Raadsvoorstel compensatiebeleid en samenhangend groenbeleid 2023

RAADSVOORSTEL Datum raadsvergadering Zaaknummer raadsvoorstel Portefeuillehouder

19 mei 2023 1016069 Beenhakker

Onderwerp bomencompensatiebeleid en samenhangend groenbeleid 2023 Voorgesteld besluit 1. het beleidskader bomencompensatie 2023 vast te stellen. 2. de compensatierichtlijn bomen uit 2009 in te trekken 3. velvergunningen en eventueel daarin opgenomen compensatie, die zijn verleend maar waarvan nog geen gebruik gemaakt is, onder “oud recht” af te handelen 4. de bomencompensatie bij ruimtelijke ontwikkelingen waarover anterieure overeenkomsten zijn gesloten voor 1 januari 2024 of waarvan een ontwerpbestemmingsplan is ter inzage gelegd voor 1 januari 2024, conform lopende afspraken / kaders af te handelen en alle andere ruimtelijke ontwikkelingen conform de nieuwe richtlijn te behandelen 5. een bedrag van € 180.000 beschikbaar te stellen uit de Vrije Reserve voor het verwerven van compensatieruimte in het buitengebied 6. het beleidskader Blauw-GroenStructuurvisie 2023 vast te stellen 7. de beleidskaders Groenstructuurvisie 2002-2012, Ecologische structuurvisie Groen-Goud, Ecologische structuurvisie Groen-Blauw en Groenvisies Oosterhout intrekken Samenvatting Bomen en groen spelen een belangrijke rol in het klimaatbestendig maken van onze stad. Daarom zijn wij zuinig op ons groen. In het kader van het bestuursakkoord wordt het compensatiebeleid voor het kappen van bomen aangepast, waarbij in principe een twee op één compensatienorm gaat gelden.

Het blijft uitgangspunt dat bomen niet worden gekapt tenzij dat echt nodig is. Om dit nieuwe compensatiebeleid goed te laten landen is tevens een upgrade van de Groenstructuurvisie naar een Blauw-GroenStructuurvisie nodig. Een deel van de compensatie zal niet binnen de stad kunnen worden gerealiseerd. Daarom wordt voorgesteld een krediet beschikbaar te stellen voor verwerving van compensatieruimte in het buitengebied. De velvergunning wordt afgeschaft met uitzondering voor bomen die zijn opgenomen op de Lijst van Monumentale bomen in Oosterhout. Die lijst wordt geactualiseerd waarbij bomen die zijn verdwenen van de lijst worden gehaald.

Aanleiding In het bestuursakkoord is aangegeven dat “Vanwege het belang van groen in de openbare ruimte zijn wij terughoudend met het kappen van bomen. Alleen als het niet anders kan, wordt een boom gekapt. Om het aantal bomen in de toekomst te laten toenemen, worden voortaan voor elke gekapte boom er minimaal twee terug geplant, zoveel mogelijk in de directe omgeving. Dit principe zal nader worden uitgewerkt in uitvoeringsregels. De kapvergunning wordt zo aangepast, dat deze enkel nog geldt voor monumentale en beeldbepalende bomen.” Het uitgangspunt is en blijft dat bomen alleen worden gekapt als het niet anders kan. Met “monumentale en beeldbepalende bomen” worden de bomen bedoeld die zijn opgenomen op de Lijst van Monumentale bomen Oosterhout. Voor die bomen blijft de velvergunning bestaan. Het voornemen om extra te compenseren is vertaald in het beleidskader Bomencompensatierichtlijn 2023 dat ter vaststelling voor ligt. Daarmee komt de richtlijn Bomencompensatie uit 2009 te vervallen. Een volledige implementatie van deze richtlijn vraagt tevens een actualisatie van de Groenstructuurvisie, een actualisatie van de lijst van Monumentale Bomen in Oosterhout. Deze onderwerpen kennen onderling een sterke verwevenheid en worden in deze nota ter behandeling aangeboden. Ook de aanpassing van de velvergunning is in de nota opgenomen, vanwege de nauwe samenhang met compensatie.

