Geredigeerd nr. 19

09-06-2021 5.1,2,e

N014675

.1,2,e

College van B&W Postbus 10150 4900 GB OOSTERHOUT

5.1,2, e

5.1,2,e

Datum 8 juni 2021 Waalwijk Locatie Onze referentie Mdw/CvK068.2021 Nadere motivering zienswijze Onderwerp vergunning “Windpark Energiepark A59"

5.1,2,e

T

DIU

KMDUNLZU

Geacht college, Op 12 april heeft u besloten een ontwerp omgevingsvergunning af te geven voor de bouw van twee windmolens als onderdeel van het Energiepark A59. Vanaf 15 april tot en met 26 mei 2021 heeft de ontwerp omgevingsvergunning ter inzage gelegen. In deze periode hebben wij een pro forma zienswijze ingediend. Deze zienswijze motiveren wij ais volgt. Eerst gaan we in op de ontwerp omgevingsvergunning (hierna; ontwerpbesluit) en de impact van dit besluit op onze patiënten van de5.1,2,e Vervolgens beschrijven we het ziektebeeld van mensen met de ziekte van Huntington. Ten derde bespreken we de gezondheidseffecten door slagschaduw van de windmolens op onze patiënten. En tenslotte gaan we in op de gezondheidseffecten door het geluid van de windmolens. 1.

Geen goede ruimtelijke ordening - ontwerpbesluit

Het ontwerpbesluit maakt het mogelijk om 2 windmolens te plaatsen met een hoogte van 235 meter, waarvan de dichtstbijzijnde is geprojecteerd op een afstand is een zorglocatie van De|12e van 1060 meter van de512e 5.1,2,e Hoewel wij begrijpen dat de gemeente Oosterhout een grote duurzaamheidsopgave heeft en windmolens een bijdrage leveren aan het opwekken van duurzame energie, willen wij onze zorgen en bezwaren uiten in deze zienswijze tegen het ontwerpbesluit. Op donderdag 20 mei jl. heeft onze bestuurder 5.1,2,e 5.1,2,e en uw ambtenaren gesproken met wethouder5126 5.1,2,e In dat gesprek heeft onze bestuurder haar de heren en 5.1,2,e zorgen ook geuit. Onze zorgen richten zich vooral op de gezondheidseffecten van de windmolens op onze patiënten van de512e 5.1,2,e

I

Wij vrezen voor de impact van de twee windmolens op de gezondheid van onze patiënten door de geluidhinder en de slagschaduw. Daarbij is met name ook het ziektebeeld van de ziekte van Huntington van belang. Wij zien in de ruimtelijke onderbouwing en de uitgevoerde onderzoeken niet dat hier aandacht voor is

geweest. Verder is in uw (ontwerp) Omgevingsvisie het belang van een gezonde leefomgeving als een van de kernpunten benoemd. Bij dit ontwerpbesluit is naar onze mening het effect van het plaatsen van een windmolen op een gezonde leefomgeving niet in beeld gebracht en meegewogen. Wij zien dit graag nader gemotiveerd. Hoewel aan alle wettelijke normen voor het plaatsen van een windmolen wordt voldaan, is er naar onze mening geen sprake van een goede ruimtelijke ordening. Het ontwerpbesluit leidt immers tot een onevenredige aantasting van een goed woon- en leefklimaat van onze patiënten en heeft effect op hun gezondheid. Al met a! is naar onze mening het belang van de patiënten van de dan ook onvoldoende meegewogen bij het ontwerpbesluit en wordt daarmee niet voldaan aan artikelen 3:2 en 3:4 van de Algemene wet bestuursrecht (hierna Awb). Op grond hiervan dient een bestuursorgaan bij de voorbereiding van een besluit aile relevante feiten en belangen te vergaren en vervolgens af te wegen.

Verder concluderen wij dat wij geen kennis hebben kunnen nemen van alle onderzoeken die aan dit besluit ten grondslag worden gelegd. De raad heeft in de vergadering van 31 maart 2021 een positief besluit genomen over de ontwerp verklaring van geen bedenkingen voor de twee windmolens, maar heeft ook een motie aangenomen. Deze motie is erop gericht een onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren naar de uitwerking van de laagfrequente geluidsgolven van windturbines met een tiphoogte van 235 m op de gezondheid van omwonenden. De uitkomsten van dat onderzoek dienen beschikbaar te worden gesteld aan de raad voorafgaand aan of gelijktijdig met het aanbieden van het voorstel over de definitieve verklaring van geen bedenkingen windpark A59. TNO voert dit door de raad gevraagde onderzoek uit.

