Bijlage 2 Beleidsplan schuldhulpverlening
Tekst van het document
2021 - 2024
BELEIDSPLAN SCHULDHULPVERLENING Tijdig, Treffend met Toewijding en Trots
Inhoudsopgave Voorwoord ............................................................................................................................... 5 1
INLEIDING............................................................................................................................... 9 1.1 Leeswijzer....................................................................................................................... 9
2
WAT HEBBEN WE GEDAAN?................................................................................................. 11 2.1 Preventie....................................................................................................................... 11 2.2 Vroegsignalering........................................................................................................... 11 2.3 Schuldhulpverlening..................................................................................................... 12 2.4 Samenwerking.............................................................................................................. 15
3
WAAR MOETEN WE REKENING MEE HOUDEN?.................................................................. 17 3.1 Wetswijziging Schuldhulpverlening. ............................................................................ 17 3.2 Wetswijziging Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind (Ags)............................... 17 3.3 Wet vereenvoudiging beslag vrije voet (Wvbvv)............................................................ 17 3.4 Nieuwe Wet Inburgering............................................................................................... 18 3.5 Wet op privacy. ................................................................................................................ 18 3.6 Visie Sociaal Domein....................................................................................................... 18 3.7 Integraal beleid . ............................................................................................................. 19 3.8 Toegang Sociaal Domein................................................................................................. 19
4
WAT KOMT ER OP ONS AF?. ................................................................................................. 21 4.1 Omvang problematiek. ................................................................................................. 21
4.1.1 Geregistreerde schulden..................................................................................... 21
4.1.2 Onzichtbare schulden.......................................................................................... 22
4.1.3 Vroegsignalering betalingsachterstanden.......................................................... 22
4.2 Coronacrisis.................................................................................................................. 22
4.2.1 Wijziging populatie als gevolg van Covid-19....................................................... 22
4.3 Impact........................................................................................................................... 23 4.4 Risicogroep. .................................................................................................................. 24 4.5 Armoede en schulden................................................................................................... 24 5
WAT WE WILLEN BEREIKEN EN WAT WORDT DE STAD ER BETER VAN?. ......................... 27 5.1 Visie ............................................................................................................................. 27 5.2 Missie............................................................................................................................ 27 5.3 Ambitie voor de komende jaren.................................................................................... 27 5.4 Doelen........................................................................................................................... 29
6
WAT GAAN WE DOEN?. ......................................................................................................... 31 6.1 We informeren over het belang van het hebben en houden van een gezonde financiële situatie. (preventie)........................................................................ 33
6.2 We dragen bij aan het vergroten van financiële zelfredzaamheid (preventie)............. 33 6.3 We helpen bij het voorkomen van (het verergeren van de) schulden of het maken
van nieuwe schulden (preventie).................................................................................. 36
6.4 We bereiken meer inwoners met beginnende betaalproblemen (vroegsignalering)......................................................................................................... 37 6.5 We bieden passende hulp en ondersteuning bij het beheersbaar maken en
oplossen van schulden (curatieve schuldhulpverlening)............................................. 39
6.6 Beleidsregels Schuldhulpverlening. ............................................................................ 43 6.7 Verordening................................................................................................................... 43 6.8 Uitvoeringsplan............................................................................................................. 44 6.9 Monitoren & Meetbaar.................................................................................................. 44 6.10 Evaluatie en actualisatie............................................................................................... 44 7
WAT MAG HET KOSTEN?....................................................................................................... 47 7.1 Beleidswijzigingen........................................................................................................ 47
7.1.1 Vroegsignalering. ................................................................................................ 47
7.1.2 Aanbestedingen en inkooptrajecten. .................................................................. 47
7.1.3 Onderzoek, kennisdeling en productontwikkeling. ............................................ 47
7.1.4 Stijging hulpvragen i.v.m. coronacriris............................................................... 47
7.2 Prognose....................................................................................................................... 48
7.2.1 Begroting 2021. ................................................................................................... 48
8
BRONNENLIJST.................................................................................................................... 51
9
BIJLAGEN Bijlage I
Evaluatie beleidsplan 2017.................................................................................. 53
9.1
Inloopspreekuur Burgeradviseurs en Budgetcoaches....................................... 55
9.2
Inloopspreekuur Budget Advies Centrum (BAC)................................................ 55
9.3
Online contact via www.schuldendebaas.nl. ...................................................... 56
9.4
155 Help een bedrijf, hulploket voor zelfstandige ondernemers....................... 56
9.5
Financiën............................................................................................................. 56
Bijlage II Taakomschrijving Vrij toegankelijke voorzieningen............................................ 57 Bijlage III Processchema Vroegsignalering. ....................................................................... 59 Bijlage IV Instrumenten en producten schuldhulpverlening.............................................. 60 Bijlage V Processchema NVVK........................................................................................... 64
Kijk goed hoe lang je financiële polsstok is en hoe hoog je ermee kunt springen.
Beleidsplan behorende bij raadsnota zaaknummer 267978 Sociaal Domein Beleid Juni 2021
Voorwoord De meeste mensen hebben schulden. Als je een hypotheek hebt afgesloten of je hebt een auto of een wasmachine op krediet gekocht, dan heb je een schuld. De meeste mensen kunnen die kredieten gelukkig ook met rente terug betalen. Het probleem ontstaat als dat, om wat voor
n
reden dan ook, niet meer lukt. Dan wordt die schuld problematisch. Mensen met problematische schulden, praten daar liever niet over. Dat is heel begrijpelijk. Niemand is er trots op dat de rekeningen zich opstapelen en dat je ze niet kunt betalen. Maar daar ligt ook meteen de valkuil. Als je er met niemand over praat, als je het probleem in je eentje probeert op te lossen, lukt dat niet altijd. Dan kan het probleem zo groot worden dat het onoplosbaar lijkt. In Nederland heeft één op de vijf gezinnen te maken met een flinke schuld die voor problemen zorgt en er is geen reden om aan te nemen dat het in Oosterhout anders is. Het gemiddelde bedrag van die schuld ligt rond de veertigduizend euro. Je zult maar een gezin draaiende moeten houden met op de achtergrond een schuldenlast van tienduizenden euro’s. De oorzaken waardoor schulden ontstaan zijn net zo divers als het leven zelf. Soms valt er ineens een deel van het inkomen weg. Mensen verliezen hun baan, zelfstandige ondernemers zitten ineens met minder opdrachten. Maar ook andere ‘live events’ zoals een echtscheiding of de geboorte van een kind kunnen een trigger zijn, die tot geldproblemen leidt. Door de coronacrisis wordt het er allemaal nog veel ingewikkelder op. We hebben in Oosterhout een goed werkend systeem van schuldhulpverlening.
