TVW 2021.pdf

•

Haalbare oplossingsrichtingen per wijk/kerkdorp.

Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 25

Huidig gasverbruik woningen in kWh/m2 per postcode gebied

≤ 70 kWh/m2 71 - 100 kWh/m2 > 100 kWh/m2

Figuur 4. Huidig gasverbruik van kleinverbruikaansluitingen in kWh/m2 per postcodegebied.

Nulmeting Analyse huidige energieverbruik De technische analyse start met een nulmeting; de huidige stand van zaken. Figuur 4 presenteert het huidige gasverbruik voor kleinverbruik-aansluitingen. Uit deze analyse komen duidelijke verschillen per wijk naar voren. Zo is de ‘nieuwbouwwijk’ Vrachelen vrijwel geheel groen – wat de lage warmtelast reflecteert van deze relatief nieuwe woningen. Oftewel: de huizen zijn goed geïsoleerd en dus energiezuinig voor wat betreft warmtevoorziening. Oosterheide en de Slotjes daarentegen zijn voor het grootste deel rood. De warmtelast van deze naoorlogse woningen is een stuk hoger door een slechter isolatieniveau. Relatief veel energie is nodig om deze huizen te verwarmen. Dommelbergen – grotendeels gebouwd in de jaren 80 – balanceert op de grens tussen geel en rood. Hetzelfde geldt voor het centrum, waar jongere gebouwen en oude historische gebouwen elkaar afwisselen. Ook het verbruik in de kerkdorpen en het buitengebied is zeer divers door de mengeling van oudere en nieuwere wijken. Hoe minder gas gebruikt hoeft te worden voor het verwarmen van het huis – dus hoe beter geïsoleerd en energiezuinig het huis is – des te makkelijker is de overstap naar het aardgasvrij maken van de woning. Dit komt doordat het huis dan op een lagere temperatuur verwarmd kan worden. Bovendien zijn er meer alternatieve warmtebronnen inzetbaar.

Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 26

Woningcorporatiebestand De gemeente Oosterhout kent een relatief hoog woningcorporatiebezit (Thuisvester), met een brede verspreiding, maar vooral in Oosterheide, Slotjes, rond het centrum en in Dommelbergen. Interessant technisch gegeven hierbij is dat Thuisvester flink aan het werk is geweest om de huurwoningen te isoleren. Inmiddels heeft het bezit van Thuisvester gemiddeld energielabel B. Er zijn nog enkele woningen met label D of lager. Die vergen een specifieke aanpak. De label C-woningen worden komende jaren ook aangepakt en naar label A gebracht. De woningen met label B of hoger zijn dus wat betreft het verwarmen al aardgasvrijready (koken kan in veel corporatiewoningen nog wel op gas). Dat maakt het mogelijk om deze woningen op een lagere temperatuur en dus energiezuinig te verwarmen. Dit is kostenefficiënt en geeft meer oplossingsmogelijkheden voor de stap naar aardgasvrij.

Figuur 5. Woningbestand van corporatie Thuisvester.

Leeftijd gasnetwerk Ook de leeftijd van het gasnetwerk van Enexis is geanalyseerd. Zoals te verwachten is het gasnetwerk in de nieuwbouwwijk Vrachelen het jongst. In het gebied rond het centrum en in de wijk Slotjes ligt eveneens een jong gasnet – dit is in de afgelopen tien tot vijftien jaar grotendeels vernieuwd. In Oosterheide ligt het oudste netwerk, gevolgd door Dommelbergen. Deze informatie is relevant, omdat het oude gasnetwerk een keer aan vervanging toe is. Dit zou dan ook het natuurlijke moment kunnen vormen voor de stap naar aardgasvrij. Overigens kan ook de vervanging van bijvoorbeeld de waterleiding aanleiding vormen om in een wijk of buurt aan de slag te gaan (‘meekoppelen’). De leeftijd van de gasnetten kan bij vervanging een koppelkans zijn voor het overstappen naar aardgasvrij. Nieuwere kunststof gasleidingen zijn ook geschikt voor duurzame gassen en hoeven daarom niet altijd verwijderd te worden. Een deel van het gasnet heeft (ook) een transportfunctie. Zolang er nog huizen zijn aangesloten op het gasnet houden deze leidingen hun functionaliteit en zullen ze blijven liggen.

Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 27

Figuur 6. Leeftijd gasnetwerk Enexis.

Besparingsmogelijkheden De tweede stap in de technische analyse is het in kaart brengen van de potentie tot besparing van de warmtevraag, en de opwek van duurzame warmte. Energiebesparing kan gerealiseerd worden door het verlagen van de warmtelast van een pand. Dit kan bereikt worden door isolatie. Een goed geïsoleerd pand kan op een lagere temperatuur (en dus met minder energie) worden verwarmd. Warmtebesparingspotentie Er bestaan grote verschillen in besparingsmogelijkheden tussen buurten. Zo is er vrijwel geen besparingspotentie in Vrachelen. Dit is geen verrassing, want dit is een relatief nieuwe wijk. In Oosterheide daarentegen is een forse besparingspotentie. Een deel van deze besparingspotentie is overigens al gerealiseerd, doordat het isolatieniveau van het corporatiebezit van Thuisvester onlangs flink is verbeterd of de komende tijd wordt verbeterd (naar tenminste energielabel B). De lage besparingspotentie in Dommelbergen valt op: hier is namelijk wél een relatief hoge warmtelast. Dit is te verklaren door het bouwjaar van de woningen. Vanaf de jaren 80 is begonnen met het isoleren van woningen, maar de standaarden waren toen aanmerkelijk lager dan nu. Dit betekent dat het lastig is om nog additionele maatregelen te treffen in deze woningen. De eerdere genomen isolerende maatregelen zitten in de weg.

Terwijl het isolatieniveau van woningen die eerder gebouwd zijn zónder isolatie (zoals de jaren 60) relatief makkelijk te verbeteren is.

Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 28

Figuur 7. Besparingspotentie warmte bij kleinverbruikaansluitingen in gigajoule (GJ) per postcodegebied.

Energielabels - TOTAAL (%)

Figuur 8. Verdeling energielabels Oosterhout algemeen.

Figuur 9. Verdeling energielabels per wijk.

Figuur 10. Aantal gasaansluitingen per wijk.

Figuur 11. Gasverbruik per wijk. Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 29

Om helemaal van het aardgas af te komen zijn er in de huidige situatie grofweg twee technische opties: 1. All electric: geheel elektrisch koken en verwarmen, bijvoorbeeld met (hybride-) warmtepompen, infraroodverwarming en/of in combinatie met zonneboilers. 2. Warmtenet(ten):dit is een collectief warmtesysteem voor een hele buurt of zelfs grote delen van Oosterhout. Warm water stroomt door leidingen onder de grond naar de huizen. Het warmtenet kan ook gevoed worden door aquathermie en/of geothermie. Daarnaast kan gekozen worden voor een kleinschalig zelfstandig warmtenet in een specifieke buurt, wijk of dorp of voor individuele warmte-koude-opslag. De Beemdenbuurt in Oosterhout is momenteel de enige buurt die wordt verwarmd via het grootschalige Amernet (waarop ook delen van Breda en Tilburg aangesloten zijn). Dit net wordt nu gevoed door de Amercentrale. Hoe zit het met biogas en waterstof? Groen gas (soms biogas genoemd) is geen optie voor het verwarmen van heel Oosterhout, omdat hiervan te weinig beschikbaar is en komt. Groen gas kan op termijn wel in beperkte mate een oplossing vormen voor (historische en moeilijk isoleerbare) individuele gebouwen of woningen, maar niet voor hele straten of wijken. Biogas zal vaak worden geproduceerd en direct worden gebruikt door de omringende industrie.

Zo is op dit moment de Suiker Unie één van de grootste producenten van biogas in Nederland, uit hun reststromen van de suikerbieten. Het geproduceerde biogas wordt direct weer gebruikt in de eigen productieketen en vrachtwagens. Ook uit de Rioolwaterzuivering Dongemond kan in de toekomst wellicht een beperkte hoeveelheid biogas geproduceerd worden. Dit is relatief gezien een zeer kleine hoeveelheid en dus niet bruikbaar om delen van Oosterhout mee te verwarmen. Het grootschalig gebruik van duurzame groene waterstof voor het verwarmen van de Oosterhoutse woningen is vóór 2030 zeker geen optie. Groene waterstof is voorlopig nog zeer beperkt beschikbaar en relatief duur om te produceren. Groene waterstof is opgewekt met groene stroom. Waterstof die is geproduceerd met grijze stroom is immers niet duurzaam. De techniek om waterstof te produceren is nog in ontwikkeling. Op dit moment is de techniek nog niet erg efficiënt en er gaat veel energie verloren bij de productie en verbranding van waterstof. Voor zover beschikbaar zal waterstof ook vooral ingezet worden voor zwaar transport en industriële processen. Met waterstof kan krachtige verbranding in gang worden gezet (met hoge temperaturen), wat bijvoorbeeld met elektriciteit moeilijker is. Die kracht en warmte is vooral voor de industrie van groot belang.

