Raadsvoorstel Klimaatadaptatie

RAADSVOORSTEL Datum raadsvergadering Zaaknummer raadsvoorstel Portefeuillehouder

25 mei 2021 271856 Kastelijns

Onderwerp Uitvoeringsstrategie Klimaatadaptatie 2021-2023 Voorgesteld besluit 1. Als ambitie vast te stellen: o onze gemeente handelt gericht klimaatadaptief vanaf 2023; o onze inwoners, ondernemers en organisaties zijn zich in 2023 bewust van de risico’s van klimaatverandering op de eigen leefomgeving; o onze actieve inwoners, ondernemers en organisaties hebben toegang tot kennis en middelen om klimaatadaptief te kunnen handelen vanaf 2021; 2. Daaraan de volgende doelen te verbinden: o borgen klimaatadaptief handelen in het gemeentelijk beleid en de gemeentelijke organisatie; o benutten meekoppelkansen; o stimuleren en faciliteren van bewoners en organisaties; 3. Bij de perspectiefnota integraal af te wegen of hiervoor middelen opgenomen kunnen worden in de programmabegroting 2022. Samenvatting Oosterhout maakt werk van klimaatadaptatie om te kunnen voldoen aan de landelijke afspraak in 2050 klimaatbestendig te zijn. In het najaar van 2020 is daarom gewerkt aan een Uitvoeringsstrategie Klimaatadaptatie (bijlage 1). De ambitie en doelen de hieruit voortkomen liggen ter besluitvorming voor. In het programmaplan voor 2021 (bijlage 2) hebben wij de aanpak van klimaatadaptatie voor 2021 verder uitgewerkt. Voor 2022 en 2023 is nog geen budget en capaciteit beschikbaar. Realisatie van de Uitvoeringsstrategie is daarvan afhankelijk.

De beschikbaarheid van budget voor de jaren 2022 en 2023 is onderdeel van de integrale budgettaire afweging bij de Perspectiefnota. Het college moet ook zelf de afweging nog maken welk budget aan uw raad voorgesteld wordt. Aanleiding Ons klimaat verandert. De gemiddelde temperatuurstijging over het jaar heen, de droge hete zomers en de steeds vaker voorkomende extreme regenbuien, laat daar geen twijfel over bestaan. Deze klimaatverandering heeft gevolgen. Op grote schaal met bijvoorbeeld de zeespiegelstijging, maar ook dichterbij in onze eigen stad en dorpen. De hitte is slecht voor onze gezondheid en luchtkwaliteit, droogte zorgt voor beregeningsverboden en daarmee een lagere gewasopbrengst bij onze boeren. En extreme regenbuien kunnen leiden tot flinke economische en financiële schade. Willen we onze gemeente leefbaar houden en voorkomen dat we in de toekomst meer en meer overlast gaan ervaren van de gevolgen van de klimaatverandering, moeten we ons aanpassen. Zowel in ons gedrag als het uiterlijk van onze stad. We noemen dit ‘klimaatadaptatie’. We hebben landelijk als overheden onderling afgesproken dat we tot 2050 de tijd nemen om de benodigde maatregelen te

1

nemen en onze stad zo klimaatbestendig mogelijk in te richten. Dit voorstel legt de basis voor de aanpak in de periode 2021-2023. Kader Landelijk is in samenwerking tussen alle overheden (gemeenten, waterschappen, provincies en Rijk) het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) enkele jaren geleden gestart. Doel hiervan is om in 2050 Nederland klimaatbestendig en waterrobuust ingericht te hebben, zodat er nog steeds sprake is van een gezonde, leefbare en veilige woon- en werkomgeving. De afgelopen jaren is er in Oosterhout al meer en meer aandacht voor klimaatadaptatie. In onze Toekomstvisie Oostehrout 2030 spreken we de ambitie uit om de binnenstad te “vergroenen”. Ook wordt bij gemeentelijke plannen waar mogelijk rekening gehouden met de wateropgaven, bijvoorbeeld door het aanleggen van wadi’s of een aparte regenwaterafvoer. Om diezelfde reden wordt het terugdringen van verstening van tuinen gestimuleerd met een subsidieregeling ‘klimaatvriendelijke tuinen. Ook is klimaatadaptatie in de Omgevingsvisie benoemd als één van de opgaven waar we de komende jaren samen met onze inwoners mee aan de slag gaan. En is indicatief aangeven waar, welke specifieke opgaven spelen (hittestress, verdroging, etc). Wat willen we bereiken? Door het bepalen van de ambitie en doelen komt er regie op de huidige en toekomstige maatregelen op het vlak van klimaatadaptatie.

