Bijlage 1. Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030
Tekst van het document
Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 Verkeersveiligheid, bereikbaarheid en een toekomstbestendige winterdienst
1 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 Samenvatting De gemeente Ooststellingwerf is als wegbeheerder verantwoordelijk voor het beheer van de gemeentelijke openbare wegen. Gladheidbestrijding is onderdeel van deze verantwoordelijkheid. Tijdens winterse omstandigheden richt de gemeente zich op het zo goed mogelijk waarborgen van de verkeersveiligheid, bereikbaarheid en doorgang van maatschappelijk en economisch belangrijke functies. Het uitgangspunt is niet dat iedere gemeentelijke weg op ieder moment vrij van gladheid moet zijn. Gladheidbestrijding vraagt om prioritering. Beschikbare mensen, materieel, milieubelasting en kosten moeten in verhouding staan tot het risico en het maatschappelijke belang van een weg of locatie. De gemeente geeft daarom prioriteit aan wegen en routes die essentieel zijn voor het functioneren van de gemeente. 1. A-route: de belangrijkste wegen, fietsverbindingen en routes naar maatschappelijke voorzieningen worden preventief behandeld. 2. Overige wegen binnen de kernen: bij langdurige gladheid worden deze wegen aanvullend behandeld zodra de A-route voldoende begaanbaar is. 3. Buitengebied: buiten de A-route wordt vraaggestuurd gewerkt via een piep- of meldsysteem, waarbij inzet plaatsvindt als sprake is van aantoonbare maatschappelijke of economische noodzaak. 4.
Centrumgebieden: bij langdurige gladheid of sneeuwval worden belangrijke looproutes en verblijfsgebieden handmatig behandeld. De gemeente kiest bewust niet meer voor een vaste B-route zoals die t/m het winterseizoen 2025/2026 nog wel bestond. Zodra de A-route voldoende begaanbaar is, wordt bij langdurige gladheid ingezet op het zoveel mogelijk behandelen van de overige wegen binnen de kernen. Voor het buitengebied geldt een vraaggestuurde benadering. Een melding leidt niet automatisch tot inzet: de gemeente beoordeelt de noodzaak, veiligheid, actuele omstandigheden en beschikbare capaciteit. De uitvoering wordt toekomstbestendig ingericht met hybride personeelsinzet, een afzonderlijke rol voor de gladheidcoördinator en de voorman/-vrouw gladheid op locatie Gemeentewerf en materieel dat zoveel mogelijk in eigendom en beheer van de gemeente is. 2 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 Inhoudsopgave Samenvatting .........................................................................................................................................1 Inhoudsopgave .......................................................................................................................................2 1. Inleiding ..............................................................................................................................................3 2.
Wettelijk kader en landelijke richtlijnen ................................................................................................3 3. Beleidsuitgangspunten ........................................................................................................................4 4. A-route ...............................................................................................................................................4 5. Geen vaste B-route .............................................................................................................................5 6. Buitengebied: vraaggestuurde gladheidbestrijding ................................................................................5 7. Centrumgebieden en voetgangers ........................................................................................................6 8. Fietsverkeer ........................................................................................................................................6 9. Bestrijding van sneeuw ........................................................................................................................6 10. Signalerings- en strooimethodiek .......................................................................................................7 11.
Milieu en duurzaamheid ....................................................................................................................8 12. Organisatie van de gladheidbestrijding .............................................................................................10 13. Personeel en duurzame inzetbaarheid ..............................................................................................10 14. Aanrijtijd .........................................................................................................................................10 15. Materieel .........................................................................................................................................11 16. Routes ............................................................................................................................................11 17. Arbeidsomstandigheden en veiligheid ..............................................................................................11 18. Samenwerking met andere wegbeheerders ......................................................................................13 19. Communicatie met inwoners en ondernemers .................................................................................13 20.
Extreme weersomstandigheden en calamiteiten ...............................................................................14 21. Registratie .......................................................................................................................................14 22. Evaluatie .........................................................................................................................................15 23. Financiën ........................................................................................................................................15 24. Jaarlijks uitvoeringsplan ...................................................................................................................15 25. Slot .................................................................................................................................................16 26. Samenvattend beleidskader ............................................................................................................16 Bronnen en grondslagen .......................................................................................................................17 3 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 1. Inleiding 1.1 Aanleiding Gladheidbestrijding is een belangrijke taak binnen de openbare ruimte.
IJzel, sneeuw en bevriezing kunnen in korte tijd leiden tot verkeersonveilige situaties en verminderde bereikbaarheid van woningen, bedrijven en voorzieningen. De organisatie van de gladheidbestrijding in Ooststellingwerf is in 2026 opnieuw beoordeeld. De bestaande organisatie legde een relatief zware belasting op een beperkte groep medewerkers en kende kwetsbaarheden in personele bezetting en vervangbaarheid. In het bijzonder bleek de combinatie van het bewaken van de weersomstandigheden, het nemen van een strooibeslissing en het vervolgens begeleiden van de actie een grote belasting voor de gladheidcoördinatoren. Daarnaast was de rol van gladheidcoördinator niet goed te combineren met de reguliere overige dagelijkse taken van diezelfde gladheidcoördinator. Ook de inzet van medewerkers die normaal weinig ervaring hebben met vrachtwagens of trekkers onder juist de moeilijkste omstandigheden vroeg om heroverweging. Daarom is gekozen voor een nieuwe bedrijfsvoering waarin continuïteit, professionaliteit, veiligheid en duurzame inzetbaarheid centraal staan. De nieuwe werkwijze bestaat onder andere uit hybride personeelsinzet, een aangepaste taakverdeling tussen gladheidcoördinator en voorman/vrouw gladheid en het zoveel mogelijk zelf in beheer hebben van het benodigde materieel. Tegelijkertijd worden de beleidsmatige uitgangspunten voor de strooiroutes opnieuw vastgesteld.
