wezen ons erop dat een goed raadsvoorstel helpt bij het tegengaan van onnodig veel (technische) vragen en het debat te richten op de belangrijkste keuzes die op dat moment voorliggen. 37
Uit de interviews tekenen de onderzoekers de volgende wensen op (zie onderstaand). Deze hebben niet allen (direct) betrekking op de kwaliteit van raadsvoorstellen maar kunnen wel behulpzaam zijn bij het beter doorgronden van voorstellen door de raad. − Meer structureel aandacht aan training voor ambtenaren. − Nieuwe ambtenaren goed inwerken. − Nieuwe raadsleden goed inwerken. − Aandacht voor de basis: wie in de ambtelijke organisatie kijkt op welk moment naar de stukken en hoe? − Politiek-bestuurlijke sensitiviteit: kijk bij het schrijven van de raadsvoorstellen met de bril van een raadslid. Betrek hen zo nodig door bijvoorbeeld een klankbordgroep op te richten voor een bepaald onderwerp. − Hanteer begrijpelijke taal: zo weinig mogelijk ambtelijke taal. Als het technisch is, leg het uit. Taalniveau B1. − Geef de geschiedenis mee van wat er eerder al is besloten. − Geef de aanleiding aan: waarom dit en waarom nu? − Geef goed aan wat de impact op de samenleving is. − Zorg dat het raadsvoorstel zelfstandig leesbaar is. Met de enquête onder raadsleden vroegen de onderzoekers aan te geven welke wensen er waren over de behandeling van raadsvoorstellen. Respondenten konden meerdere antwoorden aankruisen en/of zelf een antwoord noteren bij “Anders, namelijk: “.
Ruim een derde van de respondenten geeft aan dat meer tijd voorafgaand aan de behandeling van het raadsvoorstel zou helpen om zich beter te oriënteren of te laten informeren. Daarnaast geeft ongeveer een kwart van de respondenten aan dat ze graag voorafgaand meer zouden willen werken met startnotities of opinievoorstellen of de raad voorafgaand aan de behandeling meer te willen laten informeren. Tabel 3.11 Mogelijke verbeteringen volgens respondenten (17 respondenten) Legenda: het meest genoemde antwoord is dikgedrukt Bij “Anders, namelijk” werden de volgende zaken genoemd: - ‘Veel gaat al goed.’ 38
- ‘Verschilt per onderwerp. Bepaalde onderwerpen vragen meer tijd en uitdieping.’ - ‘Duidelijkheid over de route.’ - ‘Meer / betere training aan ambtenaren.’ - ‘De belangenafweging van het college en de urgentie veel duidelijker uitschrijven.’ 3.9 Vergelijking met Weststellingwerf en Opsterland Dit onderzoek heeft gelijktijdig en op eenzelfde wijze plaatsgevonden in Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland. Dit maakt het mogelijk de resultaten van de gemeenten met elkaar te vergelijken. In deze paragraaf hebben de onderzoekers een samenvatting opgenomen van de bevindingen van deze vergelijking. Bijlage 5 geeft de detailresultaten van de vergelijking met Weststellingwerf en Opsterland voor zowel de onderzochte raadsvoorstellen als de enquête onder raadsleden. Het format voor de raadsvoorstellen in Ooststellingwerf heeft ten opzichte van Weststellingwerf en Opsterland meer onderdelen. De raadsvoorstellen in Ooststellingwerf bevatten bijvoorbeeld het kopje ‘Inwonersparticipatie’ dat niet aanwezig is in de formats van de andere gemeenten. De kwaliteit van de onderzochte raadsvoorstellen in Ooststellingwerf is op de meeste punten vergelijkbaar met die in Weststellingwerf en Opsterland. Het enige verschil is de beschrijving van het aspect communicatie: Raadsvoorstellen in Weststellingwerf krijgen hiervoor vaker een voldoende dan in Ooststellingwerf.
De raadsvoorstellen van Opsterland daarentegen worden hierop minder goed beoordeeld dan in Ooststellingwerf. Dit kan verklaard worden door het format van het raadsvoorstel van Opsterland, waar het onderdeel ‘Communicatie’ ontbreekt. De oordelen van raads- en commissieleden in Ooststellingwerf over de kwaliteit van raadsvoorstellen is op alle onderdelen hetzelfde als die in Opsterland. Ten opzichte van Weststellingwerf zijn er een aantal verschillen. De oordelen in Weststellingwerf zijn kritischer als het gaat over de beschrijving van de ruimte die de gemeente heeft om zelfstandig over het vraagstuk te besluiten en hoe duidelijk de (financiële) risico’s zijn beschreven. Daarentegen zijn de respondenten in Weststellingwerf positiever over de duidelijkheid van politiek-bestuurlijke keuzes in de raadsvoorstellen, de duidelijkheid van de deelbesluiten en de leesbaarheid van de raadsvoorstellen. 39 Bijlage 1 Bronnenlijst Ooststellingwerf Gemeente Ooststellingwerf, Besluitenlijst van de openbare raadsvergadering van 15 februari 2022, 8 maart 2022. Gemeente Ooststellingwerf, Enquête kwaliteit van raadsvoorstellen , februari 2023. Gemeente Ooststellingwerf, Format Raadsvoorstel , z.d. Gemeente Ooststellingwerf, Procesbeschrijving Raadsvoorstellen Intern, z.d.