Het biedt u en ons, maar ook onze inwoners en organisaties, duidelijkheid over de stappen die we gaan zetten en over de middelen die nodig zijn in de periode 2021-2023 voor het bereiken van het uiteindelijke doel: een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van onze gemeente in 2050. In de uitvoeringsstrategie staan de ambitie, doelen en inspanningen die de komende jaren nodig zijn om alles in de steigers te zetten, zodat vanaf 2023 op de natuurlijke momenten van nieuwbouw, vervanging, renovatie en onderhoud de juiste maatregelen genomen worden. In de tussentijd (20212023) zullen we in dan lopende projecten klimaatadaptieve maatregelen zoveel mogelijk toevoegen. De ambitie voor het uitvoeringsprogramma luidt: om in 2050 klimaatbestendig te zijn... .... handelt de gemeentelijke organisatie gericht klimaatadaptief vanaf 2023 .... zijn alle inwoners, ondernemers en organisaties in Oosterhout zich bewust van de risico’s van klimaatverandering op de eigen leefomgeving in 2023 .... hebben de actieve inwoners, ondernemers en organisaties in Oosterhout toegang tot kennis en middelen om klimaatadaptief te kunnen handelen vanaf 2021 Doelen en inspanningen tot en met 2023 De uitvoeringsstrategie kent de volgende doelen en inspanningen op hoofdlijnen.

Doel 1: Klimaatadaptief handelen is geborgd in het gemeentelijk beleid en in de eigen organisatie: • Voeren van klimaatrisicodialogen met inwoners en stakeholders • Verwerken uitkomsten risicodialogen in beleid en regelgeving • Intern bewustwordingstraject gemeentelijke organisatie. Doel 2: Meekoppelkansen benutten • Bij (ruimtelijke) projecten in deze periode indien nodig klimaatbestendige maatregelen nemen • Inzetten van de subsidiegelden uit de DPRA-Impulsregeling1 . Doel 3: Stimuleren en faciliteren van bewoners en organisaties in de gemeente:

1 Vanuit het landelijke Deltaprogramma zijn subsidiegelden beschikbaar gesteld aan de samenwerkingsregio waar Oosterhout

onder valt voor klimaatadaptatiemaatregelen. Totaal is circa €2 mln. beschikbaar voor de gemeenten Altena, Geertruidenberg, Drimmelen en Oosterhout samen.. We hebben tot en met 2023 de tijd om deze middelen gezamenlijk aan te vragen en te besteden. Betreft een cofinanciering van 33% van totale kosten van maatregelen.

2

• •

•

Communicatiecampagne om bewoners en organisaties bewust te maken van de risico’s van klimaatverandering De omgeving betrekken bij en informeren over projecten waar de publieke ruimte op de schop gaat en klimaatadaptieve maatregelen worden genomen. De omgeving tegelijk aanzetten eigen terrein ook aan te pakken Middelen en kennis ter beschikking stellen aan bewoners om hun woonomgeving klimaatadaptief te maken.

