Raadsbrief IMBK.pdf

Aan de gemeenteraad

Datum

16 november 2022

Zaaknummer

In behandeling bij

361020

Buiten projecten tel. 14 0162

Onderwerp Integraal Maatschappelijk Beheerkader Openbare Ruimte (IMBK) Geachte raad, Bijgaand treft u aan het concept Integraal Maatschappelijk Beheerkader Openbare Ruimte (hierna: IMBK), waarvoor op 29 november aanstaande een debatbijeenkomst is georganiseerd. Tijdens de informatiebijeenkomst van 6 juli 2022 is uw raad geïnformeerd over het doorlopen proces om te komen tot het IMBK. Gelet op de vragen die tijdens deze informatiebijeenkomst zijn gesteld, hebben wij u voorgesteld om eerst een debatbijeenkomst over het IMBK te organiseren alvorens uw raad het concept van het IMBK ter vaststelling krijgt aangeboden. Op die manier kunt u het college nog aandachtspunten meegeven voor het IMBK. Via deze brief willen wij u graag informatie geven over de aanleiding en doel, de scope van het IMBK én de vertaling naar middelen en bedrijfsvoering. Verder leggen wij u voor het debat een aantal vragen voor. Inleiding In de toekomstvisie Oosterhout 2030 wordt het belang onderschreven van een groene, ruime en prettige leefomgeving. Dit is niet alleen een belangrijk uitgangspunt bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in de stad. We moeten ook de kansen benutten om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren bij onze openbare ruimte projecten. De wijze waarop onze openbare ruimte wordt ingericht en onderhouden is bepalend voor het gebruik en beleving van de dagelijkse leefomgeving.

Onderhoud richt zich niet alleen op de technische en praktische kwaliteit. Van belang is om ook te kijken naar het effect van de leefomgeving op veiligheid en gezondheid van inwoners, effect op klimaatverandering, verkoeling, vergroening en duurzaamheid. De inrichting van de openbare ruimte en het beheer en onderhoud hiervan moet meer aansluiten op al deze opgaves.

Wij verzoeken u om bij alle communicatie rondom deze zaak altijd het zaaknummer 361281 te vermelden. postadres Postbus 10150, 4900 GB Oosterhout Bezoekadres Slotjesveld 1 Oosterhout

Internet www.oosterhout.nl Telefoon 140162

BTW nr: NL.0013.26.132.B.1 KvK nr: 20164965

Aanleiding Op verzoek van de raad is er in 2021 een Rekenkameronderzoek onderhoud en beheer wegen uitgevoerd. Vanuit dit onderzoek was er de wens om in één heldere beleidsnota, voor alle domeinen in de openbare ruimte een koppeling te leggen met de huidige maatschappelijke opgaven zoals klimaatadaptatie, duurzaamheid, woningbouwstrategie etc. Op dit moment is het beheer en onderhoud van Oosterhout vastgelegd in een aantal sectorale beleidsdocumenten en beheer-en uitvoeringsplannen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het Water- en rioleringsplan, de Mobiliteitsvisie met bijbehorende Uitvoeringsagenda, Beleidsnota Buiten Spelen en het Beleidsplan Openbare verlichting. De wens is om van sectoraal naar meer integraal werken te komen en dit in één document te vertalen in een integrale strategie en aanpak: het IMBK. Kader Er is geen overkoepelend wettelijk kader waarin voor gemeenten alle rechten en plichten met betrekking tot het beheer en onderhoud van de leefomgeving zijn vastgelegd. Gemeenten hebben veel lokale keuzevrijheid maar zijn wel gebonden aan een aantal wettelijke kaders. Het gaat om de volgende kaders: Gemeentewet: Het Besluit begroting en verantwoording (BBV) bepaalt dat gemeenten een verplichte paragraaf ‘onderhoud kapitaalgoederen’ opnemen in hun begroting.

De paragraaf dient ten minste de volgende informatie te bevatten: - Het beleidskader voor het beheer van de kapitaalgoederen; - De uit dit beleid voortvloeiende financiële consequenties; - De vertaling van die consequenties in de begroting. De provincie houdt jaarlijks toezicht op de begroting en bekijkt of er sprake is van achterstallig onderhoud. Zorgplicht: Op basis van art. 6:162 en 6:174 is de gemeente aansprakelijk voor schade als de verharding niet voldoet aan de eisen. Het Burgerlijk Wetboek gaat uit van een algemene zorgplicht voor een veilige openbare ruimte. Omgevingswet: In de geest van de nieuwe Omgevingswet is er meer ruimte voor lokale initiatieven en nadruk op participatie. Er is ook nog een aantal relevante wettelijke kaders per beheerobject. Deze worden per beheerobject nader uiteengezet in het IMBK in de diverse assetsheets. Hieronder een korte opsomming van de meest relevante wettelijke kaders. Wegen: Een gemeente is volgens de Wegenverkeerswet verplicht haar wegenareaal te beheren. Dat beheer houdt in dat de gemeente moet zorgen dat ‘de binnen haar gebied liggende wegen in goede staat verkeren’. Water en riolering: Op basis van de Wet Milieubeheer en Waterwet is aanleg en beheer van riolering een gemeentelijke taak. De Waterwet regelt het beheer van het oppervlaktewater en grondwater en verbetert de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening.