Gemeente Ooststellingwerf, Reglement van Orde voor de raadsvergaderingen, commissievergaderingen en andere werkzaamheden van de raad van de gemeente Ooststellingwerf 2025 . Gemeente Ooststellingwerf, Resultaten enquête kwaliteit van raadsvoorstellen , februari 2023. Gemeente Ooststellingwerf, Stappenplan raadsvoorstel , z.d. Gemeente Ooststellingwerf, Sustainable Development Goals (SDG’s) , z.d. Andere bronnen LVE (Loo van Eck), Helder en strategisch adviseren , Samenvatting gemeente Ooststellingwerf en sheets, juni 2024. LVE (Loo van Eck), Heldere voorstellen schrijven, sheets, juli 2024. Rekenkamer De Bilt, Biltse voordrachten, rekenkameronderzoek naar de kwaliteit van raadsvoorstellen , mei 2025. Rekenkamer IJsselstein, Aldus besloten, een onderzoek naar de kwaliteit van raadsvoorstellen , november 2020. Rekenkamer Vijfheerenlanden, In overweging, onderzoek naar de kwaliteit van raadsvoorstellen in Vijfheerenlanden , november 2024. 40 Bijlage 2 Respondenten Voor dit onderzoek zijn interviews afgenomen en is een enquête gehouden onder raadsleden en commissieleden. Met de volgende functionarissen zijn (groeps-)interviews afgenomen: - Concerncontroller - Directieadviseur - Gemeentesecretaris - Griffier - Raadsadviseurs - Raads- en commissieleden - Beleidsadviseurs - Burgemeester - Wethouder De enquête is uitgezet onder raadsleden en commissieleden.
41 Bijlage 3 Toelichting op het normenkader Bij het opstellen van normen voor dit onderzoek is de rekenkamer uitgegaan van een beproefd normenkader. Kern van dat normenkader is de notie dat raadsleden uit goede raadsvoorstellen moeten kunnen opmaken waarom en waarover wordt voorgesteld te besluiten en met wie . Daar komt nog bij dat de voorstellen goed leesbaar behoren te zijn. Naast de normen die betrekking hebben op de raadsvoorstellen heeft de rekenkamer ook vier normen geformuleerd die gericht zijn op de organisatorische aspecten bij de kwaliteit van raadsvoorstellen (‘borging’). In deze bijlage geeft de rekenkamer de achtergrond van deze normen weer zoals deze ook in eerder uitgevoerde rekenkameronderzoeken zijn gebruikt. Deze toelichting kan behulpzaam zijn bij de implementatie van de aanbevelingen van de rekenkamer, bijvoorbeeld in trainingen of te ontwikkelen protocollen en procesbeschrijvingen. Normen voor de analyse van raadsvoorstellen Waarom 1 Bevat een omschrijving van het procesdoel van het voorstel. 2 Bevat een beschrijving van de aanleiding met een voorgeschiedenis van het voorstel en indien relevant de besluitgeschiedenis. 3 Bevat een probleembeschrijving / probleemstelling.
Dit betekent dat de beschrijving het probleem als volgt beschrijft (en/of): − zoals het zich in de samenleving manifesteert; − aan de hand van alle uiteenlopende belangen van groepen inwoners, ondernemers of maatschappelijke organisaties die ermee gemoeid zijn − de dilemma’s die bestaan in de uitvoering. Waarover 4 Beschrijft het juridische kader voor zover dat relevant is om de beleidsruimte van de gemeente inzichtelijk te maken. 5 Bevat een vertaling van de beleidsruimte in de politiek-bestuurlijke keuzes en belangenafweging(en) die voorliggen. 6 Voorliggende keuzes zijn evenwichtig, onderbouwd en zo concreet mogelijk vertaald in beleidsalternatieven. Dit wordt beoordeeld door na te gaan in hoeverre een voorstel de volgende elementen bevat: − Inhoudelijke beschrijving van ieder alternatief: geeft zicht in de bijdrage aan de aanpak van het probleem en de te nemen maatregelen. − Evenwichtige voorstelling van argumenten pro en contra: voor alle genoemde alternatieven. − Inschatting van de risico’s die met de alternatieven gepaard gaan. − Te verwachte positieve en negatieve consequenties voor de samenleving (inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers/bedrijven).
42 Normen voor de analyse van raadsvoorstellen 7 Geeft inzicht in de voorkeur van het college van B&W voor een bepaald alternatief door te beschrijven: − Hoe het college van B&W de afweging maakt tussen de in het geding zijnde belangen en dilemma’s (onder 3 genoemd) of de afweging tussen beleidsalternatieven (onder 6 genoemd) − Welke concrete doelen met het voorkeursalternatief worden nagestreefd. − Wat de financiële consequenties zijn van het voorkeursalternatief. 8 Omschrijft duidelijk wat het besluit inhoudt (incl. mogelijkheid tot amenderen) en wat de gevolgen zijn ervan. 9 Omschrijft het tijdstip waarop het beleid geëvalueerd zal worden en hoe het college van B&W in de tussentijd vorm zal geven aan de actieve informatieplicht richting de gemeenteraad. Met wie 10 Biedt inzicht in wie betrokken zal worden (of is geweest) bij het opstellen van de alternatieven / het beleid. 11 Omschrijft de wijze waarop en wanneer er communicatie plaats zal vinden. Leesbaarheid 12 Het voorstel is zelfstandig leesbaar. Details en bijzaken zijn terug te vinden in bijlagen. 13 Er zijn nuttige bijlagen bij het raadsvoorstel opgenomen: de bijlagen betreffen uitsluitend de uitwerking van hoofdzaken die in het raadsvoorstel zijn beschreven. Een toelichting of nadere uitwerking van de financiële consequenties indien noodzakelijk.