Argumenten en kanttekeningen bij het voorgestelde besluit In de toekomst krijgt Oosterhout steeds vaker te maken met de gevolgen van de klimaatverandering, zoals extreme regenval, meer stormen, extreme droogte en hittegolven. Het is belangrijk om daarop voor te bereiden en de (soms desastreuze) gevolgen zoveel mogelijk te beperken. Het DPRA richt zich voornamelijk op de ruimtelijke inrichting van Nederland om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Hoe kunnen we de gevolgen van hitte, droogte, overstromingen en wateroverlast zo goed mogelijk opvangen met de inrichting van onze openbare en/of publieke ruimte? Klimaatadaptatie als thema is echter breder dan de ruimtelijke inrichting van Nederland. Ook sectoren als gezondheid, mobiliteit, economie, natuur, landbouw, etc. moeten zich gaan voorbereiden op de gevolgen van de klimaatverandering. Klimaatadaptatie betreft dus vele domeinen en iedereen in de gemeente en regio is nodig om het voor elkaar te krijgen. We richten ons ook op het thema over de gehele breedte. Er moet meer regie komen om ervoor te zorgen dat alles in samenhang en met elkaar wordt bedacht en uitgevoerd. Voorliggende Uitvoeringsstrategie klimaatadaptatie zorgt voor die regie. Het is belangrijk om nu te starten met de aanpak van een klimaatbestendig Oosterhout.

Ruimtelijke projecten en woningbouw zijn grote investeringen die voor tientallen jaren bepalend zijn voor het gebruik van de beperkte ruimte. Als we in 2050 klimaatbestendig willen zijn, moeten we dus zorgen dat we nu al rekening houden met de (klimaat)omstandigheden waar we dan mee te maken hebben. Dit betekent dat bij ruimtelijke ontwikkelingen nieuwbouw voldoende ruimte op de locatie en budget moet worden gereserveerd om de benodigde maatregelen te nemen. Het maken van keuzes is hierbij soms noodzakelijk. Om dat goed te kunnen doen is ook de ontwikkeling van beleidskaders noodzakelijk. Gezien bijvoorbeeld de grote woningbouwopgave die voor ons ligt, is de borging van klimaatadaptatie met praktische handvatten in ons beleid en handelen noodzakelijk. Op dit moment hebben we nog niet in beleid geborgd wat wij minimaal verwachten van een klimaatbestendige nieuwbouwwijk. Daardoor is het moeilijk om klimaatadaptatie in dergelijke nieuwbouwprojecten, maar ook andere ruimtelijke ontwikkelingen, mee te nemen. Komend jaar wordt het beleid hierop nader ingevuld in samenwerking met inwoners, bedrijfsleven, natuurorganisaties en overige stakeholders. Uw raad wordt hierbij uiteraard betrokken. Net als bij andere grote transities als de energietransitie, ontwikkelen kennis over en technieken voor een klimaatbestendige inrichting en klimaatbestendige materialen door de tijd heen.

Ook kunnen we zelf deze kennis ontwikkelen door het uitvoeren van pilots. In de periode tot en met 2023 willen we de projecten die gaan lopen wel zoveel klimaatbestendig inrichten. Ook hier geldt dat aan de voorkant voldoende ruimte en budget gereserveerd moet worden om projecten direct klimaatbestendig te maken. Ook zetten we in op bewustwording van inwoners en bieden hen handvatten om zelf aan de slag te gaan. Immers, juist inwoners veel doen om de eigen leefomgeving leefbaar en gezond te houden. Inspraak en participatie Uit onze klimaatstresstesten blijkt dat we in sommige delen van de stad nog opgaven hebben om te voorkomen dat (grote) schade ontstaat bij extreme neerslag of droogte. Maar ook de aanpak van hittestress die voor mens en dier tot ongezonde situaties kan leiden. In 2021 worden er daarom ook klimaatrisicodialogen gevoerd met o.a. inwoners en externe stakeholders (natuurorganisaties, GGD, Waterschap, etc.) om met elkaar gebiedsgericht te bepalen welke maatregelen nodig zijn en wanneer om klimaatbestendig te worden. 3