Aangezien wij dit onderzoek niet kunnen betrekken in onze zienswijze, is er naar onze mening geen sprake van een zorgvuldige besluitvormingsprocedure en wordt niet voldaan aan artikelen 3:2 en 3:4 van de Awb. Uw college kan pas tot besluitvorming overgaan, indien een ieder kennis heeft genomen van het TNO onderzoek en dit kan betrekken bij het opstellen van een zienswijze. Hierdoor is sprake van een motiveringsgebrek op grond van artikel 3:47 van de Awb. We verzoeken u om de hierboven genoemde gebreken te herstellen en het belang van de te betrekken bij uw besluitvorming, zodat wordt voldaan aan de artikelen 3:2,3:4 en 3:47 van de Awb. Wij verzoeken u verder de aangevraagde omgevingsvergunning voor de windmolen op een afstand van 1060 m van de niet te verlenen, aangezien geen sprake is van een goede ruimtelijke ordening.

2

2.

De leefomgeving van mensen met ziekte van Huntington

van een patiënt De leefomgeving, en daarmee de locatie van de met de ziekte van Huntington is van belang. Dat lichten we toe. We gaan eerst in op de kenmerken van de ziekte, de omgevingsprikkels in relatie tot de ziekte en tot slot de locaties waar de zorg aan deze patiënten wordt aangeboden. 2.1 Kenmerken ziekte van Huntington

De ziekte van Huntington is een vreselijke en mensonterende ziekte. De symptomen lijken op een combinatie van Alzheimer, Parkinson en ALS. Huntington is een erfelijke ziekte die ontstaat door een DNA mutatie in het gen coderend voor hethuntingtine

eiwit. Bij de ziekte gaan deze eiwitten klonteren in hersencellen1. Hierdoor functioneren de hersencellen niet meer goed, leidend tot achteruitgang in het geheugen en de motoriek of tot psychische problemen. Vanaf het moment van de eerste klachten leeft de patiënt gemiddeld nog 17 jaar. Voor Huntington bestaat geen genezing. Er zijn drie grote veranderingen waar te nemen bij een patiënt op het gebied van bewegingen, gedrag en de cognitieve functies.

Patiënten met deze ziekte lijken vaak rusteloos en zenuwachtig. Subtiele bewegingen worden gevolgd door bewegingsonrust in het gezicht en de ledematen, kleine vnj snelle bewegingen of rukjes, een grimas, dronkenmansgang en vermindering van het evenwichtsgevoel. In een later stadium zien we bij patiënten doelloze en onwillekeurige bewegingen van de ledematen, het hoofd en daarna ook van de romp. Het spreken en slikken kan ernstige problemen opleveren. Daarbij treden stoornissen op in het autonome (onwillekeurige) zenuwstelsel op. Het totaal van veranderingen leidt uiteindelijk tot een afhankelijkheid in algemeen dagelijks functioneren2. Ten tweede treden er ook veranderingen op in het gedrag. Denk aan gebrek aan zelfbeheersing, stoornissen in de impulscontrole, ontremming op velerlei gebied, bijvoorbeeld in de omgang met mensen, tijdens het autorijden en in de seksualiteit. Ook heeft iemand met de ziekte van Huntington soms veel meer behoefte aan roken of drinken. Of aan beide. Naast al deze gedragsveranderingen zijn ook denk en sterrTngsstoornissen te zien. Veel voorkomend zijn depressies, angst achterdocht, dwanggedachten en dwanghandelingen, en plein - en smetvrees. En soms zijn er ook allerlei psychotische verschijnselen, zoals wanen en hallucinaties en SEizofrenie.

1 Door deze mutatie krijgt het eiwit een langere reeks van glutamine (Q) aminozuren (poiyQ), wat het gevolg is van de verlengde reeks CAG repeats in het coderende gen. Wanneer de reeks de 36-38 Q's overschrijft krijgt de gendrager de ziekte. Hoe langer de reeks, hoe eerder en heftiger de ziekte zich openbaart. 2 5.1,2, e

RA. Huntington's disease: a clinical review. Orphanet J Rare dis 2010

3

En ten slotte zie je een achteruitgang in de zogeheten cognitieve functies, zoals het geheugen en de oordeelsvorming. In de praktijk blijkt dat er veelal een verhoogde prikkelbaarheid ontstaat die kan uitgroeien tot hevige agressie, meestal door kleine zaken veroorzaakt. Patiënten verliezen het overzicht. Met een afname van aandacht kunnen zij zich slechter concentreren en minder oriënteren. Het inschatten van de gevaren in en buitenshuis verminderd. Het ziekte-inzicht neemt veelal af, De zorg wordt allereerst thuis gegeven al dan niet in combinatie met dagbehandeling. Uiteindelijk is voor veel patiënten opname niet te vermijden.