14 Het voorstel is opgebouwd volgens een heldere en logische structuur. 15 Het voorstel is to-the-point geschreven en bevat geen overbodige informatie. 16 Het voorstel is geschreven in goed Nederlands. Normen voor de organisatorische context 17 Het gemeentebestuur heeft globaal omschreven wat zij onder kwaliteit verstaat als het gaat om voorstellen aan de raad. 18 De verantwoordelijkheden voor (toetsing van) de kwaliteit van raadsvoorstellen zijn helder omschreven en aan medewerkers toebedeeld. 19 Beleidsvoorbereiding is bij wijze van houvast in handleidingen en/of instructies uitgewerkt. 20 Beleidsvoorbereiding is onderwerp van training voor (beleids-) medewerkers. Wat is ‘kwaliteit’? Bij wijze van startpunt stelt de rekenkamer dat het nuttig is om een heldere omschrijving te maken van wat de gemeente verstaat onder de kwaliteit van raadsvoorstellen. Ook het proces binnen een gemeente om te komen tot een dergelijke omschrijving kan op zichzelf al behulpzaam zijn: door in een dialoog met betrokkenen (raadsleden, collegeleden, ambtenaren) te verduidelijken wat je onder kwaliteit verstaat, en waarom dit van belang is voor goede besluitvorming, kunnen de wederzijdse verwachtingen enigszins worden afgestemd en de uitkomst ervan houvast geven aan alle betrokkenen.
Ook kan de uitkomst van die dialoog richting geven aan de verdere inrichting van instructies, handleidingen, en trainingen die aan medewerkers worden gegeven. 43 Zijn de verantwoordelijkheden duidelijk? De rekenkamer stelt als norm dat de verantwoordelijkheden voor de kwaliteit van raadsvoorstellen duidelijk aan betrokken functionarissen zijn toebedeeld. Daarbij ligt voor de hand dat een belangrijke verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van stukken bij de directie en -vanuit het oogpunt van de gemeenteraad - het college ligt. Een andere vanzelfsprekendheid is de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de raadsvoorstellen die in de eerste plaats bij de opsteller van de stukken zelf ligt. Deze verzamelt, analyseert en weegt de onderliggende informatie, adviseert over de inhoudelijke- en processtappen die in het beleidsproces moeten worden genomen, stelt op basis daarvan op enig moment een voorstel aan de raad op en draagt zorg voor de kwaliteit ervan. Waar het gaat om de agenderende taak van de gemeenteraad maken gemeenten uiteenlopende keuzes. Sommige gemeenteraden vatten deze taak in de dagelijkse praktijk pro forma op: alle stukken die het college ter besluitvorming aanbiedt worden in de praktijk dan ook geagendeerd.
Er vindt daarmee geen kwaliteitstoets meer plaats tussen het moment dat het college het voorstel en onderliggende stukken heeft verzonden en het moment waarop het aan de raadsommissie wordt voorgelegd. Andere gemeenten kiezen wel voor een toets met een nadrukkelijke rol van de agendacommissie / het presidium daarin (zie kader). Voorbeelden uitwerking actieve rol presidium bij kwaliteit raadsvoorstellen In gemeente Hilvarenbeek kiest men ervoor het presidium ook de taak te geven tot ‘het bewaken van procedures voor de aanlevering van de vergaderstukken op kwaliteit, tijdigheid en volledigheid, anders dan inhoudelijk’ (Gemeente Hilvarenbeek, Reglement van Orde van het presidium 2018, art. 1, c). Gemeente Zoetermeer spreekt in de verordening voor het presidium over het beoordelen van ‘behandelrijpheid’ van een voorstel door het presidium: ‘[…] het presidium [kan] besluiten een voorstel niet te agenderen als het naar zijn oordeel niet behandelrijp is. Bijvoorbeeld omdat het besluit onhelder is of de bevoegdheidsverdeling onjuist, het stuk zich niet leent voor een bespreking in raad of commissie, opties ontbreken, etc. In die gevallen stuurt het presidium het stuk terug naar het college.’ (Gemeente Zoetermeer, Toelichting op de Verordening Presidium 2021). Weer andere gemeenten zien ook voor de griffie een rol weggelegd. Het betreft dan veelal een adviserende rol aan het presidium.
Of een directe toets door de griffie, vaak op basis van ‘harde’ duidelijk geformuleerde vormvereisten waarover de raad zich heeft uitgesproken. Voorbeelden uitwerking actieve rol griffie bij kwaliteit raadsvoorstellen 44 Zo blijkt uit een onderzoek van de rekenkamer Maastricht dat de griffie van het presidium toestemming heeft om een raadsvoorstel op een aantal punten zelfstandig te beoordelen: 1. Is in het raadsvoorstel een correct geformuleerd besluit opgenomen? De raadsleden moeten voor of tegen kunnen stemmen. 2. Is het raadsvoorstel juridisch correct geformuleerd? 3. Is het raadsvoorstel volledig? Zijn alle bijlagen bijgevoegd? 4. Is het format gebruikt? De rol van de griffie is daarbij als volgt omschreven: “ De griffie is geen speler op het democratisch speelveld en dus toetsen zij niet op de inhoud van de raadsvoorstellen. We toetsen ook niet op leesbaarheid. Het college heeft op basis van art. 169 Gemeentewet de plicht om inlichtingen te verstrekken. Daar hoort ook bij dat op begrijpelijke en leesbare wijze de inlichtingen worden verstrekt.” Eveneens in de gemeente Zoetermeer zien we een rol voor de griffie: ‘De griffie beoordeelt collegevoorstellen naast vormaspecten ook op behandelrijpheid en adviseert het presidium daarover. ’ Beleidsvoorbereiding Raadsvoorstellen zijn het resultaat van beleidsvoorbereiding.