1.2 Doel Het doel van dit plan is om tijdens winterse omstandigheden de verkeersveiligheid zoveel mogelijk te ondersteunen, de bereikbaarheid van de kernen te behouden, belangrijke maatschappelijke en economische functies bereikbaar te houden, belangrijke fietsverbindingen bruikbaar te houden en de inzet van mensen, materieel en strooimiddelen doelmatig en veilig te organiseren. Dit plan vormt het meerjarige beleids- en uitvoeringskader voor 2026-2030. Concrete routes, roosters, personele bezetting, instellingen van materieel, contactgegevens en overige veranderlijke operationele gegevens worden vastgelegd in een jaarlijks te actualiseren uitvoeringsplan. 1.3 Afbakening Dit plan heeft betrekking op wintergladheid, waaronder bevriezing van natte weggedeelten, condensatiegladheid, rijpvorming, sneeuw en ijzel. Gladheid door bijvoorbeeld modder, olie, bladafval of andere verontreinigingen valt buiten dit plan. Het reguliere gladheidseizoen loopt vanaf het eerste volledige weekend van november tot en met begin april voor de duur van 24 weken. Als de weersomstandigheden daartoe aanleiding geven, kan de organisatie eerder worden geactiveerd of langer beschikbaar blijven. 2. Wettelijk kader en landelijke richtlijnen 2.1 Zorgplicht en aansprakelijkheid De gemeente heeft als wegbeheerder een verantwoordelijkheid voor de openbare wegen die zij beheert.
Voor wintergladheid geldt een inspanningsverplichting en geen resultaatsverplichting. De gemeente kan niet garanderen dat iedere weg altijd vrij van gladheid is, maar moet wel aantoonbaar zorgvuldig handelen. 4 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 Daarom moet de gemeente kunnen onderbouwen welke beleidskeuzes zijn gemaakt, hoe gladheid wordt gesignaleerd, wanneer tot inzet is besloten, welke routes zijn behandeld en hoe op bijzondere omstandigheden en meldingen is gereageerd. Registratie is daarmee zowel een bedrijfsvoeringsinstrument als onderdeel van professioneel wegbeheer. 2.2 CROW Ooststellingwerf sluit bij de organisatie en uitvoering aan bij de Richtlijn organisatie en bestrijding van wintergladheid 2024 van CROW. De richtlijn wordt gebruikt als professionele standaard. Lokale omstandigheden en bestuurlijke keuzes bepalen vervolgens hoe Ooststellingwerf de gladheidbestrijding daadwerkelijk organiseert. 3. Beleidsuitgangspunten 3.1 Prioriteren is noodzakelijk Het gemeentelijke wegennet is te omvangrijk om alle wegen gelijktijdig te behandelen. Preventieve behandeling van het volledige wegennet zou bovendien leiden tot een zeer grote inzet van mensen, voertuigen en zout. Daarom bestrijdt Ooststellingwerf gladheid waar dat vanuit verkeersveiligheid, bereikbaarheid en maatschappelijk functioneren het meest noodzakelijk is.
3.2 Preventief waar noodzakelijk, aanvullend waar mogelijk Ooststellingwerf kiest voor preventieve bestrijding op de A-route. De overige wegen worden in principe niet preventief behandeld. Daarmee concentreert de gemeente de beschikbare capaciteit op de locaties waar behandeling vóór het ontstaan van gladheid de grootste maatschappelijke meerwaarde heeft. 4. A-route 4.1 Uitgangspunt De A-route vormt het primaire netwerk voor de winterdienst en heeft te allen tijde de hoogste prioriteit. De route wordt in beginsel preventief behandeld. Op basis van weersverwachtingen, gladheidsinformatie en het professionele oordeel van de gladheidcoördinator kan worden gestrooid voordat daadwerkelijk gladheid is ontstaan. 4.2 Wegen en functies Bij het samenstellen van de A-route worden in ieder geval betrokken: belangrijke gebiedsontsluitingswegen, verbindingen tussen de kernen, openbaarvervoerroutes, routes die essentieel zijn voor hulpdiensten, belangrijke utilitaire fietsroutes, locaties met een aantoonbaar verhoogd gladheidsrisico, verbindingen met provinciale wegen en wegen van buurgemeenten en belangrijke ontsluitingsroutes van bedrijventerreinen. 4.3 Scholen, hulpverlening en zorg Scholen, locaties voor hulpverlening, huisartsen en apotheken en verzorgingshuizen moeten minimaal vanaf één zijde via de A-route bereikbaar zijn. Daarbij is niet noodzakelijkerwijs de hoofdingang bepalend.
Bij de routebepaling wordt gekeken naar de meest gebruikte, logische en doelmatige aanrijroute. Zo wordt maatschappelijke bereikbaarheid geborgd zonder de preventieve route onnodig uit te breiden. 5 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 4.4 A-route blijft prioriteit houden Ook tijdens langdurige gladheid en sneeuwval blijft de A-route de hoogste prioriteit houden. Aanvullende inzet elders kan worden onderbroken wanneer de weersomstandigheden vragen om een nieuwe behandeling van de A-route. 5. Geen vaste B-route 5.1 Flexibele inzet in de kernen De vaste B-route, zoals die tot en met het winterseizoen 2025/2026 bestond, vervalt. Bij langdurige winterse omstandigheden geldt het principe: A-route op orde, daarna de kernen in. Wanneer de A-route voldoende begaanbaar is en de weersverwachting en capaciteit dit toelaten, worden mensen en materieel ingezet om de overige wegen binnen de bebouwde kommen zoveel mogelijk begaanbaar te maken. Er geldt geen garantie dat alle wegen binnen een bepaalde termijn behandeld kunnen worden.
