ZN361020 raadsvoorstel vaststellen IMBK

RAADSVOORSTEL Datum raadsvergadering Zaaknummer raadsvoorstel Portefeuillehouder

18 april 2023 361020 Piena

Onderwerp Integraal Maatschappelijk Beheerkader Openbare Ruimte

Voorgesteld besluit Het Integraal maatschappelijk Beheerkader Openbare Ruimte vast te stellen voor de periode 2023 t/m 2026. Samenvatting Onze openbare ruimte bestaat uit meerdere onderdelen, zoals wegen, groen, openbare verlichting, riolering, et cetera. Dit noemen we in vaktermen “beheerdomeinen” of “assets”. In 2021 is de gemeente Oosterhout gestart met het proces om te komen tot een Integraal Maatschappelijk Beheerkader (IMBK). In het IMBK wordt per asset inzicht gegeven in de onderhouds- en vervangingsbehoefte. Het regulier beheer van de openbare ruimte wordt in het kader gekoppeld aan onze strategische opgaven en ambities op het gebied van onder andere klimaatadaptatie, duurzaamheid, circulariteit en een sociale wijkgerichte leefomgeving. Aanleiding Op verzoek van de raad heeft de Rekenkamer West-Brabant onderzoek gedaan naar het onderhoud van wegen. Op 2 maart 2021 heeft de raad de aanbevelingen van de rekenkamer overgenomen en het college opgedragen om de aanbevelingen ter hand te nemen. Op 25 mei 2021 heeft de raad een krediet van € 40.000 beschikbaar gesteld voor het uitvoeren van de aanbevelingen. Kader Het IMBK brengt al het bestaande beleid, dat betrekking heeft op het onderhoud en beheer van de openbare ruimte, in één integraal beheerkader bij elkaar. Wettelijke kaders Gemeenten hebben veel lokale keuzevrijheid, maar zijn wel gebonden aan wettelijke kaders.

Die kaders zijn in diverse wetten opgenomen; er is geen overkoepelende wet waarin voor gemeenten alle rechten en plichten met betrekking tot het beheer en onderhoud van de leefomgeving zijn vastgelegd. We vermelden de meest relevante landelijke regelgeving die geldt: a. Voor alle beheerdomeinen - Het Besluit begroting en verantwoording (BBV) bepaalt dat gemeenten een verplichte paragraaf ‘onderhoud kapitaalgoederen’ opnemen in hun begroting. De provincie houdt jaarlijks toezicht op de begroting en bekijkt of er sprake is van achterstallig onderhoud. - Het Burgerlijk Wetboek gaat uit van een algemene zorgplicht voor een veilige openbare ruimte. Op basis van art. 6:162 en 6:174 is de gemeente aansprakelijk voor schade als de verharding niet voldoet aan de eisen.

-

Met de nieuwe Omgevingsweg verandert het juridisch kader voor de openbare ruimte. Ambities worden integraal van aard, meer verplichtend en minder vrijblijvend. Er is meer ruimte voor lokale initiatieven en nadruk op participatie.

b. Per beheerdomein - Wegen Een gemeente is volgens de Wegenverkeerswet verplicht haar wegenareaal te beheren. Dat beheer houdt in dat de gemeente moet zorgen dat ‘de binnen haar gebied liggende wegen in goede staat verkeren’. - Riolering en water Op basis van de Wet Milieubeheer en Waterwet is aanleg en beheer van riolering een gemeentelijke taak. De Waterwet regelt het beheer van het oppervlaktewater en grondwater en verbetert de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. De wet legt de gemeentelijke zorgplicht voor hemel- en grondwater vast. De Europese Kaderrichtlijn Water heeft tot doel dat het water in een goede toestand verkeert. In het Nationaal bestuursakkoord Water zijn afspraken gemaakt over het op orde brengen van watersystemen. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is de verplichting vastgelegd om in 2050 te voldoen aan een water robuuste en klimaatbestendige inrichting. - Groen De zorgplicht voor groen is mede ingevuld door regels vanuit de Wet natuurbescherming.

