raadsvoorstel Perspectiefnota 2022 (PPN)

RAADSVOORSTEL Datum raadsvergadering: Zaaknummer raadsvoorstel: Portefeuillehouder:

22-06-2021 ZN288394 Willemsen

Onderwerp: Perspectiefnota 2022 Voorgesteld besluit 1. Vast te stellen de perspectiefnota 2022; 2. Akkoord te gaan met de nieuwe indeling van de programmabegroting met ingang van 2022. Samenvatting In de gesprekken die wij dagelijks voeren merken we dat onze inwoners en ondernemers op zoek zijn naar perspectief. We lezen het in de berichten in de krant of op sociale media. En we ervaren het zelf. We ervaren het in de crisisbestrijding. We ervaren het bij de uitvoering van de reguliere gemeentelijke taken. In alles wat we doen, zoeken we naar het perspectief dat we inwoners, organisaties en ondernemers kunnen bieden. We staan als gemeente voor een aantal grote uitdagingen; nu en in de toekomst. Daar moeten we ons op voorbereiden. Zodat we de toekomst met vertrouwen tegemoet kunnen gaan. Er is op dit moment nog veel onzeker. We weten nog niet welk effect de coronacrisis op de langere termijn precies zal hebben op de economie en samenleving. We weten ook niet met hoeveel aanvullende steunpakketten het Rijk nog komt. Het vergroten van inzicht is daarom van belang: inzicht in de effecten op de langere termijn, inzicht in mogelijke maatregelen en inzicht in de kosten. We hebben de extra middelen die tot nu toe door het Rijk beschikbaar zijn gesteld in beeld gebracht in de 1e corap 2021. Middels de Corona Impact Analyse 2 (CIA 2) bespreken we een toekomstgerichte herstelaanpak.

In het bestuursakkoord 2018-2022 ‘Samen op weg naar 2030’ en de toekomstvisie ‘Oosterhout 2030’ hebben we acht opgaven benoemd waaraan we in deze bestuursperiode prioriteit geven. Het college kiest ervoor om deze lijn door te zetten en te blijven investeren in Oosterhout. De ontwikkeling van onze stad en kerkdorpen is mede hierdoor zo op stoom gekomen, dat die ontwikkeling voor onze inwoners, bedrijven en verenigingen bijna vanzelfsprekend is geworden. Hier is dan ook veel geld, tijd en energie in gestoken en het college kiest ervoor om die lijn door te trekken. Of dit ook daadwerkelijk mogelijk zal zijn en of dit nog om keuzes / ombuigingen gaat vragen zal vooral afhankelijk zijn van het Rijk. De afgelopen tijd is er bij het kabinet volop aandacht gevraagd voor de financiële positie van gemeenten. We denken hierbij aan de herijking gemeentefonds, de toereikendheid van de middelen voor jeugdzorg, abonnementstarief Wmo, het terugdraaien van de opschalingskorting, de bekostiging van maatregelen rondom klimaatadaptatie en duurzaamheid, kosten voor de invoering van omgevingswet, etc, etc. Het is echter de vraag wat het nieuwe kabinet met deze punten gaat doen in het nieuwe bestuursakkoord. Vanwege al deze onzekerheden is het erg lastig om de financiële ruimte voor 2022 en de jaren erna te ramen.

Enerzijds willen we ingrijpende ombuigingsmaatregelen op de korte termijn voorkomen, anderzijds willen we ook onverantwoorde risico’s op de lange termijn vermijden. Tegen deze achtergrond dient u dan ook de in deze perspectiefnota opgenomen ambities ook te lezen. Indien blijkt dat de financiering vanuit het Rijk voor de komende jaren tegen valt, zal het alsnog noodzakelijk zijn om keuzes te maken in de ambities in deze perspectiefnota en/of te kiezen voor ombuigingsmogelijkheden die nog uit de Zero Based Budgetting naar voren komen, om de structurele exploitatie van de gemeente in evenwicht te krijgen.

Aanleiding Jaarlijks wordt als onderdeel van de planning & controlcyclus een perspectiefnota opgesteld. In de perspectiefnota bepaalt de gemeenteraad op hoofdlijnen wat de koers voor de komende jaren is, en ook hoeveel dat in grote lijnen gaat kosten. Daarmee wordt bepaald wat er in ieder geval in de programmabegroting moet staan om de doelen voor de korte en lange termijn te bereiken. Kader Het is wettelijk verplicht voor de gemeente om in het kader van de P&C-cyclus elk jaar in ieder geval een begroting en jaarrekening te maken. De raad heeft in de Financiële verordening artikel 212 Gemeentewet geregeld dat wij ter voorbereiding van de begroting een perspectiefnota opstellen, waarin de hoofdlijnen voor de komende begroting worden vastgesteld. Wat willen we bereiken? Financieel uitgangspunt perspectiefnota 2022 De perspectiefnota 2022 komt door het nemen van een aantal stappen tot stand. De begroting 2021 is het uitgangspunt voor het nieuw op te stellen financiële kader. Vervolgens worden deze ramingen geactualiseerd met de uitkomsten van de September- en Decembercirculaire 2020 en de uitgangspunten begroting 2022-2025. Daarmee ontstaat het onderstaande beeld: Bedragen * 1.000 Exploitatie Begroting Begroting Begroting Begroting Saldo begroting 2021 September- en decembercirculaire Vrijval reservering gemeentehuis Kaders en uitgangspunten begr 2022 Uitgangspunt begroting 2022