5.2 Prioritering aanvullende inzet Bij de volgorde van aanvullende inzet kan worden gekeken naar beschikbaarheid personeel en materieel, beschikbaarheid strooizout, verkeersintensiteit, bereikbaarheid van voorzieningen, doorgaande functie binnen de kern, lokale risico’s, verkeersveiligheid, meldingen en de mogelijkheid om efficiënt een aansluitend gebied te behandelen. Daarnaast is het mogelijk dat er vanuit bijvoorbeeld de provincie of het rijk andere besluiten of opdrachten komen die invloed hebben op de lokale inzet. 6. Buitengebied: vraaggestuurde gladheidbestrijding 6.1 Geen gebiedsdekkende aanvullende route Buiten de wegen die onderdeel zijn van de A-route worden wegen in het buitengebied niet standaard aanvullend gestrooid. Het grote areaal en de naar verhouding lage verkeersintensiteit maken een gebiedsdekkende behandeling niet doelmatig. 6.2 Meldsysteem Bij langdurige gladheid werkt Ooststellingwerf in het buitengebied met een vraaggestuurd meldsysteem. Wanneer een dringende maatschappelijke of economische noodzaak ontstaat om een locatie bereikbaar te maken, kan dit bij de gemeente worden gemeld.
Voorbeelden zijn het noodzakelijk ophalen van melk, noodzakelijk vervoer of afvoer van dieren, pluimvee dat bedrijfsmatig uit stallen moet worden afgevoerd, noodzakelijke zorgverlening of hulpverlening en andere bedrijfsprocessen waarbij uitstel redelijkerwijs niet mogelijk is. 6.3 Beoordeling van meldingen Een melding betekent niet automatisch dat de gemeente tot strooien overgaat. De gladheidsorganisatie beoordeelt de urgentie, het maatschappelijke of economische belang, de mogelijkheid tot uitstel, actuele en voorspelde weersomstandigheden, toestand van de weg, veiligheid tijdens uitvoering, beschikbare capaciteit en de situatie op de A-route. De A-route houdt altijd prioriteit. Het meldsysteem is geen individuele strooiservice, maar een instrument voor noodzakelijk maatwerk. 6 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 7. Centrumgebieden en voetgangers 7.1 Handmatige inzet Trottoirs en voetpaden worden niet standaard door de gemeente gestrooid. Bij langdurige gladheid of langdurige sneeuwval worden belangrijke looproutes en verblijfsgebieden in de centrumgebieden handmatig behandeld. De inzet richt zich in het bijzonder op druk gebruikte looproutes, toegang tot belangrijke voorzieningen, belangrijke oversteeklocaties en plekken waar veel voetgangers samenkomen. Deze werkzaamheden worden uitgevoerd als de noodzakelijke inzet op de A-route is geborgd.
De voorman/vrouw gladheid verzorgt daarnaast de aangewezen handmatige gladheidbestrijding op fiets- en voetgangersbruggen. 8. Fietsverkeer 8.1 Prioritaire verbindingen Fietsers vormen bij wintergladheid een kwetsbare groep. Daarom maken de belangrijkste utilitaire fietsverbindingen deel uit van de A-route. Prioriteit wordt gegeven aan hoofdfietsroutes voor woon- werkverkeer en scholieren, verbindingen tussen kernen, aansluitingen op belangrijke voorzieningen en regionale fietsverbindingen. Recreatieve fietspaden worden niet automatisch opgenomen in de preventieve gladheidbestrijding. 9. Bestrijding van sneeuw 9.1 Werkwijze Bij beperkte sneeuwval kan strooien helpen voorkomen dat sneeuw zich aan het wegdek hecht. Bij grotere hoeveelheden sneeuw is strooien alleen niet voldoende en moet mechanisch worden geruimd. De prioriteitsvolgorde is: A-route, belangrijke ontsluitingen, overige wegen binnen de kernen zodra dat mogelijk is, vraaggestuurde inzet in het buitengebied en aanvullende handmatige werkzaamheden in centrumgebieden. Bij aanhoudende sneeuw kan het nodig zijn de A-route meerdere malen te ruimen voordat aan andere gebieden wordt toegekomen. 9.2 Extra capaciteit Tijdens het gladheidseizoen moeten op afroep twee aanvullende vrachtwagens beschikbaar zijn die kunnen worden uitgerust met een sneeuwschuif. Deze voertuigen worden door een externe partij beschikbaar gehouden.
9.3 Overgang naar sneeuwruimen Bij sneeuwval is strooien alleen niet altijd voldoende. Naarmate de hoeveelheid sneeuw op het wegdek toeneemt, neemt de effectiviteit van uitsluitend strooien af. Daarom kan de gladheidcoördinator besluiten over te gaan op mechanische sneeuwbestrijding. Bij die afweging wordt rekening gehouden met: • de hoeveelheid gevallen en verwachte sneeuw; • de intensiteit en verwachte duur van de sneeuwval; • de temperatuur; 7 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 • de toestand van het wegdek; • de verkeersintensiteit; • de verwachte werking van reeds aangebracht strooimiddel; • de beschikbaarheid en veilige inzetbaarheid van sneeuwschuivers. Het uitgangspunt is dat niet wordt gewacht tot een vaste hoeveelheid sneeuw is bereikt wanneer uit de weersverwachting en de situatie op de weg al eerder blijkt dat mechanisch ruimen noodzakelijk is. Hiermee houdt de gladheidcoördinator voldoende ruimte om tijdig en situationeel te handelen. 10. Signalerings- en strooimethodiek 10.1 Signalering en meteorologische informatie Preventieve gladheidbestrijding is alleen effectief wanneer tijdig en zo nauwkeurig mogelijk kan worden voorspeld wanneer en waar gladheid ontstaat. De strooibeslissing wordt daarom gebaseerd op professionele meteorologische informatie en beschikbare informatie over de toestand van het wegdek.