Kader De wens om zorgvuldig met onze bomen om te gaan is geen doel op zich. Groen en met name bomen spelen een belangrijke rol in de klimaatbestendigheid, de gezondheid van inwoners en de biodiversiteit van onze stad. Met de verwachte stijging van de gemiddelde temperatuur worden verkoelende schaduwrijke plekken belangrijker. En door een toename van intensieve regenbuien, is de bufferende werking van groen in de stad zeer waardevol. En juist grote bomen hebben daarin verhoudingsgewijs een sterkere werking. Dat maakt dat de onderwerpen in deze nota niet los kunnen worden gezien van het integraal overkoepelend klimaatbeleid en het bijbehorende uitvoeringsprogramma. Op grond van artikel 149 van de Gemeentewet is de gemeenteraad bevoegd een Algemene Plaatselijke Verordening vast te stellen, waarvan de velvergunning onderdeel is. Wat willen we bereiken? Oosterhout is een groene gemeente en bomen spelen in dat karakter een bepalende rol. Om ook in de toekomst een groene, gezonde, herkenbare, veilige en aantrekkelijke, biodiverse en klimaatbestendige gemeente te kunnen zijn is behoud en uitbouw van het groen en het bomenbestand van belang. Bomencompensatierichtlijn 2023 De compensatierichtlijn 2023 zet in op behoud van bestaande bomen, uitgaande van een “nee, tenzij” principe ten aanzien van kap.

Als dat niet mogelijk is moeten er voor elke “gemeentelijke” boom die wordt gekapt, tenminste twee worden terug geplant en voor tenminste één daarvan moet dat in de nabijheid van de gekapte boom gebeuren. Bovendien moeten deze nieuwe bomen goede mogelijkheden hebben zich tot volwaardige nieuwe bomen te ontwikkelen. De richtlijn streeft immers niet naar het planten van bomen maar naar het behouden/versterken van het groene karakter van de stad. Ook ruimtelijke ontwikkelingen worden uitdrukkelijk in de compensatierichtlijn betrokken. Als binnen het ‘nee-tenzij’-principe bij stadsinbreiding groen sneuvelt, is compensatie daarvan nodig. Maar omdat bij ruimtelijke ontwikkelingen sprake is van een ingrijpende veranderingen van de fysieke omgeving, is de te kiezen vorm en locatie van de compensatie maatwerk.

Als kap in het kader van regulier beheer nodig is, bijvoorbeeld omdat een boom ziek, dood of gevaarlijk is, geldt een één op één compensatie, mits een boom kan worden geplant op (min of meer) dezelfde plek en mits die eenzelfde omvang kan bereiken als de boom die moet worden geveld. Als dat niet het geval is, zal ook in die gevallen een twee op één compensatie gelden. Dunningen in bosplantsoen vallen niet onder de bomencompensatierichtlijn omdat die kap juist is gericht op het volledig en duurzaam laten ontwikkelen van andere bomen binnen dat bosplantsoen. Een deel van de compensatie kan niet binnen het bestaande stedelijke gebied worden gerealiseerd. Daarom wordt in de compensatierichtlijn voorzien in de mogelijkheid om in het buitengebied te compenseren. Door het slim inzetten van die compensatie kan het stedelijk uitloopgebied worden versterkt. De recreatieve en ecologische kwaliteiten van het landschap kunnen met houtwallen en beplantingen een impuls krijgen. Daarvoor moet de gemeente wel beschikken over ruimte (perceel of percelen) in het buitengebied waar compensatie kan plaats vinden. Daarom wordt voorgesteld een bedrag van € 180.000 beschikbaar te stellen om in het buitengebied ruimte te verwerven. Vooral de maat van wat courant is en met enige regelmaat beschikbaar komt, is bepalend voor dit bedrag.