Alternatieve oplossingsrichting(en) De Uitvoeringsstrategie Klimaatadaptatie geeft een handelingsperspectief en inzicht in mogelijke middelen die nodig zijn in de periode 2021-2023 voor het bereiken van het uiteindelijke doel: een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van onze gemeente in 2050. Uiteraard zijn er binnen de ambities ook keuzes en alternatieven mogelijk. Een alternatief is niets doen en aandacht voor hittestress en wateroverlast op incidentele basis plaats te laten vinden. Wij vinden dat geen goed alternatief omdat onze inwoners en bedrijven al last ondervinden van de problemen met water (zowel overlast als droogte) en hittestress. Om te kunnen voldoen aan de landelijke ambitie en om onze inwoners en bedrijven te kunnen bedienen zetten wij in op actief beleid. Binnen het actieve beleid kunnen er ook keuzes gemaakt worden. Pagina 17 van bijlage 1 laat de doelen zien waar de gemeente allereerst op in wil zetten door hier klimaatrisicodialogen over te gaan voeren. Dit moet leiden tot afwegingen wat klimaatadaptief handelen betekent voor deze onderwerpen en hoe dit in beleid opgenomen kan worden. Het voorstel is om te beginnen met de lokale opgaven en daar klimaatrisicodialogen over te gaan voeren. Het alternatief is om alle doelen (dus ook de regionale) mee te nemen, of alleen met de wettelijke taken (lokaal en regionaal) te beginnen.

Het voorstel van het college is om te beginnen met de lokale opgave omdat wij die zelf ook kunnen vertalen in lokale beleidsstukken. In dit voorstel wordt ingezet op structureel klimaatadaptief handelen vanaf 2023, omdat het ook tijd kost om de kennis en mogelijkheden in te bedden in de organisatie. Uiteindelijk is het de bedoeling dat klimaatadaptief handelen zo natuurlijk wordt dat het een vanzelfsprekende werkwijze is in de organisatie. Een alternatief is dat er voor wordt gekozen om klimaatadaptatie bij een losse club mensen neer te leggen. Daar kiezen wij niet voor omdat het van klimaatadaptief handelen een keuze maakt en geen natuurlijke werkwijze in standaardprocessen. Daarnaast vraagt het extra middelen voor capaciteit omdat er FTE’s voor moeten worden vrijgemaakt. Het college stelt uw raad voor om vanaf 2023 klimaatadaptief handelen vanaf 2023 als natuurlijke werkwijze opgenomen te hebben in de organisatie, maar nu al meekoppelkansen te grijpen als die zich voordoen. Alternatieven zijn of direct alles klimaatadaptief te doen, wat voor flinke vertraging zorgt in projecten en moeilijk is omdat normen en kaders nog niet uitgewerkt zijn. Een ander alternatief is om pas in te zetten op klimaatadaptief handelen als alles uitgewerkt is.

Daar kiezen wij ook niet voor omdat we dan de kans laten lopen om te leren vanuit de praktijk en voor beeldbepalende ontwikkelingen al slagen te maken die direct bij kunnen dragen aan de klimaatadaptatie. Financiën Voor 2021 is € 50.000 euro beschikbaar op de begroting voor de uitvoering van klimaatadaptatie. Daarvan worden onder meer betaald de subsidieregeling klimaatbestendige tuinen (€25.000) en het project Natuur in de Wijk (€10.000). De overige €15.000 is bestemd voor communicatie en kleine projecten, zoals het NK Tegelwippen. Daarnaast hebben we in 2020 een subsidie van de Provincie ontvangen van €15.000 euro voor het voeren van de externe klimaatadaptatiedialogen. We zullen een extern bureau inschakelen om ons daarbij te ondersteunen. Beschikbaarheid budget 2022 en 2023 Voor de jaren 2022 en 2023 is geen budget beschikbaar specifiek voor klimaatadaptatie. Om de gestelde ambitie te realiseren is budget noodzakelijk. Zowel voor het creëren van bewustzijn intern en extern, alsook voor het realiseren van beleid en (fysieke) projecten op gebied van preventie van hitte en droogte is er geen ruimte in de begroting. Voor 2022 en 2023 is gevraagd om € 75.000 jaarlijks, te besteden aan: - Proces- en communicatiekosten - Subsidieregelingen (klimaatvriendelijke tuinen) en bewustwordings-/stimuleringsactiviteiten - Realisatie fysieke maatregelen en projecten 4

