Bijlage 1 b. Rapport Het Biosintrum en haar toekomst

Het Biosintrum en haar toekomst

Pagina 1

Inhoudsopgave Inleiding…………… ............................................................................................................................................5 Hoofdstuk 1

De historie...........................................................................................................................6

1.1

Het ontstaan van het gebouw Biosintrum.......................................................................................6

1.2

De financiële achtergrond rond het Biosintrum ..............................................................................7 1.2.1

Programmabegroting van 2016-2019 ......................................................................................7

1.2.2

Raadsbesluit 27 september 2016.............................................................................................8

1.2.3

Raadsbesluit 17 oktober 2017.................................................................................................8

1.2.4

Raadscommissie Ruimte - dinsdag 19 november 2019............................................................8

1.2.5

Memo n.a.v. vragen lening Biosintrum RC Ruimte 25 november 2019 ...................................9

Hoofdstuk 2

Overeenkomsten ..............................................................................................................10

Hoofdstuk 3

De Stichting Biosintrum ....................................................................................................12

3.1

De oprichting .................................................................................................................................12

3.2

Het doel van de Stichting...............................................................................................................12

3.3

Samenstelling bestuur ...................................................................................................................12

3.4

Het vermogen van de Stichting .....................................................................................................13

3.5

Raad van advies .............................................................................................................................13

3.6

Informatievoorziening Gemeente .................................................................................................13

Hoofdstuk 4

Huidige financiële situatie.................................................................................................14

4.1

Kosten oprichting Biosintrum ........................................................................................................14

4.2

Kosten inrichting Biosintrum .........................................................................................................14

4.3

Financiering oprichting ..................................................................................................................15

4.4

Huidige waarde..............................................................................................................................15

4.5

Reserveringen................................................................................................................................15

4.6

Jaarlijkse kosten.............................................................................................................................15

4.7

4.6.1

Kapitaallasten.........................................................................................................................15

4.6.2

Gebouwgebonden kosten......................................................................................................15

Huidige financiële situatie Stichting Biosintrum...........................................................................16 4.7.1

Begroting Stichting 2020 ......................................................................................................17

4.7.2

Gecorrigeerde begroting Stichting 2020 ..............................................................................17

Hoofdstuk 5

De doelstellingen ..............................................................................................................19

5.1

Groei van werkgelegenheid en structuurversterking ....................................................................19

5.2

Vitaliteit, leefbaarheid, uitstraling en attractiviteit van de regio vergroten..................................19

Pagina 2

5.3

Vestiging in de gemeente van meerdere bedrijven gericht op biobased economy en duurzaamheid................................................................................................................................19

5.4

Al in de gemeente gevestigde bedrijven stimuleren om zich te richten op biobased Economy ...19

5.5

Mbo- en Hbo-onderwijs binnen de gemeente stimuleren ............................................................20

5.6

Bevorderen van toerisme ..............................................................................................................20

5.7

Behoud van de doelstellingen bij verkoop ....................................................................................20

Hoofdstuk 6 Rollen en posities .....................................................................................................................21 6.1

Inleiding .........................................................................................................................................21

6.2

De rol en positie van de Stichting ..................................................................................................21

6.3

De rol en positie van lokale ondernemers.....................................................................................21

6.4

Rol en positie overheden (provincie en gemeente) ......................................................................21

Hoofdstuk 7 7.1

Staatssteun .......................................................................................................................22

Wat is staatssteun .........................................................................................................................22 7.1.1

Onderneming .........................................................................................................................22

7.1.2

Voordeel.................................................................................................................................22

7.1.3

Vervalsing van de mededinging .............................................................................................23

7.1.4

Tussenstaatse handel.............................................................................................................23

7.2

De-minimissteun............................................................................................................................24

7.3

Staatssteun in relatie tot het Biosintrum.......................................................................................25

Hoofdstuk 8 8.1

Mededingingswet .............................................................................................................26

Wet Markt en Overheid.................................................................................................................26 8.1.1

Geïnvesteerde kosten, boekwaarde of marktwaarde?..........................................................26

8.1.2

Kosten van verhuur ................................................................................................................26

8.1.3

Kosten van een lening? ..........................................................................................................27

8.1.4

Subsidie ..................................................................................................................................27

8.2

Wat zijn de uitzonderingen op deze regel? ...................................................................................27

8.3

Wat is een algemeen belang besluit? ............................................................................................27

8.4

De Mededingingswet en het Biosintrum? .....................................................................................28

Hoofdstuk 9 Verkoop van het Biosintrum aan de Stichting ...................................................................29 9.1

Koopsomberekening......................................................................................................................29

9.2

Berekening lening ..........................................................................................................................29

9.3

9.2.1

Lening verstrekt door de gemeente.......................................................................................29

9.2.2

Lening verstrekt door een bankinstelling...............................................................................29

Reële begroting en meerjarenraming van de Stichting .................................................................30 Pagina 3

9.4

Opgave van de incidentele en structurele financiële consequenties ............................................31

9.5

Positie en rol van Stichting en gemeente ......................................................................................31

9.6

Haalbaarheid .................................................................................................................................31

9.7

Risico..............................................................................................................................................32

9.8

Aanbevelingen ...............................................................................................................................32

Hoofdstuk 10

Verhuur van het Biosintrum aan de Stichting...................................................................33

10.1

Huurprijsberekening .....................................................................................................................33

10.2

Inventaris ......................................................................................................................................33

10.3 Reële begroting en meerjarenraming van de Stichting .................................................................33 10.4 Opgave van de incidentele en structurele financiële consequenties ............................................33 10.5 Positie en rol van Stichting en gemeente ......................................................................................34 10.6 Haalbaarheid .................................................................................................................................34 10.7 Risico..............................................................................................................................................35 10.8 Aanbevelingen ...............................................................................................................................35 Hoofdstuk 11

Huurkoop van het Biosintrum aan de Stichting ................................................................36

11.1 Inleiding .........................................................................................................................................36 11.2 Koopsomberekening......................................................................................................................36 11.3 Berekening huur ............................................................................................................................36 11.4

Inventaris ......................................................................................................................................36

11.5 Reële begroting en meerjarenraming van de Stichting .................................................................37 11.6 Opgave van de incidentele en structurele financiële consequenties ............................................37 11.7 Positie en rol van Stichting en gemeente ......................................................................................38 11.8 Haalbaarheid .................................................................................................................................38 11.9 Aanbevelingen ...............................................................................................................................39 Hoofdstuk 12

Exploitatie van het Biosintrum door de gemeente ...........................................................40

12.1 Inleiding .........................................................................................................................................40 12.2 Reële meerjarenraming .................................................................................................................40 12.3 Positie en rol van Stichting en gemeente ......................................................................................41 12.4 Risico..............................................................................................................................................41 12.5 Aanbevelingen ...............................................................................................................................42 Hoofdstuk 13

Samenvatting en conclusie ...............................................................................................43

13.1 Samenvatting feiten ......................................................................................................................43 13.2 Conclusie........................................................................................................................................43

Pagina 4

Inleiding Tot op heden is de gemeente eigenaar van het Biosintrum. Op dit moment exploiteert de Stichting Biosintrum het Biosintrum, maar hiervoor is geen overeenkomst gesloten. Omdat het Biosintrum formeel niet is overgedragen aan de Stichting draagt de gemeente nog veel kosten. Uw gemeenteraad wil een structurele oplossing en duidelijkheid over de jaarlijkse kosten die gemaakt moeten worden voor het Biosintrum. Uw gemeenteraad heeft het college opdracht gegeven om onderzoek te doen naar het Biosintrum. De opdracht luidt als volgt: Hoe kunnen we het Biosintrum een duurzame en gezonde positie geven met het behoud van de volgende doelstellingen: -

Groei van werkgelegenheid en structuurversterking; Vitaliteit, leefbaarheid, uitstraling en attractiviteit van de regio vergroten; Vestiging in de gemeente van meerdere bedrijven gericht op biobased economy en duurzaamheid; Al in de gemeente gevestigde bedrijven stimuleren om zich te richten op biobased economy; Mbo- en Hbo-onderwijs binnen de gemeente stimuleren; Bevorderen van toerisme.