De wet legt de gemeentelijke zorgplicht voor hemel- en grondwater vast. De Europese Kaderrichtlijn Water heeft tot doel dat het water in een goede toestand verkeert. In het Nationaal bestuursakkoord Water zijn afspraken gemaakt over het op orde brengen van watersystemen. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is de verplichting vastgelegd om in 2050 te voldoen aan een water robuuste en klimaatbestendige inrichting. Groen: De zorgplicht voor groen is mede ingevuld door regels vanuit de Wet natuurbescherming.

De gemeentelijke kaders voor de fysieke leefomgeving zijn te vinden in de Toekomstvisie Oosterhout 2030, het Bestuursakkoord 2022-2026 “De stap vooruit” en in de diverse sectorale beleidsstukken zoals de Binnenstadsvisie, Woningbouwstrategie Oosterhout 2030, Routekaart Energietransitie, Visie wijkgericht werken, Beleidsnota Buiten spelen, beleidsplan openbare verlichting, Water- en rioleringsplan, Uitvoeringsstrategie klimaatadaptatie. De middelen worden door de raad jaarlijks bij de vaststelling van de begroting beschikbaar gesteld. De posten voor het onderhoud en vervanging van de beheerobjecten in de openbare ruimte (de zogenaamde kapitaalgoederen ofwel assets) omvatten een aanzienlijk deel van de begroting. Als goed rentmeester zorgt het college ervoor dat deze veilig en toekomstbestendig worden onderhouden. De uitvoeringsplanning voor de werkzaamheden in de openbare ruimte wordt jaarlijks geprogrammeerd in een jaarplan openbare ruimte. Deze programmering past binnen de door uw raad vastgestelde investeringsplafonds en exploitatiebudgetten. Voor de uitvoering van de investeringen zijn in de begroting criteria opgenomen voor het delegeren van investeringen aan het college. In de concernrapportages en de jaarrekening legt het college richting de raad verantwoording af over de uitvoering en inzet van de middelen.

Doel IMBK In de Toekomstvisie Oosterhout 2030 en in het Bestuursakkoord 2022-2026 “De stap vooruit” zijn onze ambities te vinden. Oosterhout wil een aantrekkelijke gemeente zijn met een groene en veilige leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en spelen, ruimte biedt voor ontspanning, ontmoeting en verbinding. De fysieke leefomgeving bevordert de gezondheid van inwoners en levert een positieve bijdrage aan de veiligheidsbeleving van inwoners. Daarnaast levert de openbare ruimte ook een belangrijke bijdrage aan klimaatadaptatie en is het vanuit economisch perspectief belangrijk om te zorgen voor een goede bereikbaarheid. In het IMBK met bijbehorende assetsheets wordt de koppeling gemaakt tussen de opgaves uit de Toekomstvisie Oosterhout 2030 en het beheer en onderhoud van onze leefomgeving. Deze zijn in het IMBK vertaald in de volgende 4 thema’s: • Bruisende binnenstad • Klimaatadaptatie, duurzaamheid en circulariteit • Sociale wijkgerichte leefomgeving • Woningbouwstrategie Deze thema’s vormen een leidraad tussen de verschillende assets. Per asset wordt beschreven op welke manier het beheer en onderhoud bijdraagt aan het thema. Het IMBK beschrijft de bestuurlijke ambities en toekomstige opgaven (vanuit bestaand beleid) voor het beheer van de openbare ruimte. Door een integrale benadering wordt de afstemming tussen de onderlinge disciplines beter geborgd.