Wellicht kan waterstof in de toekomst wel een oplossing bieden voor een deel van de (historische en moeilijk isoleerbare) woningen. Grootschalige levering van waterstof (via bestaande gasleidingen) voor particulieren wordt komende decennia nog niet verwacht. Individuele oplossingen De keuze voor individuele (all electric-) oplossingen kan voor veel woningen, mits goed geïsoleerd, uiteindelijk een goede zijn. Isolatie is belangrijk omdat het anders moeilijk is om het huis comfortabel te verwarmen. Wel betekent een grote hoeveelheid individuele elektrische oplossingen dat het elektriciteitsnet in de buurt of wijk meestal verzwaard moet worden om te kunnen voorzien in voldoende stroom. Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 30

Individuele oplossingen zijn niet altijd kostenefficiënt of praktisch in de aanpak van een hele wijk of buurt, bijvoorbeeld omdat grote investeringen nodig zijn om het isolatieniveau te verbeteren. Ook kan het zijn dat het elektriciteitsnet te weinig capaciteit heeft om individuele oplossingen per woning te kunnen faciliteren. Collectieve warmtevoorzieningen – zoals het warmtenet gevoed vanuit de Amercentrale of met aquathermie – kunnen dan een uitkomst bieden. Collectieve bronnen voor warmte Er is op dit moment voldoende bronwarmte beschikbaar op het Amernet (warmtenet van Ennatuurlijk) om het warmtenet uit te breiden naar andere locaties in Oosterhout. De bestaande leiding die in Dommelbergen ligt, heeft echter onvoldoende capaciteit om doorgetrokken te worden door heel Oosterhout. Voor bijvoorbeeld het aansluiten van Oosterheide op het Amernet is een nieuwe aftakking van het bestaande warmtenet noodzakelijk. De beschikbare restwarmte is vooral geconcentreerd in de bedrijventerreinen – een enkele supermarkt daargelaten. Aquathermie is in ruime mate aanwezig in Oosterhout, vooral dankzij het Wilhelminakanaal. In potentie zit hier zoveel warmte dat het overgrote deel van Oosterhout hiermee verwarmd kan worden. Oosterhout heeft ook de mogelijkheid om een (diepe) geothermiebron te ontsluiten.

De bodem in de buurt van Den Hout biedt hiertoe grote kansen (in Plukmade wordt hier ook naar gekeken en Breda gaat voor Terheijden ook een geothermiebron boren). Met de geothermiebron kan bijvoorbeeld het bestaande warmtenet worden gevoed (en via een extra aftakking van het warmtenet naar Breda ook Oosterheide). Potentiële duurzame warmtebronnen in Oosterhout •

TEO: Thermische Energie (=warmte) uit Oppervlaktewater

•

TEA: Thermische Energie (= warmte) uit Afvalwater

•

TED: Thermische Energie uit Drinkwater

•

Biomassa

•

Biogas

•

Restwarmte binnen Oosterhout

•

Geothermie

Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 31

Figuur 12. Het bestaande warmtenet.

Oplossingsrichtingen Het in beeld brengen van oplossingsrichtingen is gebaseerd op twee factoren: warmtedichtheid op gebiedsniveau (bepalend voor het wel/niet haalbaar zijn van collectieve oplossingen) en warmtelast op pandniveau (bepalend voor het benodigde temperatuurniveau van de oplossing). Deze factoren zijn hieronder nader toegelicht: 1. Een collectieve versus individuele oplossing Een collectieve oplossing (warmtenet) is vooral geschikt vanaf een bepaalde warmtedichtheid. Dat betekent dat er voldoende vraag naar warmte moet zijn in een gebied, bijvoorbeeld doordat er veel (soortgelijke) rijwoningen of appartementen aanwezig zijn. Hoe groter de vraag, hoe kostenefficiënter de aanleg van een collectieve oplossing. 2. Het benodigde temperatuurniveau De tweede voorname factor die het alternatief bepaalt, is het benodigde temperatuurniveau3. Hoe beter een woning is geïsoleerd, hoe lager de benodigde temperatuur om deze te verwarmen en dus hoe minder energie er nodig is.