Uw gemeenteraad heeft gevraagd om daarvoor de volgende vier scenario’s uit te werken: 1. Verkoop van het Biosintrum aan de Stichting; 2. Verhuur van het Biosintrum aan de Stichting; 3. Huurkoop van het Biosintrum aan de Stichting; en 4. Exploitatie van het Biosintrum door de gemeente. Bij ieder scenario dienen een aantal zaken aan de orde te komen waaronder: a. Verhouding tot de geformuleerde doelstellingen; b. Uitvoerbaarheid; c. Reële begroting en meerjarenraming; d. Risicoparagraaf; e. Opgave van de incidentele en structurele financiële consequenties; en f. De rollen en posities van de diverse partijen. Ik neem u kort mee in het ontstaan van ons kloppend hart op het Ecomunitypark: “het Biosintrum”, de diverse overeenkomsten die gesloten zijn en ik geef u een inzage in diverse wet- en regelgeving die van toepassing kan zijn. Daarna werk ik de diverse scenario’s uit, ieder voorzien van een haalbaarheidsparagraaf, een risicoparagraaf. De notitie sluit ik af met een samenvatting voorzien van een conclusie. Alle in deze notitie genoemde bedragen betreffen bedragen exclusief btw.

Pagina 5

Hoofdstuk 1 1.1

De historie

Het ontstaan van het gebouw Biosintrum

Ecostyle, toen nog een bedrijf uit Appelscha, was rond 2010 op zoek naar een locatie waar zij haar duurzame en biologische producten kon vermarkten. Daarnaast had het bedrijf de wens om, door middel van een bijzondere locatie, haar eigen concept kracht bij te zetten en in samenwerking met andere gelijkgestemde bedrijven tot meer innovatie en samenwerking te komen. Haar blik viel op het gebied ten zuiden van Oosterwolde (nu het ECOmunitypark). De ambitie van Ecostyle kwam overeen met de ambitie van de provincie en de gemeente: “Staan voor een hoge ruimtelijke kwaliteit en een duurzame ontwikkeling” Het gebied ten zuiden van Oosterwolde leende zich bijzonder goed voor deze vooruitstrevende ontwikkeling. Samen met een aantal bedrijven, gespecialiseerd in duurzaamheid, conceptontwikkeling en gebiedsontwikkeling, is een team samengesteld dat het concept voor dit gebied (het ECOmunitypark) heeft vormgegeven en uitgewerkt in de structuurvisie 2012-2022. Ook is er op 21 juni 2012 een raamovereenkomst gesloten met de Provincie Friesland en ECOmunitypark B.V. Het doel van de overeenkomst was het vastleggen van de wijze waarop partijen bij de ontwikkeling en realisatie van het park gaan samenwerken om het project te realiseren alsmede de wijze en voorwaarden waarop de gemeente en de provincie de ontwikkeling van Ecomunitypark gaan ondersteunen.

Op 18 november 2014 werd vervolgens het bestemmingsplan Oosterwolde Ecomunitypark vastgesteld. Het park richt zich op het aantrekken van duurzame bedrijven die passen binnen het concept van de biobased society, die bereid zijn te participeren in een parkmanagementconcept dat gebaseerd is op ‘learning by sharing’ en gebruik maken van gezamenlijke faciliteiten. Het park vraagt om een kloppend hart, “een Ecomunity Center”. Dit kloppend hart staat ten dienste van de parkgebruikers en haar maatschappelijke omgeving. Door het centraal organiseren van deze functies wordt ruimte bespaard in de afzonderlijke bedrijven en wordt interactie en synergie gecreëerd. Ook wordt een plek gemaakt waar de inwoners van Oosterwolde en omgeving en recreanten terecht kunnen voor informatie over duurzaamheid, waar bedrijven en wetenschap elkaar ontmoeten. Het bestemmingsplan voorziet voor het perceel waarop het Biosintrum is gevestigd specifiek in het volgende: een hotel, restaurant, educatieve ruimten, vergaderruimten, kantoren en bedrijven genoemd in de bijlage 1 van het bestemmingsplan onder de categorieën 1 en 2, met een duurzame bedrijfsvoering. Dat kunnen bijvoorbeeld ook een meubelstoffeerbedrijf zijn of een autowasserij indien er sprake is van een duurzame bedrijfsvoering.

Op 27 september 2016 heeft de gemeenteraad besloten om een investeringskrediet beschikbaar te stellen om het Ecomunity Center (nu bekend als het Biosintrum) te realiseren. Tevens heeft de gemeenteraad besloten om het college de regie te laten nemen over de bouw van het gebouw. Hierdoor is sturing op de kosten mogelijk en kan er lokaal aanbesteed worden. Hiermee wordt de betrokkenheid van lokale partijen vergroot en kunnen zij leren door te experimenteren met Biobased materialen.

Pagina 6

Na de nodige procedures ten behoeve van de aanbesteding en de omgevingsvergunning wordt uiteindelijk in oktober 2017 de overeenkomst gesloten met de aannemer. Er kan worden gestart met de realisatie van het “kloppend hart”. Al op 5 december 2018 vindt de eerste oplevering van het Biosintrum plaats gevolgd door de officiële oplevering op 12 december 2018. Het Biosintrum wordt op 7 juni 2019 officieel geopend. De gemeente Ooststellingwerf heeft een uniek project geleid waaruit een BREEAM Outstanding gecertificeerd gebouw is voortgekomen en waarbij de gemeente het mogelijk heeft gemaakt om lokale ondernemers kennis te laten maken en te experimenteren met biobased producten en daarmee biobased te bouwen. 1.2

De financiële achtergrond rond het Biosintrum

1.2.1 Programmabegroting van 2016-2019 In de programmabegroting van 2016-2019, onderdeel programmaplan onder 4.3 strategische projecten – thema Ecomunitypark, wordt de volgende doelstelling beschreven: De realisatie van een multifunctioneel centrum, waarin innovatie tussen bedrijfsleven onderwijs en overheid een plek kan krijgen. Dit ter versterking van innovatie op het gebied van biobased materials en daarnaast om kennis en educatie te verspreiden op het gebied van de biobased economy en biobased society. Vervolgens beschrijft het thema de wijze waarop de gemeente de doelstelling wil bereiken als volgt: Vanwege het zwaarwegend maatschappelijk karakter, zowel op het gebied van onderwijs als op het gebied van werkgelegenheid is de gemeente voornemens mede te investeren, gezamenlijk met de provincie en het bedrijfsleven, in het Ecomunity Center. Dit project vraagt een investering van in totaal € 3 à € 4 miljoen. Tot slot vermeldt het thema het volgende over wat het de gemeente mag gaan kosten en hoe het verantwoord moet worden: We hebben het voornemen om een bijdrage van € 1 miljoen voor onze rekening te nemen, dit betreft een investering in het gebouw Ecomunity center. We stellen voor in 2017 en in 2018 hiervoor € 500.000 te ramen. Daarnaast is naar verwachting een bedrag van € 100.000 noodzakelijk voor voorbereidingskosten. We stellen voor in 2016 en 2017 € 50.000 te ramen.

