Bijlage 1. visie Onderwijs 2023

Oosterhoutse onderwijsvisie

Voorwoord Het onderwijs, de gemeente en maatschappelijke partners trekken al jarenlang samen op om alle kinderen en jongeren de kans te geven om zich te ontwikkelen en goed voorbereid te zijn op de toekomst. Iedereen vanuit een eigen rol en verantwoordelijkheden. Ik heb de afgelopen periode persoonlijk mogen ervaren hoe bevlogen er gewerkt wordt in en rondom de verschillende scholen. En daar ben ik ontzettend trots op! Waar we in deze visie over onderwijs schrijven, bedoelen we alle onderwijsvoorzieningen en voorscholen in de gemeente Oosterhout. Ons doel is kinderen en jongeren de kans geven om zich optimaal te ontwikkelen. Dit zien we als een opdracht aan de hele stad. Zowel de gemeente als het onderwijs heeft wettelijke taken op het gebied van onderwijs. Deels zijn dit dezelfde verantwoordelijkheden en deels zijn dit eigen verantwoordelijkheden. Juist door samen te werken, kunnen we het verschil maken. Deze Oosterhoutse visie geeft richting aan de gemeentelijke taken op het gebied van onderwijs en beschrijft hoe we hierin samenwerken met onze partners.

Hoe kunnen we kinderen en jongeren nog beter in staat stellen om te leren en zich optimaal te ontwikkelen? Hoe zorgen we voor gelijke onderwijskansen voor ieder kind? Hoe zorgen we ervoor dat praktijk leren een gelijkwaardige positie heeft ten opzichte van theoretisch leren en jongeren het voor hen best passende onderwijs kunnen volgen? Kortom, hoe kunnen we samen met onze partners omgaan met de huidige maatschappelijke ontwikkelingen en uitdagingen in en rondom het onderwijs?

We willen dat alle kinderen en jongeren zich kunnen ontwikkelen tot zelfstandige volwassenen, die actief deelnemen aan het maatschappelijke leven. Hiervoor gaan we een gunstig opgroeiklimaat voor jeugdigen bevorderen door de sociale basis van jeugdigen, ouders, opvoeders en hun sociale netwerk te versterken. Het vergroten van kansen en het voorkomen van uitval zijn daarbij leidend. (Begroting 2023, gemeente Oosterhout)

Deze vraag heeft centraal gestaan bij de ontwikkeling van deze visie op onderwijs. We zijn met een brede groep inwoners, professionals en de gemeenteraad in gesprek gegaan over hoe we kunnen omgaan met de gevolgen van de maatschappelijke ontwikkelingen in en rondom het onderwijs. Hierbij is uitgegaan van de landelijke ontwikkelingen in en rondom het onderwijs. Dit proces heeft geleid tot de thema’s en ambities in de visie. Veel dank aan allen die een bijdrage hebben geleverd! Onze inzet is erop gericht om bij te springen wanneer dat nodig is. In lijn met de visie sociaal domein maken we de beweging naar de voorkant zetten we in op preventie en leiden we waar nodig toe naar ondersteuning en hulp. De betrokkenheid van ouders is daarbij essentieel, ook als bijvoorbeeld laaggeletterdheid of armoede een belemmering vormt. We betrekken ouders waar nodig en mogelijk. Een grote ambitie waarbij we goed beseffen dat niet alles maakbaar is. Ik zet graag een gezamenlijke stip aan de horizon om stapsgewijs steeds dichter bij ons doel te komen. Er liggen veel nieuwe kansen die de gemeente de komende jaren samen met het onderwijs en andere partijen wil oppakken. Ik heb er alle vertrouwen in dat we in samenwerking met onze partners de stap vooruit maken. Ik kijk uit naar de komende jaren.

Guus Beenhakker, wethouder onderwijs en jeugd.