Zodoende kan gericht worden gezocht en snel geacteerd als dat nodig is. Velvergunning Om de regeldruk (voor de gemeente) te verminderen en de vertraging die ontstaat door bezwaar- en beroepsprocedures te verminderen, wordt de velvergunning afgeschaft. Alleen voor bomen die op de lijst van monumentale bomen in Oosterhout staan, moet in de toekomst nog vergunning worden aangevraagd. Daarom wordt in een separaat voorstel de aanpassing van de Algemene Plaatselijke Verordening van de gemeente Oosterhout aan u voorgelegd. Blauw-GroenStructuurvisie Vanwege de duidelijke verwevenheid van groene en blauwe structuren en het belang van beide in het kader van klimaatadaptatie, is, anders dan in het verleden, gekozen voor een BlauwGroenStructuurvisie. De Blauw-GroenStructuurvisie beschrijft en beschermt de groen-blauwe samenhang in de fysieke ruimte die nodig is om een duurzaam aantrekkelijke en leefbare stad te zijn. Die bescherming is geen doel op zich maar dient de bovenliggende doelen op het gebied van gezondheid, veiligheid, klimaatbestendigheid en biodiversiteit. Het kaartbeeld van de structuurvisie sluit nauw aan op de vorige versie uit 2002. Zoals genoemd zijn de blauw structuren er aan toegevoegd en ook de stedelijke uitbreidingen zoals de Vlindervallei en de Contreie. Duidelijk nieuw is dat ook het buitengebied is opgenomen.

De afgelopen jaren is het belang van het stedelijk uitloopgebied nadrukkelijk gebleken. Het blijkt steeds meer dat ook een groot deel van de biodiversiteit afhankelijk is van het landschap en van landschapselementen en natuurlijke omstandigheden die daar aanwezig zijn. Naast het NatuurNetwerk Brabant (bevoegdheid provincie) met de bossen en natuur- en heideterreinen rond Oosterhout, zijn ook landschappelijke beplantingen en kenmerken van het landschap opgenomen in de kaart. Op basis van deze kaart kan worden gewerkt aan versterking. Het is goed om op te merken dat ook de Europese Unie en de nationale overheid inzet op meer natuurlijke dooradering van het landelijk gebied. De structuurvisie zet in op een stevige bescherming van de groenstructuur. In de hoofdgroenstructuur zijn alleen ontwikkeling toegestaan die een bijdrage leveren aan de blauw-groene kwaliteit, in de wijkstructuur is iets meer mogelijk maar daaraan is een maximum van 10% gekoppeld. En bij beide moeten de meest bepalende elementen worden gespaard. Bij aantasting moet steeds worden voorzien in herstel en/of compensatie. De bomencompensatierichtlijn is hierop afgestemd. Het toevoegen, verwijderen of wijzigen van de begrenzing van de groenstructuur is een bevoegdheid van de gemeenteraad.

De lijst van Monumentale Bomen Rond de eeuwwisseling is de Lijst van Monumentale bomen in Oosterhout opgesteld. Daarbij zijn grote zeer oude bomen opgenomen die bepalend zijn voor het aanzicht van de stad. Ook herdenkingsbomen zijn aan die lijst toegevoegd. Monumentale bomen zijn vervolgens opgenomen in bestemmingsplannen die de boom en de groeiplaats beschermen. Het opstellen van de Lijst van Monumentale Bomen is een bevoegdheid van het college. Bij de vertaling van die lijst in bestemmingsplannen vindt inspraak plaats en besluit de gemeenteraad. In de loop van de jaren zijn verschillende van die bomen gekapt, vrijwel altijd uit veiligheidsoverwegingen. Oude bomen kennen vrijwel altijd gebreken en als die gebreken groter worden kan een veiligheidsrisico ontstaan. In het stedelijk gebied en de gebouwde omgeving is het risico groter omdat bij een calamiteit de kans op letsel of schade aan gebouwen ontstaat. Nu de velvergunning alleen nog geldt voor monumentale bomen, bestaat de wens de lijst te actualiseren en bomen die zijn verdwenen ook uit de lijst te verwijderen. Die actualisatie is verder beleidsneutraal; er worden geen bomen aan de lijst toegevoegd omdat in de tussentijd geen nieuwe bomen zeer oud en beeldbepalend zijn geworden. Bovendien is en blijft het beleid voor bomen in het openbaar gebied dat bomen alleen gekapt worden als dat echt nodig is.