Er zijn veel gedreven medewerkers van de gemeente en de maatschappelijke partners in touw om mensen met geldzorgen te ondersteunen. Ze doen meer dan de wet- en regelgeving van ze vraagt. Ze willen er zijn voor onze kwetsbare inwoners en ze leveren voor zover mogelijk maatwerk. Maar het kan altijd beter. We kunnen nog sneller, in een nog vroeger stadium, het ontstaan van problematische schulden onderkennen. We hebben daar partijen als woningcorporaties en water- en energieleveranciers voor nodig, want daar ontstaan vaak de eerste betalingsachterstanden. Daar kunnen we problemen al vroeg signaleren. Als wethouder vind ik het belangrijk dat we ons best doen om nog eerder klaar te staan. Het woordje ‘tijdig’ in de aanpak vind ik essentieel. Eigenlijk moeten we er met z’n allen voor zorgen dat schulden nooit problematisch kunnen worden. Daarom wordt in deze nieuwe nota Schuldhulpverlening veel nadruk gelegd op preventie. ‘Inwoners worden geadviseerd om het voor hen hoogst haalbare niveau van financiële redbaarheid te bereiken’, staat er mooi omschreven. Ik zeg het graag in m’n eigen woorden. Ik geef aan iedere Oosterhouter het advies: kijk goed hoe lang je financiële polsstok is en hoe hoog je ermee kunt springen. En mocht je toch onverhoopt de lat raken, dan kan de gemeente zorgen voor een niet al te harde landing. Marcel Willemsen Wethouder
5
Tijdig, treffend, met toewijding en trots
Lijst met afkortingen Ags
Adviesrecht gemeenten bij beschermings-
SZW
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
bewind problematische schulden
Tozo
Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig
Awb
Algemene wet bestuursrecht
CAK
Centraal Administratie Kantoor
CBS
Centraal Bureau voor de Statistiek
CPB
Centraal Planbureau
CIA
Corona Impact Analyse
Wgs
Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening
CJIB
Centraal Justitieel Incassobureau
Wskd
Wet Stroomlijning keten voor derdenbeslag
DUO
Dienst Uitvoering Onderwijs
Wsnp
Wet schuldsanering natuurlijke personen
IMK
Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf
Wvbvv Wet vereenvoudiging beslagvrije voet
NVVK
Branchevereniging voor schuldhulpverlening, sociaal bankieren en bewindvoering
ondernemers UWV
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
VNG
Vereniging Nederlandse Gemeenten
n
1
2
3
4
5
6
7
1
Inleiding Voor u ligt het beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-
De ondertitel van dit plan is “Tijdig, Treffend met
2024. Met dit beleidsplan willen we laten zien wat onze
Toewijding en Trots.” Met tijdig bedoelen we dat we in een
ambities zijn en vanuit welke waarden we deze willen
zo vroeg mogelijk stadium hulpverlening willen bieden
realiseren. Dat doen we in een wereld die behoorlijk is
en met treffend bedoelen we doeltreffend en doelmatig.
veranderd en waarin de financiële mogelijkheden steeds
Uiteraard hebben wij als gemeente een wettelijke taak,
minder lijken te worden. We vinden het belangrijk dat
maar onze drijfveer gaat verder dan het voldoen aan
iedereen naar vermogen mee kan doen maar financiële
de wet- en regelgeving. Met gedreven en gemotiveerde
stress verlamt mensen en is bepalend voor welzijn en
collega’s en maatschappelijke partners zetten wij ons in
welbevinden van onze inwoners. Daarom bieden we op
voor de meest kwetsbare inwoners met geldzorgen. We
een praktische manier passende hulp als er financiële
bieden daar waar mogelijk maatwerk en ons handelen
problemen zijn.
is erop gericht dat we er willen zijn voor onze kwetsbare inwoners.
In 2017 heeft de gemeenteraad het beleidsplan voor schuldhulpverlening “Samen verder” vastgesteld. Uit de
Naast het herijken van onze eigen gemeentelijke visie en
verschillende gesprekken met onze maatschappelijke
ambitie anticiperen we op vernieuwde wetgevingen. Het
partners blijkt dat de kaders zoals genoemd in het
Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021 is opgesteld met
beleidsplan 2017 een goede basis vormen.
inbreng van onze lokale samenwerkingspartners op het gebied van schuldhulpverlening en volgt het Beleidsplan
We hebben afgelopen jaren geïnvesteerd in een drempelloze toegang en efficiënte samenwerking met
2017-2020 “Samen verder” op.
onze maatschappelijke partners zodat onze inwoners
1.1 Leeswijzer
snel de deskundige hulp krijgen die nodig is. Dit
In dit beleidsplan beschrijven we in hoofdstuk 2 de
heeft geresulteerd in laagdrempelige en regelarme
huidige situatie en lichten we kort toe wat er tot nu toe
voorzieningen. Hier blijven we de komende periode op
gedaan is. In hoofdstuk 3 beschrijven we de kaders van
inzetten.
de wet en regelging. In hoofdstuk 4 is de omvang van de problematiek beschreven en in hoofdstuk 5 lichten we
Er zijn echter ook verbeterpunten en nieuwe
onze visie en missie toe, dit is de kern van ons beleid. In
aandachtspunten. Komende beleidsperiode willen we een
hoofdstuk 6 beschrijven we aan de hand van vijf doelen wat
verdere kwaliteitsslag maken. We willen inwoners met
we gaan doen en wordt het perspectief voor de komende
financiële problemen eerder bereiken om hen te helpen
vier jaar geschetst. In hoofdstuk 7 worden de financiële
zelf (weer) regie te voeren en we willen betekenisvolle
cijfers toegelicht. Namen en beschrijvingen van de
hulpverlening bieden.
probleemsituaties die gebruikt zijn in de tekstblokken zijn fictief.
Daarnaast is nog onduidelijk welke negatieve gevolgen de huidige coronacrisis zal hebben voor de lokale economie en onze inwoners. We leven in een nieuwe werkelijkheid waarbij een aantal inwoners, al dan niet tijdelijk, een belangrijk deel van hun inkomen heeft verloren. We verwachten dan ook een toename aan hulpvragen op het gebied van schuldhulpverlening.
9
1
2
3
4
5
6
7
2
Wat hebben we gedaan? Terugblik Beleidsplan 2017-2020 Het beleidsplan “Schuldhulpverlening 2017-2020 Samen
en particuliere initiatieven die te maken hebben met men-
verder..” stond in het teken van samenwerking en een
sen met financiële vraagstukken (schulden en/of armoe-
brede laagdrempelige toegang tot schuldhulpverlening.
de). Met een gezamenlijk doel: bestrijding van schulden en
De gemeente is verantwoordelijk voor de schuldhulpver-
armoede.
lening aan de inwoners. De verplichting om inwoners met
In de afgelopen vier jaar is het pact zeven keer bijeen
(problematische) schulden te helpen, is vastgelegd in de
gekomen en is er aandacht besteed aan het belang van
Wgs. Schuldhulpverlening bestaat uit diverse onderdelen,
vroegtijdig signaleren van financiële problemen en het
zoals preventie, vroegsignalering, curatieve schuldhulp-
actief doorverwijzen. De discussies die binnen dit platform
verlening 1 en nazorg.
zijn gevoerd, zijn belangrijke input geweest in het ontwikkelen van dit beleidsplan.
In bijlage 1 vindt u een toelichting onderbouwd met cijfers.
2.1 Preventie
Wegnemen van barrières Om inwoners in een vroeger stadium ertoe te bewegen
In het kader van “Jong geleerd…” heeft gemeente Ooster-
hulp te zoeken, zijn zij regelmatig geïnformeerd via com-
hout scholen gestimuleerd om in het onderwijsprogramma
municatiecampagnes. Via huisbladen en digitale kanalen
ruimte te bieden voor financiële educatie. Jaarlijks wordt
zijn inwoners gewezen op onze diensten van schuldhulp-
er op het Effent tijdens de projectweek Werk & Wonen
verlening. Er is een beeldmerk ontwikkeld en er zijn flyers
aan de hand van een interactief toneelstuk een workshop
gemaakt die door onze maatschappelijke partners worden
gegeven. Het is niet bekend hoeveel leerlingen hieraan hebben deelgenomen. Voor kwetsbare jongeren zijn er praktijkgerichte individuele trainingen, hier heeft tot nu toe een tiental jongeren aan deelgenomen. Aanbod cursussen en trainingen Binnen Oosterhout konden inwoners deelnemen aan de cursus ‘Uitkomen met je inkomen’. Deze cursus is bedoeld voor inwoners die problemen ervaren met het regelen en ordenen van de eigen financiën en is gericht op het vergro-
uitgedeeld bij bijvoorbeeld huisbezoeken. De communica-
ten van de financiële zelfredzaamheid. Afhankelijk van de
tie heeft een positieve insteek waarmee we proberen het
vraag zijn er jaarlijks 4 tot 6 cursussen gegeven. Gemid-
taboe van schaamte en ontkenning te doorbreken.
deld hebben er 10 deelnemers per cursus deelgenomen. De cursus werd zeer goed beoordeeld door de deelnemers
2.2 Vroegsignalering
(Surplus jaarverslag 2019, 2019).
Vroegsignalering van betalingsachterstanden en tijdige verwijzing naar de hulpverlening is van belang.