De gladheidcoördinator maakt daarbij gebruik van een combinatie van: • professionele weers- en gladheidsverwachtingen; • beschikbare gladheidmeetpunten; • regionale meetinformatie; • actuele neerslag- en temperatuurgegevens; • waarnemingen uit het veld; • kennis en ervaring van de gladheidcoördinator. De gladheidcoördinator is verantwoordelijk voor de uiteindelijke afweging en de strooibeslissing. Een advies van een meteorologische dienst vormt daarbij belangrijke beslisinformatie, maar neemt de verantwoordelijkheid voor het uiteindelijke besluit niet over. De concrete weerleverancier, gladheidmeetpunten, alarmgrenzen, contactgegevens en gebruikte informatiesystemen worden in het jaarlijkse uitvoeringsplan vastgelegd. 10.2 Strooimethodiek Voor de bestrijding van wintergladheid maakt de gemeente gebruik van nat-zout als dooimiddel. Bij de keuze van de strooimethode wordt gestreefd naar een zo effectief mogelijke bestrijding met een zo beperkt mogelijk gebruik van strooizout. Bij natzoutstrooien wordt het droge strooizout tijdens het strooien bevochtigd met een zoutoplossing. Hierdoor hecht het zout beter aan het wegdek en wordt de kans op verwaaiing en wegkaatsen verminderd. Dit is met name van belang bij preventieve gladheidbestrijding, omdat het zout enige tijd vóór het verwachte moment van gladheid op het wegdek kan worden aangebracht.
Het uitgangspunt is dat, waar het beschikbare materieel hiervoor geschikt is, natzoutstrooien de voorkeursmethode vormt voor de reguliere preventieve gladheidbestrijding. Wanneer het materieel, de 8 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 route, de aard van de gladheid of andere omstandigheden daarom vragen, kan een andere geschikte strooimethode worden toegepast. De technische samenstelling van het natzout, de instellingen van het materieel en de bijbehorende werkinstructies worden opgenomen in het jaarlijkse uitvoeringsplan. Hierdoor kunnen deze worden aangepast aan de beschikbare apparatuur en de actuele technische inzichten zonder hiervoor het beleidskader te wijzigen. 10.3 Dosering De hoeveelheid strooimiddel wordt afgestemd op de omstandigheden. Het uitgangspunt is dat niet meer zout wordt gebruikt dan voor een effectieve gladheidbestrijding noodzakelijk is. Een hogere dosering leidt niet vanzelfsprekend tot een beter resultaat en veroorzaakt wel een hogere milieubelasting en hogere kosten. De gladheidcoördinator bepaalt de dosering per strooiactie.
Daarbij wordt onder andere rekening gehouden met: • de soort verwachte of aanwezige gladheid; • de wegdektemperatuur; • de hoeveelheid en soort verwachte neerslag; • de vochtigheid van het wegdek; • de te verwachten temperatuurontwikkeling; • de aanwezigheid van restzout op het wegdek; • het tijdstip waarop de gladheid wordt verwacht; • de gebruikte strooimethodiek. Voor verschillende vormen van gladheid kunnen verschillende doseringen noodzakelijk zijn. Bij bijvoorbeeld lichte bevriezingsgladheid kan met een lagere dosering worden gewerkt dan bij verwachte ijzel of sneeuw. De daadwerkelijk te hanteren doseertabel wordt opgenomen in het jaarlijkse uitvoeringsplan. Daarmee beschikt de gladheidcoördinator over een praktische handreiking, terwijl voldoende ruimte blijft bestaan om op basis van de actuele omstandigheden gemotiveerd van de standaarddosering af te wijken. 11. Milieu en duurzaamheid 11.1 Zuinig gebruik van strooimiddelen Strooizout is effectief, maar kan gevolgen hebben voor bermen, groen, oppervlaktewater en bodem. Daarom geldt: niet meer strooien dan noodzakelijk en niet strooien waar dit geen duidelijke meerwaarde heeft. De keuze om alleen de A-route preventief te behandelen en het buitengebied vraaggestuurd te bedienen draagt hieraan bij. Waar technisch mogelijk worden moderne strooitechnieken gebruikt waarmee de dosering nauwkeurig kan worden ingesteld.
9 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 11.2 Milieubelasting door strooizout Strooizout is een effectief middel voor het voorkomen en bestrijden van wintergladheid, maar het gebruik ervan heeft gevolgen voor de omgeving. Een deel van het strooizout blijft niet op het wegdek aanwezig, maar komt door verwaaiing, opspattend water en afstromend regen- en smeltwater terecht in bermen, groenvoorzieningen, oppervlaktewater en uiteindelijk in de bodem. Met name bomen, beplanting en bermvegetatie langs intensief gestrooide wegen kunnen door een hoge zoutbelasting worden aangetast. Ook de kwaliteit van bodem en water kan door overmatig zoutgebruik worden beïnvloed.