De geactualiseerde lijst is als bijlage opgenomen bij dit raadsvoorstel. Argumenten en kanttekeningen bij het voorgestelde besluit Zoals eerder in deze nota aangegeven is er een sterke samenhang tussen de verschillende onderdelen van dit voorstel. Bovendien sluit het voorstel aan op de overkoepelende klimaatstrategie. Bomencompensatierichtlijn Het beleidskader Bomencompensatierichtlijn 2023 bevat een reeks uitgangspunten en randvoorwaarden om te borgen dat bomen niet uit de stad verdwijnen en het groene karakter wordt behouden. Compensatie in de stad is niet eenvoudig, de bovengrondse en ondergrondse ruimte is beperkt en op de beschikbare ruimte liggen verschillende functionele claims. En compensatie in de stad is relatief kostbaar. Juist de combinatie van de twee-op-één-compensatieopgave met deze randvoorwaarden, creëert een aansporing om alleen tot kap over te gaan als dat echt nodig is. Maar desondanks zullen de kosten stijgen omdat meer bomen moeten worden terug geplant dan voorheen. De ruimte in de stad is beperkt en een deel van de compensatie zal zeker buiten de stad moeten plaatsvinden. Daarvoor moeten geschikte locaties worden gezocht en verworven. Compensatie en herplant in de stad is relatief kostbaar; er moet worden voorzien in voldoende groeiruimte, zeker ondergronds en soms is het nodig daarvoor nutsvoorzieningen te verleggen.

Dat maakt dat de ambitie om te komen tot een twee-op-één-compensatie duurder zal uitvallen dan tot op heden het geval was. Ook ruimtelijke ontwikkelingen waarbij sprake is van openbare ruimte, de gemeente eigenaar is of wordt van (een deel van) het terrein, vallen onder de strekking van het compensatiebeleid. Dat betekent dat in dergelijke ruimtelijke ontwikkelingen in compensatie moet worden voorzien. Om lopende projecten naar ruimtelijke ontwikkelingen niet onnodig te belasten, wordt daarvoor een ingangsdatum van 1 januari 2024 voorgesteld. Binnenstedelijke ontwikkelingen staan financieel vaak reeds onder druk (bouwkosten, klimaatmaatregelen etc.). Een bijkomende compensatieopgave leidt ook tot hogere kosten. Te verwachten valt dat door ontwikkelende partijen voor de invulling van die opgave of een deel van die opgave nadrukkelijk naar de gemeente zal worden gekeken. Dat kan beslag gaan leggen op gemeentelijke middelen. Velvergunning Zoals eerder benoemd is het afschaffen van de velvergunning ingegeven door de wens om te komen tot een vermindering van de regeldruk voor de gemeente en bespoedigen van procedures, waar nu bezwaar en beroep tegen een vergunning nog vertragend kan werken. Daar staat tegenover dat met het opheffen, ook de mogelijkheid verdwijnt voor burgers en belanghebbenden, zoals natuur- en milieuverenigingen, om een onafhankelijke partij te laten