Goed informeerde partners
Door “vroeg te signaleren’ kan er in de meeste geval-
Het Samenwerkingspact Oosterhout vormt een belangrijk
len laagdrempelige en lichtere ondersteuning door de
netwerk voor het delen van informatie. Het Samenwer-
budgetcoaches van Surplus worden geboden. Hiermee
kingspact Oosterhout bestaat uit organisaties, stichtingen
wordt voorkomen dat inwoners een beroep moeten doen
1 Van curatieve schuldhulpverlening is sprake als inwoners hulp vanuit een professionele organisatie ontvangen om hun schulden op te lossen. Mensen doen dan daadwerkelijk een beroep op de gemeentelijke schuldhulpverlening.
11
op duurdere vormen van hulpverlening. Met Thuisvester hebben we afspraken gemaakt over het tijdig signaleren van schulden, zij benaderen actief huurders met beginnende betaalproblemen. Zij helpen hen in het treffen van een betalingsregeling en waar nodig helpen zij hen om in contact te komen met de vrijwillige budgetcoaches van Surplus of medewerkers van de Kredietbank Nederland. Maandelijks vindt er afstemming plaats met Surplus, Thuisvester, Kredietbank Nederland en de gemeente, tijdens dit overleg staat het thema vroegsignalering centraal. Daarnaast ontvangen wij regelmatig van Brabant Water en energieleveranciers een overzicht van inwoners die vanwege wanbetaling mogelijk worden afgesloten van hun nutsvoorzieningen. Wij informeren deze inwoners over onze hulpverlening. Vorig jaar zijn 35 “wanbetalers” uitgenodigd voor een persoonlijk gesprek met een medewerker van het Budget Advies Centrum. Pilot Van beschermingsbewind naar financieel
n
Meneer Klaasen viel met een zucht neer op de stoel in de spreekkamer. “Ik ben blij met uw uitnodiging, ik wist echt niet wat ik moest doen.” Meneer Klaasen had al geruime tijd moeite om de rekeningen van de nutsbedrijven te betalen. Van Brabant Water hadden wij een signaal ontvangen dat meneer Klaasen een betalingsachterstand had. Naar aanleiding van dit signaal hebben wij de heer Klaasen uitgenodigd voor het spreekuur van het Budget Advies Centrum. Tijdens dit gesprek gaf meneer Klaasen aan dat hij heel bezorgd was over zijn situatie. Meneer Klaasen heeft samen met een medewerker van het Budget Advies Centrum gekeken wat speelt er en hoe het kon worden opgelost.
redzaam Plinkr is een sociale organisatie en zet zich in voor financiële hulpverleners. Plinkr heeft in 2020 een app ontwikkeld met als doel mensen uit beschermingsbewind te laten uitstromen. Om te testen of deze app effectief ingezet kan worden zijn zij gestart met een pilot. Wij zijn samen met Tilburg, Nuenen, Son en Breugel één van de gemeente die deelneemt aan deze pilot. Binnen de pilot worden inwoners die onder bewind staan met behulp van
In het gesprek bleek dat meneer Klaasen onverwacht voor uitgaven stond die hij niet had verwacht. Samen de medewerker van het Budget Advies Centrum zijn er inmiddels betalingsregelingen getroffen, over een maand of 6 zijn alle betalingsachterstanden afgelost.
een app (Plinkr Hub) voorbereid om weer op eigen benen te staan. In een periode van zes maanden werken deelnemers aan de competenties van financiële redzaamheid van het Nibud, onder begeleiding van een financiële coach.
helpen. Omdat wij gebruik maken van de diensten van
Met behulp van speciale screeningsinstrumenten wordt
Kredietbank Nederland zijn wij één van de 70 gemeenten
de voortgang van het traject gemeten en kan na de zes
die via hen meedoen aan dit collectief.
maanden op goed onderbouwde wijze worden vastgesteld of het bewind kan worden beëindigd. Binnen Oosterhout
2.3 Schuldhulpverlening
zijn tot nu toe twee deelnemers hiervoor aangemeld. De
Wanneer de preventieve activiteiten niet voldoende hebben
pilot wordt in 2021 geëvalueerd.
bijgedragen aan het voorkomen van schulden moet er een schuldhulpverleningstraject worden ingezet. Binnen
Collectief schuldregelen
het brede pakket van schuldhulpverlening hebben wij
“Collectief schuldregelen” is onder andere een initiatief
onderscheid gemaakt tussen de algemene voorzieningen2
van Kredietbank Nederland. Bij het collectief regelen van
schuldhulpverlening en de specialistische instrumenten
schulden hebben de aangesloten partijen (schuldeisers)
en producten schuldhulpverlening (specialistische schuld-
afgesproken dat ze een voorstel tot het afbetalen van de
hulpverlening).
schuld ongezien accepteren. Zo hoeft niet elke schuldeiser zich apart te bemoeien met het dossier van een schulde-
Aan de hand van de ernst van de schuld kan hulp geboden
naar.
worden via de algemene voorzieningen of via specialisti-
Door deze manier van werken kunnen mensen sneller
sche schuldhulpverlening of een combinatie van beide.
hun schuld afbetalen en kunnen gemeenten meer mensen
12
2 Vanaf 2020 hanteren we de term Vrij toegankelijke voorziening.
1
2
3
4
5
6
7
Algemene voorzieningen/Niet vrij toegankelijke
Specialistische Schuldhulpverlening
voorzieningen
Afgelopen jaren heeft Oosterhout de specialistische
De vrij toegankelijke voorzieningen schuldhulpverlening
beroepsmatige inzet schuldhulpverlening uitbesteed aan
zijn die voorzieningen waarvan elke inwoner in de stad ge-
Kredietbank Nederland. Het contract met Kredietbank
bruik kan maken. Hiervoor gelden geen beperkende voor-
Nederland eindigt op 30 juni 2022. Kredietbank Nederland
waarden. De dienstverlening binnen de inloopspreekuren
verzorgt onder andere de dienstverlening binnen het Bud-
van de burgeradviseurs, het Budget Advies Centrum en de
get Advies Centrum, voert de intakegesprekken en treedt
digitale inloop via www.schuldendebaas.nl en www.155.
als bemiddelaar op tussen schuldenaar en schuldeisers in
nl 3 zijn vormen van algemene voorzieningen schuldhulp-
minnelijke regelingen.
verlening. De budgetteringscursussen ‘Uitkomen met je inkomen’ en ‘Grip op je knip’ en de persoonlijke coaching trajecten van de vrijwillige budgetcoaches van Surplus vormen nog enkele vormen van algemene voorzieningen.
3 Voorheen www.155helpeenbedrijf.nl
13
EEN INWONER VOLGT ONDERSTAAND SCHEMA:
14
Figuur 1 Schema schuldhulpverlenging Bron: (Gemeente Oosterhout, 2017)
1
2
3
4
5
6
7
2.4 Samenwerking De specialistische schuldhulpverlening is uitbesteed aan
en weten wat er speelt in wijken en achter de voordeuren.
Kredietbank Nederland, maar wij werken bij de bestrijding
De organisaties brengen de gemeentelijke regelingen
van schulden ook samen met maatschappelijke partners
onder de aandacht van hun doelgroep en dragen zo bij aan
en particuliere initiatieven. Het gaat hierbij om stichtingen
een vergroting van het bereik ervan. Oosterhout kent een
en fondsen zonder winstoogmerk, met een belangrijke rol
rijk verenigingsleven en grote betrokkenheid van inwo-
voor vrijwilligers. Met sommige partners hebben we een
ners, onderstaande lijst is dan ook niet uitputtend.
subsidierelatie, andere partijen dekken de kosten uit eigen middelen. De partners richten zich op het vergroten van maatschappelijke participatie of het oplossen van acute noden of schulden. Ze vormen de oren en ogen van de stad
MAATSCHAPPELIJKE PARTNER
AANBOD
Aimée (Administratie en Advies)
Praktijkgerichte individuele training voor kwetsbare jongeren.
Samenwerkingspact Armoede &
Kennisdeling, informatieoverdracht en inzicht in dienstverlening.
Schulden
Het biedt een platform om gezamenlijk acties op te zetten.