Gemeentelijke kaders De gemeentelijke kaders voor de fysieke leefomgeving zijn te vinden in de Toekomstvisie Oosterhout 2030, het Bestuursakkoord 2022-2026 “De stap vooruit” en in de diverse sectorale beleidsstukken zoals de Binnenstadsvisie, Woningbouwstrategie Oosterhout 2030, Routekaart Energietransitie, Visie wijkgericht werken, Beleidsnota Buiten spelen, beleidsplan openbare verlichting, Water- en rioleringsplan, Uitvoeringsstrategie klimaatadaptatie. Wat willen we bereiken? In de Toekomstvisie Oosterhout 2030 en in het Bestuursakkoord “De stap vooruit” zijn onze ambities te vinden. Oosterhout wil een aantrekkelijke gemeente zijn met een groene en veilige leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en spelen, ruimte biedt voor ontspanning, ontmoeting en verbinding. De fysieke leefomgeving bevordert de gezondheid van inwoners en levert een positieve bijdrage aan de veiligheidsbeleving van inwoners. Daarnaast levert de openbare ruimte ook een belangrijke bijdrage aan klimaatadaptatie en is het vanuit economisch perspectief belangrijk om te zorgen voor een goede bereikbaarheid. Om het beheer van de openbare ruimte optimaal te laten bijdragen aan deze ambitie borgt het IMBK, beter dan voorheen, dat de beheerdomeinen integraal worden benaderd en in lijn zijn met de maatschappelijke opgaven.

Argumenten en kanttekeningen bij het voorgestelde besluit De aanbevelingen uit het rekenkamerrapport De aanbevelingen uit het rapport “wegbeheer en -onderhoud gemeente Oosterhout” zijn er onder meer op gericht dat de raad beter inzicht krijgt in het beheer en het onderhoud van de wegen en in de werkwijzen en prioriteitstelling die daarbij worden gehanteerd in onze gemeente. Zo stelt de Rekenkamer in haar rapport “Een actueel en integraal beleid helpt de raad om inhoudelijke en financiële kaders te stellen en om te volgen of deze correct worden toegepast. Het vaststellen van integraal beleid voor wegbeheer en – onderhoud met een relatie naar andere maatschappelijke opgaven kan dit versterken.” Een integrale benadering bevordert een doelmatige inzet van middelen De Rekenkamer heeft ook de volgende aanbeveling gedaan: “Overweeg om de evaluatie en actualisatie te richten op het beheer van de gehele openbare ruimte en een koppeling te leggen met de huidige maatschappelijke opgaven, zoals klimaatadaptatie, duurzaamheid, circulariteit en participatie.” In navolging van deze aanbeveling is het IMBK niet beperkt tot wegen; het IMBK omvat

het beheer en onderhoud van de gehele openbare ruimte en de beheerdomeinen zijn vertaald naar de maatschappelijke opgaven. Voor de aanbevelingen verwijzen wij u naar het raadsvoorstel met het onderliggende rapport van de Rekenkamer West-Brabant (raadsvergadering 2 maart 2021, zaaknummer ZN268905). Het IMBK biedt inzicht in onderhoud en vervanging per beheerdomein Het IMBK geeft een integraal beheerkader voor de onderhouds- en vervangingsmaatregelen in de openbare ruimte. Onze openbare ruimte bestaat uit meerdere onderdelen. Het gaat om de volgende “beheerdomeinen” of “assets”: a. Wegen b. Groen c. Openbare Verlichting d. Riolering e. Civieltechnische kunstwerken f. Spelen g. Straatmeubilair h. Water In het IMBK wordt in de assetsheets per beheerdomein inzicht gegeven in de aard, omvang en kwaliteit van het areaal, het beoogde kwaliteitsniveau en het beschikbare budget voor het uit te voeren beheer (onderhoud en vervanging). Het IMBK biedt inzicht in de bijdrage aan de strategische thema’s en opgaven In het IMBK met bijbehorende assetsheets wordt de koppeling gemaakt tussen de opgaves uit de Toekomstvisie Oosterhout 2030 en het beheer en onderhoud van onze openbare ruimte.

Deze zijn in het IMBK vertaald in de volgende 4 thema’s: • Bruisende binnenstad • Klimaatadaptatie, duurzaamheid en circulariteit • Sociale wijkgerichte leefomgeving • Woningbouwstrategie Per asset wordt beschreven op welke manier het beheer en onderhoud bijdraagt aan het thema. Het IMBK beschrijft de bestuurlijke ambities en toekomstige opgaven (vanuit bestaand beleid) voor het beheer van de openbare ruimte. Door een integrale benadering wordt de afstemming tussen de onderlinge disciplines beter geborgd. Het IMBK bevat conclusies en aanbevelingen per beheerdomein Hieronder volgt een korte opsomming van de meest relevante conclusies en aanbevelingen uit de assetsheets van het IMBK: a. Wegen • Op basis van de weginspectie 2022 is een kwalitatieve onderhoudsplanning opgesteld, die op basis van de huidige kwaliteit inzicht geeft in benodigde budgetten voor groot onderhoud. Advies is om nog een maatregeltoets uit te voeren, waarin de voorgestelde maatregelen worden getoetst op planjaar, maatregeltype, prioriteit en omvang. Tijdens de maatregeltoets wordt bepaald of onderhoud of vervanging van de weg noodzakelijk. De maatregeltoets is de operationele doorvertaling naar het daadwerkelijk benodigde budget.