We gaan alleen investeren indien er een gedegen business case ligt, waarbij alle partijen participeren. We stellen voor € 1 miljoen te dekken uit de Algemene reserve (eenmalige opbrengst precariogelden) en € 100.000 uit de reserve Strategische projecten. De reserve Verruiming werkgelegenheid is beschikbaar gesteld voor ondersteunende werkzaamheden.

Pagina 7

1.2.2 Raadsbesluit 27 september 2016 Op 27 september 2016 besluit de gemeenteraad een investeringskrediet van € 1.000.000,00 beschikbaar te stellen en het businessplan Ecomunitycenter (Biobase Center businessplan) vast te stellen. In hoofdstuk 4 van het businessplan worden de financiële aspecten nader uitgewerkt. Het businessplan beschrijft de totale Stichtingskosten van het gebouw en de wijze van de dekking als volgt: 1. Bijdrage Gemeente Ooststellingwerf 2. Subsidie provincie Friesland 3. Rentedragende lening

€ 1.100.000,00 € 1.000.000,00 € 1.000.000,00

Totale Stichtingskosten

€ 3.100.000,00.

1.2.3 Raadsbesluit 17 oktober 2017 Bij raadsvoorstel van 17 oktober 2017 is met een aangenomen amendement het volgende besloten: 1. Een investeringskrediet voor een bedrag van € 3.500.000 beschikbaar te stellen. 2. Een bedrag van € 100.000 beschikbaar te stellen voor zaken die betrekking hebben op 2.1 communicatie & PR. 3. Het gebouw uiteindelijk aan de door nog op te richten Stichting te verkopen en daartoe aan de Stichting een lening te verstrekken van 1,5 miljoen, welk bedrag wordt vermeerderd met 0.1 miljoen voor de door de gemeente voor te schieten kosten voor promotie van het nieuw te stichten gebouw. Met de extra kosten van de bouw ter hoogte van € 400.000,00 zijn de totale Stichtingskosten verhoogt naar € 3.500.000,00 en moeten de kosten die de Stichting moet gaan maken voor communicatiezaken voorgefinancierd worden ter hoogte van € 100.000,00 Het besluit is voorzien van de volgende financiële toelichting: Uw raad dient het volledige bedrag formeel nog toe te wijzen als investeringskrediet, het betreft in dit geval een kredietaanvraag van € 3,5 miljoen. Dit bedrag bestaat uit € 1 miljoen provincie, € 1 miljoen gemeente en € 1,5 miljoen voorinvestering gemeente die als lening aan de Stichting Biosintrum wordt verstrekt voor de koop van het gebouw. Daarnaast is voor de opening van het gebouw, het slaan van de eerste paal et cetera een bedrag nodig van € 100.000.

De (extra) financieringslasten gaan van € 1 miljoen naar € 1,5 miljoen tegen een lagere rente. Uitgaande van 20 jaar aflossing, met een rente van 1,5%. De lasten kunnen gedekt worden uit de huidige vastgelegde exploitatieopbrengsten van € 171.000,-. Van belang is uiteindelijk ook te kiezen voor welke wijze van leningvorm verstrekt gaat worden (annuïtair of lineair) i.v.m. de financieringslasten voor de komende 20 jaar. De juridische toelichting vermeldt dat na het verwerken van eventuele zienswijze kan worden overgegaan tot het oprichten van de Stichting.

1.2.4 Raadscommissie Ruimte - dinsdag 19 november 2019 Op 19 november 2019 worden de volgende voorstellen besproken: - Een lening te verstrekken aan de Stichting Biosintrum voor een bedrag van € 1.850.000; en - Het gebouw Biosintrum te verkopen aan de Stichting Biosintrum. In de motivering wordt aangegeven dat op 26 september 2017 de gemeenteraad al had besloten om het gebouw door middel van het verstrekken van een lening te verkopen aan de Stichting Biosintrum. De lening moet worden opgehoogd met € 250.000,00. Het betreffen extra kosten voor leges, de opening, BREEAM, een audiovisuele installatie, de inrichting, de aanleg van internet, juridische kosten en vooruitbetaalde exploitatiekosten. Het voorstel is niet behandeld in de gemeenteraad, maar is gevolgd door een memo waarin het college diverse vragen van de gemeenteraad beantwoordt.

Pagina 8

1.2.5 Memo n.a.v. vragen lening Biosintrum RC Ruimte 25 november 2019 In deze memo beantwoordt het college vragen van de gemeenteraad over een te verstrekken lening en legt zij verantwoording af over de overschrijding van de begrootte kosten. De memo wordt afgesloten met het volgende: “En ten slotte voorzitter, bij de kanttekeningen wordt aangegeven dat als de betreffende lening niet wordt verstrekt, de gemeente zelf in de voornoemde kosten moet voorzien”.

Pagina 9

Hoofdstuk 2

Overeenkomsten

In dit hoofdstuk wordt een opsomming gegeven van alle overeenkomsten die met betrekking tot het Biosintrum zijn aangegaan. 21 juni 2012 Raamovereenkomst Er ligt een concept raamovereenkomst tussen de provincie, de gemeente en Ecomunitypark B.V. De inhoud van de raamovereenkomst geeft de intentie van destijds weer. Het doel van de overeenkomst is het vastleggen van de wijze waarop partijen bij de ontwikkeling en realisatie van het park gaan samenwerken ten einde het project te realiseren alsmede de wijze en voorwaarden waarop de gemeente en de provincie de ontwikkeling van Ecomunitypark gaan ondersteunen. De belangrijkste afspraken in de raamovereenkomst zijn de volgende: -

De gemeente vergoedt de planologische kosten tot € 12.000,00; De provincie draagt extra proceskosten en BREEAM onderzoek en begeleiding tot maximaal € 250.000,00; Er wordt een subsidie beschikbaar gesteld aan de gemeente van € 50.000,00 uit de koplopersregeling Excellente gebieden; Het Ecomunitypark draagt zorg voor langdurig beheer groen en fiets- en wandelpaden, en de aanleg van ondergrondse en bovengrondse infra ten behoeve van de gebouwen op het park; De gemeente draagt zorg voor een goede ontsluiting en een nieuwe entree halverwege de langszijde van het park stelt hiervoor een budget van € 125.000,00 ter beschikking; De gemeente draagt zorg voor een landschappelijke inrichting van de zone vanaf de ovonde tot de entree waarmee een verwachte investering van € 300.000,00 gemoeid is; Ecomunitypark draagt de bovengrondse en ondergrondse infra over aan de gemeente voor € 1,00; Ecomunitypark realiseert in fase 1 een Ecomunitycenter met een restaurant, vergadercentrum, flexwerkplekken en een mogelijke hotelfunctie; De gemeente onderzoekt de mogelijkheid om gedurende de eerste jaren een afnamegarantie te geven voor een deel van de vergadercapaciteit; Ecomunitypark realiseert elektrische oplaadpunten voor fiets en auto.

Het jaar 2016 Diverse bedrijfspartnerovereenkomsten In 2016 zijn door de gemeente diverse overeenkomst gesloten met ondernemers met als doel het vastleggen van de wederzijdse afspraken en verplichtingen inzake de deelname van bedrijfspartner als huurder en gebruiker van het Ecomunitycenter. Het jaar 2016 Diverse intentieovereenkomsten In 2016 zijn door de gemeente diverse overeenkomst gesloten met onderwijsinstellingen met als doel het vastleggen van afspraken over het samenwerken in projecten tussen bedrijfsleven en onderwijs en het gebruik van het Ecomunitiycenter.