Dit betreft een reeks van activiteiten die worden ondernomen om tot een raadsvoorstel te komen. Die activiteiten zijn erop gericht om aan betrokkenen duidelijk te kunnen maken waarom er besloten moet worden (wat is het probleem), waarover besloten kan worden (waarover gaat het gemeentebestuur, welke mogelijkheden zijn er) en met wie het gemeentebestuur besluit (participatie). Omdat de opsteller van de stukken een belangrijke verantwoordelijkheid heeft voor de kwaliteit van deze stukken, is het van belang dat deze beschikt over kennis en vaardigheden om deze activiteiten goed uit te kunnen voeren. De rekenkamer heeft daarom twee normen geformuleerd die betrekking hebben op die beleidsvoorbereidende activiteiten. Een norm gaat over het (onderhouden van) het kennis- en vaardighedenniveau van medewerkers: ‘beleidsvoorbereiding is onderwerp van training voor (beleids)medewerkers’. Een andere norm betreft houvast die geboden wordt met instructies of handleidingen waarin de belangrijkste activiteiten globaal beschreven zijn. De rekenkamer onderscheidt bij deze twee normen vier beleidsvoorbereidende kernactiviteiten die bij handleiding/instructie en training centraal zouden moeten staan: 1. Probleemvinding en -analyse.
(Weten waarom je besluit) Voordat adequate besluitvorming plaats kan vinden moet zoveel mogelijk duidelijk zijn welke feiten onderdeel van het probleem zijn dat aanleiding geeft tot het formuleren van beleid. En welke oorzaken van het probleem bekend zijn. Deze activiteit betreft in hoge mate het verzamelen van informatie en soms ook uitvoeren van enkele onderzoeksactiviteiten. Medewerkers ontvangen training en instructie over het verzamelen 45 van statistieken, rapporten, expertadvies en andere bronnen om een dieper begrip van het probleem te krijgen en mogelijke oorzaken te identificeren. 2. Ontdekken beleidsruimte, beleidsalternatieven en de besluitgeschiedenis. (Weten waarover je besluit) Voordat er besluitvorming kan plaatsvinden moet duidelijk zijn welke ruimte er voor de gemeenteraad is om zelfstandig over eventuele maatregelen te besluiten (beleidsruimte), welke realistische keuzeopties er bestaan (beleidsalternatieven) en welke besluiten het gemeentebestuur eerder heeft genomen (besluitgeschiedenis). Heel concreet moet hier gedacht worden aan het juridisch kader (binnen welke wet- en regelgeving kan de gemeente zelfstandig besluiten) en door maatregelen en instrumenten te beschrijven waarvoor gekozen kan worden.
Bij het ontwikkelen van beleidsalternatieven kan het nodig zijn een haalbaarheids- of uitvoerbaarheidstoets uit te voeren: het is immers alleen zinvol een keuze te maken uit alternatieven die ook werkelijk in uitvoering gebracht kunnen worden. 3. Vormgeven aan eventuele participatie binnen de besluitvorming. (Weten met wie je besluit) Hoe worden partijen buiten het gemeentehuis (inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties) betrokken bij de besluitvorming? Participatie kan voorafgaand aan het raadsvoorstel worden vormgegeven (en dus inhoudelijk onderdeel uitmaken van wat aan de raad wordt voorgelegd) of na het raadsvoorstel (waarmee het raadsvoorstel zelf dus een procesvoorstel is). Veel gemeenten maken hierbij gebruik van een beschrijving van de mogelijke rollen die externe partijen kunnen spelen in de beleidsvorming (vaak een ‘participatieladder’ genoemd). 4. Schrijven van het raadsvoorstel en onderliggende stukken. Het schrijven is vanzelfsprekend een belangrijke activiteit. De rekenkamer onderzocht ook op dat punt of er binnen de gemeente training, instructies / handleidingen bestaan die daarbij behulpzaam zijn. 46 Bijlage 4 Overzicht analyse raadsvoorstellen In Ooststellingwerf zijn onderstaande 12 raadsvoorstellen geselecteerd en geanalyseerd.
Tabel B4.1 Geanalyseerde raadsvoorstellen Ooststellingwerf Datum raads- | Raadsvoorstel vergadering 1 | 29-11-2022 | Detailhandelsvisie Ooststellingwerf 2022 2 | 20-12-2022 | Uitbreiden doelgroep energietoeslag 2023 van 120% naar 140% van het wettelijk sociaal minimum (WSM) 3 | 20-06-2023 | Visie op Inwonersparticipatie 4 | 31-10-2023 | Startnotitie Stikstof, Integrale aanpak landelijk gebied 5 | 19-12-2023 | Verordening Hart voor de Jeugd Ooststellingwerf 2024 6 | 30-01-2024 | Startnotitie energietransitie 7 | 28-05-2024 | Voorstel Culturele Bruisplek 8 | 22-10-2024 | Zienswijze indienen tegen het Visiedocument FUMO 2024-2028 9 | 26-11-2024 | Uitvoeringsplan Klimaatadaptatie Ooststellingwerf 2025-2030 10 | 25-02-2025 | Bindend adviesrecht omgevingsvergunning bopa voor het realiseren van de Compagnonswijk Appelscha 11 | 25-03-2025 | Vaststellen Programma Dienstverlening 12 | 10-05-2025 | Ter uitvoering van amendement bewustmakingscampagne en verstrekken van wasbare luiers In de analyse gaat het om de raadsvoorstellen zoals ze door het college aan de raad zijn aangeboden (niet een versie die is geamendeerd door de raad zelf). Onderstaande tabel beschrijft de normering per raadsvoorstel. 47 Tabel B4.2 Normering per onderzocht raadsvoorstel Ooststellingwerf Norm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Waarom 1 Bevat een omschrijving van het procesdoel van het voorstel.