3

Inhoud 1. Inleiding..................................................................................................................................... 6 2. Maatschappelijke ontwikkelingen............................................................................................. 8 3. Kansengelijkheid..................................................................................................................... 12 4. (Mentale) Gezondheid.............................................................................................................. 14 5. Samenwerking (passend) onderwijs en jeugdhulp................................................................. 16 6. Arbeidsmarkt & Economie: een leven lang ontwikkelen........................................................ 18 7. Goede schoolgebouwen........................................................................................................... 20 8. Monitoring en Uitvoering......................................................................................................... 23

Bijlage: SDG-doelen.................................................................................................................... 24

1

Inleiding Bestuursakkoord

Kinderen en jongeren moeten optimale kansen krijgen om hun talenten te ontwikkelen, waardoor zij nu en later, naar vermogen kunnen deelnemen en een bijdrage kunnen leveren aan de maatschappij. Om hen deze kansen te geven, is een goede samenwerking tussen ouders, onderwijs, gemeente en andere organisaties essentieel. Net als allerlei voorzieningen rondom het onderwijssysteem die de ontwikkeling en het welzijn van kinderen en het werk van leraren, en pedagogisch medewerkers ondersteunen en versterken (de sociale basis). Uiteraard moet ook de fysieke infrastructuur van schoolgebouwen op orde zijn. Vanuit het bestuursakkoord heeft de gemeente de verantwoordelijkheid genomen om te komen tot een maatschappelijk gedragen visie die richting geeft aan de gemeentelijke taken op het gebied van onderwijs en hoe we hierin samen willen werken met onze partners. Onderwijs is meer dan alleen les. Allerlei voorzieningen rondom het onderwijssysteem kunnen de ontwikkeling en het welzijn van kinderen (waaronder ook de nieuwkomers) en het werk van leraren en docenten ondersteunen en versterken.

Maatschappelijke ontwikkelingen

6

Ontwikkelingen en uitdagingen in de maatschappij hebben een directe invloed op het onderwijs. Wat zijn deze maatschappelijke ontwikkelingen? En hoe kunnen we hier mee om gaan? Deze vragen zijn beantwoord door gesprekken, een (data)analyse van landelijke en lokale en maatschappelijke ontwikkelingen, de Sustainable Development Goals (SDG)1 en een inventarisatie van al vastgesteld gemeentelijk beleid. • Gesprekken: In gesprekken hebben we opgehaald wat de huidige maatschappelijke ontwikkelingen en uitdagingen zijn en hoe we hier mee om kunnen gaan. Er is gesproken met de gemeenteraad, inwoners, kinderen, jongeren, ouders, leerkrachten en andere professionals. • Analyse landelijke en lokale maatschappelijke ontwikkelingen: In Oosterhout gaan we voor een visie die aansluit bij landelijke en lokale ontwikkelingen. 1 Gemeente Oosterhout is een SDG-gemeente

In hoofdstuk 2 wordt een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in en rondom het onderwijs. • Sustainable Development Goals: Bij het opstellen van de visie is de Global Goal 4 kwaliteitsonderwijs betrokken. Dit doel is gericht op inclusief, gelijkwaardig en goed onderwijs voor iedereen. • Gemeentelijk beleid: De visie onderwijs is een doorvertaling van de visie op het sociaal domein. We zetten in op de ‘beweging naar de voorkant’. Dit doen we door de sociale basis te versterken, in te zetten op preventie en waar nodig breed toe te leiden naar ondersteuning. Hierbij werken we nu en bij de uitwerking uiteraard samen met onze partners in het voorliggend veld. Ook de regiovisie Jeugd West-Brabant Oost (WBO – 2022), het gezondheidsbeleid, het IHP en de opgave Arbeidsmarkt en Economie zijn uitgangspunten geweest bij het formuleren van de Oosterhoutse onderwijsambities.

Thema’s visie gemeentelijke taken op het onderwijs

De gesprekken, een inventarisatie van landelijke en maatschappelijke ontwikkelingen, de sustainable development goals en het al vastgestelde gemeentelijk beleid hebben geleid tot de volgende thema’s en ambities in de Oosterhoutse onderwijsagenda: 1. 2. 3. 4. 5.

Kansengelijkheid (Mentale) Gezondheid Samenwerking (passend) onderwijs en jeugdhulp Economie en arbeidsmarkt Goede gebouwen (IHP)

Deze thema’s worden benaderd vanuit het oogpunt van normaliseren, preventie en samenwerken (Visie Sociaal Domein). Ouderbetrokkenheid is een belangrijk uitgangspunt. Ouders spelen de belangrijkste rol in de ontwikkeling van hun kinderen. Daarom is er aandacht voor het vergroten van de ouderbetrokkenheid bij school. Binnen alle thema’s en ambities is het van groot belang om ouders te betrekken om ze zo in hun rol en/of

kracht te zetten en zo de pedagogische omgeving te versterken. Ook is er binnen de thema’s aandacht voor de verschillen tussen de thuissituaties van kinderen en de invloed daarvan op hun ontwikkelingskansen.