Hfst 2 Hfst 2 Hfst 3

2022

2023

2024

2025

960 N 32 N -1.176 V 245 N 29 N

2.287 N 667 N -1.728 V -580 V 19 N

2.359 N 419 N -580 V 1.779 N

1.769 N -171 V -580 V 1.189 N

Dit betekent dat er een meerjarig beeld ontstaat met een negatief startsaldo van ongeveer € 29.000 in 2022 en € 19.000 negatief in 2023. In de jaren 2024 en 2025 loopt dit tekort verder op en lijkt voorlopig een negatief saldo van ongeveer € 1,2 miljoen in 2025 te ontstaan. Voor een onderbouwing van het bovenstaande verwijzen we u naar hoofdstuk 2 en 3 van deze perspectiefnota. Nieuw beleid en overige ontwikkelingen Het totaalbeeld aan nieuw beleid, zowel op de investeringen, als binnen de exploitatie is per programma als volgt: (Bedragen * € 1.000) Omschrijving Investering 2022 2023 2024 2025 eenmalig Uitgangspunt begroting 2022 29 N 19 N 1.779 N 1.189 N Zorg & Welzijn 1.000 N 500 N 500 N 500 N Arbeidsmarkt, Economie & 1.500 N Onderwijs 75 N Sport & Cultuur 200 N 50 N 50 N 50 N Klimaat & Mobiliteit 3.250 N 375 N 383 N 316 N 324 N Wonen 1.000 N 139 N 139 N 139 N 139 N Veiligheid 200 N Meer voor elkaar 1.500 N 131 N 131 N 35 N 35 N Gemeentelijke organisatie 339 N 280 N 280 N 280 N TOTAAL 7.650 N 2.050 N 1.464 N 3.061 N 2.479 N Dit betekent dat er middels deze perspectiefnota per saldo bijna € 7,7 miljoen aan nieuwe investeringen worden geraamd. Het saldo van het nieuw beleid binnen de exploitatie betekent een financieel nadeel van zo’n € 2,0 miljoen in 2022. Het tekort loopt op tot ruim € 2,4 miljoen in 2025.

Voor een toelichting hierop wordt verwezen naar hoofdstuk 6 van deze perspectiefnota.

Het bedrag aan eenmalige investeringen is afkomstig uit de resultaatbestemming 2020, welke middels de nota saldobestemming 2020 in de vrije reserve is gestort. We stellen voor om de dekking van deze eenmalige bedragen in de onderstaande reserves op te nemen: (Bedragen * € 1.000) Omschrijving Investering Reserve eenmalig IHP onderwijs 1.500 Vrije reserve Galvanitas 200 Vrije reserve Mobiliteit 3.000 Reserve infrastructurele werken N282 / snelfietsroute 250 Reserve infrastructurele werken Aanpak illegaal wonen 200 Vrije reserve Arkendonk 1.000 Vrije reserve Slotjesveld (maatschappelijke functies) 1.500 Vrije reserve TOTAAL 7.650 Nieuwe indeling programmabegroting Bij de behandeling van de begroting 2021 heeft de gemeenteraad verzocht om te komen tot een nieuwe programma-indeling die meer recht doet aan de positie van de opgaven binnen de gemeente Oosterhout. Met ingang van de begroting 2022 stellen we voor om de programma’s volgens deze indeling te gaan opbouwen. Dit betreft de volgende programma’s: 1. Zorg & Welzijn 2. Arbeidsmarkt, Economie & Onderwijs 3. Sport & Cultuur 4. Klimaat & Mobiliteit 5. Wonen 6. Veiligheid 7. Meer voor elkaar 8. Gemeentelijke organisatie Voor een nadere toelichting op deze indeling en de thema’s en de beleidsonderdelen die hieronder vallen, wordt verwezen naar hoofdstuk 5 van de Perspectiefnota 2022.

