PvdA - Algemene beschouwing begroting 2023.docx

Bijdrage Begroting 2023 Raadsvergadering 1 november 2022

Voorzitter,

Aan mij de eervolle taak om de uitsmijter te zijn van de eerste termijn. Er is al veel gezegd, dus het is niet gemakkelijk om nog verrassend uit de hoek te komen. Maar ik zal mijn best doen. Voorzitter, de begroting bevat veel mooie woorden. Met nadruk op veel. Om positief te beginnen. De PvdA is blij met de financiële reservering voor de raadsbrede aanpak Brede Welvaart en kansengelijkheid. De PvdA heeft vanaf het begin aangegeven dat als we raadsbrede samenwerking serieus met elkaar op willen pakken, dat hier ook geld bij moet. Ik ben daarom blij dat het college hier naar geluisterd heeft en hier deze periode serieus geld voor vrij maakt. De raadsbrede werkgroep Brede Welvaart is net gestart en richting de perspectiefnota willen we een opdracht aan het college geformuleerd hebben. Dit vraagt dus om het met vaart oppakken van deze raadsbrede opdracht en ik kijk er naar uit om dit samen beet te pakken. Mocht er voor de uitvoering van deze opdracht meer nodig zijn, dan ga ik ervan uit dat het college hier ook serieus naar kijkt. Ook is de PvdA blij dat kansengelijkheid in deze begroting binnen veel beleidsterreinen aandacht krijgt. Kansenongelijkheid is een veelkoppig monster en alleen door in al het beleid van de gemeente actief kansenongelijkheid tegen te gaan kunnen we het verschil gaan maken.

Ook is er weer een stap gemaakt om de sustainable development goals beter in de begroting te verwerken. De PvdA hoopt dat daar bij de volgende begroting weer een verdere ontwikkelingsslag in gemaakt wordt. Deze begroting benoemd ook 2 thema’s waar wij vooruit willen lopen op ontwikkelingen die uit Den Haag komen, namelijk het voortvarend oppakken van het uitvoeren van het klimaatakkoord en de veranderingen in de participatiewet, waarbij er meer uitgegaan wordt in van vertrouwen.

Dit ziet de PvdA als voorzichtige stappen om meer vooruitstrevend te worden als Oosterhout. Dit juichen wij toe. Wat de PvdA betreft kan Oosterhout wel wat meer lef, durf en creativiteit gebruiken. We hopen dat hiermee een kentering in een jarenoude cultuur komt. Deze cultuur wordt treffend omschreven in dit boekje met verslagen van de Commissaris van de Koningin van Voorst aan Oosterhout ruim een eeuw (!) geleden. Ik citeer uit de inleiding: “Voorzichtigheid en zuinigheid zijn bij het bestuur troef, min of meer neutraal uitgedrukt. De termen aartsconservatief en pinnig geven beter het oordeel van de Commissaris van de Koningin weer. Hij baseert zijn mening op verschillende beleidsonderdelen. Of het nu gaat om het toezicht op de waterlopen, om aansluiting van moderne nutsvoorzieningen of om de inrichting van het gemeentehuis, het bestuur van de gemeente Oosterhout is afwachtend en laat liever alles bij het oude. Om een uitdrukking van Van Voorst te gebruiken: men laat het hek aan de oude paal hangen.” De PvdA hoopt dat we deze eeuwenoude cultuur nu eens achter ons kunnen laten en dat Oosterhout vaker voorop durft te lopen. Vooruit durft te streven.

Over streven gesproken. De PvdA mist concrete streefcijfers in deze begroting. Er staan wel richtingen in beschreven, maar geen concrete doelstellingen die de gemeente wil halen. Nou, ja, we hebben 1 streven in de begroting kunnen ontdekken, namelijk we willen een daling van het aantal uitkeringsgerechtigden door extra in te zetten op het aan het werk helpen van uitkeringsgerechtigden. Dat kan nog concreter, maar geeft in ieder geval een richting aan welk verschil de gemeente wil maken met en voor Oosterhouters De begroting behandeld per onderwerp 4 elementen: wat willen we bereiken, wat gaan we hiervoor doen, indicatoren en meerjarenbeleid 2024-2026. De PvdA zou daar een vijfde element aan toe willen voegen: wanneer zijn we blij / tevreden? Zo maken we concreet duidelijk waar we als gemeente naar streven en wat de Oosterhouters van de gemeente mogen verwachten. Deze informatie missen we echt in de begroting en daarom dienen we ook samen met het CDA de motie in over betere sturingsinformatie in de begroting. Graag horen we van de andere partijen en het college waar zij naar streven en wanneer zij blij zijn aan het eind van 2023.