11.3 Beperken van het zoutgebruik De gemeente beperkt de milieubelasting door strooizout zoveel mogelijk door: • alleen preventief te strooien op wegen en routes waarvoor dit vanuit het vastgestelde beleid noodzakelijk wordt geacht; • een passende dosering te gebruiken; • waar mogelijk gebruik te maken van natzout; • strooibreedte en dosering af te stemmen op de daadwerkelijk te behandelen verharding; • onnodige overlap en dubbel strooien te voorkomen; • strooiroutes efficiënt in te richten; • rekening te houden met reeds aanwezig restzout; • niet standaard het volledige buitengebied te behandelen; • de noodzaak van aanvullende gladheidbestrijding telkens af te wegen tegen de daadwerkelijke omstandigheden. De keuze om preventieve gladheidbestrijding te concentreren op de A-route en daarbuiten bij langdurige omstandigheden meer gericht te werken is daarmee niet alleen een keuze vanuit capaciteit en kosten, maar draagt ook bij aan een beperking van de milieubelasting. 11.3 Alternatieve strooimiddelen Bij de keuze van een middel voor gladheidbestrijding wordt niet alleen gekeken naar de directe milieubelasting, maar ook naar de effectiviteit, benodigde hoeveelheid, verkeersveiligheid en gevolgen na toepassing.
Materialen zoals zand en split kunnen onder bepaalde omstandigheden tijdelijk meer stroefheid bieden, maar laten materiaal achter op de verharding en moeten veelal later weer worden verwijderd. Bovendien hebben deze materialen geen dooiende werking. Daarom wordt er voor de reguliere gladheidbestrijding gekozen voor daarvoor geschikte dooimiddelen. Ontwikkelingen op het gebied van duurzamere of minder milieubelastende gladheidbestrijding worden gevolgd. Wanneer alternatieven technisch, financieel en milieukundig aantoonbaar voordelen bieden, kunnen deze in de toekomst worden beproefd of toegepast. 10 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 12. Organisatie van de gladheidbestrijding 12.1 Hybride uitvoeringsmodel Ooststellingwerf werkt met een hybride uitvoeringsmodel. Per route kan worden bepaald of deze door gemeentelijke medewerkers of door externe medewerkers wordt uitgevoerd. Hierdoor kan de personele inzet per seizoen worden aangepast aan beschikbaarheid en behoefte. Overdag en binnen reguliere werktijden kan meer gebruik worden gemaakt van de eigen organisatie; buiten reguliere werktijden is deels externe capaciteit beschikbaar. 12.2 Gladheidcoördinator De gladheidcoördinator bewaakt weersverwachtingen, beoordeelt gladheidsinformatie, bepaalt of een strooiactie noodzakelijk is, bepaalt de gewenste dosering en geeft opdracht tot de strooiactie.
De gladheidcoördinator hoeft niet meer bij de uitruk op locatie, de Gemeentewerf, aanwezig te zijn. 12.3 Voorman/vrouw gladheid De voorman/-vrouw op locatie, de Gemeentewerf, ontvangt de opdracht van de gladheidcoördinator, roept de strooiploeg af, begeleidt medewerkers op de Gemeentewerf, organiseert het laden, ziet toe op een correcte start, ondersteunt bij operationele en technische problemen, begeleidt terugkomst en schoonmaak, sluit de locatie af en verzorgt aangewezen handmatige gladheidbestrijding op fiets- en voetgangersbruggen. Van de voorman/-vrouw wordt voldoende technisch inzicht in voertuigen en strooimachines verwacht. 13. Personeel en duurzame inzetbaarheid 13.1 Goed werkgeverschap De nieuwe organisatie is mede ingegeven door goed werkgeverschap. Winterdienst kent onregelmatige diensten, nachtelijk werk en inzet onder moeilijke omstandigheden. De personele belasting wordt daarom beter verdeeld en een gedeelte van de uitvoering wordt extern georganiseerd. Het aantal benodigde deelnemers vanuit de gemeentelijke organisatie neemt in de nieuwe opzet af van achttien naar vijftien. 13.2 Riolering Medewerkers uit het cluster Riolering en medewerkers die deelnemen aan de consignatiedienst voor riolering worden niet ingezet binnen de gladheidbestrijding. Hierdoor blijft specialistische capaciteit beschikbaar voor storingen en werkzaamheden aan de riolering. 14.
Aanrijtijd 14.1 Uitgangspunt Onder normale omstandigheden wordt uitgegaan van een aanrijtijd van woonadres medewerker gladheid naar de Gemeentewerf van ongeveer 30 minuten. Een aanzienlijk langere aanrijtijd kan ertoe leiden dat gladheid al is ontstaan voordat de strooiactie begint. Bij selectie van externe uitvoerende partijen wordt de mogelijkheid om binnen deze termijn inzetbaar te zijn meegewogen. 11 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 15. Materieel 15.1 Eigen beheer Ooststellingwerf kiest ervoor het benodigde materieel voor gladheidbestrijding zoveel mogelijk zelf in eigendom en beheer te hebben. Dit betreft onder meer vrachtwagens, trekkers, de voertuigdrager, het voertuig voor een getrokken strooier, zoutstrooiers en sneeuwschuiven. Hiermee heeft de gemeente rechtstreeks invloed op beschikbaarheid, onderhoud, technische staat en vervanging. In de overgangsfase kan materieel tijdelijk bij derden worden ingehuurd wanneer eigen materieel nog niet beschikbaar is. 15.2 Voorraad en beschikbaarheid strooimiddelen Voor een betrouwbare winterdienst moet gedurende het gladheidseizoen voldoende strooimiddel beschikbaar zijn. Voor aanvang van ieder seizoen wordt daarom beoordeeld of de aanwezige voorraad naar verwachting voldoende is en of afspraken over aanvullende leveringen actueel zijn. Gedurende het seizoen wordt het verbruik gevolgd.