• In februari 2023 daadwerkelijk benodigd groot onderhouds- en vervangingsbudget voor de jaren 2023-2027 inzichtelijk gemaakt; • Beschikbaar en benodigd budget is niet in evenwicht. Operationele planning voor groot onderhoud en vervanging nodig voor de langere termijn, om benodigde budgetten in de toekomst op te kunnen nemen in de begroting. b. Groen • Meer uitleg geven aan inwoners over het beheer en waarom bepaalde ecologische beheerkeuzes worden toegepast; • Ruimte voor begeleiding van buurtinitiatieven zodat kwaliteit van openbaar groen kan worden gewaarborgd;

• • •

c.

Hinderbeleid opstellen n.a.v. meldingen rondom problematiek bomen; Meer budget voor vervanging groen (beplanting en bomen) nodig. De komende periode wordt aandacht besteed aan het vergroenen van bedrijventerreinen, om ook hier de koppeling te leggen met klimaatadaptatie. Bedrijventerreinverenigingen worden hierbij betrokken.

Openbare verlichting: • Geen bijzonderheden en vooralsnog geen extra middelen in de toekomst nodig.

d. Riolering • Voor onderhoud en vervanging wordt gebruik gemaakt van een volledig kostendekkend financieel systeem (rioolheffing); • Voor de komende planperiode staan diverse concrete acties gepland. e. Civieltechnische kunstwerken (bruggen, tunnels etc.) • Wenselijk om deze volledig op te nemen in het beheersysteem GBI. • Komende 20 jaar zullen meerdere grotere kunstwerken aan het einde van hun levensduur komen. Gezien de grote vervangingskosten hiervan dient er tijdig rekening te worden gehouden met het tijdig reserveren van budget. Financiële consequenties moeten worden onderzocht. f.

Spelen • Koppeling leggen tussen fysieke en sociale domein (belevings- en inrichtingsaspect).

g. Straatmeubilair • Inventarisatie uitvoeren en areaal straatmeubilair opnemen in beheersysteem; • Overgaan op systematisch beheer. h. Water • Voor de asset water moet het beheer van gegevens naar een hoger plan worden getild. Hierbij wordt samenwerking met het waterschap gezocht. • Het is nodig om adequate maatregelen te kunnen treffen mbt droogte en wateroverlast. • Na inventarisatie van het watersysteem met de onderhoudsmaatregelen moet mogelijk het onderhoudsbudget verhoogd worden. Beheerregisseur openbare ruimte Om meer grip en sturing op het beheer en onderhoud van de openbare ruimte te krijgen is een beheerregisseur onmisbaar. De beheerregisseur stuurt op het voorbereiden van projecten, houdt grip op de realisatie en zorgt voor een doelmatige inzet van middelen. Ook houdt de beheerregisseur grip en sturing op de integrale kwaliteit, inspecties en tevredenheid van inwoners en belanghebbenden in Oosterhout. De beheerregisseur is verantwoordelijk voor het opstellen van een meerjarenplanning die jaarlijks vertaald wordt naar een jaarplan openbare ruimte.

Uitkomsten debatbijeenkomst Op 29 november 2022 heeft uw raad in een debatbijeenkomst de volgende aandachtspunten meegegeven voor het IMBK: • ook aandacht besteden aan toegankelijkheid openbare ruimte voor mensen met een beperking; • naast openbare ruimte van woongebieden ook openbare ruimte van bedrijventerreinen benoemen (kwaliteit van die buitenruimte behouden en waar mogelijk verbeteren, bijvoorbeeld in kader van klimaatadaptatie); • Bij actiepunten van asset groen een extra aandachtspunt opnemen: uitwerken kader voor vergroenen bedrijventerreinen (en hierbij de bedrijventerreinverenigingen betrekken); • Taak en meerwaarde van de beheerregisseur meer uitleggen in tekst; • In zijn algemeenheid werd nog aandacht gevraagd voor vaktaal. Deze aandachtspunten zijn verwerkt in het IMBK d.d. 24 januari 2023.