Uitvoering in gezamenlijkheid

De uitvoering van de visie gebeurt in gezamenlijkheid. Onder andere in de Lokale Educatieve Agenda (LEA). De taken en verantwoordelijkheden van de gemeente en van het onderwijs zijn verschillend, maar er zijn ook thema’s die zowel om actie vragen van de gemeente als van het onderwijs. De LEA is een instrument om tot gezamenlijke afspraken te komen over deze thema’s. Vanuit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) zijn samen met het onderwijs thema’s besproken waar we in gezamenlijkheid willen werken. Dit is samen met deze onderwijsvisie de basis voor de LEA.

VISIE GEMEENTE

LEA

De uitvoering van deze visie vindt ook plaats vanuit de agenda Economie en Arbeidsmarkt. Een leven lang ontwikkelen en de samenwerking tussen onderwijs, overheid en ondernemers staat hierin centraal. Daarnaast vindt de uitvoering plaats vanuit het jeugdbeleid, het gezondheidsbeleid en het Integraal Huisvestingsplan.

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 schetst de landelijke en lokale maatschappelijke ontwikkelingen in en rondom het onderwijs. In de hoofdstukken 3 tot en met 7 leest u over de vijf thema’s die centraal staan in deze visie. Deze hoofdstukken bevatten ook de ambities per thema. Hoofdstuk 8 beschrijft de wijze waarop uitvoering gegeven wordt aan de visie en de monitoring daarvan. De gemeente speelt namelijk een belangrijke rol in de verbinding en uitvoering, maar niet altijd de hoofdrol.

VISIE ONDERWIJS

7

2

Maatschappelijke ontwikkelingen De vijf thema’s die centraal staan in de onderwijsvisie komen onder andere voort uit maatschappelijke ontwikkelingen die in en rondom het onderwijs spelen. In Oosterhout gaan we namelijk voor een visie die aansluit bij landelijke en lokale ontwikkelingen. Dit hoofdstuk schetst een beeld van de trends en ontwikkelingen.

Kansengelijkheid

Landelijk neemt het percentage leerlingen dat het onderwijs laaggeletterd en/of laaggecijferd verlaat toe. De Inspectie van het Onderwijs2 maakt zich zorgen over de beheersing van de basisvaardigheden. Het beheersen van de basisvaardigheden is een belangrijke basis om elk kind met gelijke kansen aan het werkende leven te laten beginnen. De Inspectie stelt dat een gemeenschappelijke visie en sturing nodig is om basisvaardigheden te bevorderen en ziet hierin ook een rol voor gemeenten. Bijvoorbeeld door te zorgen voor een focus op de basisvaardigheden in de voorschoolse educatie. Of door taalarme gezinnen effectief te ondersteunen met een lokale gezinsaanpak. In Oosterhout is ongeveer 10% van de bevolking laaggeletterd. Juist de leerlingen en studenten die de meeste ondersteuning nodig hebben, krijgen de minste kansen. Dit landelijke beeld schetst de Inspectie van het Onderwijs. Om verschillen tegen te gaan moet kansengelijkheid meegewogen worden in álle keuzes die gemaakt worden in het onderwijsbeleid. De Inspectie van het Onderwijs ziet kansen voor gemeenten om de regie te pakken in de aanpak onderwijsachterstanden en ongelijke kansen door als neutrale partner partijen aan elkaar te verbinden.

Gemeenten worden daarom opgeroepen om overleg te voeren over het voorkomen van segregatie, het bevorderen van integratie, het bestrijden van onderwijsachterstanden en het afstemmen van de inschrijvings- en toelatingsprocedure.

8

De Inspectie van het Onderwijs ziet doelgericht beleid voor- vroegschoolse educatie als een belangrijke impuls in het bestrijden van onderwijsachterstanden. De

gemeente is verantwoordelijk voor de voor- en vroegschoolse educatie voor kinderen van 2 tot 6 jaar die risico lopen op een onderwijsachterstand. Landelijk stelt het ministerie van OCW voor 15% van de peuters en basisschoolleerlingen met het hoogste risico op onderwijsachterstand extra financiering beschikbaar. Van de 5135 kinderen uit Oosterhout, valt 16% binnen deze landelijke doelgroep. Op wijkniveau betreft dit 36% in Oosterheide, 25% in Slotjes, 19% in Strijen, 16% in Dommelbergen, 10% in Centrum en 7% in Vrachelen.