Tijdig bijbestellen is noodzakelijk om te voorkomen dat langdurige winterse omstandigheden tot een tekort leiden. In het jaarlijkse uitvoeringsplan wordt vastgelegd wie verantwoordelijk is voor het voorraadbeheer en bestellen van strooimiddelen, welke minimale voorraad wordt aangehouden en welke afspraken met leveranciers gelden. 15.3 Dreigend tekort aan strooimiddelen Ondanks een goede voorbereiding kan door langdurige of uitzonderlijk zware winterse omstandigheden een tekort aan strooimiddelen ontstaan. In dat geval wordt de beschikbare voorraad gericht ingezet. De A-route heeft daarbij de hoogste prioriteit. Aanvullende werkzaamheden binnen de kernen, in het buitengebied en in centrumgebieden kunnen worden beperkt of tijdelijk worden stopgezet wanneer dit noodzakelijk is om voldoende strooimiddel beschikbaar te houden voor de primaire routes. Bij een ernstig of langdurig tekort worden maatregelen afgestemd binnen de gladheidsorganisatie en wordt beoordeeld of aanvullende bestuurlijke of communicatieve maatregelen noodzakelijk zijn. Inwoners en ondernemers worden geïnformeerd wanneer een tekort merkbare gevolgen heeft voor het niveau van de gladheidbestrijding. 16.
Routes 16.1 Huidige routeopzet Bij de start van deze beleidsperiode wordt uitgegaan van acht uitvoeringsroutes: twee vrachtwagenroutes, drie trekkerroutes, één route met een voertuigdrager, één route met een getrokken strooier en één handmatige bruggenroute. De routes worden opnieuw beoordeeld en geoptimaliseerd aan de hand van de in dit plan vastgestelde criteria. Het aantal routes is geen beleidsdoel op zichzelf en kan in het jaarlijkse uitvoeringsplan worden aangepast zolang de beleidsmatige prioriteiten geborgd blijven. 17. Arbeidsomstandigheden en veiligheid 17.1 Veilig werken Gladheidbestrijding vindt regelmatig plaats in de nacht, op gladde wegen, bij slecht zicht en lage temperaturen. Chauffeurs beschikken over de benodigde rijbevoegdheid, medewerkers zijn geïnstrueerd in het gebruik van het materieel, materieel wordt voorafgaand aan ieder seizoen gecontroleerd, persoonlijke 12 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 beschermingsmiddelen zijn beschikbaar waar nodig, werk- en rusttijden worden bewaakt en defecten en onveilige situaties worden onmiddellijk gemeld. Voorafgaand aan ieder seizoen worden werkwijze, routes en veiligheidsafspraken doorgenomen.
17.2 Verzekeringen en aansprakelijkheid Gladheidbestrijding vindt plaats onder bijzondere omstandigheden en brengt risico's met zich mee voor medewerkers, voertuigen, materieel en andere verkeersdeelnemers. De gemeente draagt er daarom zorg voor dat de verzekeringsdekking aansluit bij de wijze waarop de gladheidbestrijding wordt uitgevoerd. Hierbij wordt onder andere aandacht besteed aan: • verzekering van gemeentelijke voertuigen en gladheidbestrijdingsmaterieel; • aansprakelijkheid van de gemeente tegenover derden; • schade die tijdens de uitvoering aan gemeentelijke of particuliere eigendommen kan ontstaan; • verzekering en werkgeversaansprakelijkheid voor gemeentelijke medewerkers; • de positie van externe medewerkers en uitvoerende bedrijven. Omdat er wordt gewerkt met een hybride uitvoeringsmodel, worden met externe partijen duidelijke afspraken gemaakt over aansprakelijkheid, verzekering en verantwoordelijkheid voor schade. Externe partijen dienen voor hun werkzaamheden passend verzekerd te zijn. In overeenkomsten met deze partijen wordt vastgelegd welke verantwoordelijkheden bij de externe partij liggen en voor welke onderdelen de gemeente verantwoordelijk blijft. 17.3 Veiligheid van materieel Materieel dat wordt gebruikt voor gladheidbestrijding moet veilig en technisch geschikt zijn voor de werkzaamheden waarvoor het wordt ingezet.
Voertuigen, strooiers, sneeuwschuiven en overige hulpmiddelen worden daarom overeenkomstig de geldende eisen onderhouden en, waar van toepassing, gekeurd. Voor de start van ieder winterseizoen vindt een controle van het beschikbare materieel plaats. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het technisch functioneren, maar ook naar de combinatie van voertuig, strooier en sneeuwschuif en naar de bediening daarvan. Indien van toepassing worden vóór het seizoen proefritten of proefopbouwen uitgevoerd. Hiermee kan worden gecontroleerd of apparatuur correct functioneert en kunnen chauffeurs vertrouwd raken met de specifieke combinatie waarmee zij gedurende de winterdienst worden ingezet. Een storing of defect dat invloed kan hebben op de veilige uitvoering wordt direct gemeld. Materieel waarvan de veilige werking niet voldoende kan worden gegarandeerd, wordt niet ingezet totdat het gebrek is verholpen 17.4 Deskundigheid van medewerkers en externe uitvoerders Gladheidbestrijding vraagt om specifieke kennis en vaardigheden. De werkzaamheden vinden regelmatig plaats in het donker, bij lage temperaturen en op wegen waarop gladheid aanwezig is of wordt verwacht. Daarnaast moet worden gewerkt met specialistische strooi- en schuifapparatuur.