Pagina 10

21 november 2017 Samenwerkingsovereenkomst De samenwerkingsovereenkomst is aangegaan tussen A.J. Zwart Beheer B.V., Ecomunitypark ontwikkeling B.V. en de gemeente Ooststellingwerf. Uitgangspunt van de samenwerkingsovereenkomst is het gezamenlijk ontwikkelen van een ecologisch werklandschap en hierover gemaakte afspraken over rollen en verantwoordelijkheden vast te leggen. De samenwerkingsovereenkomst voorziet in de oprichting van een Stichting voor de exploitatie van het Biosintrum en een vereniging voor het beheer en onderhoud van het Ecomunitypark. 20 oktober 2018 Koopakte De gemeente heeft de bouwgrond aangekocht voor de realisatie van het Biobased Center (Biosintrum). Het is aangekocht van Zwart Beheer B.V.

Pagina 11

Hoofdstuk 3

De Stichting Biosintrum

3.1 De oprichting Al sinds 23 februari 20161 bestaat de intentie om een Stichting op te richten ten behoeve van de exploitatie van het Biosintrum. Paragraaf 4.1 van de argumenten behorende bij het raadbesluit van 27 september 2016 “De gemeente houdt door deze werkwijze regie op de kosten en op de vormgeving van het gebouw” vermeldt het volgende: Nadat het gebouw is opgeleverd zal deze worden overgedragen aan de Stichting, zoals wordt ingesteld conform de akte van oprichting. Dit zal naar verwachting plaatsvinden in het eerste kwartaal van 2018. Op 16 juli 2018 is de Stichting Biosintrum2 opgericht door de publiekrechtelijke rechtspersoon de Gemeente Ooststellingwerf. 3.2 Het doel van de Stichting In de statuten staat vermeld dat de Stichting tot doel heeft: a. het bevorderen van duurzaamheid en dan in het bijzonder de biobased economy in de regio Zuidoost Fryslân en dan in het bijzonder in de gemeente Ooststellingwerf, met name door het ondersteunen en faciliteren van kennis- en onderwijsinstellingen alsmede van het bedrijfsleven, ook in hun onderlinge verband; b. het in de ruimste zin bevorderen van de economische vitaliteit en de werkgelegenheid in de Gemeente en de Regio; c. alsmede al datgene dat daartoe bevorderlijk en dienstig is, alles in de ruimste zin.

Om het hierboven genoemde doel te bereiken vermelden de statuten dat: De Stichting tracht haar doel in het bijzonder – maar niet uitsluitend – te verwezenlijken door het realiseren en in standhouden van een kenniscentrum te Oosterwolde, te weten een gebouw met bijbehorende bouwkundige voorziening waarin kennis, onderwijs en bedrijvigheid mede met het oog op hun onderlinge interactie kunnen samenkomen en in voormelde zin actief kunnen zijn, te weten het Biosintrum. 3.3 Samenstelling bestuur Het bestuur is zodanig samengesteld dat dit kennis- en onderwijsinstellingen enerzijds en het bedrijfsleven anderzijds op evenredige wijze weerspiegelt. Het bestuur kent een voorzitter, een penningmeester en een secretaris.

1 BioBase Center Een langdurige samenwerking voor de BioBased Economy Businessplan 23 februari 2016 2 Akte van oprichting betreft: Stichting Biosintrum nummer 51700618/KAB/rv

Pagina 12

3.4 Het vermogen van de Stichting Volgens de statuten wordt het vermogen van de Stichting gevormd door: a. vergoedingen voor door de Stichting verrichte activiteiten, waaronder mede begrepen huur voor het gebruik van het Biosintrum; b. subsidies en andere bijdragen; c. fondsenwerving; d. schenkingen, erfstellingen en legaten; e. alle andere verkrijgingen en baten. 3.5 Raad van advies De Stichting kent een Raad van advies, welke het bestuur desgevraagd advies kan geven met betrekking tot het verwezenlijken van de doelstellingen van de Stichting. 3.6 Informatievoorziening Gemeente Het bestuur informeert de gemeente tenminste jaarlijks over de gang van zaken in de Stichting, tenminste door het verstrekken van haar vastgestelde begrotingen en haar vastgestelde jaarstukken.

Pagina 13

Hoofdstuk 4

Huidige financiële situatie

4.1 Kosten oprichting Biosintrum De totale kosten voor de realisatie van het Biosintrum bedragen € 3.915.203,00. Dit is terug te vinden in het onderstaande overzicht. Hieronder zijn ook de kosten van de inrichting (inventaris), de communicatie en PR gebracht. Tabel 1

Afdeling

Activiteit

Begroot

1700 Biosintrum Oosterwolde 700 grondkosten 1. Aankoop grond 700 Grondkosten - totaal 710 Bouwkosten 1. bouwkundig 710 Bouwkosten - totaal 720 Honoraria uitbestede werkzaamheden 720 Honoraria - totaal 730 Bijkomende kosten uitbestede werkzaamheden 730 Bijkomende kosten - totaal 760 PR & Communicatie 1. PR & Communicatie 760 PR & Communicatie - totaal 770 Onvoorzien 1. Onvoorzien 770 Onvoorzien - totaal 1700 Biosintrum Oosterwolde - totaal

€ € € € € € € € € € € € €

Gerealiseerd totaal

245.000 € 245.000 € 2.720.200 € 2.720.200 € 349.135 € 349.135 € 53.429 € 53.429 € 150.000 € 150.000 € 82.236 € 82.236 € 3.600.000 €

Verwacht resultaat

230.000 € 230.000 € 2.736.531 € 2.736.531 € 296.532 € 296.532 € 321.915 € 321.915 € 124.699 € 124.699 € 205.526 € 205.526 € 3.915.203 €

15.000 15.000 -16.331 -16.331 52.603 52.603 -268.486 -268.486 25.301 25.301 -123.290 -123.290 -315.203

Voor een toelichting op de afwijking begroot en gerealiseerd wordt uw gemeenteraad verwezen naar de memo van het college aan de gemeenteraad op 25 november 2019. 4.2 Kosten inrichting Biosintrum Voor de inrichting van het Biosintrum zijn kosten gemaakt ter hoogte van € 288.734,00. De kosten van inrichting zijn in tabel 1 in paragraaf 4.1 onder gebracht onder de bijkomende kosten. In het onderstaande overzicht worden de kosten gespecificeerd. Tabel 2 Onderdeel Schoonloop entree AV installatie Aanvullende audiovoorzieningen Vloerafwerking Stoffering tribune Meubilair Meubilair Akoestische voorziening Lichtwering Boom Interiereurbouw Totaal inventaris

Bedrag € € € € € € € € € € € €

Inventaris of gebouw 452 Inventaris 35.000 Inventaris 23.303 Inventaris 22.358 Inventaris 8.395 Inventaris 77.169 Inventaris 6.136 Inventaris 4.500 Inventaris 27.417 Inventaris 3.200 Inventaris 35.000 Inventaris 242.930

Bouw tribune Advies akoustiek Advies coordinatiekosten Iedema toeslag Totaal gebouw

€ € € € €

12.933 Gebouw 1.750 Gebouw 16.806 Gebouw 14.315 Gebouw 45.804

Pagina 14

4.3 Financiering oprichting Voor de financiering van de oprichting van het Biosintrum zijn gelden beschikbaar gesteld. Subsidie van de provincie Bijdrage gemeente Ooststellingwerf

