Pres_Stikstof_Raad_17012023_RJ.pdf

Informatieavond Stand van zaken stikstof (Roelof K. Janssen (TBB), 17-01-2023)

Agenda informatieavond stikstof • Wettelijk kader • Natura 2000-gebieden • Wat is stikstof, stikstofemissie en stikstofdepositie • Jurisprudentie • Stikstof in de praktijk • Gevolgen Oosterhout

2

Stikstof in drie delen deel 1

3

Deel 1- vóór 29.5.2019 Wettelijk kader – Europa

• Europees recht • Vogelrichtlijn (1979) • Habitatrichtlijn (1992) Richtlijn:

is een verplichting aan de lidstaten tot implementatie binnen de lidstaat

Doelstelling:bescherming van de biologische biodiversiteit in Europa Natura 2000-gebieden (ca. 162), waarvan ca. 118 stikstofgevoelig. Zie Kaartbank Noord-Brabant (kies kaartlaag Natuur, daarna Natuurbeheerplan en dan Rijksbeleidskaart Natura 2000)

Uitvoering: Rechtsinstantie:

Europese commissie Europese Hof

Deel 1- vóór 29.5.2019 Wettelijk kader - Natura 2000-gebieden in omg.

Deel 1- vóór 29.5.2019 Wettelijk kader - Nederland

• Nederlands recht • Rijk: • Wet natuurbescherming, • Besluit natuurbescherming • Regeling natuurbescherming (voorheen Natuurbeschermingswet en Flora en Faunawet)

• Provincie: • Beleidsregels natuurbescherming • Interim omgevingsverordening

• Gemeente: • geen eigen regels; • Wabo en Besluit omgevingsrecht (uitvoering)

Deel 1 – vóór 29.5.2019 Wettelijk kader - Habitatrichtlijn Artikel 6. • Instandhoudingsmaatregelen voor Natura 2000-gebieden 1. De Lid-Staten treffen voor de speciale beschermingszones de nodige instandhoudingsmaatregelen; deze behelzen zo nodig passende specifieke of van ruimtelijke-ordeningsplannen deel uitmakende beheersplannen en passende wettelijke, bestuursrechtelijke of op een overeenkomst berustende maatregelen, die beantwoorden aan de ecologische vereisten van de typen natuurlijke habitats van bijlage I en de soorten van bijlage II die in die gebieden voorkomen.

• Maatregelen om verslechtering tegen te gaan voor Natura 2000-gebieden 2. De Lid-Staten treffen passende maatregelen om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats van soorten in de speciale beschermingszones niet verslechtert en er geen storende factoren optreden voor de soorten waarvoor de zones zijn aangewezen voor zover die factoren, gelet op de doelstellingen van deze richtlijn een significant effect zouden kunnen hebben.

• ZEKERHEID dat er geen significante gevolgen zijn voor Natura 2000-gebieden 3. Voor elk plan of project dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van het gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor zo'n gebied, wordt een passende beoordeling gemaakt van de gevolgen voor het gebied, rekening houdend met de instandhoudingsdoelstellingen van dat gebied. Gelet op de conclusies van de beoordeling van de gevolgen voor het gebied en onder voorbehoud van het bepaalde in lid 4, geven de bevoegde nationale instanties slechts toestemming voor dat plan of project nadat zij de zekerheid hebben verkregen dat het de natuurlijke kenmerken van het betrokken gebied niet zal aantasten en nadat zij in voorkomend geval inspraakmogelijkheden hebben geboden. • Uitzondering in geval groot openbaar belang of sociale of economische redenen 4. Indien een plan of project, ondanks negatieve conclusies van de beoordeling van de gevolgen voor het gebied, bij ontstentenis van alternatieve oplossingen, om dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van redenen van sociale of economische aard, toch moet worden gerealiseerd, neemt de Lid-Staat alle nodige compenserende maatregelen om te waarborgen dat de algehele samenhang van Natura 2000 bewaard blijft.