Stichting Leergeld West-Brabant Oost
Biedt kansen aan kinderen in de leeftijd van 4 tot 18 jaar om te kunnen deelnemen aan binnen- en buitenschoolse activiteiten.
Stichting Goederenbank de Baronie
Ondersteuning van inwoners door ze tijdelijk te voorzien van voedselpakketten.
Surplus
Bieden van laagdrempelige hulp en ondersteuning.
Theek 5
Bieden van hulp en ondersteuning bij lees-, reken- en digitale vaardigheden.
Thuisvester
Thuisvester is een woningcorporatie en draagt bij aan een leefbare omgeving zodat bewoners actief kunnen deelnemen aan de samenleving.
Stichting Help ons Helpen
Kringloopwinkel speciaal voor mensen met een zeer laag inkomen.
Oecumenische Werkgroep Armoede
Mensen die in armoede verkeren met raad en daad helpen en
Oosterhout
werken aan de bewustwording over wat armoede is door het geven van informatie en voorlichting.
15
Gemeenten moeten voorzien in een aanbod van schuldhulpverlening.
1
2
3
4
5
6
7
3
Waar moeten we rekening mee houden? Kaders en ontwikkelingen
Veel Nederlanders hebben problematische schulden en al
corporaties, zorgverzekeraars en water- en energieleve-
jaren proberen regering, gemeenten en andere betrokken
ranciers. In hoofdstuk 6.4 staat beschreven op welke wijze
partijen de knelpunten in de schuldhulpverlening aan
vroegsignalering wordt vormgegeven. Ook geeft deze wet
te pakken. De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening
richtlijnen voor doorlooptijden en beschikkingen. In para-
(Wgs) schrijft voor dat gemeenten moeten voorzien in een
graaf 6.5 staat beschreven welke doorlooptijden worden
aanbod van schuldhulpverlening. De Wgs is een kaderwet.
gehanteerd. Dit is tevens vastgelegd in de verordening.
Gemeenten zijn vrij om te bepalen hoe ze de schuldhulpsprake moet zijn van integrale schuldhulpverlening. Sinds
3.2 Wetswijziging Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind (Ags)
de invoering van de wet in 2012 duurt het nog altijd jaren
Het wetsvoorstel Adviesrecht voor gemeenten bij schul-
voordat mensen met schulden de stap naar hulpverlening
denbewind regelt dat gemeenten drie maanden nadat
durven te zetten. Daarom is de wens ontstaan om een
schuldenbewind is ingesteld de rechter mogen advise-
aantal wetswijzigingen door te voeren zodat inwoners
ren of een inwoner het beste kan worden geholpen door
sneller geholpen worden.
voortzetting van het bewind, of door een lichtere vorm van
verlening organiseren. Wel schrijft de wet voor dat er
gemeentelijke ondersteuning. Verder regelt het wetsIn 2018 heeft de staatssecretaris van Sociale Zaken en
voorstel dat schuldenbewind niet meer voor onbepaalde
Werkgelegenheid (SZW) het Actieplan Brede schulden-
tijd mag worden ingesteld. Wij hebben schriftelijk aan de
aanpak gepresenteerd. In het Actieplan Brede Schulden-
rechtbank kenbaar gemaakt dat wij gebruik willen maken
aanpak staan maatregelen die het kabinet neemt om het
van de mogelijkheid advies uit te brengen wanneer een
aantal mensen met problematische schulden terug te
inwoner bewindvoering op grond van problematische
dringen en mensen met schulden beter te helpen en wie
schulden aanvraagt.
daarbij betrokken zijn. Het actieplan Brede schuldenaanpak (Brief Brede schul-
3.3 Wet vereenvoudiging beslag vrije voet (Wvbvv)
denaanpak, 2020) vermeldt drie uitgangspunten:
De beslagvrije voet is het deel van de inkomsten waarop de schuldeiser in feite geen beslag kan leggen. Dit is zo
• Problematische schulden voorkomen: preventie en vroegsignalering.
geregeld in de wet, omdat iedereen recht heeft op een bepaald minimuminkomen. Van deze beslagvrije voet
• Ontzorgen en ondersteunen.
moet iemand zijn vaste lasten betalen en voorzien in zijn
• Zorgvuldige en maatschappelijke verantwoorde incasso
levensonderhoud. De berekening wordt nu eenvoudiger en ook hoeven schuldenaren niet zelf meer inzage te geven in
De meeste wetswijzigingen en maatregelen in dit hoofd-
onder andere huur- en zorgkosten. Bij het vaststellen van
stuk zijn een uitvloeisel van het actieplan.
de beslagvrije voet moeten gemeenten als beslagleggende
3.1 Wetswijziging Schuldhulpverlening
partij gebruik maken van een landelijke rekentool zodat de berekening eenduidig wordt uitgevoerd. Wij maken gebruik
Op 1 januari 2021 is de wijziging Wgs in werking getreden.
van deze rekentool. Binnen de gemeente Oosterhout werd
Deze wetswijziging geeft de grondslag om vroegsignale-
al gehoor gegeven aan het verzoek van de staatssecretaris
ring op te pakken en signalen uit te wisselen met woning-
om bij de verrekening van schulden met de bijstandsnorm
17
al vooruit te lopen op de wet door uit te gaan van een beslagvrije voet van minimaal 95% van de bijstandsnorm.
“Integraliteit gaat over een brede blik op de hulpvraag van de inwoner. Als professional kijk je niet alleen
3.4 Nieuwe Wet Inburgering
naar het probleem dat vanuit eigen kennis en ervaring
Met de komst van de Nieuwe Wet Inburgering krijgen
kan worden opgepakt. Je hebt ook oog voor eventuele
gemeenten op basis van de Participatiewet de taak om
andere problematiek en voor hoe problemen met el-
alle (bijstandsgerechtigde) asielstatushouders verplicht
kaar verweven kunnen zijn. Integraliteit gaat ook over
gedurende een periode van zes maanden te ontzorgen.
samenwerken. Een houding en manier van werken,
In het nog nieuw op te nemen artikel 56a Participatiewet
waarbij je gezamenlijk streeft naar een aanpak waarin
worden inburgeringsplichtigen met recht op bijstand die
de inzet van verschillende professionals en trajecten
een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd hebben,
elkaar aanvullen en versterken. Integraliteit vraagt
verplicht ‘ontzorgd’. De invoering van de wet is uitgesteld
extra inspanning. Het vraagt van professionals om uit
tot tenminste januari 2022. In samenwerking met de Don-
de eigen comfortabele zone van kennis en ervaring te
gemond gemeenten zijn we gestart met de pilot Ontzorgen
stappen.” (Visie Sociaal Domein)
en vooruitlopend op deze wetswijziging starten we op een gefaseerde wijze met ontzorgen van asielzoekers. In parahet doel dat de schuldhulpverlener zelf de noodzakelijke
graaf 6.2 leest u hier meer over.
gegevens verzamelt, dus zonder dat de cliënt gegevens
3.5 Wet op privacy
moet aanleveren of daar toestemming voor geeft, en zo
Voor schuldhulpverlening is veel informatie nodig over de
de dienstverlening versnelt en verbetert. Dit wordt nodig
(financiële) situatie van de persoon met schulden. Tegelij-
geacht omdat dit in de praktijk zeker voor minder-redzame
kertijd roept deze gegevensuitwisseling vragen op in het
burgers een hele moeilijke opgave blijkt en leidt tot lange-
licht van privacybescherming.
re wacht- en doorlooptijden. Om de juridische risico’s van digitale gegevensuitwisseling bij schuldhulpverlening weg
De WGS faciliteert de uitwisseling van persoonsgegevens
te nemen was wijziging van de Wgs nodig om de regelge-
bij twee onderdelen van schuldhulpverlening, namelijk bij:
ving af te stemmen op de privacyregels (AVG). Bij het delen van informatie conformeren wij ons aan de
• de gegevensuitwisseling met als doel vroegsignalering van schulden; • de gegevensuitwisseling voor het besluit over toegang tot en het plan van aanpak voor schuldhulpverlening.
wetgeving.