2.2 Omgevingsprikkels

Prikkels leiden bij patiënten met Huntington tot stress en daarmee tot een achteruitgang van hun toestand. In de praktijk blijkt dat er bij patiënten met Huntington veela! een verhoogde prikkelbaarheid ontstaat die kan uitgroeien tot hevige agressie. Regelmaat en voorspelbaarheid bepalen het functioneren van de patiënt. Alles wat onvoorspelbaar is, levert stress op. Een van basisvoorwaarden bij de zorg voor patiënten met de ziekte van Huntington is daarom een duidelijke structuur in een rustige omgeving, waar stress factoren maximaal zijn uitgebannen. De woonomgeving voor patiënten met de ziekte van Huntington is erg bepalend voor de ernst van de uiting van symptomen en medebepalend voor de progressie van de ziekte. Stress in welke vorm dan ook, zoals een onrustige omgeving wat betreft geluid en licht moet voorkomen worden. Dit blijkt uit zowel onderzoek als de praktijk.

2.3 Locaties Huntingtonzorg Er zijn in Nederland drie expertisecentra voor Huntington: een daarvan is de in Raamsdonkveer. Zij bieden samen de zorg aan ruim 90% van de patiënten met Huntington die een beroep doen op zorg met verblijf. Voor deze expertisecentra is duidelijk gekozen voor een situering in de luwte van de samenleving met zoveel mogelijk vrijheid en zo weinig mogelijk stressfactoren en prikkels. Voor de gespecialiseerde Huntingtonzorg bestaan in Nederland lange wachtlijsten. Ongeveer 200 patiënten per jaar verblijven intramuraal, zij hebben meestal de ziekte in een gevorderd stadium. Ongeveer twee keer zoveel patiënten krijgen extramurale gespecialiseerde Huntingtonzorg, zij verkeren meestal in het tussenstadium. Nog eens circa 1.100 mensen verkeren in een van de voorliggende ziektestadia. Daarnaast zijn er nog ongeveer 8.000 risicodragers, die 50% kans hebben de ziekte te krijgen. Jaarlijks sterven er zo'n 75 mensen aan Huntington en dat aantal groeit. Veelal zijn mensen nog jong als zij overlijden. De helft van de patiënten overlijdt voor het zestigste levensjaar (zie figuur 1).

4

14 12 10

]

5.1,2,e

8 6 4 2

11

• I

0

15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90

20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95

Figuurl Leeftijd bij overlijden 2017

Voor Huntington bestaat geen medicijn. De zorg voor deze kwetsbare groep patiënten is dus duurzaam nodig. Op basis van de overlijdensstatistiek kan worden afgeleid op welke leeftijd cliënten gebruik gaan maken van intramurale zorg. Op basis daarvan en de omvang van de intramurale zorg kunnen we ook de prognose voor de Huntingtonzorg in Nederland vaststellen (zie figuur 2). Duidelijk is dat we zeer zorgvuldig met de schaarse gespecialiseerde capaciteit voor deze zorg moeten omgaan. De is een van de drie locaties in Nederland waar deze gespecialiseerde zorg wordt gegeven en waar de omgeving ook zoveel mogeiijk beschermd moet worden tegen omgevingsprikkels. 250 200 150

i1

t

t

!

! i

I

11

giii

100 50

o

I a$ $8 9’© V9zv V9nD 9nS 96® V99Aa} V V9 $‘ 97 9 © ■ 18-24 ■ 25-34 «35-44

•45-54

B 55-64

65-74

9 >$ 75-84

85-eo

Figuur 2 Prognose Huntingtonzorg met verblijf per cohort

3.