De Lid-Staat stelt de Commissie op de hoogte van de genomen compenserende maatregelen. 5. Wanneer het betrokken gebied een gebied met een prioritair type natuurlijke habitat en/of een prioritaire soort is, kunnen alleen argumenten die verband houden met de menselijke gezondheid, de openbare veiligheid of met voor het milieu wezenlijke gunstige effecten dan wel, na advies van de Commissie, andere dwingende redenen van groot openbaar belang worden aangevoerd.

Deel 1- vóór 29.5.2019 Wettelijk kader - Wet natuurbescherming

• Artikel 2.7 1. Een bestuursorgaan stelt een plan dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van een Natura 2000-gebied, en dat afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied, uitsluitend vast indien is voldaan aan artikel 2.8. 2. Het is verboden zonder vergunning van gedeputeerde staten een project te realiseren dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van een Natura 2000-gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied. 3. Gedeputeerde staten verlenen een vergunning als bedoeld in het tweede lid uitsluitend indien is voldaan aan artikel 2.8 (zie volgende pag.) 4. Het verbod, bedoeld in het tweede lid, is niet van toepassing op projecten ten aanzien waarvan bij of krachtens enige wettelijke bepaling een besluit is vereist, indien bij of krachtens die wet is bepaald dat dat besluit uitsluitend wordt vastgesteld indien is voldaan aan artikel 2.8.

Deel 1- vóór 29.5.2019 Wettelijk kader - Wet natuurbescherming

• Artikel 2.8 1. Voor een plan als bedoeld in artikel 2.7, eerste lid, of een project als bedoeld in artikel 2.7, tweede lid, maakt het bestuursorgaan, onderscheidenlijk de aanvrager van de vergunning, een passende beoordeling van de gevolgen voor het Natura 2000-gebied, rekening houdend met de instandhoudingsdoelstellingen voor dat gebied. 2. In afwijking van het eerste lid hoeft geen passende beoordeling te worden gemaakt, ingeval het plan of het project een herhaling of voortzetting is van een ander plan, onderscheidenlijk project, of deel uitmaakt van een ander plan, voor zover voor dat andere plan of project een passende beoordeling is gemaakt en een nieuwe passende beoordeling redelijkerwijs geen nieuwe gegevens en inzichten kan opleveren over de significante gevolgen van dat plan of project. 3. Het bestuursorgaan stelt het plan uitsluitend vast, en gedeputeerde staten verlenen voor het project, bedoeld in het eerste lid, uitsluitend een vergunning, indien uit de passende beoordeling de zekerheid is verkregen dat het plan, onderscheidenlijk het project de natuurlijke kenmerken van het gebied niet zal aantasten.

Deel 1- vóór 29.5.2019 Wettelijk kader - diversen

• Natuurvergunning/handhaving: bevoegd gezag Gedeputeerde Staten • Wat is een plan? Voorbeeld bestemmingsplan • Wat is een project? Indien geen sprake is van een plan. - Samenhang plan en project - Grenswaarde: 0,00 mol N/ha/jaar op stikstofgevoelig deel van Natura 2000-gebied

Deel 1- vóór 29.5.2019 Wat is stikstof?

• Element stikstof N ( 1 mol = 14 gram) • Stikstof in de lucht N2. • Stikstof in biologische vorm o.a. ammoniak NH3 • Stikstof na verbranding stikstofoxiden (NO, NO2, NOX) • Droge stikstof (rechtstreekse depositie) • Natte stikstof (uit stikstofdeken geregend) • Verspreiding • Tot wel 200 km van de bron • Ammoniak daalt iets eerder neer dan stikstofoxiden

11

Deel 1- vóór 29.5.2019 Omvang stikstofprobleem Natura 2000-gebieden

• 118 van 162 gebieden stikstofgevoelig (hexagonen van 1 ha). • Schade aan planten en dieren (biodiversiteit) boven de kritische depositiewaarde (kdv) (per gebied)