3.6 Visie Sociaal Domein De Visie Sociaal Domein dient als kapstok voor de diverse beleids- en uitvoeringsnota’s rond het sociaal domein, dit
Wat betreft de vroegsignalering wordt een helder kader
geldt ook voor deze beleidsnota. Binnen de Visie Sociaal
verschaft over wat wel en niet mag bij gegevensuitwisse-
Domein (Gemeente Oosterhout, 2021) draait het om eigen
ling voor vroegsignalering van schulden. Wat betreft de
kracht, de kracht van de directe omgeving en de kracht van
gegevensuitwisseling voor het besluit over toegang tot
het meedoen. De visie benadrukt het belang van integraal
en het plan van aanpak voor de schuldhulpverlening is
en proactief handelen.
EIGEN KRACHT Met oog voor de cognitieve vaardigheden van en mentale belasting bij de inwoner.
18
DE KRACHT VAN DE DIRECTE OMGEVING
DE KRACHT VAN MEEDOEN
Met de sociale basis als belangrijk fundament.
Waarbij we actief samen met de inwoner de kansen, mogelijkheden en toegevoegde waarde van de te zetten stappen op de participatieladder verkennen.
1
2
3
4
5
6
7
3.7 Integraal beleid De hiervoor genoemde uitgangspunten vanuit de Visie Sociaal Domein zijn ook terug te vinden in de Wgs, een belangrijk uitgangspunt van de Wgs is dat de hulpverlening een integraal karakter heeft. Dit betekent dat er niet alleen aandacht is voor het oplossen van de financiële problemen, maar ook voor psychosociale problemen of problemen rond de woonsituatie, gezondheid, verslaving of de gezinssituatie. Actieve deelname van onze inwoners aan de samenleving is een breed gedragen ambitie vanuit zowel de visie Sociaal Domein als onze schuldhulpverlening, wij willen dat onze inwoners kunnen meedoen in de samenleving. Schuldenproblematiek is één van de belemmeringen die onze inwoners ervaren bij het meedoen. Integrale schuldhulpverlening richt zich op het wegnemen van deze belemme-
3.8 Toegang Sociaal Domein
ring. Daarvoor is het nodig om naast de schulden zelf ook
Het gemeentelijke sociaal team vormt de integrale
de oorzaken van schulden aan te pakken.
toegang waar inwoners terecht kunnen met vragen over
Deze oorzaken kunnen bijvoorbeeld te maken hebben met
werk, inkomen, financiële problemen, ondersteuning
werkloosheid, psychische problemen of verslaving. Juist
en zorg. Via de integrale frontoffice komen alle vragen
die complexiteit van oorzaak en gevolg, en de toenemende
van inwoners centraal binnen. Eén integrale toegang is
omvang van het probleem vereisen een aanpak op meer-
duidelijk voor de inwoner. Bovendien overzien we sneller
dere terreinen, waarbij samenwerking tussen verschil-
als er problematiek speelt op verschillende domeinen. In
lende instellingen met gebruik making van verschillende
de toegang ontwikkelen medewerkers zich tot T-shaped
instrumenten in diverse wetten (Jeugdwet, Wmo, Partici-
professionals.
patiewet). Voor een integrale blik en aanpak hebben de uitvoerende Een integrale aanpak dus, waarbij partijen uit verschillen-
medewerkers binnen het sociaal team brede basiskennis
de disciplines met elkaar samenwerken. Door het inte-
nodig over de Participatiewet, de Wmo, de Jeugdwet, de
grale karakter heeft het beleid schuldhulpverlening veel
Wgs en de Wet inburgering, naast hun specialistische
raakvlakken met andere beleidsterreinen zoals minima,
kennis op een specifiek onderdeel.
participatie, re-integratie, welzijn, gezondheid, omgevingsvisie en wijkgericht werken.
Uitgangspunt is dat inwoners niet onnodig meerdere malen hun verhaal hoeven te vertellen. Bij signalen dat er onder de oppervlakte (beginnende)
• Proactief, waarbij we erop af gaan als we zien of
problemen spelen op andere leefgebieden, maakt de
signalen ontvangen dat er onder de oppervlak
medewerker dit bespreekbaar met de inwoner. Waar nodig
meer aan de hand is.
betrekt hij/zij collega’s of externe professionals daarbij. Bij het afgeven van een indicatie en/of het nemen van een
• Vroegtijdig en preventief, om te voorkomen dat
besluit gaat de medewerker na of de niet vrij toegankelijke
problemen ontstaan, groter worden of escale-
voorziening past in het grotere geheel van ondersteuning
ren.
binnen een huishouden of gezin. Hiervoor wordt proactief en integraal samengewerkt met collega’s en/of externe
• Integraal, waarbij we in de samenwerking
professionals en vrijwilligers.
effectief te werk gaan om de inwoner snel de beste combinatie van ondersteuning en hulp te bieden.
19
foto G.Lanting
1
2
3
4
5
6
7
4
Wat komt er op ons af? Ontwikkelingen en situatieschets We bevinden ons in een uitzonderlijke situatie door de
4.1.1 Geregistreerde schulden
uitbraak van het coronavirus. Die raakt niet alleen onze
In 2018 had 8,3% van de Nederlandse huishoudens te
gezondheid, ook de economische gevolgen zijn groot.
maken met geregistreerde schulden (CBS, 2018). In Oos-
Mensen kunnen door de crisis acuut in financiële proble-
terhout lag dat percentage iets lager, namelijk 8% (1960
men raken. Ook op de langere termijn kunnen de eco-
inwoners). Het aantal aanmeldingen voor specialistische
nomische effecten merkbaar zijn en invloed hebben op
schuldhulpverlening in Oosterhout laat ten opzichte van
de schuldenproblematiek. Veel mensen zijn ondanks de
2016 een daling zien.
overheidsmaatregelen economisch hard geraakt door de coronacrisis. De NVVK verwacht dat meer ondernemers en werknemers die te maken hebben met een plotselinge daling van het (gezins)inkomen en in de problemen komen zich gaan melden met een hulpvraag. Het gaat dan vooral om jongeren, zelfstandigen en flexwerkers. Daarmee is de verwachting dat het aantal hulpvragen zal stijgen. Uit cijfers blijkt dat bijna 1 op de 5 Nederlanders risicovolle schulden of problematische schulden heeft. Dit zijn 1,4 miljoen huishoudens, waarvan er zo’n 1,2 miljoen niet in beeld zijn bij de gemeente (Divosa, 2020). Risicovolle schulden komen voor wanneer een inwoner een of meerdere rekeningen niet op tijd betaalt, rood staat of een creditcard schuld heeft. Problematische schulden komen voor wanneer een inwoner schulden heeft aan een bedrijf of de overheid en deze niet meer betaald kunnen worden en niet op eigen kracht binnen 36 maanden afgelost worden. In het laatste geval, kunnen inwoners een beroep doen op gemeentelijke specialistische schuldhulpverlening.
4.1 Omvang problematiek In totaal heeft bijna één op de vijf Nederlandse huishoudens een risico op problematische schulden, problematische schulden of zit in een schuldhulpverleningstraject (Westhof, Ruig, & Kerckhaert, 2015). De schuld van mensen in de schuldhulpverlening is gemiddeld ongeveer
Figuur 2
40.000 euro (CBS, 2018).
Aandeel particuliere huishoudens met geregistreerde problematische schulden 2018 overgenomen van (CBS, 2018)
21
De belastingdienst is één van de meest voorkomende
water en de zorgverzekering door aan de gemeenten. Voor
schuldeisers in Nederland. De cijfers van de belasting-
Oosterhout is er een prognose gemaakt van het aantal
dienst geven daarom ook een indicatie van de schulden-
te verwachten meldingen per maand (Inforing vroegsig-
problematiek in Oosterhout. Deze cijfers (CBS dashbord
nalering, 2020). In het gunstigste scenario zijn dat 352
Belastingschuld, 2020) laten zien dat er in 2018 12,5%
meldingen per maand en in het ongunstigste scenario
(5570) van de inwoners in Oosterhout een schuld hebben
zijn dat er gemiddeld 611 (zie figuur 3). De verwachting
bij de Belastingdienst.
is dat meerdere huishoudens betalingsachterstanden bij verschillende leveranciers hebben daarom zal het aantal huishoudens met betalingsachterstanden lager zijn.