€ 1.000.000,00 € 1.000.000,00

4.4 Huidige waarde Marktwaarde Op 30 januari 2020 is het Biosintrum getaxeerd. De marktwaarde betreft € 1.300.000,003 exclusief kosten koper. Getaxeerde huurwaarde De getaxeerde huurwaarde bedraagt € 105.720,00 in 2020. Gelet op de kosten die de gemeente jaarlijks moet maken waaronder gebouwgebonden kosten en rente en afschrijving ligt de getaxeerde huurwaarde benden de kostprijs. Verzekerde waarde Het bedrag waarvoor het gebouw is verzekerd (herbouwwaarde) bedraagt € 3.771.740,08. Dit is het bedrag van de herbouwwaarde minus de aankoopwaarde van de grond. WOZ waarde De WOZ-waarde bedraagt in het jaar 2020 € 1.709.000,00. Boekwaarde De boekwaarde is de waarde waarvoor het Biosintrum op de balans staat. Deze bedraagt € 2.915.203,00. Het betreft het gebouw, de grond en de inventaris. Hierop was de provinicale subsidie van € 1.000.000,00 al in mindering gebracht bij het verkrijgen ervan. Er is door de gemeente nog niet op afgeschreven. 4.5 Reserveringen Voor het Biosintrum is € 1.000.000,00 gereserveerd in de algemeen reserve. 4.6 Jaarlijkse kosten De Stichting maakt op dit moment gebruik van het Biosintrum zonder daarvoor een vergoeding te betalen. Een huurovereenkomst ontbreekt. Ook draagt zij minimaal bij in de door de gemeente Ooststellingwerf te betalen gebouwgebonden kosten.

4.6.1 Kapitaallasten Als eigenaar van het gebouw kent de gemeente kapitaallasten, te weten de rente en afschrijving. Dit wordt gerekend over een bedrag van € 2.915.203,00 tegen een omslagrente van 0,6%. De jaarlijkse rente bedraagt € 17.491,00. Tot nu toe is er niet afgeschreven op het gebouw. De afschrijvingslasten zijn jaarlijks voor het gebouw € 39.694,00 (afschrijving tot 50% van de WOZ-waarde) en voor het inventaris € 18.504 (diverse afschrijvingstermijnen). 4.6.2 Gebouwgebonden kosten Onder gebouwgebonden kosten wordt verstaan alle kosten die op dit moment gemaakt worden om het Biosintrum operationeel te hebben en te houden. Hieronder worden ook de reserveringen gebracht voor bijvoorbeeld groot onderhouden. Op dit moment vindt er geen afschrijving op het gebouw plaats. Van het opbouwen van een extra reserve is dan ook geen sprake.

3 Taxatierapport Ecomunitypark 5 te oosterwolde, Hoekstra taxaties 6 februari 2020

Pagina 15

In de onderstaande tabel worden de gebouwgebonden kosten weergegeven. Tabel 3

kostensoort Installatie E en W Dakonderhoud Lichtkopel EFTE H en S werk entree en vluchtdeuren liftinstallatie

€ € € € €

2020 9.006 € 750 € 2.250 € 396 € 1.058 €

2021 16.155 € 750 € 2.250 € 396 € 1.058 €

2022 16.155 € 750 € 2.250 € 396 € 1.058 €

2023 16.155 € 750 € 2.250 € 396 € 1.058 €

2024 16.155 € 750 € 2.250 € 396 € 1.058 €

2025 16.155 750 2.250 396 1.058

Alarmopvolging EB € 47,50 p/mnd 12 jaar * Meldkamer EB *

€ €

570 € 300 €

570 € 300 €

570 € 300 €

570 € 300 €

570 € 300 €

570 300

Ambius * Omrin GFT € 9,50 per storting 26 x per jaar * Omrin Glas € 26,00 per storting 12 x jaar * Omrin Glas vastrecht per jaar * Omrin Papier per jaar * Omrin Bedrijfsafval 1100 liter 52 x per jaar *

€ € € € € €

405 € 247 € 312 € 126 € € 1.363 €

405 € 247 € 312 € 126 € € 1.363 €

405 € 247 € 312 € 126 € € 1.363 €

405 € 247 € 312 € 126 € € 1.363 €

405 € 247 € 312 € 126 € € 1.363 €

405 247 312 126 1.363

water * Electra * Kenter meetdiensten

€ € €

525 € 6.000 € 497 €

525 € 6.000 € 497 €

525 € 6.000 € 497 €

525 € 6.000 € 497 €

525 € 6.000 € 497 €

525 6.000 497

Nijhuis glasvezel internet *

€

4.500 €

4.500 €

4.500 €

4.500 €

4.500 €

4.500

OZB eigenaarsdeel Ozb gebruikersdeel * Verzekering opstal en inventaris Schoonmaak * glasbewassing Parkmanagementfee lease zonnepanelen Reserveringen preventie / klachten onderhoud * Reserveringen groot onderhoud (40 jaar)

€ € € € € € € €

1.355 € 1.226 € 2.609 € 8.112 € 1.500 € 4.500 € € 3.500 € 14.000 €

1.355 € 1.226 € 2.609 € 8.112 € 1.500 € 4.500 € 6.867 € 3.500 € 14.000 €

1.355 € 1.226 € 2.609 € 8.112 € 1.500 € 4.500 € 6.867 € 3.500 € 14.000 €

1.355 € 1.226 € 2.609 € 8.112 € 1.500 € 4.500 € 6.867 € 3.500 € 14.000 €

1.355 € 1.226 € 2.609 € 8.112 € 1.500 € 4.500 € 6.867 € 3.500 € 14.000 €

1.355 1.226 2.609 8.112 1.500 4.500 6.867 3.500 14.000

totaal

€

65.107 €

79.123 €

79.123 €

79.123 €

79.123 €

79.123

27.185 € 51.938 €

27.185 € 51.938 €

27.185 51.938

De met een * gemerkte kosten zijn voor de huurder in situatie van verhuur door de gemeente Deel voor huurder Deel voor verhuurder

€ €

27.185 € 37.922 €

27.185 € 51.938 €

27.185 € 51.938 €

4.7 Huidige financiële situatie Stichting Biosintrum Na de opening van het Biosintrum op 7 juni 2019 ging de Stichting van start en genereerde inkomsten. Inkomsten uit onderwijs-, en bedrijfspakketten, zaalverhuur en consumpties. Een tegenvaller was de gesloten overeenkomst met SAB. Helaas werd niet voldaan aan verwachtingen. De maandelijkse kosten die betaald moesten worden aan SAB stonden in geen verhouding met de opbrengsten. Gevolg hiervan was dat de overeenkomst moest worden ontbonden. Hiervoor heeft de Stichting een afkoopsom moeten betalen.

Pagina 16

Het boekjaar 2019 werd afgesloten met een positief resultaat van € 28.645,00. Hierbij moet opgemerkt worden dat de Stichting geen huur en slechts een heel klein deel heeft bijgedragen aan de gebouwgebonden kosten. 4.7.1 Begroting Stichting 2020 Voor de uitwerking van de scenario’s is een realistische begroting vereist. De Stichting heeft dan ook in oktober 2020 op verzoek de volgende meerjarenbegroting overgelegd. Tabel 4 omzet Biosintrum Onderwijspakket aantal x 20.000 Bedrijvenpakket aantal x3500 Zaalhuur Consumpties inkomsten ecomunitypark subtotaal inkomstenprojecten Totale voordelen inkoop catering bruto marge Uitgaven Beheer afschrijving inventaris keuken kantoorbenodigdheden drukwerk abonnement telecom( nijhuis etc)