Hinder en gezondheidseffecten door slagschaduw

De draaiende rotoren van windturbines werpen een bewegende schaduw op hun rekening omgeving. Uit de ruimtelijke onderbouwing blijkt dat de moet houden met minimaal 6 uur slagschaduw per jaar. Wij zijn van mening dat deze slagschaduw tot ongewenste omgevingsprikkels leidt voor onze patiënten. Indien wordt besloten de windmolens toch te vergunnen, verzoeken wij u op grond van artikel 3.12, tweede lid van de Activiteitenregeling, maatwerkvoorschriften te

5

stellen om slagschaduw voor de hieronder nader toe.

geheel te voorkomen. Wij lichten dat

Het is algemeen bekend dat ‘slagschaduw’ als hinderlijk kan worden ervaren voor omwonenden. In de ruimtelijke onderbouwing wordt dat ook bevestigd (zie paragraaf 5.3.1). In de milieuwetgeving zijn voorschriften opgenomen om hinder door slagschaduw te beperken. In het Activiteitenbesluit staat hoe vaak en hoe lang per dag de slagschaduw van een windturbine de gevel van een gevoelig gebouw mag raken. De is ook een gevoelig gebouw en dient dus beschermd te worden tegen slagschaduw.

In de Activiteitenregeling is in artikel 3.12, eerste lid, geregeld dat een windturbine van een automatische stilstandvoorziening voorzien moet zijn, als: de afstand tussen de windturbine en het gevoelige gebouw minder dan twaalf maal de rotordiameter bedraagt; en de slagschaduw gemiddeld meer dan 17 dagen per jaar gedurende meer dan 20 minuten per dag kan optreden.

Een automatische stilstandvoorziening moet ervoor zorgen dat de duur van de hinder binnen de norm blijft. De ligt op een afstand van 1060 m van een van de twee geprojecteerde windmolens, wat dus minder is dan 12 maal de rotordiameter van de te vergunnen 126 meter. Verder blijkt uit de bijlagen van het slagschaduwonderzoek dat de dicht tegen de contour ligt van 6 uur slagschaduw per jaar. Het is dus aannemelijk dat patiënten van de gedurende ca 6 uren per jaar hinder ondervinden.

Hoewel er op basis van artikel 3.12, eerste lid, van de Activiteitenregeling een stilstandvoorziening dient te zijn, vragen wij ons af of dit voldoende is. De prikkels en bijbehorende stress die de slagschaduw met zich meebrengt, heeft effect op de gezondheid en progressiviteit van het ziekteverloop bij onze patiënten.. Naar onze mening is daarom een stilstandvoorziening, uitgaande van meer dan 6 uur slagschaduw per jaar onvoldoende. Het bevoegd gezag kan op basis van artikel 3.12, tweede lid, van de Activiteitenregeling met betrekking tot het in werking hebben van een windturbine aanvullend maatwerkvoorschriften stellen ten behoeve van het voorkomen of beperken van hinder door slagschaduw. Naar onze mening is hier sprake van en dient de slagschaduw in zijn geheel voorkomen te worden.

4.

Geluidhinder en gezondheidseffecten

We maken ons zorgen over de geluidseffecten van de windmolens op de gezondheid van onze patiënten. Naar onze mening zijn de gezondheidseffecten van de bewoners van de onvoldoende onderzocht. We voeren daarvoor drie argumenten aan:

6

Geluidhinder is een omgevingsprikkel en heeft daardoor effect op de progressiviteit van de ziekte van Huntington. 2. Er is al sprake van een geluidsbelasting door (de verbreding van) de A27 voor de Het windpark zorgt voor een onacceptabele cumulatieve geluidsbelasting van 57 dB(A). 3. Het onderzoek van TNO naar laagfrequent geluid is nog niet afgerond en beschikbaar. De resultaten van het onderzoek dienen meegewogen te worden bij het besluit. 1.

Deze drie argumenten lichten we hieronder nader toe. Geluid is een omgevingsprikkel