Hoge-temperatuurwarmte (HT): aanvoertemperatuur > 80°C, Midden-temperatuurwarmte (MT): aanvoertemperatuur 50°C tot 80°C, Lage-temperatuurwarmte (LT): aanvoertemperatuur < 50°C. Afhankelijk van het isolatieniveau kan een woning op lagere temperatuur verwarmd worden. 3

Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 32

Temperatuurniveau

Collectief

Individueel

HT-warmte

Warmtenet o.b.v. (voorlopig) fossiele bron/hoogwaardige restwarmte, mogelijk in de toekomst gevoed door geothermie.

• Biogas • Biomassa (houtpellets) • Waterstofgas (last resort)

MT-warmte

Cascadering HT-warmtenet, opgewaardeerd LT-warmtenet (middels warmtepompen) en/ of zonthermie/restwarmte procesindustrie als primaire bron.

• Warmtesysteem (inclusief buffering) op basis van zonthermie • Warmtesysteem op basis van hybride warmtepomp

LT-warmte

Verdere cascadering MTwarmtenet, laagwaardige restwarmte, aquathermie, gekoppelde WKO-systemen, collectieve warmtepompen.

• WKO-systemen • Alle warmtepompsystemen • Aquathermie

Figuur 13. De diverse collectieve- en individuele oplossingen per type warmte. HT = hoge-temperatuurwarmte, MT = midden-temperatuurwarmte, LT = lage-temperatuurwarmte.

Figuur 14. Voorkeursoplossing na technische analyse per wijk (collectief of individueel).

Wat opvalt is dat vrijwel heel Oosterhout uit de analyse naar voren komt als technisch geschikt voor een collectieve oplossing, met uitzondering van het buitengebied en de kerkdorpen Oosteind, Dorst en Den Hout, en een stukje van Vrachelen en Oosterheide. In vrijwel alle wijken van de stad ontstaan clusters waar een warmtenet toegepast zou kunnen worden. In de Beemdenbuurt is het HT-warmtenet al aanwezig. Er zijn wel duidelijke verschillen in het benodigde temperatuurniveau voor de oplossingen. Het centrum, Slotjes en Oosterheide vallen in HT-clusters, evenals een klein cluster in Dorst. Het jongste deel van Vrachelen valt in een LT-cluster. Overige woonwijken zijn geclusterd als MT-gebieden.

Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 33

Meerdere routes naar aardgasvrij De gemeente Oosterhout heeft momenteel een aansluiting op het warmtenet vanuit de Amercentrale. Het warmtenet is echter bescheiden in vergelijking met bijvoorbeeld Breda en Tilburg. Enkel de Beemdenbuurt (Dommelbergen) ontvangt warmte uit dit net. Dit betekent dat er voor Oosterhout per wijk gekozen moet worden welke warmte-optie het meeste geschikt is. Daarbij wordt een afweging gemaakt tussen optimale kosten en baten: kosten voor het uitbreiden, (tijdelijk) verplaatsen, verwijderen of vernieuwen van de infrastructuur is een relevante maatschappelijke kostenpost. Uit de technische analyses van Antea Group en BDH komen drie varianten als meest logische routes naar voren, met de huidig bekende en beschikbare techniek en kennis. Alle opties zijn echter in principe geschikt om woningen duurzaam van warmte te voorzien.