Via de Perspectiefnota (PPN) zal dit budget voor twee jaar aan u ter besluitvorming worden voorgelegd. Indien dit budget niet beschikbaar komt, wordt succesvolle uitvoering van dit programma niet mogelijk. De Uitvoeringsstrategie Klimaatadaptatie uit bijlage 1 is onze inhoudelijke stevige ambitie, waar het externe bureau een mogelijk benodigd budget aan heeft gekoppeld. Als gemeente moeten wij richting Perspectiefnota en begroting een afweging maken tussen ambities op alle domeinen waarin de gemeente actief is. Dat leidt er toe dat in deze nota een lager bedrag opgenomen is als geschat budget dan in de bijlage is genoemd. Dat lijkt ons een realistische inschatting om binnen de schaarse financiële ruimte voor nieuw beleid toch stappen te kunnen zetten in onze ambities op klimaatadaptatie. Bij de PPN kan de raad de afweging maken of en welk budget er in de begroting vrijgemaakt moet worden voor de klimaatadaptatie. Dit budget komt bovenop de bestaande investeringsgelden vanuit beleidsterrein Riolering/Water voor regenwaterverwerking (o.a. afkoppelen) en infiltratie. Deze beleidsuitvoering wordt voortgezet. Kosten daarvoor worden gedekt uit de rioolheffing (circa €150.000). Om die reden mogen alleen de water gerelateerde maatregelen worden bekostigd met deze gelden. Vervolg In bijlage 2 wordt een overzicht gegeven van de activiteiten die voor 2021 gepland staan.

Uw raad zal betrokken worden bij de uitwerking van de beleidskaders, bijvoorbeeld op het gebied van nieuwbouw. Tevens wordt uw raad ieder jaar geïnformeerd over de voortgang en het jaarplan voor het aankomende jaar. Dit jaarplan zorgt dat we adaptief werken aan klimaatadaptatie als ‘het nieuwe normaal’.

Oosterhout, 12 april 2021, Burgemeester en wethouders. Bijlagen 1. Uitvoeringsstrategie Klimaatadaptatie 2. Jaarplan 2021

5

RAADSBESLUIT Onderwerp: Uitvoeringsstrategie Klimaatadaptatie Zaaknummer: De raad van de gemeente Oosterhout, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 12 april 2021, BESLUIT: 1. Als ambitie vast te stellen: a. onze gemeente handelt gericht klimaatadaptief vanaf 2023; b. onze inwoners, ondernemers en organisaties zijn zich in 2023 bewust van de risico’s van klimaatverandering op de eigen leefomgeving; c. onze actieve inwoners, ondernemers en organisaties hebben toegang tot kennis en middelen om klimaatadaptief te kunnen handelen vanaf 2021; 2. Daaraan de volgende doelen te verbinden: a. borgen klimaatadaptief handelen in het gemeentelijk beleid en de gemeentelijke organisatie; b. benutten meekoppelkansen; c. stimuleren en faciliteren van bewoners en organisaties; 3. Bij de perspectiefnota integraal af te wegen of hiervoor middelen opgenomen kunnen worden in de programmabegroting 2022.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 25 mei 2021, de raad voornoemd,

, voorzitter {{Signer1}} , griffier {{Signer2}}

6