Zoals al eerder bij de beschrijving van de ziekte van Huntington, is de woonomgeving voor patiënten erg bepalend voor de ernst van de uiting van symptomen en medebepalend voor de progressie van de ziekte. Uit onderzoek en praktijk is gebleken dat een patiënt gebaat is bij een rustige omgeving en prikkels als geluid voorkomen worden. In het Activiteitenbesluit Milieubeheer zijn de geluidsnormen bepaald voor de maximaal toelaatbare geluidbelasting (met extra weging voor de avond en nacht). Deze normen zijn er ter bescherming van het woon- en leefklimaat van mensen die nabij een windturbine wonen. De wettelijke geluidnorm is 47 Lden en 41 Lnight. Deze normen zijn gebaseerd op onderzoek van TNO (2011) naar de ervaren hinderlijkheid van windturbinegeluid in vergelijking met andere geluidbronnen en waarbij een afweging is gemaakt tussen de voordelen van windenergie en hinder die omwonenden ondervinden. Het zijn dus geen normen die de gezondheid van omwonenden beschermen.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft in 2018 in haar Richtlijn dmaevinasaeluid een gezondheidskundige advieswaarde voorgesteld voor .. ‘8 ‘8-8 windturbines. Deze bedraagt 45 Lden en is dus strenger dan de wettelijke norm uit het Activiteitenbesluit. Het is naar onze mening voor onze patiënten noodzakelijk om deze advieswaarden toe te passen. Naar onze mening is er immers geen sprake van een goed woon- en leefklimaat en geen goede ruimtelijke ordening, ondanks dat aan de wettelijke normen van het Activiteitenbesluit wordt voldaan.

Cumulatieve geluidsbelasting

Aangezien de dichtbij de rijkswegen A27 en A59 ligt, is de cumulatie met de geluidsbronnen van het wegverkeer van belang. De geplande aanpassing aan de A27 overeenkomstig een Tracébesluit leidt volgens de ruimtelijke onderbouwing voor een toename van 16% extra verkeer over de Statendamweg in Oosterhout. De verkeersgegevens van de Statendamweg zijn gebaseerd op tellingen uit 2018. We vragen ons hierbij af of deze tellingen, die ten grondslag worden gelegd aan de etmaalintensiteiten, drie jaar later in 2021 nog wel representatief zijn.

7

Uit tabel 5.3 in de ruimtelijke onderbouwing blijkt dat de cumulatieve dB(A) is. Deze geluidsbelasting in de toekomstige situatie voor de512e situatie wordt als geel gemarkeerd, wat een matige kwaliteit van de akoestische omgeving betekent. Een matige akoestische leefomgeving voor een patiënt en heeft een groot gezondheidseffect. Dit bevestigt bewoner van de ook dat het ontwerpbesluit een negatieve impact heeft op een goed woon- en zal dit leiden tot een progressievere leefklimaat. Bij patiënten van de ontwikkeling van de ziekte van Huntington. Onderzoek naar laagfrequent geluid

Er is in Nederland nog niet zoveel onderzoek gedaan naar de gezondheidseffecten van (laagfrequent) windturbinegeluid. Echter, de zorg en de vraag zijn er wel door (toekomstige) omwonenden van windmolenparken. Voor veel mensen is laagfrequent geluid niet direct waarneembaar. Degenen die het wel waarnemen, kunnen daar veel last van hebben. Er worden momenteel ook verschillende onderzoeken, waaronder door TNO in opdracht van uw raad, uitgevoerd naar de gezondheidseffecten die met name het laagfrequent geluid met zich mee kan brengen. Wij menen dat dit onderzoek onderdeel moet uitmaken van de stukken die ten grondslag worden gelegd aan het besluit en voor een ieder ter inzage moet worden gelegd. Is dat niet het geval, dan wordt niet voldaan aan de artikelen 3:2, 3:4 en 3:47 van de Awb. Er is immers geen sprake van een zorgvuldige voorbereiding van het besluit en er is sprake van een motiveringsgebrek. Gelet op het bovenstaande concluderen we dat met dit ontwerpbesluit geen sprake is van een goede ruimtelijke ordening. Het ontwerpbesluit leidt tot aantasting van een goed woon- en leefklimaat door de grote gezondheidseffecten voor de patiënten van de Wij hebben verder vastgesteld dat geen sprake is van een zorgvuldige voorbereidingsprocedure nu het belang van onze patiënten in niet is meegewogen en het TNO onderzoek naar de de gezondheidseffecten (nog) niet ter inzage is gelegd.

Wij verzoeken u daarom de aangevraagde omgevingsvergunning voor de twee windmolens niet op deze locaties te verlenen. Indien u de omgevingsvergunning wel verleend, verzoeken wij u maatwerkvoorschriften te stellen die zowel de slagschaduwhinder als de geluidhinder voorkomt of verder beperkt.

Hoogachtend, 5.1,2,e

31,2e

8

5.1,2,e 5.1,2,e

5.1,2,e

5.1,2,e

5.1,2,e

\