Totaal

5 5 4 5 5 5 4 4

2 0 3 2 2 2 2 2

0 2 0 0 0 0 1 1

5 5

2 2

0 0

1 4 2 0 1 1 1

4 1 1 4 4 3 2

2 2 4 3 2 3 4

4 5 3

1 1 2

2 1 2

5

2

0

2 5 6 6 4 6

1 1 0 0 1 0

4 1 1 1 2 1

Weging

Totaal

WOCO [%]

Adres dichtheid [1/km2]

Gemiddeld inkomen [ /j]

Totaal

Dommelbergen DammenBuurt BeemdenBuurt Staatsleidenbuurt Larenbuurt Donkenbuurt Sterrenbuurt Schildersbuurt Kruidenbuurt Strijen Vogelbuurt Kastelenbuurt West Kanaleneiland Oud West Vrachelen Vrachelen Noordwest Vrachelen Noord Vrachelen Zuidoost Vrachelen Zuidwest Slotjes Slotjes-Oost Slotjes-Midden Slotjes-West Centrum Centrum Oosterheide De Warande Componistenbuurt Schrijversbuurt Natuurkundigenbuurt Paterserf Bloemenbuurt

Energie-index

Wijk/Buurt

Afstand tot BB [m]

1. Uitbreiding warmtenet (Backbone-variant) Een centrale warmteleiding wordt aangelegd waarop een groot deel van de wijken en buurten één voor één kunnen aansluiten. De aanvoertemperatuur van de warmteleiding zal voldoende hoog zijn om woningen zonder meer te kunnen aansluiten (70 graden Celsius of meer). Het bestaande warmtenet kan van noord naar zuid worden uitgebreid. De aanvoerleiding die nu de Beemdenbuurt van warmte voorziet is niet groot genoeg om helemaal door te trekken naar het zuiden van Oosterhout (Oosterheide). Voor die wijk(en) is een extra aftakking van het warmtenet vanuit de leiding AmercentraleBreda (eventueel in combinatie met een geothermiebron bij Den Hout) een nader te onderzoeken optie.

Figuur 15. Op basis van een aantal gegevens is afgewogen of aansluiten bij het warmtenet (backbone) een goede oplossing kan zijn. Groen = goede oplossing voor de betreffende buurt; geel = mogelijk een oplossing, maar geen voorkeursvariant; rood = geen goede oplossing op dit moment. Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 34

Totaal

2 2 4 2 1 2 3 3

4 2 2 4 5 3 3 2

1 3 1 1 1 2 1 2

4 2

2 2

1 3

2 3 2 2 3 1 3

1 0 0 4 3 4 3

4 4 5 1 1 2 1

0 2 4

5 2 0

2 3 3

2

4

1

2 4 3 3 1 3

3 0 1 2 4 1

2 3 3 2 2 3

Weging

Totaal

Koop [%]

Restwarmte/TEO

Gas-Net

Energieverbruik [ΣGJ]

Adres dichtheid [1/km2]

Totaal

Dommelbergen DammenBuurt BeemdenBuurt Staatsleidenbuurt Larenbuurt Donkenbuurt Sterrenbuurt Schildersbuurt Kruidenbuurt Strijen Vogelbuurt Kastelenbuurt West Kanaleneiland Oud West Vrachelen Vrachelen Noordwest Vrachelen Noord Vrachelen Zuidoost Vrachelen Zuidwest Slotjes Slotjes-Oost Slotjes-Midden Slotjes-West Centrum Centrum Oosterheide De Warande Componistenbuurt Schrijversbuurt Natuurkundigenbuurt Paterserf Bloemenbuurt

Gemiddeld inkomen [€/j]

Wijk/Buurt

Energie-index

2. Warmte-eiland De tweede variant van een collectieve oplossing is het maken van warmte-eilanden. In diverse wijken en buurten in vooral het midden van Oosterhout wordt dan een lokale collectieve bron gerealiseerd (aquathermie, collectieve warmtepompen of collectieve warmte-koude-opslag) met een beperkt warmtenet voor die wijk/buurt.

Figuur 16. Op basis van een aantal gegevens is afgewogen of een warmte-eiland een goede oplossing kan zijn. Groen = goede oplossing voor de betreffende buurt; geel = mogelijk een oplossing, maar geen voorkeursvariant; rood = geen goede oplossing op dit moment.