JAAR

2020

2021 € 90.000 € 74.000 € 7.000 € 30.000

pm

2022 € 90.000 € 74.000 € 7.000 € 30.000

pm € 201.000 €0 € 201.000 € 18.000

2023 € 90.000 € 74.000 € 10.000 € 45.000

pm € 201.000 € 15.000 € 216.000 € 18.000

2024 € 90.000 € 74.000 € 11.000 € 50.000

pm € 219.000 € 25.000 € 463.000 € 27.000

2025 € 90.000 € 74.000 € 12.000 € 55.000

pm € 225.000 € 30.000 € 480.000 € 30.000

€ 90.000 € 74.000 € 14.000 € 60.000 pm

€ 231.000 € 40.000 € 502.000 € 33.000

€ 238.000 € 45.000 € 521.000 € 36.000

€ 183.000 JAAR

2020

€ 198.000 € 217.000 € 225.000 € 238.000 € 247.000 2021 2022 2023 2024 2025 € 4.000 € 4.000 € 4.000 € 4.000 € 4.000 € 2.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.500 € 1.500

kleine aanschaffingen website voorlichtingsmateriaal accountant kosten bestuursaansprakelijkheids verzekering personeel inleen subtotaal kosten

€ 2.000 € 6.500 € 6.000 € 7.500 € 1.000 € 100.000 € 130.000

€ 2.000 € 7.000 € 8.000 € 8.000 € 1.000 € 100.000 € 133.000

€ 2.000 € 8.500 € 10.000 € 9.500 € 1.000 € 110.000 € 148.000

€ 2.000 € 9.000 € 11.000 € 10.000 € 1.000 € 115.000 € 155.000 €

€ 3.000 € 12.000 € 11.000 € 12.000 € 1.500 € 120.000 167.000 €

€ 4.000 € 13.000 € 12.000 € 12.000 € 1.500 € 125.000 173.000

Bijdrage gebouw

€ 12.500

€ 15.000

€ 15.000

€ 15.000

€ 15.000

€ 15.000

Totalen Netto voordelen (kosten)

JAAR

2020

2021 € 40.500

2022 € 49.000

2023 € 54.000

2024 € 55.000

2025 € 56.000

€ 59.000

In de door de Stichting overgelegde begroting is geen rekening gehouden met de bijdrage van de op het park gevestigde bedrijven. Ook is er geen rekening gehouden met de afdracht van het parkonderhoud. Ook kloppen enkele berekeningen niet volledig. In paragraaf 4.6.2 wordt de bovengenoemde tabel aangepast. In de uitwerking van de scenario’s wordt daarmee gerekend. De Stichting heeft de cijfers gebaseerd op prijspeil 2020, opgesteld in Covid-19 tijd met de nodige onzekerheden. De Stichting streeft naar een gezonde balansverhouding en wenst een eigen vermogen (incl. reserveringen) van tenminste 35% van het balanstotaal. De Stichting gaat er bij het opstellen van begroting vanuit dat er in het 2e kwartaal 2021 een vaccin voor Covid-19 beschikbaar is. De prognose 2021 is gelijk aan vermoedelijke uitkomst 2020 (het betreffen beide Covid-19 jaren). Voor 2022 wordt gerekend met een bescheiden groei door de naweeën van Covid-19 en voor de jaren 2023 t/m 2025 wordt rekening gehouden met een iets grotere groei. Dit door de successen van de experimenten, proeven en onderzoeken. Hierdoor neemt de naamsbekendheid van het Biosintrum toe (vliegwieleffect). Voor de bedrijvenpakketten geldt een contractperiode van 3 jaar. In de prognose is ervan uitgegaan dat deze contracten worden verlengd. Onderwijspakketten hebben een contractduur van 5 jaar.

4.7.2 Gecorrigeerde begroting Stichting 2020 Voor de uitwerking van de scenario’s wordt gerekend met de onderstaande meerjarenbegroting.

Pagina 17

Tabel 54

Onderwijspakket aantal x 20.000 Bedrijvenpakket aantal x3500 Zaalhuur Consumpties inkomsten ecomunitypark inkomsten projecten Projecten nieuw te verwerven Totaal inkomsten Inkoop catering Bruto Marge

2020 2021 2022 2023 2024 2025 € 90.000 € 90.000 € 90.000 € 90.000 € 90.000 € 90.000 € 74.000 € 74.000 € 74.000 € 74.000 € 74.000 € 74.000 € 7.000 € 7.000 € 10.000 € 11.000 € 12.000 € 14.000 € 30.000 € 30.000 € 45.000 € 50.000 € 55.000 € 60.000 € € 10.500 € 10.500 € 10.500 € 10.500 € 10.500 € € 15.000 € 25.000 € 30.000 € 40.000 € 45.000 € € € € € € € 201.000 € 226.500 € 254.500 € 265.500 € 281.500 € 293.500 -18000 -18000 -27000 -30000 -33000 -36000 € 183.000 € 208.500 € 227.500 € 235.500 € 248.500 € 257.500

afschrijving inventaris keuken kantoorbenodigdheden drukwerk abonnement telecom( nijhuis etc) kleine aanschaffingen website voorlichtingsmateriaal accountant kosten bestuursaansprakelijkheids verzekering personeel inleen Totaal lasten

€ 4.000 € 4.000 € 4.000 € 4.000 € 4.000 € 2.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 2.000 € 2.000 € 2.000 € 2.000 € 2.000 € 2.000 € 6.500 € 7.000 € 8.500 € 9.000 € 12.000 € 13.000 € 6.000 € 8.000 € 10.000 € 11.000 € 11.000 € 12.000 € 7.500 € 8.000 € 9.500 € 10.000 € 12.000 € 12.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 1.000 € 100.000 € 100.000 € 110.000 € 115.000 € 120.000 € 125.000 € 130.000 € 133.000 € 148.000 € 155.000 € 165.000 € 170.000

Netto voordeel

€

53.000 €

75.500 €

79.500 €

80.500 €

83.500 €

87.500

4 Het nettovoordeel is de ontwikkeling van de liquide middelen van de Stichting

Pagina 18

Hoofdstuk 5

De doelstellingen

Uw gemeenteraad heeft het college de opdracht gegeven om scenario’s uit te werken waarbij de doelstellingen behouden moeten blijven. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe scenario’s zich verhouden tot de geformuleerde doelstellingen. De haalbaarheid van de doelstellingen bij huurkoop zijn gelijk aan de haalbaarheid van de doelstellingen bij verkoop. 5.1 Groei van werkgelegenheid en structuurversterking Deze doelstelling wordt bereikt door met de Stichting samen te werken. Zoals dat nu gebeurt in bijvoorbeeld de Regiodeal en de wijze waarop er overleg plaatsvindt tussen de bedrijfscontactfunctionaris van de gemeente Ooststellingwerf en de projectleider duurzaamheid met de directeur van het Biosintrum en de Stichting. De haalbaarheid van deze doelstelling lijkt niet in gevaar te komen bij verkoop of verhuur van het Biosintrum aan de Stichting. Indien de gemeente in staat is om de exploitatie van het Biosintrum op dezelfde wijze voort te zetten als dat de Stichting dat doet zal de doelstelling niet in gevaar komen. Het betreft echter een volledig nieuw concept en het exploiteren van een dergelijke innovatieve wijze van bedrijfsvoering behoort niet tot de kerntaken van de gemeente. Er schuilt dan ook een zeker afbreukrisico in.