Alle gemeentelijke medewerkers en externe uitvoerders die bij de gladheidbestrijding worden ingezet, moeten daarom beschikken over de voor hun werkzaamheden noodzakelijke rijbevoegdheid, kennis en instructie. Voor aanvang van ieder winterseizoen worden in ieder geval behandeld: 13 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 • bediening van voertuigen, strooiers en sneeuwschuiven; • routekennis; • instellingen en doseringen; • veilig laden en werken met strooimiddelen; • handelen bij storingen; • bijzondere en risicovolle locaties binnen de routes; • communicatie met de voorman gladheid; • handelen bij incidenten; • geldende werk- en rusttijden. Nieuwe medewerkers en externe uitvoerders worden voorafgaand aan hun eerste inzet voldoende ingewerkt in de voor hen relevante route en het materieel. 18. Samenwerking met andere wegbeheerders 18.1 Grensoverschrijdende afstemming Wintergladheid stopt niet bij een gemeentegrens. Daarom vindt afstemming plaats met aangrenzende gemeenten, de provincie en andere wegbeheerders. Bijzondere aandacht gaat uit naar doorgaande verbindingen waar wisseling van strooiregime voor weggebruikers ongewenst is. Voor aanvang van ieder seizoen worden routes, afspraken en contactgegevens gecontroleerd. 19.
Communicatie met inwoners en ondernemers 19.1 Informatievoorziening Duidelijke communicatie is noodzakelijk omdat niet alle wegen preventief worden behandeld. Voorafgaand aan en tijdens het winterseizoen wordt gecommuniceerd over de A-routes, verwachtingen, niet standaard behandelde wegen, de werkwijze bij langdurige gladheid, de aanpak in het buitengebied, het meldsysteem, centrumgebieden, eigen verantwoordelijkheid van verkeersdeelnemers en de wijze waarop bijzondere situaties kunnen worden gemeld. 19.2 Melden is geen opdracht Extra aandacht wordt besteed aan het verschil tussen melden en opdracht geven. Een melding vanuit het buitengebied wordt door de gemeente beoordeeld en geeft geen automatisch recht op strooien. Bij langdurige of extreme omstandigheden wordt actief gecommuniceerd over eventuele beperkingen in de uitvoering. 14 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 20. Extreme weersomstandigheden en calamiteiten 20.1 Afwijken wanneer nodig Er kunnen omstandigheden ontstaan waarin de reguliere werkwijze niet uitvoerbaar is, bijvoorbeeld zware sneeuwval, extreme ijzel, tekort aan strooimiddelen, uitval van voertuigen of personeel en wegafsluitingen.
In dergelijke omstandigheden wordt de capaciteit verder geconcentreerd op hulpverlening, bereikbaarheid van kernen, hoofdverbindingen, noodzakelijke maatschappelijke voorzieningen en belangrijke fietsverbindingen. Van de normale uitvoeringsvolgorde kan worden afgeweken wanneer de omstandigheden dat noodzakelijk maken. 21. Registratie 21.1 Vastlegging Iedere strooiactie wordt zo geregistreerd dat achteraf kan worden vastgesteld waarom, wanneer en waar de gemeente heeft opgetreden. Waar mogelijk wordt minimaal vastgelegd: datum en tijdstip, aanleiding, meteorologische verwachting, besluit van de gladheidcoördinator, dosering, start- en eindtijd, gereden route, ingezet voertuig, afwijkingen, storingen, incidenten, aanvullende acties en relevante meldingen. Waar mogelijk wordt GPS-registratie gebruikt. Ook vraaggestuurde inzet in het buitengebied wordt geregistreerd, inclusief de reden waarom wel of niet tot inzet is besloten. 21.2 Digitale ritregistratie De gemeente streeft naar een zo volledig mogelijke digitale registratie van de gladheidbestrijding. Wanneer het gebruikte materieel technisch hiervoor geschikt is, worden reguliere strooiacties met GPS geregistreerd.
Daarbij worden waar mogelijk minimaal vastgelegd: • gereden route; • positie van het voertuig; • datum en tijdstip; • begin- en eindtijd van de route; • strooiactiviteit; • eventueel beschikbare gegevens over strooibreedte en dosering. Digitale ritregistratie ondersteunt de operationele aansturing en maakt het mogelijk om achteraf te beoordelen welke weggedeelten zijn behandeld. De gegevens kunnen daarnaast worden gebruikt voor de afhandeling van meldingen en aansprakelijkheidskwesties, de evaluatie van routes, beoordeling van zoutgebruik en verdere optimalisatie van de winterdienst. Digitale registratie vervangt niet de verantwoordelijkheid van de voorman en gladheidcoördinator om relevante bijzonderheden en afwijkingen afzonderlijk in het logboek vast te leggen. 15 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 22. Evaluatie 22.1 Jaarlijkse evaluatie Na ieder winterseizoen wordt de gladheidbestrijding geëvalueerd met gladheidcoördinatoren, voorman/- vrouwen en betrokken deelnemers.
Daarbij wordt gekeken naar het aantal strooiacties, functioneren van de A-routes, aanvullende inzet in kernen, werking van het Meldsysteem, meldingen uit het buitengebied, handmatige inzet in centrumgebieden, personele bezetting, externe partijen, werkbelasting, werk- en rusttijden, materieelstoringen, zoutverbruik, incidenten, klachten, schadeclaims, samenwerking, communicatie en kosten. De resultaten worden gebruikt bij het actualiseren van het uitvoeringsplan. 23. Financiën 23.1 Kostenstructuur De financiële raming voor de gladheidbestrijding is gebaseerd op een gemiddelde inzet van 40 gladheidsbestrijdingsacties op jaarbasis. Dit aantal vormt de grondslag voor het bepalen van het benodigde jaarlijkse budget. Het daadwerkelijke aantal acties is echter afhankelijk van de weersomstandigheden en kan per winterseizoen hoger of lager uitvallen. De vaste kosten zijn grotendeels onafhankelijk van het aantal daadwerkelijke bestrijdingsacties. Deze kosten blijven ook bestaan in een winter met weinig gladheid. Hieronder vallen onder andere de kapitaallasten van het materieel, onderhoud en keuringen, opleidingen, contracten en systemen en de kosten die samenhangen met de beschikbaarheid en paraatheid van de gladheidsorganisatie. De variabele kosten zijn rechtstreeks afhankelijk van het aantal en de omvang van de uitgevoerde gladheidsbestrijdingsacties.