3. Individuele warmte-oplossingen (warmtepompen) Voor enkele (delen van) wijken en dorpen ligt geen van beide warmtenet-varianten voor de hand, bijvoorbeeld omdat de (warmte)dichtheid van de woningen te laag is (zeer goed geïsoleerd, huizen liggen te verspreid). In die buurten kunnen individuele oplossingen als warmtepompen of een individuele warmte-koude-opslag (WKO) worden ingezet. Eventueel kan ook gewerkt worden met ‘micro-grids’, waarbij enkele tot tientallen woningen gezamenlijk een warmtepomp delen. De varianten hebben elk hun eigen voor- en nadelen. Een warmtenet vergt (relatief) weinig investeringen in de woningen. Er zijn over het algemeen geen directe grote verbouwingen of isolatie-ingrepen nodig. Daarmee is voor bewoners de overlast in de woning beperkt. De aanleg van de infrastructuur, zoals de leidingen, is echter duur. Het aantal afnemers bepaalt daarom mede de hoogte van de uiteindelijke maandlasten. Hoe meer aansluitingen, hoe goedkoper het wordt. Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 35

Bij de toepassing van individuele oplossingen en de warmte-eiland-variant vallen de benodigde investeringen juist vooral binnen de woning. Het isolatieniveau van de woning moet goed zijn en geschikt voor lage-temperatuurverwarming. Dit geldt ook voor de radiatoren (vloerverwarming is het meest geschikt). Dit kost geld en levert overlast (verbouwing en/ of installatie) op voor de bewoners. Een combinatie van oplossingen is noodzakelijk De warmtevraag en besparingspotentie in de gemeente Oosterhout verschillen significant van buurt tot buurt. Dit reflecteert vooral het verschil in bouwjaren per deel van de stad – de ‘jonge’ buurten komen als aanmerkelijk energiezuiniger uit de analyse dan de ‘oude’ buurten. De homogeniteit van bouwjaren en bouwstijlen is hoog in de gemeente, wat gunstig is voor de toekomstige uitrol van een duurzame warmteoplossing. Er zijn voldoende lokale warmtebronnen beschikbaar om aan de warmtevraag van Oosterhout te kunnen voldoen. De beschikbare restwarmte, de significante potentie voor aquathermie, het potentieel inzetbare dakoppervlak en het bestaande warmtenet bieden een verscheidenheid aan mogelijkheden – op meerdere temperatuurniveaus. De opgave om in 2050 de gebouwde omgeving aardgasvrij te verwarmen is voor de gemeente Oosterhout vanuit technisch oogpunt daarom haalbaar. De warmtedichtheid in de gemeente Oosterhout is relatief hoog.

Dit betekent dat collectieve oplossingen – zoals het aanleggen van warmtenetten – kansrijk zijn. Ook na het treffen van besparende maatregelen is in grote delen van Oosterhout de warmtedichtheid hoog genoeg voor een warmtenet. Op de meeste locaties zit het verschil voornamelijk in het benodigde temperatuurniveau om de wijk of buurt te verwarmen. Wijken die slechter geïsoleerd zijn of moeilijk te isoleren zullen in eerste instantie een hoge-temperatuurverwarming nodig hebben. Als het isolatieniveau toeneemt, kan de verwarming op lagere temperatuur plaatsvinden (midden-temperatuur of lage temperatuur). Op dit moment is de aanvoer via het warmtenet altijd op hoge temperatuur. Technisch bestaat de mogelijkheid af te schalen in temperatuurniveau indien mogelijk – wat ten goede komt aan de duurzaamheid van het systeem. Ook na het treffen van besparende maatregelen blijven er verschillen in temperatuurniveau bestaan tussen verschillende clusters. Dit biedt ook kansen voor de zogenaamde cascadering van warmte. Dit betekent dat warmte van hoge temperatuur wordt gebruikt voor slechter geïsoleerde woningen. Het retourwater uit deze woningen is van middelhoge temperatuur en kan worden gebruikt voor beter geïsoleerde woningen. Door buurten en wijken op deze manier te schakelen kunnen – efficiënt en met weinig energieverlies – grotere hoeveelheden woningen verwarmd worden.