12

Deel 1- vóór 29.5.2019022 Omvang stikstofprobleem Natura 2000-gebieden

13

Deel 1- vóór 29.5.2019 Omvang stikstofprobleem Natura 2000-gebieden

14

Deel 1- vóór 29.5.2019 Bijdrage sectoren aan stikstofdepositie

• Bijdrage per sector

15

Deel 1- vóór 29.5.2019 Beleid, wetgeving en jurisprudentie

• Vaststellen Programma aanpak stikstof 2015 (ingang 1.7.2015), vermindering stikstof op termijn en herstelmaatregelen op termijn. • Natuurbeschermingswet aangepast (vergunningsgrenzen, vrijstellingsgrenzen, referentiedata en -bepaling) • V.a. 2017 Wet natuurbescherming • Europese Hof van Justitie • Arresten na advies Advocaat generaal

• Raad van State (veel over de Natuurbeschermingswet) en omgevingsvergunningen, waaronder over de referentiesituatie (datum, omvang, etc.) • Rechtbanken

16

Stikstof in drie delen deel 2

17

Deel 2- 29.5.2019 tot 2.11.2022 Jurisprudentie – PAS-uitspraken

• Europese Hof van Justitie • Arrest na advies Advocaat generaal n.a.v. prejudiciële vragen

• Raad van State 29 mei 2019 (Programma aanpak stikstof): • Programma aanpak stikstof 2015 (PAS) mag niet gebruikt worden. • Wettelijke vrijstellingen buiten toepassing laten • Referentiedata-bepalingen buiten toepassing laten • PAS-melders hebben geen vergunning • Extern salderen is in beginsel weer mogelijk • Beweiden en bemesten relevant • Aerius-calculator deugt niet meer

• Rechtbanken (nog beperkte rol) • Gevolg: - een schok met directe ernstige gevolgen! (memo ca. juni 2019 e.v., college, raad, pers) - maatschappelijke onrust - polarisatie - Rijk/Provincies – tijdelijk geen natuurvergunningen, noodbeleid - Gemeente: tijdelijk geen omgevingsvergunning (bouwen/milieu)

18

Deel 2- 29.5.2019 tot 2.11.2022 Wettelijk kader – bouw en milieu

• Koppeling met omgevingsvergunning (bouwen, milieu) • Wabo • Bor, m.n. art. 6.10a • Indien sprake is van een natuuractiviteit mag de omgevingsvergunning niet worden verleend, totdat een positieve verklaring van geen bezwaar van GS Noord-Brabant is ontvangen. • Uitzondering: • Indien afschrift van een aanvraag natuurvergunning bij GS is ontvangen

• Gevolg - Vertraging mogelijk - Stikstofdepositie berekenen - Veel ondersteuning gegeven

Deel 2- 29.5.2019 tot 2.11.2022 Jurisprudentie – uitspraken vervolg

• Raad van State • 20 januari 2021 (Tracébesluit A15 en Logtsebaan Oirschot) • Onjuiste afkapgrens voor effect verkeer in Aerius-calculator (5 km) • Bij intern salderen en netto onder de grenswaarde stikstofdepositie is er geen natuurvergunning (meer) nodig van provincie

• 16 juli 2022 (Westerveld) • Toetsing stikstof met g ebruiksregel is niet toelaatbaar, want is toetsing van activiteit ná vaststelling plan

• 12 Oktober 2022 (Regeling ammoniak en veehouderij-kentallen) • Enkele Rav-kentallen worden in twijfel getrokken en daarmee een natuurvergunning (kan later grote gevolgen hebben)

• Rechtbanken • Volgen hoofdzakelijk de RvS, • maar ook nieuw Rav-kentallen worden in twijfel getrokken

20

Deel 2- 29.5.2019 tot 2.11.2022 Jurisprudentie – gevolgen

• Gevolg uitspraken: - Comm. Remkes: - 1e advies (Niet alles kan) en - 2e advies (Niet alles kan overal)

- Spoedwetgeving, Wet op stikstofreductie - Vergunningen weer gestart, extern salderen mogelijk - Problemen nemen deels toe - Omgevingsvergunning bouwen milieu meestal weer mogelijk mits voldoende referentie (veel rekenen, dossieronderzoek, overleg). - Comm. Hordijk: - advies (Niet uit de lucht gegrepen) over meten en rekenen stikstofdepositie.