Het IMBK is onderbouwd met assetsheets per domein, waarin inzicht wordt gegeven in de aard, omvang en kwaliteit van het areaal, het beoogde kwaliteitsniveau en het beschikbare budget voor het uit te voeren beheer. Het gaat om de volgende beheerdomeinen (assets): • Wegen • Groen • Openbare Verlichting • Riolering • Civieltechnische kunstwerken • Spelen • Straatmeubilair • Water Met het IMBK krijgen we meer grip en sturing op het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Om het integraal strategisch beleidskader te implementeren en te beheersen, is een beheerregisseur onmisbaar. Een beheerregisseur stimuleert de integrale koppeling tussen de verschillende assets enerzijds en anderzijds de koppeling met de acties die volgen uit de ambities en opgaven. Zodoende wordt een integrale benadering van het beheer van de fysieke buitenruimte bereikt.

De beheerregisseur stuurt op het voorbereiden van projecten en houdt grip op de realisatie. Ook houdt de beheerregisseur grip en sturing op de integrale kwaliteit, inspecties en tevredenheid van inwoners en belanghebbenden in Oosterhout. In de begroting 2023 zijn structurele middelen beschikbaar gesteld voor de functie beheerregisseur. Voor de invulling van deze functie wordt de wervingsprocedure gestart. In de assetsheets wordt per beheerdomein inzicht gegeven in de onderhouds- en vervangingsbehoefte, het areaal per asset, de huidige kwaliteit daarvan en op de beschikbare budgetten. Daarnaast wordt per beheerdomein ook aangegeven wat het benodigde budget is voor de (midden)lange termijn. Hieronder volgt een korte opsomming van de meest relevante conclusies en aanbevelingen die in de assetsheet van het IBK worden gegeven: Groen: • Meer uitleg geven aan inwoners over het beheer en waarom bepaalde ecologische beheerkeuzes worden toegepast; • Ruimte voor begeleiding van buurtinitiatieven zodat kwaliteit van openbaar groen kan worden gewaarborgd; • Hinderbeleid opstellen nav meldingen rondom problematiek bomen; • Meer budget voor vervanging groen (beplanting en bomen) nodig. Wegen: • Op basis van de weginspectie 2022 is een kwalitatieve onderhoudsplanning opgesteld, die op basis van de huidige kwaliteit inzicht geeft in benodigde budgetten voor groot onderhoud.

Advies is om nog een maatregeltoets uit te voeren, waarin de voorgestelde maatregelen worden getoetst op planjaar, maatregeltype, prioriteit en omvang. Tijdens de maatregeltoets wordt bepaald of onderhoud of vervanging van de weg noodzakelijk. De maatregeltoets is de operationele doorvertaling naar het daadwerkelijk benodigde budget. • In februari 2023 daadwerkelijk benodigd groot onderhouds- en vervangingsbudget voor de jaren 2023-2027 inzichtelijk gemaakt; • Beschikbaar en benodigd budget is niet in evenwicht. Operationele planning voor groot onderhoud en vervanging nodig voor de langere termijn, om benodigde budgetten in de toekomst op te kunnen nemen in de begroting. Openbare verlichting: • Geen bijzonderheden en vooralsnog geen extra middelen in de toekomst nodig. Civieltechnische kunstwerken (bruggen, tunnels etc.): • Wenselijk om deze volledig op te nemen in het beheersysteem GBI. • Komende 20 jaar zullen meerdere grotere kunstwerken aan het einde van hun levensduur komen. Gezien de grote vervangingskosten hiervan dient er tijdig rekening te worden gehouden met het tijdig reserveren van budget. Financiële consequenties moeten worden onderzocht. Riolering: • Voor onderhoud en vervanging wordt gebruik gemaakt van een volledig kostendekkend financieel systeem (rioolheffing); • Voor de komende planperiode staan diverse concrete acties gepland.

Spelen: • Koppeling leggen tussen fysieke en sociale domein (belevings- en inrichtingsaspect). Straatmeubilair: • Inventarisatie uitvoeren en areaal straatmeubilair opnemen in beheersysteem; • Overgaan op systematisch beheer.

Water:

• • •

Voor de asset water moet het beheer van gegevens naar een hoger plan worden getild. Hierbij wordt samenwerking met het waterschap gezocht. Het is nodig om adequate maatregelen te kunnen treffen m.b.t. droogte en wateroverlast. Na inventarisatie van het watersysteem met de onderhoudsmaatregelen moet mogelijk het onderhoudsbudget verhoogd worden.