Op het eerste oog lijkt de uitbreiding van het bestaande warmtenet vanuit het noorden naar de direct aangrenzende wijken een aantrekkelijke optie. Het is namelijk relatief makkelijker en goedkoper een bestaand warmtenet uit te breiden dan om een nieuw net aan te leggen. De verscheidenheid aan beschikbare en duurzame warmtebronnen binnen de gemeente biedt echter voldoende opties om nieuwe warmtenetten te realiseren – onafhankelijk van het bestaande net. Om Oosterhout in 2050 aardgasvrij te hebben, is een combinatie van bovenstaande drie varianten noodzakelijk. Daarnaast zal in het centrum en bij historische panden op lange termijn een oplossing gevonden moeten worden in bijvoorbeeld een kleinschalig biogasnet of individuele waterstoftanks. Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 36

Voor een belangrijk deel van Oosterhout heeft het vanuit de technische en financiële analyses gezien de voorkeur om te beginnen met uitbreiding van het bestaande warmtenet (de ‘backbone-variant’). Hier zijn enkele redenen voor: •

Het bestaande warmtenet is bewezen effectief (niet alleen in Oosterhout, maar ook in Breda en Tilburg worden grote delen van de stad op deze wijze verwarmd). Het warmtenet levert midden- tot hoge-temperatuurwarmte, waarmee bestaande woningen zonder meer verwarmd kunnen worden. Dit betekent dat woningen die worden aangesloten op dit warmtenet niet direct geïsoleerd hoeven te worden (het is uiteraard wenselijk om dit wel te doen of te stimuleren). De isolatie-opgave en de duurzame warmtevoorziening worden daarmee ontkoppeld, zodat sneller resultaten geboekt kunnen worden wanneer de bron of bronnen verduurzaamd wordt/worden.

•

Het is mogelijk om relatief snel te beginnen met het aansluiten van nieuwe buurten en wijken, aangezien er slechts beperkt ingrepen binnen de woningen nodig zijn. Wel zijn er op sommige plekken in de stad beperkingen in de beschikbare ruimte boven- en ondergronds.

•

De buurten en wijken in Oosterhout zijn in de meeste gevallen zeer homogeen qua leeftijd van de woningbouw. Dat betekent dat met het warmtenet een collectieve warmtevoorziening met een goede betrouwbaarheid te realiseren is. Dit geldt ook in hoge mate voor de woningen van corporatie Thuisvester. Bij grote aantallen aansluitingen kunnen de (investerings)kosten per woning beperkt zijn. Dit is gunstig voor het warmtetarief.

•

De gemeente Oosterhout is lid van de Stuurgroep van het Amernet, en kan zodoende het beleid rondom de warmteproductie – en mogelijk ook de tarifering – mede vormgeven. Momenteel vindt een omschakeling plaats van restwarmte uit elektriciteitsproductie naar het gebruik van biomassa in de Amercentrale. In de nabije toekomst worden nieuwe duurzame bronnen aangewend, zoals diepe geothermie. Daarna kan het gebruik van biomassa worden beëindigd (uiterlijk in 2027 stopt de subsidie op biomassa).

Niet alle wijken kunnen zonder meer op deze backbone-variant van het warmtenet worden aangesloten. Wijken die zich op grotere afstand van het bestaande warmte-tracé bevinden, kunnen enkel worden aangesloten als het aanleggen van de warmteleidingen rendabel gerealiseerd kan worden. Vooral voor wijken in het zuiden van Oosterhout is de backbonevariant daarom minder geschikt. Een mogelijke oplossing is de eerdergenoemde extra aftakking van het warmtenet van de hoofdleiding naar Breda. Onderzocht zal moeten worden of dit kostenefficiënt kan en/of in combinatie met een geothermiebron in de polder van Den Hout. Een belangrijke voorwaarde voor het succesvol uitrollen van een warmtenet is een hoge participatiegraad van woningeigenaren in de desbetreffende wijk, in verband met de hoge kosten voor de aanleg van de infrastructuur. Overigens kan ook de gemeente een rol spelen ten aanzien van de hoge investeringskosten voor de infrastructuur. De tweede variant die we in sommige wijken kunnen gaan toepassen is de warmte-eilandvariant. Deze variant heeft een aantal dezelfde voordelen als de backbone-variant (zoals homogeniteit van woningen, wat de kostenefficiëntie ten goede komt). Voor deze variant is het echter wel nodig om lokale warmtebronnen te gebruiken, zoals aquathermie, een collectieve warmtepomp of warmte-koude-opslag (eventueel in combinatie met zonnecollectoren).