Welzijn van leerlingen

Het welzijn van leerlingen is essentieel om tot leren te komen. Landelijk gezien staat het welzijn van leerlingen en studenten onder druk. Dit stelt de Inspectie van Onderwijs. Niet alleen door de coronaperiode, maar ook door bijvoorbeeld stress om de hoeveelheid huiswerk, te weinig vrije tijd, te hoge verwachtingen en zorgen over de toekomst, komt het welzijn van leerlingen in het geding. Landelijke cijfers van de Inspectie laten zien dat leerlingen steeds minder tevreden zijn over hun leven. In 2021 gaven zij hun leven gemiddeld een 7.1. In 2001 was dit cijfer nog een 8.0 en sindsdien daalt het. Dit beeld wordt ondersteund door de cijfers in de lokale gezondheidsmonitor jeugd 2021 van de GGD. Uit deze monitor blijkt dat de mentale gezondheid van jongeren in Oosterhout om extra aandacht vraagt. Hoewel het met de meerderheid van de jongeren goed gaat, heeft een aanzienlijk deel mentale problemen. In Oosterhout geeft 41% van de meisjes en 17% van de jongens aan bekend te zijn met psychische klachten. Ook laten de landelijke cijfers zien dat de ervaren druk door schoolwerk sinds 2001 verdrievoudigd is tot 45%. De ervaren druk om te presteren neemt toe naarmate leerlingen ouder worden en is groter onder havo- en vwo-leerlingen dan leerlingen uit het vmbo. Leerlingen geven aan dat zij druk ervaren door toetsen, cijfers en huiswerk.

Ouders en scholen noemen als belangrijkste oorzaak de druk vanuit de samenleving om te presteren. Uit de monitor jeugd 2021 van de

2 Jaarlijks brengt de Inspectie van het Onderwijs de Staat van het Onderwijs uit. Zij brengen dan feiten en cijfers bijeen, tonen meerjarige ontwikkelingen en resultaten en signaleren verbanden en oorzaken.

GGD blijkt dat 37% van de jongeren uit Oosterhout zich (zeer) vaak gestrest te voelen door schoolwerk. Andere gebieden waarop jongeren stress ervaren zijn alles wat de jongere moet doen, de mening van anderen, de eigen problemen en de thuissituatie. Door de coronaperiode is de mentale problematiek bij de leerlingen toegenomen. Dit blijkt uit een onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs. Om die reden heeft het kabinet in 2021 het Nationaal Programma Onderwijs aangekondigd. Met dit programma ontvangen het onderwijs en gemeente middelen om vertragingen in te halen en leerlingen te ondersteunen die het moeilijk hebben. De gemeente Oosterhout en het onderwijs hebben hierin intensief samengewerkt.

Ervaren veiligheid

Een veilig gevoel is voor leerlingen van groot belang om te kunnen leren en zich te ontwikkelen. Landelijk neemt het aantal leerlingen dat zich onveilig voelt toe, bijvoorbeeld door pesten, discriminatie, een gebrek aan acceptatie of geweld. Ook het aantal schorsingen en verwijderingen neemt landelijk toe. Dit kan een indicatie zijn voor een onveiliger schoolklimaat. De inspectie op het Onderwijs geeft aan dat scholen landelijk aangeven dat de maatregelen voor onderwijs in verband met de coronapandemie een duidelijk effect hebben gehad op het gedrag van sommige leerlingen.

Leerplicht en arbeidsmarkt

Ieder kind heeft recht op onderwijs en verdient de kans zich te ontwikkelen. De laatste jaren, en zeker tijdens de coronaperiode, is een verschuiving zichtbaar in de taak van leerplicht van handhavend naar vooral preventief optreden. Handhaven waar het moet, maar vooral voorkomen dat leerlingen verzuimen of voortijdig het onderwijs verlaten. Landelijk stijgt het aantal jongeren dat zonder startkwalificatie het onderwijs verlaat. Dat geldt ook voor de regionale cijfers. De stijging kan het gevolg zijn van een verkeerde studiekeuze, verminderend studentenwelzijn of de groeiende economie. Niets is zo veranderlijk als de arbeidsmarkt. De werkeloosheid onder jongeren is historisch laag, maar het

verschil in werkeloosheid tussen opleidingsniveaus is groot. Een groot deel van de jongeren die vlak voor of tijdens de coronapandemie het onderwijs verlieten hebben enige tijd lagere baankansen gehad dan eerdere cohorten, maar zagen hun baankansen snel toegenomen. Dat geldt niet voor alle jongeren; vso- en mbo 2-opgeleide jongeren zagen hun kansen slechts deels herstellen, terwijl de baankansen voor hbo- en wo- opgeleide jongeren toenamen.