5.2 Vitaliteit, leefbaarheid, uitstraling en attractiviteit van de regio vergroten Daar de exploitatie van het Biosintrum onderdeel is van het Ecomunitypark, zullen ook vanuit de het Ecomunitypark en de gevestigde bedrijven de Stichting blijven stimuleren om samen met Ecomunitypark ontwikkeling B.V. het Ecomunitypark aantrekkelijk te houden voor nieuw te vestigen bedrijven door bestaande en nieuwe netwerken daarvoor in te zetten. Ook door het bezoek van de koning en koningin en de belangstelling vanuit de rijksoverheid voor onder andere de regiodeal “Bodem” wordt er indirect aandacht besteed aan het behalen en behouden van deze doelstelling. De haalbaarheid van deze doelstelling lijkt niet in gevaar te komen bij verkoop of verhuur van het Biosintrum aan de Stichting noch bij het exploiteren van het Biosintrum door de gemeente. 5.3

Vestiging in de gemeente van meerdere bedrijven gericht op biobased economy en duurzaamheid Gelet op het bedrijfsnetwerk en het kennisnetwerk waarover de Stichting beschikt zal de haalbaarheid van deze doelstelling bij verkoop, verhuur van het Biosintrum aan de Stichting geenszins in gevaar komen. Mede door de inzet van de Stichting onderzoeken enkele ondernemers een verplaatsing van hun bedrijf naar het Ecomunitypark. Indien wordt gekozen voor het scenario waarin het Biosintrum wordt geëxploiteerd door de gemeente is het van belang dat deze kennis, het netwerk en de kwaliteit die nu aanwezig is bij de Stichting niet verloren gaat. 5.4 Al in de gemeente gevestigde bedrijven stimuleren om zich te richten op biobased Economy Voor wat betreft deze doelstelling vindt er overleg plaats tussen de Stichting en de bedrijfscontactfunctionaris van de gemeente Ooststellingwerf. Hierbij ondersteunt de Stichting met haar kennis de bedrijfscontactfunctionaris. Samen dragen ze bij aan de doelstelling. Deze samenwerking zal niet veranderen in het geval van verkoop of verhuur van het Biosintrum aan de Stichting. Indien voor het scenario gekozen wordt om het Biosintrum door de gemeente te laten exploiteren is ook voor de haalbaarheid van deze doelstelling het behoud van kennis noodzakelijk.

Pagina 19

5.5 Mbo- en Hbo-onderwijs binnen de gemeente stimuleren Voor wat betreft deze doelstelling ligt vooral de kracht bij de Stichting. De Stichting beschikt over kennis en contacten. Het binnenhalen van subsidies en daarmee studenten. Gelet op de huidige wijze waarop de Stichting onderwijs geïnteresseerd maakt voor het gebruik van het Biosintrum als onderwijs locatie maakt dit ook duidelijk. Het is dan ook van groot belang dat de Stichting haar werk op dit gebied voortzet. Het in eigen beheer houden en exploiteren van het Biosintrum kan leiden tot onvoldoende kennis van en met de onderwijsinstellingen. De verwachting is dat deze doelstelling op het moment dat de gemeente het Biosintrum gaat exploiteren op termijn verloren gaat. 5.6 Bevorderen van toerisme Het is de vraag of deze doelstelling op dit moment (al) helemaal uit de verf komt. De haalbaarheid van deze doelstelling zal in geen van de scenario’s verslechteren ten opzichte van de huidige situatie. Op dit moment biedt het Biosintrum de toerist een leerzame beleving. Naast kennis en inspiratie over bouwen staan ook bodem en natuur centraal. Aanvullende opmerking: Mede dankzij de Stichting is er veel aandacht besteed aan de inrichting van het voorterrein. Daarop staan nu “bodembakken”. Geïnteresseerden kunnen zien waarmee het Biosintrum bezig is.

Deze bakken zijn voorzien van een etiket waarop te lezen is waar de grond vandaan komt. De opbouw van de bodem is te zien en trekt de aandacht en interesse. Indirect levert ook het bezoek van het koningshuis een bijdrage aan deze doelstelling. 5.7 Behoud van de doelstellingen bij verkoop De gemeente kan zelfstandig de doelstellingen nastreven, maar een bijdrage van de Stichting daarin kan van grote waarde zijn. Indien de Stichting haar statuten wijzigt naar een ongewenste doelstelling moet zij overeenkomstig de statuten de gemeente vragen om een verklaring van geen bedenkingen. Het is dan ook van belang dat de gemeente in contact blijft met de Stichting. De Stichting kan er ook voor kiezen om het gebouw te verkopen. Het is dan van belang dat de gemeente in een koopovereenkomst een clausule laat opnemen van eerste koop. Op deze manier kunnen de doelstellingen bij de verkoop geborgd blijven.

Pagina 20

Hoofdstuk 6 Rollen en posities 6.1 Inleiding Met de bouw en opening van het Biosintrum heeft de gemeente de nodige publiciteit gekregen. Op 4 februari 2019 kwam het Biosintrum ook landelijk in de schijnwerpers met de het behalen van de Nederlandse Bouwprijs. In 2020 krijgt het Biosintrum opnieuw landelijke aandacht met de komst van de koning en koningin. Dit komt het Biosintrum, de gemeente en haar inwoners, de provincie, de ondernemers, de onderwijsinstellingen ten goede. 6.2 De rol en positie van de Stichting De Stichting streeft naar het in stand houden van een kenniscentrum, waarin kennis, onderwijs en bedrijvigheid mede met het oog op hun onderlinge interactie kunnen samenkomen en actief kunnen zijn. De rol van de Stichting zal bij verkoop, verhuur of huurkoop niet wezenlijk wijzigen. Zij zal blijven zorgdragen voor en/of bijdragen aan: - het bevorderen van duurzaamheid; - de kennis- en onderwijsinstellingen ondersteunen en faciliteren; - bedrijfsleven ondersteunen en faciliteren; - kennis- en onderwijsinstellingen verbinden met het bedrijfsleven. De positie zal zowel financieel als juridisch wijzigen bij verhuur, verkoop en huurkoop aan de Stichting. De positie van de Stichting zal bij de uitwerking van de scenario’s nader worden toegelicht. De Stichting verdwijnt bij het scenario waarin de gemeente zelf de exploitatie van het Biosintrum voor haar rekening neemt.

Dit zal veel invloed hebben op alle partners. 6.3 De rol en positie van lokale ondernemers De rol en de positie van de lokale ondernemers zal ten opzichte van het Biosintrum in geen van de scenario’s wezenlijk wijzigen. Deze betrokkenheid van lokale ondernemers heeft op diverse manieren vorm gekregen. Er moet wel worden stilgestaan bij het scenario waarin de gemeente het Biosintrum gaat exploiteren. Ondernemers doen nu zaken met de Stichting. Zij hebben overeenkomsten gesloten en afspraken gemaakt. Deze moeten geborgd blijven. Niet alleen de zakelijke en juridische verhoudingen spelen een rol maar ook de opgebouwde relatie tussen ondernemers en de Stichting. Indien de gemeenteraad kiest voor een scenario waarin de gemeente het Biosintrum gaat exploiteren zal geïnvesteerd moeten worden in het behoud van de relatie en het vertrouwen met de lokale ondernemers ten opzichte van de exploitatie van het Biosintrum. 6.4 Rol en positie overheden (provincie en gemeente) De rol en positie van de provincie ten opzichte van het Biosintrum zal in geen van de scenario’s wijzigen. De rol en de positie van de gemeente zal in de verschillende scenario’s wezenlijk verschillend zijn. In het scenario dat de gemeente de exploitatie van het Biosintrum voor haar rekening zal gaan nemen zal zij zich immers als marktpartij op de commerciële markt begeven.

De rol en de positie van de gemeente zal bij de uitwerking van de scenario’s nader worden toegelicht.

Pagina 21

Hoofdstuk 7

Staatssteun

7.1 Wat is staatssteun Volgens artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) is sprake van een steunmaatregel -

indien aan een onderneming een voordeel wordt verschaft dat bekostigd wordt met overheidsmiddelen waardoor de mededinging wordt vervalst en de tussenstaatse handel kan worden beïnvloed.