4.1.2 Onzichtbare schulden 1,2 miljoen huishoudens behoren tot de onzichtbare schuldenaren (CBS, 2018). Onzichtbare schulden zijn schulden
4.2 Coronacrisis
waarvan omvang en aard voor de buitenwereld (nog) niet
Landelijk (Divosa, 2020) zien we dat er – net als in Ooster-
herkenbaar of zichtbaar zijn. Bijvoorbeeld omdat de kre-
hout - sinds de start van de coronacrisis minder aanmel-
dietregistratie geen goed beeld heeft van de totale schuld
dingen zijn voor schuldhulpverlening. Volgens deskundi-
bij verschillende schuldeisers of omdat de schuldenaar
gen is dit de stilte voor de storm. Mensen krijgen nu vaak
nog niet bekend is bij de schuldhulpverlening. Sinds 2009
nog uitstel van betaling, maken gebruik van de tijdelijke
blijkt dat er meer huishoudens zijn met problematische
maatregelen of teren in op reserves. Veel mensen zijn
schulden die geen gebruik maken van formele schuld-
hun baan kwijtgeraakt of hebben te maken met teruglo-
hulpverlening.
pende inkomsten. Onderzoekers (Deloitte en Schuldenlab NL, 2020) verwachten in het ongunstigste scenario een
Omdat er sprake is van niet geregistreerde schulden
verdubbeling van het aantal huishoudens met (problemati-
en onzichtbare schulden weten we niet precies hoeveel
sche) schulden en in het gunstigste geval een stijging van
inwoners van Oosterhout risicovolle of problematische
10%-20%.
schulden hebben. Als we de landelijke cijfers van 1 op 5 door vertalen naar Oosterhout komt dat neer op 4000 tot
4.2.1 Wijziging populatie als gevolg van Covid-19
5000 huishoudens.
Onderzoekers (Deloitte en Schuldenlab NL, 2020) ver-
5
wachten dat als gevolg van de coronamaatregelen de
4.1.3 Vroegsignalering betalingsachterstanden
populatie huishoudens met schulden gedeeltelijk zal
Vanaf 1 januari 2021 geven leveranciers zorgelijke be-
veranderen. Afbeelding 2 geeft weer welke verschuiving
talingsachterstanden op vaste lasten als huur, energie,
men verwacht.
4
3 2
1
Huurwoningen
Inwoners
Huishoudens
8039
55.147
24.584
Prognose aantal signalen betalingsachterstand per maand in Oosterhout DE
Groep
22
E LT
AX
I
Minimaal
Gemiddeld
Maximaal
Zorgverzekeraars
116
160
199
Waterbedrijven
25
57
143
Woningcorporaties
33
84
133
Energieleveranciers
9
15
37
Totaal
182
315
511
Totaal (tijdens corona)
352
481
611
Figuur 3 Prognose aantal signalen betalingsachterstanden per maand. (Bron: Inforing vroegsignalering, 2020)
1
2
3
4
5
6
Huidige schuldhulpaanvragers NL
Impact Covid-19
heeft een minumumloon of ^ 65% lager, en 52% is afhankelijk van
• Al bekende kwetsbare groepen zullen extra worden geraakt en verder in financiële problemen raken
7
een uitkering
W 71% is alleenstaand m 89% heeft geen eigen huis valt onder een ‘bijzondere A 64% doelgroep’ zoals licht verstandelijke beperking, laaggeletterd, of GGZ-problematiek
• Relatief gezien veel ZZP’ers zullen worden geraakt; een gemengde groep met lager en hoger opgeleiden • Relatief gezien veel flexwerkers, 35-minners en schoolverlaters zullen worden geraakt; en deze groep kan in mindere mate terugvallen op WW-rechten • Een groep 55-plussers zal erbij komen die na ontslag moeite heeft om opnieuw aan een baan te komen • Tot slot bestaat er een risico dat relatief zelfredzame mensen bij langdurige schuldproblematiek meer kenmerken van de huidige populatie gaan vertonen
* Ook tijdens de vorige crisis tussen 2009 en 2013 veranderde de samenstelling van huishoudens met risico op problematische schuld, namelijk: hoger inkomen, meer huiseigenaren en meer jongeren. Bronnen: Ministerie van Sociale Zaken;CBS; Gemeente Amsterdam; NVVK; Deloitte analyse
Afbeelding 2 Wijziging samenstelling populatie huishoudens met schulden als gevolg van Covid-19. (Overgenomen van Deloitte en Schuldenlab NL, 2020)
4.3 Impact De impact van het hebben van problematische schulden is
Als schuldeiser krijg je maar een deel van de kosten
groot. Schulden vormen niet alleen een probleem voor de
vergoed of soms helemaal niet. In veel gevallen moeten er
schuldenaar, maar ook voor zijn omgeving, de schuldeiser
extra kosten gemaakt worden om het geld voor de gelever-
en de maatschappij (Deloitte en Schuldenlab NL, 2020).
de diensten alsnog te krijgen.
Het hebben van (problematische) schulden is van invloed
Uit de peiling onder werkgevers van het Nibud (Schonewil-
op het gedrag en gezondheid van de schuldenaar. Als
le & Schors, 2017) blijkt dat dat 57% van de onderzochte
gevolg van stress die schulden met zich meebrengt kan
werkgevers personeel met schulden als een groot risico
het zijn dat men (tijdelijk) niet goed functioneert met als
zien voor de organisatie (afbeelding 4). De kosten zitten
gevolg dat men daardoor ondoordacht handelt (Jungmann
vooral in het verwerken van het loonbeslag, (ziekte)ver-
& Madern, 2017). De stress en het persoonlijke leed neemt
zuim en productiviteitsverlies. Daarnaast kan het bedrijf
naar mate de problemen verergeren toe (afbeelding 3,
meer risico lopen vanwege diefstal, fraude en het feit dat
Deloitte en Schuldenlab NL, 2020).
personeel met geldproblemen vatbaarder is voor omkoping en chantage.
Afbeelding 3 Afbeelding Gradaties in schuldenproblematiek overgenomen van (Deloitte en Schuldenlab NL, 2020)
23
4.4 Risicogroep Uit onderzoek (Madern, 2015) blijkt dat sommige doelgroepen een grotere kans hebben op een ernstige schuldsituatie. Het profiel van de gemiddelde schuldenaar komt grotendeels overeen met het gros van de ‘klanten’ van de gemeentelijke schuldhulpverlening. Dat zijn alleenstaande mannen tussen de 26 en 45 jaar, vaak zonder werk, lager opgeleid en laaggeletterd (afbeelding 5, NVVK, 2018).
4.5 Armoede en schulden Schulden en armoede zijn vaak aan elkaar gerelateerd maar inwoners met een laag inkomen hoeven niet per se schulden te hebben. Deze groep wordt veelal aangeduid als de groep inwoners met een kans op schulden. Het is bekend dat armoede vaak niet alleen een financieel probleem is, maar een complex geheel aan problemen vormt. Het heeft invloed op gezondheid, maar ook op werken, wonen, sociale vaardigheden en meer. Deze problemen
Eén werknemer met financiële problemen kost een werkgever
X
€ 13.000 per jaar
Kosten zijn opgebouwd uit:
s 20% i 7 dagen [ 3 uur
Productiviteitsafname
extra ziekteverzuim
verwerken loonbeslag
kunnen elkaar versterken en zorgen voor een kloof met de rest van de samenleving. Ons minimabeleid (Gemeente Oosterhout, 2016) is erop gericht de spiraal van armoede
Afbeelding 4 Gevolgen werkgever (overgeno-
te voorkomen of te doorbreken en hiermee de financiële
men van Nibud, 2017)
zelfredzaamheid te versterken.