- Comm. Remkes: - 3e advies (Wat wel kan)

21

Deel 2- 29.5.2019 tot 2.11.2022 Gevolgen praktijk

• Aerius-calculator (AERIUS | Rekeninstrument voor de leefomgeving) – rekenmachine voor stikstofverspreiding (afkapgrens 25 km) • PAS-melder (GS bevoegd gezag) - Intern salderen: referentiesituatie verrekenen binnen eigen perceel - Extern salderen: stikstofdepositie vanwege locatie elders verrekenen met stikdepositie op eigen perceel (na afroming 30 % op emissie). - Referentiesituatie plan: feitelijke, legale, planologische situatie voor besluit - Referentiesituatie project: soms situatie vóór 1994 (Vogelrichtlijn) of 2004 (Habitatrichtlijn) dan wel de datum dat Natura 2000-gebied is vastgesteld én voor zover de vergunde activiteiten nog aanwezig en vergund zijn (zie aanwijzingsdata site www.BIJ12.nl) • Borgen in een plan of project? Zo ja hoe?

22

Deel 2- 29.5.2019 tot 2.11.2022 Gevolgen praktijk

• Vier voorbeelden van toets met en zonder referentiesituatie

23

Deel 2- 29.5.2019 tot 2.11.2022 Gevolgen praktijk

• Voorbeelden bepalen referentiesituatie indien b.v. Natura 2000-gebied De Biesbosch (1996) bepalend is of de Langstraat Waalwijk (2004)

24

Deel 2- 29.5.2019 tot 2.11.2022 Gevolgen praktijk

• Voorbeeld stikstofdepositie als functie van de afstand (illustratief trend)

25

Deel 2- 29.5.2019 tot 2.11.2022 Wettelijk kader - Bouwvrijstelling (1.7.2021)

• Artikel 2.9a Wet natuurbescherming De gevolgen van de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden die wordt veroorzaakt door bij algemene maatregel van bestuur aangewezen activiteiten van de bouwsector, worden buiten beschouwing gelaten voor de toepassing van artikel 2.7, tweede lid. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden gesteld.

• Artikel 2.5 Besluit natuurbescherming Als activiteiten van de bouwsector als bedoeld in artikel 2.9a van de wet worden aangewezen: a. het verrichten van een bouwactiviteit of een sloopactiviteit die het feitelijk verrichten van bouw- of sloopwerkzaamheden aan een bouwwerk betreft, met inbegrip van de daarmee samenhangende vervoersbewegingen; b. het aanleggen, veranderen of verwijderen van een werk, met inbegrip van de daarmee samenhangende vervoersbewegingen. Let op: niet vrijgestelde activiteiten moesten al worden meegenomen.

Stikstof in drie delen deel 3

27

Deel 3 – 2.11.2022 en verder Jurisprudentie 2.11.2022 (Porthos)

• Beknopt • De bouwvrijstellingsregeling is strijdig met de Habitatrichtlijn. De regeling moet buiten toepassing worden gelaten. • Geen zekerheid dat de toegepaste maatregelen voldoende reductie bieden bij elk Natura 2000-gebied (gemiddelde aanpak versus gebiedsaanpak) • Geen zekerheid van effect van alle maatregelen

• Gevolg a.

Gaat direct in

b.

Stikstofberekeningen baseren op gebruiksfase én realisatiefase

c.

Niet ieder plan of project of andere activiteit zal kunnen voldoen

d.