De PvdA is blij als er meer vooruitstrevend en met meer ambitie aan de gang wordt gegaan met onze 3 centrale thema’s: een betaalbaar thuis voor iedereen, de Oosterhouter centraal en bestaanszekerheid. Wij noemden deze 3 thema’s al bij de bespreking van het bestuursakkoord. Allereerst een betaalbaar thuis voor iedereen. Zoals te lezen staat in de begroting; “ Er is woningnood. Een groot tekort aan met name betaalbare koop- en huurwoningen leidt ertoe de inwoners die zelfstandige woonruimte zoeken slechts een kleine kans hebben dit te vinden. Door onder meer de grote vraag en het schrale aanbod rijzen de vraagprijzen voor koopwoningen de pan uit. Op aangeboden sociale huurwoningen wordt soms 1400 (!) maal gereageerd.” Dit vraagt om grote urgente en om snel met creativiteit alles uit de kast te trekken om een betaalbaar thuis voor iedereen te realiseren. De gemeente moet meer de regie pakken. En het gaat hierbij niet meer om een woningmarkt maar om volkshuisvesting. De acties die hiervoor in de begroting staan zijn niet genoeg. Er is meer snelheid en meer creativiteit nodig. Op andere plekken, zoals in Eindhoven, zijn ze al aan de slag met flexwoningen, sociale koop voor middeninkomens, nog veel actiever de wet voorkeursrecht gemeenten inzetten en veel steviger het gesprek met projectontwikkelaars te voeren. Wij halen deze creativiteit en ervaring graag naar Oosterhout.

Daarom organiseren wij op 10 november een bijeenkomst met Yasin Torunoglu. Hij was tot maart dit jaar wethouder Wonen in Eindhoven. We hopen dat zoveel mogelijk Raadsleden en wethouders bij deze bijeenkomst aansluiten, zodat we samen vaart kunnen maken met een betaalbaar thuis voor iedereen. Dan de Oosterhouter Centraal We zien dat de gemeente Oosterhout hier al stappen op maakt. Zo was er bij het bestuursakkoord alleen nog maar aandacht voor inflatie bij de gemeente, maar is er inmiddels met enorme snelheid een crisisfonds opgezet om inwoners die in de knel komen te helpen. Ook wordt er ingezet op een cultuuromslag om meer uit te gaan van vertrouwen in onze inwoners en professionals. Dit laatste mag nog wel meer en vraagt blijvende aandacht. We horen nog regelmatig verhalen waarbij er beter maatwerk en vertrouwen toegepast kan en moet worden. Ook vindt de PvdA samen met Oosterhouters aan de slag gaan en burgerparticipatie erg belangrijk en dat we ook hier vooruitstrevend mogen

zijn. We zijn blij om te lezen dat Oosterhout aan de gang wil gaan met Right to Challenge en met de Raadsbrede werkgroep burgerparticipatie willen we op zoek gaan naar nog meer vernieuwende vormen van burgerparticipatie. De PvdA Oosterhout vindt het belangrijk dat Oosterhouters gehoord worden en mee kunnen doen. Daarom dienen wij ook de motie over H19 die oproept om eerst de vragen en behoeften van Oosterhouters in beeld te brengen mee in. En dan voor ons, zeker nu. het allerbelangrijkste thema van bestaanszekerheid en kansengelijkheid. In tijden van enorme inflatie en steeds maar stijgende energieprijzen is extra aandacht nodig voor schulden en armoede. De PvdA is erg blij met het crisisfonds en het doorbraakfonds. Maar de PvdA wil meer ambitie voor het aanpakken van schulden en armoede. Bestaansonzekerheid zorgt voor stress, een slechtere gezondheid, niet mee kunnen doen en voor slechtere kansen voor kinderen. We moeten meer doen dan pleisters plakken en tijdelijk de onzekerheid wegnemen. We moeten de bestaanszekerheid vergroten. We moeten niet alleen compenseren met tijdelijke energietoeslagen, maar ook werken aan duurzamere huizen en een klusbus om blijvend het energie verbruik te verminderen. We moeten niet alleen mensen tijdelijk uit de nood helpen met een crisisnoodfonds, maar we moeten structureel het inkomen van mensen in bestaansonzekerheid verhogen.

In Oosterhout heeft 7,4% van de huishoudens problematische schulden. Dit is redelijk volgens het landelijke gemiddelde. Maar er zijn grote verschillen tussen onze dorpen en wijken. In Den Hout heeft maar 2,5 % problematische schulden, maar in Oosterheide is dit 12% van de huishoudens. Er is meer inzet op de aanpak van schulden nodig, om mensen weer een kans te geven op een zeker bestaan. Ook moet er meer ingezet worden op passend werk. Er zijn nu heel veel banen, maar toch is er een groep mensen die nog niet goed mee kan. Er moet in Oosterhout actiever en positiever ingezet worden op toeleiding naar werk. Volgens het CBS zijn er in Oosterhout in 2021 maar 12 reïntegratietrajecten per 1000 inwoners, terwijl dit in vergelijkbare gemeenten op 16 per 1000 inwoners ligt. Werk draagt bij aan een positief zelfbeeld en meestal ook tot een meer zeker bestaan. Het moet dan ook om kwalitatief goed werk gaan. Want de groep werkenden armen vraagt meer van onze aandacht. Zeker als er kinderen in die gezinnen