LAAGGELETTERD TUSSEN 26 - 45 JAAR
27%
ZONDER WERK
19%
18%
LAAG OPGELEID
VERSTANDELIJKE BEPERKING
Afbeelding 5 Profiel van de schuldenaar (overgenomen van NVVK, 2018)
24
GGZ PROBLEMATIEK
1
2
3
4
5
6
7
1
2
3
4
5
6
7
5
Wat we willen bereiken en wat wordt de stad er beter van? Visie, missie, ambities en doelen Binnen het sociaal domein vinden we het belangrijk dat
want hierdoor kunnen de negatieve gevolgen die inwoners
inwoners volwaardig kunnen deelnemen aan de samenle-
ervaren worden voorkomen of beperkt.
ving. Om volwaardig te kunnen deelnemen, is het cruciaal dat de basisvoorzieningen op orde zijn. Er moet rust en
5.2 Missie
zekerheid zijn op het gebied van wonen, de toelevering
Inwoners die problemen ervaren in het gezond houden van
van energie en de toegang tot zorg via passende zorgver-
de persoonlijke financiële situatie krijgen ondersteuning
zekering.
zodat zij op het hoogst haalbare niveau van (financiële) zelfredzaamheid volwaardig kunnen (blijven) deelnemen
Primair zijn inwoners zelf verantwoordelijk voor een
aan de samenleving.
gezonde financiële huishouding en het zeker stellen van de basisvoorzieningen. Hij of zij doet dit waar mogelijk op
We bieden ondersteuning op het financiële vlak aan die-
eigen kracht of met behulp van de eigen directe omge-
genen die zonder ondersteuning in de schulden dreigen
ving. Met activiteiten in de preventieve sfeer creëren we
te geraken, hun schuldensituatie niet kunnen oplossen
bewustwording voor het belang van gezond financieel
of waarbij de kans groot is dat zonder ondersteuning de
gedrag. In het geval dat een inwoner toch de controle over
schuldensituatie zal verslechteren.
zijn of haar financiën verliest of dreigt te verliezen, dan is er ondersteuning mogelijk vanuit de schuldhulpverlening
De aanpak schuldhulpverlening kent een integraal ka-
zoals omschreven in dit plan.
rakter. Dit betekent dat er niet alleen aandacht is voor
5.1 Visie Schuldhulpverlening is beschikbaar en toegankelijk voor alle inwoners van Oosterhout en zoveel mogelijk gericht
de financiële problemen, maar ook voor psychosociale problemen.
5.3 Ambitie voor de komende jaren
op preventie en het ervaren van financiële rust zodat de
Tijdig
participatie aan de samenleving bevorderd wordt. Hiermee
Tijdige signalering van problemen en (latente) hulpvragen
bedoelen we onder andere het hebben en behouden van
is van groot belang binnen het sociaal domein. Door tijdige
een baan, deelnemen aan activiteiten gericht op persoon-
signalering kunnen we voorkomen dat problemen ont-
lijke ontwikkeling en het participeren in sociale activiteiten
staan, steeds groter worden en escaleren. Door schulden
bijvoorbeeld in familiekring, met vrienden en kennissen.
vroegtijdig aan te pakken, proberen we te voorkomen dat schulden problematisch worden en indirect willen we hier-
Schuldhulpverlening is meer dan het ondersteunen bij het
mee het aantal aanmeldingen voor specialistische schuld-
oplossen van (problematische) schulden met als doel een
hulpverlening laten dalen. Onder vroegtijdig verstaan wij
financiële stabiele situatie te creëren. Schuldhulpverlening
het in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld brengen van
houdt ook in dat inwoners worden geadviseerd of worden
mensen met beginnende betalingsproblemen.
(bij)geschoold om het voor hen hoogst haalbare niveau van financiële zelfredzaamheid te bereiken. Schuldhulpverle-
Voordat mensen met schulden hulp vragen is de gemid-
ning richt zich daarom ook op het voorkomen van schul-
delde schuld opgelopen tot meer dan € 39.000 en zijn er
den, door bijvoorbeeld voorlichting. Het tijdig signaleren
gemiddeld 13 schuldeisers (NVVK, 2019). Zo’n schuld is
van (problematische) schulden is van essentieel belang
dus gedurende een langere periode opgebouwd. Wanneer
27
vroegtijdig gesignaleerd kan worden dat iemand een betalingsachterstand oploopt zijn er meer mogelijkheden om hulp te bieden.
Treffend Treffend staat voor passend en doeltreffend. Met passend bedoelen we dat de hulpverlener steeds met de hulpvrager kijkt naar de individuele omstandigheden en zij samen zoeken naar een passende vorm van ondersteuning. We bieden daar waar mogelijk maatwerk en ons handelen is erop gericht dat we er willen zijn voor onze kwetsbare
Het bieden van de juiste dienstverlening zorgt er nog niet
inwoners. Een goede samenwerking tussen gemeente en
voor dat schuldenaren ook de weg weten te vinden en
de maatschappelijke partners is van belang bij het sneller
gebruik maken van deze dienstverlening. Een belangrij-
signaleren van (problematische) schulden. Met een goede
ke verklaring hiervoor is het improductieve gedrag van
samenwerking wordt ook bedoeld dat de maatschappelijke
mensen met schulden. Ze komen in een dynamiek terecht
hulpverleners eenvoudig en snel kunnen doorverwijzen en
van bij de dag leven, die hen gijzelt (Jungmann & Madern,
dat zij goed op de hoogte zijn van de dienstverlening. Daar-
2017). We kunnen niet van alle mensen met financiële
naast is het van belang zichtbaar te zijn voor de inwoners,
problemen verwachten dat ze zich actief melden, zij heb-
dit kan bijvoorbeeld door meer proactieve hulpverlening
ben een duwtje in de rug, of tijdelijke ondersteuning nodig
en zichtbaar te zijn in de wijken.
waarbij ze even ontzorgd worden.
Ook beschikt niet iedereen over dezelfde vaardigheden en
Met doeltreffend doelen we op de effecten van ons beleid,
daarom is het van belang dat er duidelijke, eenvoudige en
we willen weten of we het goed doen en/of we het juiste
begrijpbare informatie wordt verstrekt. Regels versim-
doen. We sturen meer op resultaten, daarom zijn er doel-
pelen en één vind- en verwijsplek kunnen daarbij helpen.
stellingen met bijbehorende resultaten benoemd waardoor
Naast taalvaardigheden, is ook educatie met betrekking
we beter kunnen monitoren of ons beleid bijdraagt aan het
tot het beheren van financiën van belang.
terugdringen van de schulden.
Sommige mensen hebben wel de vaardigheden maar mis-
Toewijding & Trots
sen het ‘doenvermogen’. Een belangrijk punt van aandacht
Uiteraard hebben wij als gemeente een wettelijke taak,
is het versterken van het vermogen om zelf de inkomsten
maar onze drijfveer gaat verder dan het voldoen aan de
en uitgaven te beheren en beslissingen te nemen die niet
wet- en regelgeving. Met gedreven en gemotiveerde col-
tot verdere financiële problemen leiden, het zogeheten
lega’s en maatschappelijke partners zetten wij ons in voor
‘doenvermogen’ van de klant. Het is algemeen bekend dat
de meest kwetsbare inwoners met geldzorgen.
het hebben van problematische schulden in hoge mate
28
stress geeft, hetgeen weer consequenties kan hebben voor
Mensen in armoede of met schulden schakelen vaak pas
het ‘doenvermogen’. Zij kunnen, onterecht overkomen als
laat hulpverlening in, zij durven vaak niet om hulp te vra-
niet ‘willers’. Niet alleen worden eenvoudige zaken moeilij-
gen. Er hangt een negatief imago rondom schulden. Het
ker, mensen gaan ook andere keuzes maken: impulsiever,
taboe van het hebben van schulden moet worden doorbro-
gericht op de korte termijn en snel resultaat. De stress
ken. Beeldvorming dat het iedereen kan overkomen en dat
en mentale belasting maakt dat een persoon dus minder
je niet alleen staat kunnen daarbij helpen. De rol van de
goed of niet in staat is de problemen zelfstandig aan te
hulpverlener is daarbij ook erg belangrijk, een positieve
pakken. Tijdens het traject is het belangrijk dat (schuld)
gelijkwaardige benadering helpt het taboe te doorbreken.
hulpverleners aandacht voor hebben deze grenzen aan
Samen de uitdaging aangaan om de problemen op
de eigen kracht. Inwoners blijven uiteraard verantwoor-
te lossen, luisteren, acteren zonder een oordeel en per
delijkheid dragen voor het oplossen van de eigen pro-
individu bepalen wat wél haalbaar is helpen het taboe te
blemen,echter soms kan een steuntje in de rug op een
doorbreken. Campagnes als ‘Kom uit je schuld’ kunnen
onderdeel in het leven nodig zijn om op andere onderdelen
hier bijvoorbeeld aan bijdragen.
wel op eigen kracht verder te kunnen.