+ + + + + + + + + + + + 2 Bevat een beschrijving van de aanleiding met een voorgeschiedenis van het voorstel en indien relevant de besluitgeschiedenis. +/- + + + + +/- + +/- +/- + - + 3 Bevat een probleembeschrijving / probleemstelling. Dit betekent dat de beschrijving het probleem als volgt beschrijft (en/of): − zoals het zich in de samenleving manifesteert; − aan de hand van alle uiteenlopende belangen van groepen inwoners, ondernemers of maatschappelijke organisaties die ermee gemoeid zijn − de dilemma’s die bestaan in de uitvoering. +/- + + +/- +/- +/- - + - +/- + +/- Waarover 4 Beschrijft het juridische kader voor zover dat relevant is om de beleidsruimte van de gemeente inzichtelijk te maken. +/- +/- + - + - N.v.t. + N.v.t. + N.v.t. N.v.t. 5 Bevat een vertaling van de beleidsruimte in de politiek-bestuurlijke keuzes en belangenafweging(en) die voorliggen. - + - +/- + +/- + + - +/- - +/- 6 Voorliggende keuzes zijn evenwichtig, onderbouwd en zo concreet mogelijk vertaald in beleidsalternatieven. Dit wordt beoordeeld door na te gaan in hoeverre een voorstel de volgende elementen bevat: − Inhoudelijke beschrijving van ieder alternatief: geeft zicht in de bijdrage aan de aanpak van het probleem en de te nemen maatregelen. − Evenwichtige voorstelling van argumenten pro en contra: voor alle genoemde alternatieven.
− Inschatting van de risico’s die met de alternatieven gepaard gaan. − Te verwachte positieve en negatieve consequenties voor de samenleving (inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers/bedrijven). - - +/- - +/- +/- +/- + - +/- +/- +/- 48 1 Norm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 7 Geeft inzicht in de voorkeur van het college van B&W voor een bepaald alternatief door te beschrijven: − Hoe het college van B&W de afweging maakt tussen de in het geding zijnde belangen en dilemma’s (onder 3 genoemd) of de afweging tussen beleidsalternatieven (onder 6 genoemd) − Welke concrete doelen met het voorkeursalternatief worden nagestreefd. − Wat de financiële consequenties zijn van het voorkeursalternatief. +/- +/- +/- - + N.v.t. + + +/- +/- +/- +/- 8 Omschrijft duidelijk wat het besluit inhoudt (incl. mogelijkheid tot amenderen) en wat de gevolgen zijn ervan. +/- + +/- - +/- +/- +/- +/- +/- + +/- + 9 Omschrijft het tijdstip waarop het beleid geëvalueerd zal worden en hoe het college van B&W in de tussentijd vorm zal geven aan de actieve informatieplicht richting de gemeenteraad. - - + N.v.t. +/- N.v.t. +/- N.v.t. + N.v.t. +/- + Met wie 10 Biedt inzicht in wie betrokken zal worden (of is geweest) bij het opstellen van de alternatieven / het beleid. + - + - + - +/- +/- + +/- +/- +/- 11 Omschrijft de wijze waarop en wanneer er communicatie plaats zal vinden.
+ + +/- +/- + - - +/- +/- +/- +/- + Leesbaarheid 12 Het voorstel is zelfstandig leesbaar. Details en bijzaken zijn terug te vinden in de bijlagen. +/- + +/- - +/- +/- - +/- +/- - +/- + 13 Indien er bijlagen zijn, zijn deze nuttig: de bijlagen betreffen uitsluitend de uitwerking van hoofdzaken die in het raadsvoorstel zijn beschreven. Een toelichting of nadere uitwerking van de financiële consequenties indien noodzakelijk. + N.v.t. + + + + +/- + +/- + + +/- 14 Het voorstel is opgebouwd volgens een heldere en logische structuur. + + +/- - + + +/- + +/- +/- + + 15 Het voorstel is to-the-point geschreven en bevat geen overbodige informatie. + + +/- +/- +/- + +/- + +/- + + + 16 Het voorstel is geschreven in goed Nederlands. + + +/- + +/- + +/- +/- + + + + 49 2 Bijlage 5 Benchmark De analyse van 12 raadsvoorstellen en de enquête heeft op eenzelfde wijze plaatsgevonden in Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland. Hierdoor kunnen de resultaten onderling met elkaar worden vergeleken. B5.1 Vergelijking van de formats voor de raadsvoorstellen De formats in de drie OWO-gemeenten hebben allen een verschillende opbouw. Onderstaande tabel geeft de opbouw weer.
Tabel B5.1 Opbouw van de raadsvoorstellen (2025) Ooststellingwerf Weststellingwerf Opsterland Voorgesteld besluit Stelt de raad voor om Voorstel Openbaar Bijlagen Inleiding Inleiding Inleiding Beoogd effect en/of resultaat Argumenten Argumenten Argumenten Kanttekeningen Kanttekeningen Kanttekeningen Financiële toelichting Aanpak/uitvoering Middelen SDG’s Communicatie SDG's Inwonersparticipatie Duurzaamheid Evaluatie Publicatie voor bekendmaking Kosten, opbrengsten en dekking Bijlagen Vervolg Planning & communicatie Evaluatie Bijlagen Geheime stukken Ooststellingwerf heeft het meest uitgebreide format. Naast het voorgestelde besluit en de bijlagen zijn er vijf kopjes in de formats die hetzelfde heten of dezelfde strekking hebben in alle drie de gemeenten: inleiding, argumenten, kanttekeningen, financiën (middelen) en SDG’s (duurzaamheid). Er zijn drie inhoudelijke kopjes die in slechts een gemeente gebruikt worden: ● Ooststellingwerf hanteert Inwonersparticipatie; ● Weststellingwerf hanteert Aanpak/uitvoering (hier kan overlap zijn met het kopje Inwonersparticipatie en Vervolg uit Ooststellingwerf); ● Opsterland hanteert Beoogd effect en/of resultaat. 50 0 B5.2 Resultaten van de analyse van de raadsvoorstellen Deze sectie beschrijft de analyse van de raadsvoorstellen in alle onderzochte gemeenten.