Er zijn ook punten besproken in de debatbijeenkomst die geen betrekking hadden op het IMBK. Deze worden hier niet benoemd. Inspraak en participatie Dit is niet van toepassing bij dit voorstel. Immers met het vaststellen van het IMBK stelt uw raad geen nieuw beleid vast. Met het vaststellen van het IMBK wordt al het bestaande beleid dat betrekking heeft op het onderhoud en beheer van de openbare ruimte in één integraal beleidskader bij elkaar gebracht. Bij de uiteindelijke uitvoering van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte worden burgers, ondernemers en maatschappelijke organisaties nadrukkelijk wel actief betrokken bij het ontwerp en inrichting van de openbare ruimte. Daarnaast nemen zij ook steeds vaker zelf het initiatief. Immers een fijne fysieke leefomgeving is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Alternatieve oplossingsrichting(en) Het is een optie om dit IMBK niet vast te stellen. In dat geval hebben we geen integraal beheerkader waardoor we mogelijk sneller terugvallen op een meer sectorale aanpak en benadering. Hiermee wordt dan niet voldaan aan de uitdrukkelijke wens van de raad om te werken aan de hand van één overkoepelend integraal beheerkader. Er kan ook gekozen worden om tot een andere invulling van het IMBK te komen. Bij het opstellen van het kader zijn echter de aanbevelingen van het Rekenkameronderzoek leidend geweest.

Dit maakt het kiezen voor een andere invulling niet voor de hand liggend. Financiën In de begroting 2023 zijn middelen voor beheer en onderhoud openbare ruimte opgehoogd • Om van onderhoud meer richting kwaliteitsverbetering te komen, is met de vaststelling van de begroting met ingang van 2023 het investeringsplafond van openbare ruimte structureel verhoogd met € 300.000. Deze extra middelen voor kwaliteitsverbetering worden ingezet voor wegen maar ook voor speeltuinen, speelvoorzieningen en groen. • Eerdere bezuinigingsmaatregelen van 2020 zijn teruggedraaid. Vanaf 2023 is het exploitatiebudget wegen met € 300.000 structureel verhoogd. Reden was dat deze bezuinigingsmaatregelen de kwaliteit van de openbare ruimte onder druk hebben gezet. • Verder zijn in de begroting 2023 middelen beschikbaar gesteld voor het aantrekken van een beheerregisseur openbare ruimte. Het IMBK geeft aan dat er extra middelen nodig zijn voor met name wegen en groen. De bedragen die genoemd worden in het IMBK zijn hoger dan de bedragen die zijn opgenomen in de begroting 2023. Reden hiervoor is dat in de begroting een integrale afweging plaats vindt over de inzet van de beschikbare middelen in relatie tot alle opgaven en ambities van de gemeente.

Er is meer inzicht nodig voor het opstellen van de financiële kaders 2024 Het IMBK geeft aan dat er nog acties opgepakt moeten worden om te zorgen dat er meer inzicht komt in benodigd groot onderhouds- en vervangingsbudget. Dit geldt o.a. voor de wegen. Hiervoor is reeds opdracht gegeven, zodat we in het eerste kwartaal van 2023 het benodigd budget voor de jaren 20232027 inzichtelijk hebben. Daarnaast is ook opdracht gegeven voor het inzichtelijk maken van de constructieve veiligheid van de grotere kunstwerken (constructieve schouw en areaalscan). Ook dit verwachten we in het eerste kwartaal van 2023 inzichtelijk te hebben. De uitkomsten van de uitgevoerde onderzoeken voor wegen en kunstwerken worden meegenomen bij het opstellen van de Perspectiefnota 2024 om zo kaders te stellen die leidend zijn voor de begroting 2024. Vervolg Het IMBK wordt voor een periode van vier jaar vastgesteld. De assetsheets worden periodiek bijgesteld en geactualiseerd. We informeren uw raad hierover. In geval dat actualisaties financiële consequenties hebben, volgt hiervoor besluitvorming door uw raad binnen de P&C cyclus. De assetsheets zijn mede input voor de Meerjarenplanning Openbare Ruimte en zijn een belangrijke onderbouwing voor het aanvragen van de benodigde onderhouds- en vervangingsbudgetten. Ook

worden in de assetsheets acties benoemd die de komende periode opgepakt moeten worden om nog meer grip en sturing te krijgen op het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. De in het IMBK opgenomen acties worden de komende periode opgepakt.

Oosterhout 7 maart 2023, Burgemeester en wethouders.

Bijlage(n) 1. concept-Integraal Maatschappelijk Beheerkader Openbare Ruimte d.d. 24 januari 2023.

RAADSBESLUIT Onderwerp

Integraal Maatschappelijk Beheerkader Openbare Ruimte

Zaaknummer

361020

De raad van de gemeente Oosterhout, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 7 maart 2023, BESLUIT: het Integraal Maatschappelijk Beheerkader Openbare Ruimte vast te stellen voor de periode 2023 t/m 2026.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 18 april 2023, de raad voornoemd,

, voorzitter {{Signer1}} , griffier {{Signer2}}