Afhankelijk van de gekozen collectieve voorziening is er ook extra isolatie nodig en moet ook de warmteafgifte (zoals radiatoren) aangepast worden. Dit is afhankelijk van de warmtebron en de mogelijkheid tot hoge-temperatuur- of lage-tempartuurverwarming. Dit zal de Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 37

uitvoering in de basis ingrijpender maken dan aansluiten op het grote warmtenet (de backbone-variant). Door in collectief te werken, wordt de benodigde investering gedeeld, zodat men per woning mogelijk goedkoper uit is dan bij een individuele oplossing. Individuele warmtepompen of individuele WKO-installaties zijn technisch gezien vooral geschikt voor wijken met een lage woningdichtheid of als het woningbestand zeer divers is. Maatwerk is hierbij noodzakelijk. De techniek rondom warmtepompen ontwikkelt zich snel, zodat bezwaren als geluidsoverlast inmiddels verleden tijd zijn. Goede isolatie is wel een voorwaarde voor het toepassen hiervan. En warmtepompen gebruiken relatief veel elektriciteit, wat mogelijk een verzwaring van het elektriciteitsnet noodzakelijk maakt. Ook dat brengt weer extra kosten met zich mee die door de netbeheerder verhaald kunnen worden op de klant. Voorkeursoplossing per wijk op basis van de technische analyse Oosterhout Om per wijk de meest gunstige optie te bepalen is een ‘Houtskoolschets’ opgesteld door Antea Group/BDH. Daarbij is gekeken naar een gedetailleerde set van criteria per buurt. In beginsel is de afweging relatief eenvoudig te maken: •

De belangrijkste overweging voor het al dan niet toepassen van de backbone-variant is de afstand tot de bestaande infrastructuur. In de huidige situatie komt het warmtenet de gemeente aan de noordzijde binnen (Dommelbergen). Van daaruit kunnen wijken in de buurt relatief snel en eenvoudig worden aangesloten. Hoe verder wijken van Dommelbergen verwijderd zijn, hoe hoger de investering voor de infrastructuur wordt, en hoe ongunstiger daarmee de businesscase van het warmtenet.

•

Voor het ontwikkelen van een warmte-eiland is het noodzakelijk dat er een lokale duurzame warmtebron beschikbaar is. Wijken die vlakbij het kanaal liggen kunnen in principe eenvoudiger worden aangepakt (door middel van aquathermie) dan wijken die verder van oppervlaktewater liggen.

•

Wijken die ver weg of geïsoleerd liggen ten opzichte van de huidige warmte-infrastructuur komen in aanmerking voor individuele warmtepompen of warmte-koude-opslag. Dit geldt ook voor wijken met een lage bebouwingsdichtheid of een grote variëteit aan woningtypen en bouwperioden.

De kerkdorpen Voor de drie dorpen Den Hout, Dorst en Oosteind is de eerste voorkeur in principe een individuele oplossing per woning. Gezien de ligging van de dorpen is het echter wel aan te bevelen om te onderzoeken of specifieke warmtenet-opties mogelijk, betaalbaar en realiseerbaar zijn, indien hier voldoende draagvlak voor is. Dit kan vooral interessant zijn voor (inbreidings-)locaties met gelijksoortige (rij-)woningen. Voor Dorst is een aansluiting op het warmtenet vanuit het noorden niet realistisch, maar mogelijk is er een aansluiting op het Amernet vanuit Breda te realiseren. Hiermee ontstaat de onderstaande voorkeursmatrix op basis van de technische analyse, waarin voor iedere wijk de eerste voorkeur is aangeven, en in enkele gevallen ook een tweede voorkeur.

Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 38

Wijk

Backbone

Centrum

X

Slotjes

X

West Strijen

X

Leijsenakkers

X

Oosterheide

X

Dommelbergen

X

Warmte-eiland

Indivduele WP

X

X X

X X

Vrachelen

X

Den Hout

X

Oostereind

X

Dorst

X

X

Figuur 17. Voorkeursvariant per wijk. voorkeur.

Donkergroen= primaire voorkeur,

X lichtgroen= (eventuele) secundaire

Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 39

COLOFON AARDGASVRIJ OOSTERHOUT TRANSITIEVISIE WARMTE

Redactie Gemeente Oosterhout Eindredactie Ria de Wit - Helder en Duidelijk Vormgeving en illustraties Karin Keuning - Helder en Duidelijk Foto’s Beeldbank gemeente Oosterhout

NOVEMBER 2021 Aardgasvrij Oosterhout Transitievisie Warmte | 40