De analyse wordt beschreven op volgorde van het gehanteerde normenkader: ● Waarom: Aanleiding, voorgeschiedenis, probleembeschrijving ● Waarover ruimte: Politieke keuzes, belangenafweging en beleidsalternatieven ● Waarover voorkeur: Inzicht in voorkeursalternatief en gemaakte afwegingen ● Waarover vervolg: Evaluatiemoment ● Met wie: Betrokkenheid stakeholders en communicatie ● Leesbaarheid Tot slot beschrijft deze sectie de resultaten van een gemeenschappelijk raadsvoorstel dat in alle drie de OWO-gemeenten is behandeld. Waarom: Aanleiding, voorgeschiedenis, probleembeschrijving De raadsvoorstellen van Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland bevatten allemaal een procesdoel. In alle drie de gemeenten bevat minimaal de helft van de onderzochte raadsvoorstellen een goede aanleiding en voorgeschiedenis. Net als in Ooststellingwerf is er in Weststellingwerf 1 raadsvoorstel dat een onvoldoende krijgt hiervoor. In Opsterland is er geen enkel raadsvoorstel met een onvoldoende, maar de helft van de raadsvoorstellen heeft een matige score. De verschillen tussen de OWO-gemeenten zijn niet significant. 51
Ooststellingwerf heeft twee raadsvoorstellen waarin het probleem onvoldoende werd beschreven. In Opsterland en Weststellingwerf zijn er geen onvoldoendes. In Weststellingwerf bevat meer dan de helft van de raadsvoorstellen een goede probleembeschrijving. Desondanks zijn de verschillen niet groot genoeg tussen de OWO-gemeenten om significant te verschillen van elkaar. Waarover ruimte: Politieke keuzes, belangenafweging en beleidsalternatieven In de gevallen waar een juridisch kader nodig werd geacht, werd dit in alle drie de gemeenten in minimaal de helft van de raadsvoorstellen duidelijk beschreven. De verschillen tussen de OWO-gemeenten zijn dan ook niet significant verschillend van elkaar. De onderzochte raadsvoorstellen tonen in alle drie de gemeenten vergelijkbare, gemengde resultaten als het gaat over hoe zij de beleidsruimte beschrijven. 52
In alle drie de gemeenten bevatten weinig van de onderzochte raadsvoorstellen duidelijke beleidsalternatieven. De gemeenten verschillen hierin niet significant van elkaar. Waarover voorkeur: Inzicht in voorkeursalternatief en gemaakte afwegingen In zowel Ooststellingwerf, Weststellingwerf als Opsterland geeft ongeveer de helft van de raadsvoorstellen matig inzicht in hoe het voorkeursalternatief is geselecteerd. De resultaten tussen de gemeenten zijn dan ook niet significant verschillend van elkaar. Net als in Ooststellingwerf is bij de helft of meer van de raadsvoorstellen in Weststellingwerf en Opsterland het te nemen besluit en de gevolgen daarvan matig omschreven. 53
Waarover vervolg: evaluatie Net als in Ooststellingwerf tonen Weststellingwerf en Opsterland gemengde resultaten over het beschrijven van het moment van evaluatie en tussentijdse informatievoorziening door het college. De resultaten van Ooststellingwerf verschillen niet significant van die van de andere twee gemeenten. Opsterland heeft wel significant meer matige scores dan Weststellingwerf. Met wie: betrokkenheid stakeholders en communicatie In alle drie de gemeenten worden de raadsvoorstellen gemengd beoordeeld op het punt wie er betrokken is geweest of zal worden bij het opstellen van het beleid. De gemeenten verschillen hierin niet significant van elkaar. In Ooststellingwerf scoort een kwart van de raadsvoorstellen onvoldoende op dit punt, terwijl Ooststellingwerf als enige OWO-gemeente het kopje Inwonersparticipatie in het format heeft. Dit kopje is er echter pas sinds eind 2024. De beoordeling van de beschrijving van de communicatie laat grote verschillen zien tussen de OWO-gemeenten. Weststellingwerf heeft meer goede beoordelingen dan Ooststellingwerf en Opsterland. Opsterland heeft meer onvoldoendes dan Ooststellingwerf en Weststellingwerf. Dit kan verklaard worden door het format van het raadsvoorstel van Opsterland, dat als enige geen kopje Communicatie bevat. 54
Leesbaarheid Bij alle drie de gemeenten zijn de meeste onderzochte raadsvoorstellen matig of onvoldoende zelfstandig leesbaar. De verschillen tussen de gemeenten zijn niet significant. Bijlagen bij een raadsvoorstel bevatten meestal de beleidsnota’s waar het raadsvoorstel betrekking op heeft. Deze worden in alle drie de gemeenten over het algemeen nuttig gevonden, omdat ze raadsleden meer gedetailleerde informatie verschaffen dan wat het raadsvoorstel samengevat weergeeft. De resultaten tussen de gemeenten zijn dan ook niet significant verschillend van elkaar. De raadsvoorstellen in de OWO-gemeenten zijn zeer vergelijkbaar als het gaat om de beoordeling van de structuur: deze wordt in de meeste gevallen als goed beoordeeld. 55
Net als in Ooststellingwerf bevatten de meeste raadsvoorstellen in de benchmarkgemeenten geen overbodige informatie. Er zijn geen significante verschillen tussen de gemeenten. Ooststellingwerf is vergelijkbaar met Weststellingwerf en Opsterland ten aanzien van het taalgebruik in de raadsvoorstellen. In elke onderzochte gemeente is minimaal de helft van de raadsvoorstellen geschreven in goed Nederlands (geen stijl- of spelfouten), zonder technisch jargon. Geen enkel raadsvoorstel krijgt een onvoldoende op dit punt. Samenvattend: de kwaliteit van de raadsvoorstellen in Ooststellingwerf is op de meeste punten vergelijkbaar met die in Weststellingwerf en Opsterland. Het enige verschil is dat de raadsvoorstellen van Opsterland minder goed beoordeeld worden dan die in Ooststellingwerf op het aspect communicatie. Gemeenschappelijk raadsvoorstel Een van de 12 onderzochte raadsvoorstellen in de OWO-gemeenten betrof een raadsvoorstel dat aan alle drie de gemeenteraden is aangeboden. Het onderwerp was de zienswijze tegen het Visiedocument FUMO 2024-2028 (in Ooststellingwerf raadsvoorstel nummer 8 uit de analyse). Het raadsvoorstel van Ooststellingwerf en Weststellingwerf is ondanks het verschil in format eensluidend aangeboden in beide gemeenten.