beoordelen of de gemeente een goed afgewogen besluit heeft genomen. In het kader van het overleg Groene Tafel hebben natuur- en milieuverenigingen aangegeven daar niet gelukkig mee te zijn. Blauw-GroenStructuurvisie Het groene karakter van Oosterhout is een kernwaarde. Maar dat karakter is geen vanzelfsprekendheid. Om dat karakter te bewaren en zo mogelijk te versterken beschrijft de BlauwGroenStructuurvisie de samenhang die daar voor nodig is. De bescherming die is opgenomen in de visie, stelt beperkingen aan welke activiteiten of ontwikkelingen binnen die structuur mogelijk zijn. Maar juist die bescherming dwingt tot heldere keuzes met betrekking tot ontwikkelingen die strijdig zijn met de structuurvisie en de beleidsdoelen daarachter. Een geleidelijke of sluipende achteruitgang van de groene kwaliteit wordt daarmee voorkomen. De lijst van monumentale bomen Het heeft de voorkeur om bij een aanpassing van de velvergunning te beschikken over een actuele lijst van Monumentale bomen in Oosterhout. Inspraak en participatie De voorliggende beleidskaders zijn algemeen van aard. Het bestuursakkoord vormt de aanleiding voor het actualiseren of aanpassen van het beleid. Het betreft ambities die alleen gevolgen hebben voor het gemeentelijke handelen. Er heeft geen inspraak of participatie plaats gevonden.

Alternatieve oplossingsrichting(en) Niet van toepassing Financiën Voorgesteld wordt een bedrag van € 180.000 beschikbaar te stellen uit de Vrije Reserve om compensatieruimte te verwerven in het buitengebied. In enkele ruimtelijke projecten is reeds sprake van een compensatieverplichting waar buiten stedelijk ruimte voor moet worden gevonden. De nieuwe compensatieambitie kost meer dan de bestaande werkwijze. Omdat het aantal bomen varieert dat jaarlijks wordt geveld en ook de plek waar wordt gekapt en moet worden gecompenseerd steeds anders is, zijn de absolute meerkosten niet te bepalen, maar per boom varieert dat tussen 30% en 100%. Aan de andere onderdelen van deze nota zijn geen extra kosten verbonden. Vervolg Na vaststelling van de beleidskaders en publicatie, zal het nieuwe beleid worden toegepast in projecten en ontwikkelingen. Het komende half jaar zal het college de uitwerking op operationeel niveau van de Bomencompensatierichtlijn opnemen. Jaarlijks zal in het kader van de Jaarrekening verslag gedaan worden van mutaties van de lijst van Monumentale Bomen en van resultaten van de Bomencompensatierichtlijn.

Oosterhout 6 juni 2023, Burgemeester en wethouders.

Bijlage(n) 1. beleidskader Bomencompensatie 2023 2. beleidskader Blauw-GroenStructuurvisie 2023 met drie kaarten 3. geactualiseerde lijst van Monumentale bomen in Oosterhout mei 2023

RAADSBESLUIT Onderwerp:

bomencompensatiebeleid en samenhangend groenbeleid 2023

Zaaknummer:

1016069

De raad van de gemeente Oosterhout, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 6 juni 2023, BESLUIT: 1. het beleidskader bomencompensatie 2023 vast te stellen. 2. de compensatierichtlijn bomen uit 2009 in te trekken 3. velvergunningen en eventueel daarin opgenomen compensatie, die zijn verleend maar waarvan nog geen gebruik gemaakt is, onder “oud recht” af te handelen 4. de bomencompensatie bij ruimtelijke ontwikkelingen waarover anterieure overeenkomsten zijn gesloten voor 1 januari 2024 of waarvan een ontwerpbestemmingsplan is ter inzage gelegd voor 1 januari 2024, conform lopende afspraken / kaders af te handelen en alle andere ruimtelijke ontwikkelingen conform de nieuwe richtlijn te behandelen 5. een bedrag van € 180.000 beschikbaar te stellen uit de Vrije Reserve voor het verwerven van compensatieruimte in het buitengebied 6. het beleidskader Blauw-GroenStructuurvisie 2023 vast te stellen 7. de beleidskaders Groenstructuurvisie 2002-2012, Ecologische structuurvisie Groen-Goud, Ecologische structuurvisie Groen-Blauw en Groenvisies Oosterhout intrekken

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 4 juli 2023, de raad voornoemd,

, voorzitter {{Signer1}} , griffier {{Signer2}}