1
2
3
4
5
6
7
5.4 Doelen Aan de hand van 5 doelen beschrijven we hoe we de komende jaren onze ambitie met betrekking tot schuldhulpverlening willen gaan realiseren.
Onze doelen zijn:
1
Inwoners zijn geïnformeerd over het belang van een gezonde financiële situatie. (preventie)
2
Preventie en vroegsignalering dragen bij aan het voorkomen van grotere of nieuwe schulden en daarmee samenhangende maatschappelijke problemen. (preventie en vroegsignalering)
3 4 5
Met voorlichting en educatie dragen wij bij aan het vergroten van financiële zelfredzaamheid. (preventie)
We proberen vroegtijdig in contact komen met inwoners met beginnende betaalproblemen hiermee voorkomen we dat er (problematische) schulden ontstaan of dat de problemen verergeren. (vroegsignalering)
Door de inzet van (curatieve) schuldhulpverlening zijn schulden beheersbaar of opgelost. (curatieve schuldhulpverlening)
‘Zelfstandig waar het kan en ondersteunen waar het moet.’ 29
1
2
3
4
5
6
7
6
Wat gaan we doen? Voorgenomen acties
In het vorig hoofdstuk zijn onze ambities en doelen beschreven. En in dit hoofdstuk is op hoofdlijnen beschreven met welke activiteiten wij de komende jaren deze ambities en doelen willen gaan realiseren. De activiteiten worden in een uitvoeringsplan nader uitgewerkt in tijd en proces.
Wat gaan we doen? We informeren over het belang van het hebben en houden van een gezonde financiële situatie. (preventie)
We helpen bij het voorkomen van (het verergeren van de) schulden of het voorkomen van het maken van nieuwe schulden. (preventie)
We dragen bij aan het vergroten van financiële zelfredzaamheid. (preventie)
We bereiken meer inwoners met beginnende betaalproblemen. (vroegsignalering)
We bieden hulp en ondersteuning bij het beheersbaar maken en oplossen van schulden. (curatieve schuldhulpverlening)
We informeren over het belang van het hebben en houden van een gezonde financiële situatie. (preventie)
31
De activiteiten zijn ingedeeld onder Preventie, Vroegsignalering en Curatieve schuldhulpverlening . Hiermee maken we globaal inzichtelijk binnen welk proces en bereik van doelgroep de activiteiten effect hebben. Preventie is gericht op een bredere doelgroep en curatieve schuldhulpverlening betreft een individueel traject.
PREVENTIE
VROEGSIGNALERING
CURATIEVE SCHULDHULPVERLENING
Preventie maakt deel uit van de
Met vroegsignalering willen we
Als er ondanks de inzet van
integrale aanpak bij schulden. In
meer inwoners met beginnende
vroegsignalering en preventie-
eerste instantie proberen we te
betaalproblemen benaderen en
activiteiten toch problematische
voorkomen dat er problematische
hulp bieden. Er hoeft niet altijd
schulden ontstaan dan gaan we
schulden ontstaan. Hierbij gaat
iets aan de hand te zijn, maar we
voor integraal sluitende schuld-
het zowel om het voorkomen van
bekijken samen met de inwoner
hulpverlening. Wij investeren in
financiële problemen alsook het
hoe we het beste kunnen onder-
en integrale aanpak waarbij wordt
voorkomen van de escalatie van
steunen, als dat nodig is. Juist
gewerkt het duurzaam oplossen
problemen.
om te voorkomen dat schulden
van financiële problemen met
toenemen en een groter probleem
als resultaat een schuldenvrije
vormen.
toekomst voor onze inwoners
“Schuldpreventie is een pakket van maatregelen, activiteiten en
bewerkstelligen en de kans op
voorzieningen die er op gericht
recidive verkleinen.
zijn dat mensen financieel vaardig worden en zich zo gedragen dat zij hun financiën op orde houden.”
CURATIE Groep die zelf aanklopt bij de gemeente
VROEGSIGNALERING Groep die zelf nog niet bedacht heeft dat ze naar de gemeente kan voor hulp.
PREVENTIE DOOR VOORLICHTING Groep die een verhoogd risico loopt, met name bij life events zoals kinderen krijgen, werkloosheid, scheiden etc.
32
Figuur 4 Positionering preventie, vroegsignalering en curatieve schuldhulpverlening. Bron: (Vroegsignalering, 2020)
1
6.1 We informeren over het belang van het hebben en houden van een gezonde financiële situatie. (preventie)
2
3
4
5
6
7
➔ De communicatiecampagne wordt zo breed mogelijk opgezet, waarbij we gebruik maken van online en offline communicatiemiddelen (Weekblad, Facebookberichten, flyers, abri’s / straatreclame, et cetera). De boodschap
Bij sommige life events informeren wij onze inwoners
heeft een positieve insteek.
proactief. Diverse life events, zoals scheiden of baanverlies, hebben grote impact op de financiële situatie van een inwoner.
RESULTAAT
➔ We informeren inwoners over de mogelijke financiële
Meer inwoners zijn bewust van de risico’s van een
gevolgen van deze life events. Met onze hulpverleners en
ongezonde financiële situatie. Inwoners zijn beter
maatschappelijke partners maken we afspraken hoe we
voorbereid op mogelijke financiële tegenslagen. Ze
inwoners in een vroeg stadium wijzen op de gevolgen van
weten wat ze kunnen doen als er geldzorgen zijn en
deze life events. Wij willen meer in contact komen met
weten wanneer ze aan de bel moeten trekken voor
werkgevers om hen te informeren over ons (preventieve)
hulp en ze zijn op de hoogte waar ze terecht kunnen
hulpaanbod.
met vragen. Meer maatschappelijke partners verwijzen naar passende (schuld)hulpverlening.
Hulpverleners hebben ook oog voor de financiële situatie. Maatschappelijke partners zijn van groot belang in het kader van het signaleren van financiële problemen en het doorverwijzen van inwoners naar schuldhulpverlening. Om
• Inwoners zijn 12x per jaar geïnformeerd via mediakanalen. • 80% van de inwoners die een beroep doet op de
doorverwijzing door maatschappelijke partners mogelijk
Participatiewet is geïnformeerd over de gevolgen
te maken, is het noodzakelijk dat zij goed op de hoogte zijn
van een inkomensdaling.
van de dienstverlening die in Oosterhout geboden wordt op dit gebied.
• Er zijn jaarlijks minimaal drie bijeenkomsten met het thema ‘schulden’ georganiseerd voor hulpverleners.
➔ We informeren (via het samenwerkingspact) daarom regelmatig de betrokken maatschappelijke partners en hulpverleners en faciliteren waar nodig trainingen voor professionals.
• Het aantal doorverwijzingen via maatschappelijke partners neemt toe. • Werkgevers in de regio zijn geïnformeerd over het hulpaanbod van de gemeente Oosterhout. Een deel van de werkgevers wordt benaderd om deel
➔ Gemeente Oosterhout zoekt de samenwerking met
te nemen aan werksessies over het thema schuld-
deze Stichting Moedige Dialoog. Moedige Dialoog orga-
hulpverlening.
niseert lokale netwerken in een samenwerkvorm, die gezamenlijk binnen 6 maanden daadwerkelijke, meetbare