Nieuwkomers in het onderwijs

Het nieuwkomersonderwijs beweegt op en neer met de situatie in de wereld. In oorlogstijden groeien vluchtelingenstromen en neemt het aantal asielzoekers en vluchtelingen toe. Maar ook als de onrust in de wereld afneemt, betekent dat voor nieuwkomersvoorzieningen verandering, namelijk een krimpend aantal leerlingen. De Inspectie van het Onderwijs stelt dat de hectiek van het moment daardoor noodgedwongen vaak de overhand krijgt. De situatie voor het nieuwkomersonderwijs is momenteel drastisch veranderd sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne en de verhoogde instroom van asielzoekers. Bij al deze ontwikkelingen zijn tijd en de juiste focus cruciaal. Tijd maken klinkt simpel, maar de praktijk is weerbarstig. De waan van de dag neemt het vaak over en dat is begrijpelijk, want er moet veel in het onderwijs. Klassen dienen opgevangen te worden vanwege lerarentekorten, de naweeën van corona zijn nog merkbaar, groepen nieuwkomers hebben onderwijs nodig. Dat maakt de omstandigheden lastig.

Onderwijshuisvesting

Begin 2022 is gestart met het proces om te komen tot een nieuw Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor de gemeente Oosterhout. Het proces is samen doorlopen met de schoolbesturen en externe adviseurs. Het IHP beschrijft de visie en de ambitie die de gemeente en de schoolbesturen hebben op het gebied van onderwijshuisvesting. Daarnaast bevat het IHP een doorkijk in de geplande investeringen in onderwijsgebouwen voor de komende 20 jaar. Hiervan zijn de eerste 5 jaar het meest concreet. Het IHP is in december 2022 door de gemeenteraad

9

vastgesteld. Uitgebreide data is de basis geweest voor de analyse en het vastgestelde IHP. Het college gaat met de schoolbesturen nog aan de slag met een aantal belangrijke uitwerkingsopdrachten (huur/medegebruik en groen/blauwe schoolpleinen).

Passend onderwijs

Ieder kind of jongere verdient een goede plek om zich te kunnen ontwikkelingen. Maar dat gaat niet voor alle kinderen even makkelijk. Met de Verbeteraanpak Passend Onderwijs werken het ministerie van OCW en VWS aan betere ondersteuning voor kinderen die dat nodig hebben. Deze aanpak bevat zeven prioriteiten. Een van de prioriteiten is ‘van passend naar inclusief onderwijs’. De minister van OCW en de staatssecretaris van VWS de eerste contouren van een werkagenda opgesteld met daarin de eerste ideeën over inclusief onderwijs in 2035. Passend onderwijs en inclusief onderwijs zijn nauw met elkaar verbonden. Passend onderwijs gaat uit van een passend aanbod in de regio voor jongeren met een ondersteuningsbehoefte

onderwijs te bieden in het regulier onderwijs. Inclusief onderwijs richt zich op jongeren met én zonder ondersteuningsbehoeften. Bij inclusief onderwijs is het onderwijs zo ingericht, dat alle jongeren welkom zijn en erbij horen op de school die ze kiezen. Het doel van inclusief onderwijs is dat jongeren met en zonder ondersteuningsbehoeften vaker samen dicht bij huis naar dezelfde school kunnen. Zij zitten als het kan in dezelfde klas en volgen zoveel mogelijk dezelfde les die bij voorkeur groepsgericht aangeboden wordt. Met de Verbeteraanpak Passend onderwijs worden belangrijke stappen in de richting van inclusief onderwijs gezet.

5

1

Hobbels horen bij het leven, jeugdigen hebben het recht om naar eigen vermogen te ontwikkelen.

4

We bepalen gezamenlijk welke hulp nodig is (jeugdigen, ouders, verwijzers, onderwijs, jeugdprofessionals).

2

7

Continuïteit van kwaliteit van hulp en doorgaande ontwikkellijn is het uitgangspunt.

8

3

Wij kijken naar jeugdigen in hun context (gezinssysteem en omgeving).

Jeugdprofessionals hebben een mooi vak en wij zijn trots op hen.