Meer borgen in planregels en/of bouwvoorschriften

Deel 3 – 2.11.2022 en verder Gevolgen praktijk

• Plannen en projecten opnieuw toetsen op stikstof • Projecten met vergunning (“drempellijst”) • Projecten zonder vergunning (“drempellijst”) • Weer meer rekenen aan stikstof (Aerius) • Soms andere fasering nodig • Project of deelproject • Borging • Ondersteuning bedrijven indien gevraagd • Afwachten Landbouwakkoord (streven Min. ca. maart 2023) !!! • Gebiedsplannen landbouw en natuur (!): NPLG

Deel 3 – 2.11.2022 en verder Gevolgen praktijk - berekenen

• Locatie (puntbron of oppervlaktebron) • Aantal verkeersbewegingen (gebruik en realisatie), lengte rijlijn bepaald mede stikstofemissie. • Mobiele werktuigen: • Vermogen (in kW of per kW-klasse) • Type stageklasse I t/m V (heeft bepaalde emissiewaarde) • Brandstofverbruik (lt/uur) • AdBlue-toevoeging (lt/uur), vermindert stikstofoxide maar toename ammoniak • Draaiuren (actief en stationair)

• Periode van activiteit (jaar) • Bij stalsystemen op basis van huisvestingsysteem (Rav-code)

Communicatie • VOORAF - ZEKER – ALTIJD • Intern: Relevante teams zijn ingelicht (memo’s presentaties) en college (en nu raad) • boodschap: Wees voorbereid, laat plannen/projecten toetsen en analyseren op risico’s. • Extern: eisen onderzoek en borging • Bij nieuwe ontwikkelingen: info teams/college/raad

• Is het voor Oosterhout haalbaar? • JA, met inspanning en evt. met extern salderen.

Vragen?

32

Websites •

Uitspraken •

Uitspraak 201600614/3/R2, 201600617/3/R2, 201600618/3/R2, 201600620/3/R2, 201600622/4/R2, 201600630/3/R2 - Raad van State (RvS 29.5.2019 nr. 1603) Uitspraak 201506170/2/R2, 201506807/4/R2, 201506815/3/R2 en 201506818/3/R2 - Raad van State (RvS 29.5.2019 nr. 1604) Uitspraak 201702813/1/R3 - Raad van State (Tracébesluit A15 20.1.2021) Uitspraak 201907142/1/R2 - Raad van State (Logtsebaan Oirschot 20.1.2021) Uitspraak 201907146/1/R2 - Raad van State (Logtsebaan-2 Oirschot 20.1.2021) Uitspraak 202000647/1/R3 - Raad van State (Westerveld, 21.7.2021) Uitspraak 202106901/1/R2 - Raad van State (Utrecht Rav-kentallen versus CBS/mest 12.10.2022) Uitspraak 202107079/1/R4 - Raad van State (Porthos Rotterdam 2.11.2022)

• • • • • • •

•

Commissie Remkes • • •

•

Commissie Hordijk •

•

Niet alles kan - Eerste advies Adviescollege Stikstofproblematiek | Rapport | Rijksoverheid.nl (25.9.2019) Niet alles kan overal | Rapport | Rijksoverheid.nl (juni 2020) Wat wel kan: Uit de impasse en een aanzet voor perspectief | Rapport | Rijksoverheid.nl (5.10.2022 Adviescollege ‘meten en berekenen’: stikstofmodellen voldoende betrouwbaar | Nieuwsbericht | Aanpak Stikstof (Niet uit lucht gegrepen; Adviescollege Meten en Berekenen, 5.3.2020)

Diversen • • • •

www.bij12.nl (Bij12 met veel informatie over natuur en stikstof) www.brabant.nl (IOV met eisen voor veehouderijen en natuur, beleidsregels natuurbescherming, informatie) Aanpak verminderen stikstofuitstoot in het kort | Aanpak stikstof | Rijksoverheid.nl (Maatregelen Rijk) NPLG: Nationaal Programma Landelijk Gebied: gebiedsgericht werken aan natuur, water en klimaat | Omgevingswet | Rijksoverheid.nl (startnotitie Min LNV)

33

Divers - Ambtelijke antwoorden CDA-fractie - Voorbereidingsdocument

34