Steunmaatregelen zijn verboden tenzij zij vooraf zijn goedgekeurd door de Europese Commissie. Daartoe moeten steunmaatregelen voordat zij in werking treden worden gemeld bij de Europese Commissie, tenzij zij voldoen aan de voorwaarden van een vrijstellingsverordening (de Algemene Groepsvrijstellingsverordening – AGVV: Verordening (EU) 651/2014). De eerste vraag die moet worden beantwoord is of verkoop of verhuur van het Biosintrum aan de Stichting als steunmaatregel moet worden aangemerkt. Daartoe moeten beoordeeld of aan de vijf hiervoor genoemde criteria is voldaan. 7.1.1 Onderneming Onder een onderneming wordt verstaan elke entiteit die zich bezighoudt met het verrichten en economische activiteiten, ongeacht haar rechtsvorm en ongeacht of zij op winst gericht is of niet. Van het verrichten van economische activiteiten is sprake indien de betreffende entiteit goederen of diensten aanbiedt op een markt. Kort gezegd biedt de Stichting vergader-, kantoor- en horecafaciliteiten aan op een bedrijvenpark. Dat moet worden gezien als het aanbieden van diensten op een markt (ongeacht of in dit concrete geval er ter plekke een ‘markt’ bestaat voor deze activiteiten). Dat het concept van het Biosintrum en Ecomunitypark afwijkt van andere concepten, doet hier niet aan af. Het maakt overigens niet uit of de gemeente Biosintrum zelf gaat exploiteren.

Dat verandert de aard van de activiteiten van Biosintrum niet. De gemeente treedt dan dus op als onderneming. Voordelen ten behoeve van de activiteiten zijn dan voordelen voor die onderneming. 7.1.2 Voordeel De Stichting ontvangt een voordeel dat zij onder normale marktomstandigheden niet zou verkrijgen, als de gemeente Biosintrum verkoopt of verhuurt tegen niet-marktconforme voorwaarden (over het algemeen: tegen een prijs die lager ligt dan die een op winst gerichte private onderneming als verkoper of verhuurder zou hanteren). Onder normale marktomstandigheden zou een onderneming immers zelf alle kosten van de te verrichten investering moeten dragen. Hierna (zie Hoofdstuk 9) zal blijken dat verkoop of huur tegen marktconforme prijzen niet mogelijk is. Wanneer de voorwaarden waaronder een lening wordt verstrekt (met name wanneer de rente lager ligt dan de rente die een commerciële geldverstrekker voor eenzelfde lening – gegeven de kredietwaardigheid van de lener en de geboden zekerheden), vormt het rentevoordeel eveneens een niet-marktconform voordeel als bedoeld in artikel 107, lid 1, VWEU. In dit verband lijkt een te hanteren van 2,00% nog aan de lage kant, gezien de risico’s die worden gelopen. Op grond van de referentierentes die de Europese Commissie hanteert bij de beoordeling of een rentepercentage marktconform zou bij een Pagina 22

zekerheid van niet meer dan circa 50% en een zwakke kredietrating (ratingcategorie B) eerder met een risico-opslag van 400 basispunten gerekend moeten worden. Belangrijker is echter dat wanneer geconstateerd moet worden dat commerciële geldverstrekkers in het geheel niet bereid zouden zijn een lening te verstrekken, de lening als zodanig reeds als niet marktconform moet worden beschouwd. 7.1.3 Vervalsing van de mededinging Aan het criterium ‘vervalsing van de mededinging’ wordt in het algemeen snel voldaan. Volgens de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie vervalst een voordeel dat onder normale marktomstandigheden niet zou worden verkregen eigenlijk automatisch de mededinging, tenzij er in het geheel geen sprake is van mededinging. Dat laatste kan in dit geval niet gezegd worden. De activiteiten van de Stichting (aanbieden van vergader-, kantoor- en horecafaciliteiten,) kunnen ook door andere, commerciële partijen worden aangeboden en dat gebeurt in de praktijk ook. De Stichting concurreert met deze andere aanbieders om de gunst van de gebruikers. 7.1.4 Tussenstaatse handel Het laatste criterium waarnaar moet worden gekeken is de (potentiële) beïnvloeding van de tussenstaatse handel.

Van beïnvloeding van de tussenstaatse handel is volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EU niet alleen sprake wanneer steun wordt verleend aan een onderneming die zich bezighoudt met import of export van producten of diensten. Ook steun die wordt verleend aan een onderneming die niet zelf exporteert, maar die op de binnenlandse markt moet concurreren met producten uit andere lidstaten, kan het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden, aldus het Hof van Justitie. Volgens het Hof van Justitie kan ook steun aan ondernemingen die lokaal of regionaal diensten verrichten en geen diensten leveren buiten de staat van vestiging, reeds gevolgen hebben voor de tussenstaatse handel, omdat ‘[w]anneer een lidstaat overheidssteun toekent aan een onderneming, (…) de verrichting van […]diensten door die onderneming daardoor in stand [kan] blijven of toenemen, met als gevolg dat de kansen van in andere lidstaten gevestigde ondernemingen om hun […]diensten op de markt van die lidstaat te verrichten, afnemen (…)’. Het Hof hanteert aldus een zeer lage drempel voor het criterium ‘beïnvloeding van de tussenstaatse handel. In feite gaat het Hof uit van mogelijke beïnvloeding indien een markt open staat voor internationale concurrentie. Op de markt voor vergader-, kantoor- en horecafaciliteiten is dat het geval.

Meer recent heeft de Europese Commissie in een aantal zaken vastgesteld dat de tussenstaatse handel niet werd beïnvloed omdat er slechts een geringe invloed zou zijn op grensoverschrijdende investeringen en er slechts sprake zou zijn van lokale activiteiten, maar 1) het is maar de vraag of deze benadering in overeenstemming is met de jurisprudentie van het Hof van Justitie (en het is dit Hof dat uiteindelijk bepaalt hoe het begrip ‘beïnvloeding van de tussenstaatse handel’ ingevuld moet worden en niet de Europese Commissie) en 2) de Europese Commissie heeft afgelopen jaren in even zovele gevallen geoordeeld dat de tussenstaatse handel wel beïnvloed werd in zaken die vergelijkbaar waren met die waarin zij oordeelde dat de tussenstaatse handel niet beïnvloed werd. Dat ook het geringe bedrag van steun voor de Europese Commissie niet bepalend is, blijkt uit het recente besluit van de Commissie waarbij zij beïnvloeding van de tussenstaatse handel mogelijk achtte door een bijdrage van de Duitse

Pagina 23

gemeente Kiel van € 342.739,= op een totale investering van € 970.507,= in een elektriciteitsleiding in een haven. Vastgesteld kan worden dat de afnemers van de diensten van de Stichting beperkt zullen zijn tot de ondernemingen die zich vestigen op het bedrijventerrein Ecomunitypark, tot onderwijsinstellingen die gevestigd zijn in de regio en door zzp’ers, althans kleine ondernemingen, die naar verwachting ook uit de regio afkomstig zullen zijn. Het ligt niet in de lijn der verwachtingen dat de realisatie van Biosintrum als zodanig buitenlandse bedrijven zal trekken naar het Biosintrum, dan wel anderszins een meer dan marginale invloed zal hebben op grensoverschrijdende investeringen. Wat betreft de vraag of verzekerd is dat de begunstigde – de Stichting – niet in staat zal worden gesteld op gunstiger voorwaarden zelf in een andere lidstaat te investeren, merk ik het volgende op. De statutaire doelstelling van de Stichting beperkt zich tot activiteiten in de regio Zuidoost-Fryslân en de gemeente Ooststellingwerf in het bijzonder. Hiermee is de Stichting dus beperkt in de geografische reikwijdte van haar activiteiten zodat grensoverschrijdende activiteiten van de Stichting zijn uitgesloten.