opgroeien. Al jarenlang ligt het aantal kinderen in een uitkeringsgezin rond de 5%. En zo’n 10% van de kinderen groeit op in een gezin met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. En dit zijn weer gemiddelden over heel Oosterhout. Ook hier zijn er grote verschillen tussen wijken. Het Rijk streeft naar een halvering van het aantal kinderen die opgroeit in armoede. In deze begroting staat bij de aanpak van (kinder)armoede alleen dat we mensen met schulden eerder willen bereiken, ze willen informeren over het belang van een gezonde financiële situatie en de bekendheid van inkomensondersteunende maatregelen vergroten. Dat is niet genoeg. De PvdA roept het college op om ook naar een halvering van het aantal kinderen en volwassenen in armoede te streven en aan de gang te gaan met een impuls tegen (kinder)armoede en hier bij de perspectiefnota met concrete voorstellen toe te komen. En hier als Oosterhout vooruitstrevend mee aan de slag te gaan. Hiervoor hebben wij samen met de VVD een motie voorbereid en we zijn blij dat alle partijen deze motie mee indienen. Ook goed onderwijs is essentieel in het bevorderen van kansengelijkheid. In Oosterhout neemt het aantal vroegtijdig schoolverlaters de laatste twee jaar toe, terwijl dit landelijk gezien niet de trend is.

Volgens DUO verliet in 2021 2,7% van de Oosterhoutse leerlingen school zonder een startkwalificatie, terwijl dit landelijk gezien met 1,9% een stuk lager lag. We doen het dus als Oosterhout niet goed om onze jongeren een kansrijke start te bieden. Wil dit college extra in gaan zetten op het voorkomen van vroegtijdig schoolverlaten? En hiervoor met voorstellen aan de Raad komen? De PvdA vind ook schoolgebouwen van goede kwaliteit enorm van belang. Een goede en uitdagende schoolomgeving draagt bij tot een sociale spilfunctie in de wijk, een prettige en veilige werkomgeving voor docenten, maar vooral een stimulerende omgeving voor kinderen om zich te ontwikkelen en biedt dus een belangrijke basis om kansenongelijkheid tegen te gaan. Met het concept integraal huisvestingsplan voor scholen wordt een inhaalslag gemaakt met de kwaliteit van onze schoolgebouwen. En dit is hard nodig ook. Scholen die volgens de quick-scan nog 5 tot 10 jaar mee zouden, kunnen niet de meest stimulerende omgeving voor onze kinderen bieden en hebben een slechte luchtkwaliteit en dat baart de PvdA grote zorgen. Wij hebben daarom gevraagd of er meer scholen in de eerste termijn aangepakt kunnen worden en zo de inhaalslag steviger te maken. Scholen tot 60 punten in de eerste termijn meenemen zou om een aanvullende financiering van 47 miljoen vragen. Dat is

natuurlijk behoorlijk fors. Wat kan er nog wel aan extra impuls gegeven worden en meegenomen worden in de eerste termijn van het integraal huisvestingplan (oftewel de komende 5 jaar) om de luchtkwaliteit op de scholen te verbeteren, de duurzaamheid van onze scholen te vergroten en bovenal de ontwikkeling van onze Oosterhoutse kinderen zo goed mogelijk te stimuleren? Wij willen hier als PvdA gaan voor de grootst mogelijke ambitie. Onze scholen en kinderen mogen er niet de dupe van worden dat het integraal huisvestingsplan zo lang op zich heeft laten wachten. Tenslotte nog een laatste punt van zorg. Wij zien in de begroting 2023 een aantal positieve veranderingen ten opzichte van 2022. Maar bij leerlingenvervoer zien wij helemaal geen verandering. Dit is exact dezelfde tekst als de vorige begroting. Informatiepunt Ouders & Onderwijs deed dit jaar een landelijk onderzoek naar de ervaringen van ruim vijfhonderd ouders met leerlingenvervoer. Wat blijkt: de ritten zijn te lang, chauffeurs wisselen te veel en de situatie in de bus is vaak onveilig en stressvol. Het leerlingenvervoer krijgt gemiddeld van ouders een 5. Hoe is de situatie in Oosterhout? En hoe zorgen we dat we met betrekking tot leerlingenvervoer vooruitstrevend blijven? Voorzitter, de PvdA roept op om flink vooruit te streven in Oosterhout.

En dan vooral op het gebied van een betaalbaar thuis voor iedereen, de Oosterhouter centraal en een zeker bestaan. Wij worden blij als Oosterhout hier niet een stap vooruit doet, maar vooruit gaat lopen. Dank u wel, Voorzitter.