Argumenten en kanttekeningen Met dit IMBK wordt voldaan aan de uitdrukkelijke wens van de raad om een integraal strategisch beleidskader te hebben voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Het IMBK geeft een koppeling tussen de diverse assets in de openbare ruimte. De assetsheets geven inzicht in de onderhouds- en vervangingsbehoefte en worden periodiek bijgesteld en geactualiseerd. De assetsheets zijn mede input voor de Meerjarenplanning Openbare Ruimte en zijn een belangrijke onderbouwing voor het aanvragen van de benodigde onderhouds- en vervangingsbudgetten. Ook worden in de assetsheets acties benoemd die de komende periode opgepakt moeten worden om nog meer grip en sturing te krijgen op het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Inspraak en participatie Er heeft geen inspraak en participatie over het IMBK plaats gevonden. Immers met het vaststellen van het IMBK wordt al het bestaande beleid dat betrekking heeft op het onderhoud en beheer van de openbare ruimte in één integraal beleidskader bij elkaar gebracht en wordt er geen nieuw beleid vastgesteld. Hiermee wordt voldaan aan de uitdrukkelijke wens van de raad om één overkoepelend integraal beleidsdocument te hebben.

Bij de uiteindelijke uitvoering van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte worden burgers, ondernemers en maatschappelijke organisaties nadrukkelijk wel actief betrokken bij het ontwerp en inrichting van de openbare ruimte. Daarnaast nemen zij ook steeds vaker zelf het initiatief. Immers een fijne fysieke leefomgeving is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Financiën Een aantrekkelijke, groene omgeving nodigt uit tot spelen en bewegen, biedt ruimte voor ontspanning en ontmoeting. Het bevordert de gezondheid van inwoners, zowel fysiek als mentaal. Bij de (her)inrichting van openbare ruimten kijken we naar de mogelijkheden en kansen van spelen, bewegen en sporten. Om van onderhoud meer richting kwaliteitsverbetering te komen is in met de vaststelling van de begroting met ingang van 2023 het investeringsplafond van openbare ruimte structureel verhoogd met € 300.000. Deze extra middelen voor kwaliteitsverbetering worden ingezet voor wegen maar ook voor speeltuinen, speelvoorzieningen en groen. Daarnaast zijn eerdere bezuinigingsmaatregelen (van 2020) teruggedraaid en is vanaf 2023 het exploitatiebudget wegen met € 300.000 structureel verhoogd. Reden was dat deze bezuinigingsmaatregelen de kwaliteit van de openbare ruimte onder druk hebben gezet. Verder zijn in de begroting 2023 middelen beschikbaar gesteld voor het aantrekken van een beheerregisseur openbare ruimte.

De werving van deze functionaris wordt opgestart. Het IMBK geeft aan dat er extra middelen nodig zijn voor met name de assets wegen en groen. De bedragen die genoemd worden in het IMBK zijn hoger dan de bedragen die zijn opgenomen in de begroting. Reden hiervoor is dat in de begroting een integrale afweging plaats vindt over de inzet van de beschikbare middelen in relatie tot alle opgaven en ambities van de gemeente. Daarnaast geeft het IMBK aan dat er nog acties opgepakt moeten worden om te zorgen dat er meer inzicht komt in benodigd groot onderhouds- en vervangingsbudget. Dit geldt o.a. voor de asset wegen. Hiervoor is reeds opdracht gegeven, zodat we begin 2023 het benodigd budget voor de jaren 20232027 inzichtelijk hebben. Daarnaast is ook opdracht gegeven voor het inzichtelijk maken van de constructieve veiligheid van de grotere kunstwerken (constructieve schouw en areaalscan). Ook dit verwachten we begin 2023 inzichtelijk te hebben.

In het eerste kwartaal van 2023 wordt het IMBK (met de uitkomsten van de uitgevoerde onderzoeken) ter behandeling voorgelegd aan uw raad. De raad kan deze input meenemen bij de behandeling van de Perspectiefnota 2024 om zo kaders te stellen die leidend zijn voor de begroting 2024. Vragen voor het debat Graag leggen wij uw raad een aantal vragen voor: 1. Met het vaststellen van het IMBK stelt uw raad geen nieuw beleid vast, maar wordt het beleid dat betrekking heeft op het onderhoud en beheer van de openbare ruimte in één integraal beleidskader bij elkaar gebracht. Zijn er naast de uitgangspunten die genoemd worden in het IMBK nog extra uitgangspunten die u ons college mee wil geven voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte? 2. In dit IMBK zijn per asset (domein) actiepunten opgenomen voor de komende beheerperiode. Zijn er nog extra actiepunten die u ons college wil meegeven voor de komende periode? 3. Het IMBK is opgesteld voor een periode van 4 jaar en wordt indien nodig tussentijds herzien. Heeft uw raad de wens om naast de P&C-cyclus (concernrapportages, jaarrekening) ook nog op een andere wijze geïnformeerd de worden over het beheer en onderhoud van de openbare ruimte en zo ja op welke wijze? Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Oosterhout , burgemeester, {{Signer1}}

, secretaris. {{Signer2}}