In Opsterland is de tekst ook vrijwel hetzelfde, maar een aantal titels van de argumenten en kanttekeningen is aangepast en er zijn op een aantal plaatsen wat zinnen toegevoegd. Er is een extra argument toegevoegd, omdat de behandeling door de gemeenteraad van Opsterland plaats zou vinden nadat de termijn voor het indienen van de zienswijze zou zijn verstreken. 56
In het raadsvoorstel van Ooststellingwerf en Weststellingwerf worden financiële aspecten (met name FTE’s) benoemd in respectievelijk de kopjes Financiële Toelichting en Kosten, Opbrengsten & Dekking. In het raadsvoorstel van Opsterland staat bij Middelen “De zienswijze leidt niet tot financiële consequenties.” Deze verschillen hebben niet geleid tot een afwijkende normering in Opsterland. B5.3 Resultaten van de enquête Waarom: Aanleiding, voorgeschiedenis, probleembeschrijving In alle drie de gemeenten vindt meer dan de helft van de respondenten dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn over het proces waarbinnen het voorstel wordt gedaan. Er zijn dan ook geen significante verschillen. Een ruime meerderheid van de respondenten uit de drie gemeenten vindt dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn over de reden om het aan de raad voor te leggen. De meningen zijn dan ook niet significant verschillend van elkaar. 57
De helft van de respondenten uit alle drie de gemeenten vindt dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn over wat eerder door de raad is besloten. De verschillen zijn niet significant. Ruim de helft van de respondenten uit de OWO-gemeenten vindt dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn over wat ze wijzigingen aan eerder genomen raadsbesluiten. Ooststellingwerf verschilt niet significant van Weststellingwerf en Opsterland. Weststellingwerf is wel (net) significant verschillend met Opsterland als het gaat om het aantal respondenten dat het oneens is. In alle drie de gemeenten vindt meer dan de helft van de respondenten dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn over het maatschappelijk vraagstuk dat centraal staat. De meningen zijn dan ook niet significant verschillend van elkaar. 58
Waarover ruimte: Politieke keuzes, belangenafweging en beleidsalternatieven De meeste respondenten uit Ooststellingwerf vinden dat de raadsvoorstellen goed de beleidsruimte voor de gemeente weerspiegelen. In Weststellingwerf is ruim de helft van de respondenten hier neutraal over. Dat is significant meer dan in Ooststellingwerf. De meningen in Ooststellingwerf zijn op dit punt niet significant anders dan die in Opsterland. De reacties op de vraag of de raadsvoorstellen duidelijk zijn over beleidsalternatieven zijn in alle drie de gemeenten gemengd. Deze meningen zijn niet significant verschillend van elkaar. Respondenten uit de drie gemeenten zijn niet uitgesproken positief of negatief over hoe hun raadsvoorstellen voor- en nadelen van beleidsalternatieven presenteren. Er zijn dan ook geen significante verschillen 59
In Ooststellingwerf en Weststellingwerf vindt iets meer dan de helft van de respondenten dat de raadsvoorstellen het debat in de raad stimuleren. In Opsterland zijn de meningen wat gemengder. Deze meningen zijn echter niet significant anders dan die in Ooststellingwerf (en Weststellingwerf). Waarover voorkeur: Inzicht in voorkeursalternatief en gemaakte afwegingen Iets meer dan de helft van de respondenten In Ooststellingwerf en Weststellingwerf vindt dat de raadsvoorstellen duidelijk zijn over de gemaakte belangenafwegingen. In Opsterland is men vrij neutraal hierover. Desondanks zijn de meningen niet significant verschillend tussen de drie gemeenten. Respondenten uit alle drie de gemeenten zijn niet uitgesproken positief of negatief als het gaat om hoe raadsvoorstellen de gevolgen voor de samenleving beschrijven. De verschillen tussen de gemeenten zijn niet significant. 60
In alle drie de gemeenten vindt ruim de helft van de respondenten dat de raadsvoorstellen goed de (financiële) risico’s beschrijven. Weststellingwerf heeft meer respondenten die dit als matig beoordelen dan Ooststellingwerf (daar is 1 persoon het er zeer mee oneens en geen enkele respondenten mee oneens). In Weststellingwerf zijn respondenten het er bijna allemaal (zeer) mee eens dat de raadsvoorstellen de politiek-bestuurlijke keuzes duidelijk weergeven. Ooststellingwerf heeft significant minder respondenten dan Weststellingwerf die het daar mee eens zijn (ditzelfde geldt overigens ook voor Opsterland). Significant meer mensen in Ooststellingwerf zijn neutraal dan in Weststellingwerf. In Ooststellingwerf zijn er geen respondenten uitgesproken positief (het er zeer mee eens) dat de raadsvoorstellen duidelijke deelbesluiten bevatten. Het aantal respondenten dat het er zeer mee is, is significant hoger in Weststellingwerf. 61
Leesbaarheid In Weststellingwerf en Opsterland vinden de meeste respondenten de raadsvoorstellen leesbaar. In Ooststellingwerf is dit bijna de helft. Deze meningen zijn niet significant verschillend van elkaar. Het aantal respondenten in Ooststellingwerf dat het er mee oneens is dat de raadsvoorstellen leesbaar zijn is wel significant hoger dan in Weststellingwerf. In alle drie de gemeenten vinden de meeste respondenten dat de raadsvoorstellen opgesteld zijn in een duidelijk format. Samenvattend: De mening van raads- en commissieleden in Ooststellingwerf over de kwaliteit van raadsvoorstellen is op alle onderdelen hetzelfde als de meningen in Opsterland.