Hieronder vallen onder andere de personele inzet tijdens een actie, de inzet van externe medewerkers, brandstof, strooizout en andere dooimiddelen en aanvullende inzet bij sneeuwval of langdurige gladheid. Een winter met minder dan 40 bestrijdingsacties leidt daardoor voornamelijk tot lagere variabele kosten. De vaste kosten blijven nagenoeg gelijk. Bij meer dan 40 bestrijdingsacties nemen de variabele kosten daarentegen toe en kan het beschikbare jaarbudget worden overschreden. De begroting op basis van 40 bestrijdingsacties moet daarom worden gezien als een realistische ramingsgrondslag en niet als een maximum voor het aantal uit te voeren acties. De noodzaak om gladheid te bestrijden wordt bepaald door de weers- en wegomstandigheden en de uitgangspunten uit dit beleidskader, niet door het aantal acties dat financieel is geraamd. 24. Jaarlijks uitvoeringsplan 24.1 Operationele uitwerking Naast dit Beleidsplan Gladheidbestrijding wordt jaarlijks een operationeel uitvoeringsplan opgesteld of geactualiseerd.
Hierin worden minimaal opgenomen: actuele A-routes en routekaarten, routebeschrijvingen, inzet per voertuig, bruggenroute, personele bezetting, interne en externe uitvoering per route, contactgegevens, strooirooster, alarmering, weer- en gladheidsinformatiesystemen, strooidoseringen, sneeuwbestrijdingsplan, centrumlocaties, procedure voor het meldsysteem, grensafspraken, registratieprocedure en calamiteitenprocedure. Zo kunnen operationele veranderingen worden doorgevoerd zonder telkens het volledige meerjarige kader te wijzigen. 16 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 25. Slot 25.1 Toekomstbestendige aanpak Met dit Beleidsplan Gladheidbestrijding kiest Ooststellingwerf voor een duidelijke en toekomstbestendige aanpak. Niet de ambitie om iedere weg onder alle omstandigheden gladvrij te houden staat centraal, maar het beschermen van bereikbaarheid en verkeersveiligheid waar dit maatschappelijk het belangrijkst is. De A-route vormt de ruggengraat. Daarbuiten wordt bewust gekozen voor flexibiliteit: aanvullende inzet in de kernen, vraaggestuurd maatwerk in het buitengebied en handmatige aandacht voor centrumgebieden bij langdurige winterse omstandigheden.
De scheiding tussen besluitvorming door de gladheidcoördinator en operationele begeleiding door de voorman/vrouw, hybride personeelsinzet en het zoveel mogelijk zelf beheren van materieel verminderen de kwetsbaarheid. Daarmee ontstaat een systeem dat niet alleen kijkt naar waar we strooien, maar ook naar waarom, wanneer en met welke prioriteit we dat doen. 26. Samenvattend beleidskader Onderdeel Beleidskeuze A-route Preventieve gladheidbestrijding Belangrijke fietsroutes Onderdeel van de A-route Scholen Minimaal vanaf één zijde bereikbaar via meest gebruikte/logische route Huisarts/apotheek Minimaal vanaf één zijde bereikbaar Verzorgingshuizen Minimaal vanaf één zijde bereikbaar Brandweerpost Minimaal vanaf één zijde bereikbaar (route voor uitruk) Ambulancepost Minimaal vanaf één zijde bereikbaar (route voor uitruk) Openbaar vervoer Routes onderdeel van de A-route Voormalige B-route Vervalt Overige wegen kernen Bij langdurige gladheid behandelen zodra de A-route voldoende begaanbaar is Buitengebied Geen gebiedsdekkende aanvullende route Meldsysteem buitengebied Vraaggestuurde inzet bij aantoonbare maatschappelijke of economische noodzaak gewogen door gladheidcoördinator en geregistreerd Centrumgebieden Handmatige behandeling bij langdurige sneeuwval of gladheid Trottoirs en voetpaden Niet structureel behandeld Recreatieve routes Niet structureel behandeld Personeel Hybride
inzet van eigen en extern personeel Gladheidcoördinator Neemt strooibeslissing en bepaalt dosering Voorman/vrouw gladheid Begeleidt operationele actie op gemeentewerf 17 Ooststellingwerf Beleidsplan Gladheidbestrijding 2026-2030 Aanrijtijd Maximale aanrijtijd 30 minuten onder normale omstandigheden Riolering Medewerkers die een rol hebben bij de consignatiedienst Riolering worden niet ingezet binnen gladheidbestrijding Materieel Zoveel mogelijk gemeentelijk eigendom en beheer Registratie Iedere actie en relevante bijzondere inzet wordt geregistreerd Evalutie Jaarlijkse evaluatie Bronnen en grondslagen • CROW, Richtlijn organisatie en bestrijding wintergladheid 2024. • Wegenwet en Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 6:162. • Gemeente Ooststellingwerf, Notitie aanpassen bedrijfsvoering Gladheidbestrijding 2026, 3 juni 2026. • Gemeente Ooststellingwerf, Advies aan directie: Aanpassen bedrijfsvoering Gladheidbestrijding 2026, 9 juni 2026.