Zero Based Budgetting Er is momenteel nog sprake van grote onzekerheid over de gelden die wij als gemeente vanuit het Rijk kunnen verwachten de komende jaren. Zoals eerder omschreven is er vanuit gemeenten een behoorlijke (financiële) claim bij het Rijk weggelegd. Indien het Rijk niet met voldoende geld over de brug komt, zullen er alsnog keuzes gemaakt moeten worden tussen het in deze perspectiefnota opgenomen nieuw beleid en de mogelijkheden die ons nog resteren vanuit de Zero Based Budgetting (ZBB). Vanwege de onzekerheid in de financiële situatie maakt het college op dit moment nog geen keuzes hierin. De ZBB-formats verstrekken wij, vooruitlopend op de eventuele keuzes die het college bij de meerjarenbegroting 2022-2025 zal maken, alvast aan de gemeenteraad. Zo kunt u hier tijdig kennis van nemen en de mogelijkheden die hier nog inzitten op hun merites beoordelen en betrekken bij de voorbereiding op de behandeling van de meerjarenbegroting 2022-2025 in november 2021. Wij zullen de actuele financiële situatie blijven monitoren en op basis hiervan eventuele keuzes aan de gemeenteraad voorleggen. Argumenten en kanttekeningen bij het voorgestelde besluit Perspectiefnota zet lijn door: blijven investeren Deze perspectiefnota kent een hoge mate van onzekerheid. Enerzijds vanwege de Coronacrisis, waarvan de (financiële) impact op langere termijn nog erg onzeker is.

Anderzijds vanwege de nieuwe kabinetsformatie en de vraag wat de formatie voor impact gaat hebben op de gemeentelijke financiën. Het college kiest ervoor om zich nu niet door deze onzekerheid te laten leiden en om de lijn door te zetten en te blijven investeren in Oosterhout. Of dit ook daadwerkelijk mogelijk zal zijn en of dit nog om keuzes / ombuigingen gaat vragen zal vooral afhankelijk zijn van het Rijk.

Nieuwe indeling programmabegroting De gemeente is volledig vrij in het bepalen van de indeling van de programmabegroting. Er zijn dan ook vele verschillende mogelijkheden denkbaar waarop de programma’s ingedeeld kunnen worden. Het is hierbij het handigst om bij elkaar passende thema’s ook samen in een programma te plaatsen. Ook het aantal programma’s is een keuze. Er zijn gemeenten die ‘slechts’ drie programma’s hanteren, maar ook gemeenten die twintig programma’s hanteren. Inspraak en participatie Op de perspectiefnota 2022 heeft geen rechtstreekse inspraak en participatie plaatsgevonden. Alternatieve oplossingsrichting(en) De perspectiefnota is het document waarin het college de kaders en uitgangspunten voor de komende jaren schetst. Dit is bij uitstek een politiek document. Daarom zijn hierbinnen ook tal van andere keuzes en afwegingen te maken. Financiën De uiteindelijke keuzes die gemaakt worden door college en raad zullen moeten leiden tot een structureel sluitende begroting 2022. Structureel sluitend betekent dat de structurele inkomsten groter moeten zijn dan de structurele uitgaven. Oftewel een structureel tekort kan niet met eenmalig geld – zoals een onttrekking uit een reserve – worden gecompenseerd. Dit kan bereikt worden in het 1e begrotingsjaar (2022) of er dient aannemelijk gemaakt te worden dat dit uiterlijk in het laatste begroting (2025) bereikt wordt.

Vervolg Het college is na vaststelling van deze nota aan zet om deze kaders te realiseren richting de begroting 2022 en de meerjarenbegroting 2023-2025. Gezien het (negatieve) financiële vertrekpunt van de begroting 2022 en de aanwezige stevige ambities, is het duidelijk dat er nog een forse klus ligt om te komen tot een structureel sluitende begroting. Hierbij wordt aangetekend dat momenteel ook nog geen zicht is op de noodzakelijke actualisaties voor de begroting 2022. Actualiseringen zijn aanpassingen aan de begroting als gevolg van veranderingen in aantallen, waardoor het beroep op regelingen autonoom wijzigt, of contractueel c.q. wettelijk onvermijdelijke mutaties in lasten en/of baten. Momenteel is nog geen inschatting gemaakt van deze actualiseringen, maar hier zal in de uitwerking richting de begroting 2022 wel rekening mee moeten worden gehouden. Er zal ook nog kritisch gekeken moeten worden naar de verschillende geplande investeringen die ten laste komen van de reserves.

De periode tot aan de begroting gebruikt het college om antwoorden te krijgen op onder andere de volgende vragen, zodat we de geschetste kaders nader kunnen invullen:  Zijn de geplande investeringen, hun bedragen en de termijn nog realistisch?  Welke keuzes kunnen er gemaakt worden binnen de beleidsvoornemens?  Welke ombuigingen zijn er te formuleren, onder andere vanuit de Zero Based Budgettingoperatie?

Oosterhout, 25 mei 2021 Burgemeester en wethouders.

Bijlagen 1. Perspectiefnota 2022; 2. Formats Zero Based Budgetting (ZBB).

RAADSBESLUIT Onderwerp: Perspectiefnota 2022 Zaaknummer: ZN288394 De raad van de gemeente Oosterhout, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 25 mei 2021, BESLUIT: 1. vast te stellen de perspectiefnota 2022; 2. akkoord te gaan met de nieuwe indeling van de programmabegroting met ingang van 2022.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 22 juni 2021, de raad voornoemd,

, voorzitter {{Signer1}} , griffier {{Signer2}}