Ten opzichte van Weststellingwerf zijn er een aantal verschillen: − De meningen in Weststellingwerf zijn neutraler als het gaat over de beschrijving van de ruimte die de gemeente heeft om zelfstandig over het vraagstuk te besluiten − Weststellingwerf heeft meer respondenten die het niet eens zijn met de stelling dat raadsvoorstellen duidelijk zijn over de (financiële) risico’s − In Weststellingwerf zijn de respondenten vrijwel uitsluitend positief over de duidelijkheid van politiek-bestuurlijke keuzes in de raadsvoorstellen, terwijl de meningen in Ooststellingwerf hier meer neutraal zijn − De duidelijkheid van de deelbesluiten krijgt meer “Zeer mee eens”-reacties in Weststellingwerf − In Ooststellingwerf zijn de respondenten het er vaker mee oneens dat de raadsvoorstellen leesbaar zijn. 62
Bijlage 6 Onderzoeksverantwoording Naast de gebruikelijke stappen zijn voor dit onderzoek ook enkele bijzondere activiteiten uitgevoerd. Onderstaand lichten we deze toe. Selectie van de 12 raadsvoorstellen Uitgaande van alle voorstellen in de huidige collegeperiode, dus vanaf maart 2022, hebben de onderzoekers in de gemeente 12 voorstellen geselecteerd. De onderzoekers hebben daarvoor alle raadsvoorstellen in de raadsperiode verzameld. Dit leverde voor Ooststellingwerf een overzicht op van 312 voorstellen. 13 Al deze voorstellen zijn vervolgens door de onderzoekers gescoord aan de hand van de onderstaande criteria: - de onderwerpen hebben impact op de samenleving in de gemeenten (het voorstel heeft gevolgen voor burgers, maatschappelijke organisaties en/of bedrijven) - het voorstel is voldoende 'politiek' en leent zich daarmee bij uitstek voor aandacht in de gemeenteraad: er was sprake van belangentegenstellingen en de noodzaak hierin een knoop door te hakken om aan uitvoering toe te kunnen komen. - het voorstel omvat ook een substantiële beleidsruimte van de gemeente: oftewel de gemeente gaat erover. Hieruit volgde een voorlopige selectie waarna de onderzoekers in overleg met de rekenkamer een verdere selectie hebben gemaakt tot de 12 voorstellen.
Hierbij is met name gekeken of de voorstellen ook een evenwichtige verdeling over de beleidsterreinen van de gemeente representeert. Verder is besloten ook een tweetal startnotities in de selectie op te nemen. Daarmee kijkt de rekenkamer in het onderzoek ook naar de wijze waarop het college de raad in een vroegtijdig stadium van het besluitvormingsproces probeert te betrekken. Analyse van de voorstellen Na de selectie hebben de onderzoekers de analyse van de voorstellen uitgevoerd. Hierbij is geen gebruik gemaakt van kunstmatige intelligentie. Om de betrouwbaarheid en validiteit van de analyse te verhogen zijn enkele voorstellen door de onderzoekers samen beoordeeld. Een derde onderzoeker - verder niet intensief bij het onderzoek betrokken – heeft deze oordelen kritisch doorgenomen. In een daaropvolgende bijeenkomst (kalibratiesessie) zijn alle normen besproken en zijn enkele aanvullende technische afspraken gemaakt die gehanteerd zijn bij het scoren van de voorstellen op de normen. De analyse resulteert in een overzicht van ‘scores’ van de raadsvoorstellen op alle normen en een overzicht van relevante citaten uit de voorstellen die dienen als voorbeelden in dit onderzoeksrapport. Enquête De enquête om de ervaringen en wensen met raadsvoorstellen van raadsleden in kaart te brengen is op papier aangeboden ten tijde van een bijeenkomst van de raad.
Dit omdat de verwachting was dat dit zal bijdragen aan hogere respons dan in het geval de enquête 13 In de periode 2022-2025 respectievelijk 73 (2022), 82 (2023), 107 (2024) en 50 (2025) voorstellen. 63 uitsluitend digitaal zou zijn aangeboden. Na binnenkomst van de papieren vragenlijsten zijn individuele raadsleden die de enquête nog niet hadden ingevuld ook individueel benaderd met de mogelijkheid om deze alsnog via een link digitaal in te vullen. Deze werkwijze heeft in Ooststellingwerf geleid tot 17 respondenten op een totaal van 37 raads- en commissieleden, een respons van 46%. Afgaande op vergelijkbare onderzoeken een goede respons. Benchmark De resultaten van de analyse zijn verwerkt in een benchmark voor de in dit onderzoek betrokken gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland. 64