Figuur 1 - Acht leidende principes

Jeugdhulp

Het ministerie van VWS, zorgaanbieders, cliënten, professionals en de VNG stellen samen de Hervormingsagenda Jeugd op. Het huidige jeugdstelsel is niet houdbaar. Daarom werken deze vijf partijen aan de hervormingsagenda om de hulpverlening te verbeteren en het jeugdstelsel beter beheersbaar te maken. De doelen van de Hervormingsagenda zijn: • Betere en tijdige zorg en ondersteuning, op de juiste plek en wanneer dit nodig is. • Een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel. In de Regio West-Brabant Oost is de visie “De juiste en de beste hulp voor jeugdige, zo dichtbij mogelijk” in 2022 vastgesteld. Deze visie bevat acht leidende principes (zie figuur 1).

10

6

Thuis is de basis.

Normaliseren vraagt iets van ons allemaal.

De overige prioriteiten van de verbeteraanpak zijn een experimenteerregeling voor scholen op het gebied van onderwijszorgarrangementen, de versterking van de positie van ouders en leerlingen, een aanpak verzuim en digitaal onderwijs, een beter aanbod hoogbegaafdheid, onafhankelijk toezicht voor samenwerkingsverbanden en een landelijke norm voor basisondersteuning.

Wij houden kleine problemen klein en geven grote problemen passende aandacht.

Lokaal is gelijktijdig het beleidskader jeugd geactualiseerd. In dit beleidskader wordt lokaal kleur gegeven aan de regionaal uitgewerkte principes.

De gegevens uit de jeugdmonitor Oosterhout worden hierbij betrokken. Besluitvorming loopt parallel met de vaststelling van de onderwijsvisie. Onderwijs- en zorgprofessionals, de gemeente en ouders hebben elk hun eigen verantwoordelijkheid binnen de aansluiting onderwijs en (jeugd)zorg. Het is van groot belang dat voor de ontwikkeling van kinderen dat de samenwerking tussen onderwijs- en jeugdprofessionals goed is om de gedeelde verantwoordelijkheid zo goed mogelijk vorm te geven in de praktijk, op de werkvloer. Zowel landelijk als lokaal is er aandacht voor en wordt ingezet op optimalisatie van deze aansluiting. Onder andere uit bovenstaande maatschappelijke ontwikkelingen die in en rondom het onderwijs spelen, komen de thema’s die centraal staan in de onderwijsvisie In de volgende hoofdstukken volgt een overzicht van de thema’s en ambities.

11

3

Kansengelijkheid De Inspectie van het Onderwijs heeft geconstateerd dat de kansenongelijkheid in het onderwijst toeneemt. Leerlingen met lager opgeleide ouders halen, ondanks gelijke cognitieve capaciteiten, op een lager niveau een diploma dan hun leeftijdsgenoten met hoogopgeleide ouders. Dit werkt door in de hele carrière. Wij willen dat de talenten van alle kinderen en jongeren optimaal benut worden. Dat is niet alleen van groot belang voor de toekomst van alle kinderen en jongeren zelf, maar ook voor de toekomst van onze samenleving. Het bevorderen van kansengelijkheid is een brede maatschappelijke opgave, met daarin een rol voor de gemeente. Wij nemen daarom beleidsmaatregelen gericht op het bevorderen van gelijke kansen. Dit doen wij samen met ouders, scholen en maatschappelijke partners. In het streven naar optimale talentontwikkeling is de verbinding tussen thuis, school en omgeving namelijk onmisbaar. We zetten ons in om de verbinding tussen thuis, school en omgeving tot stand te brengen. Zo zorgen we ervoor dat kinderen hun talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen in een omgeving die hen daarvoor de kans geeft. Burgerschap is een voorbeeld van een thema dat breder rijkt dan alleen de schoolomgeving. Het betrekken van de ouders en de omgeving van de leerling hierbij is waardevol.

We zetten ons in om kinderen vaardigheden aan te leren waarmee zijn in staat zijn om mee te doen in de samenleving. Hierbij hebben we aandacht voor

Niet iedereen kan door de ouders geholpen worden bij het huiswerk. 12

Ik vind het belangrijk dat ik mijn mening kan geven en we met elkaar in discussie kunnen gaan. Zo leren we voor onszelf opkomen en krijgen we meer zelfvertrouwen.

het versterken van de basisvaardigheden. Wat deze basisvaardigheden zijn en hoe deze versterkt kunnen worden, verschilt per doelgroep. In de aanpak kansengelijkheid is het belangrijk om aandacht te hebben voor factoren die kansengelijkheid belemmeren, zoals armoede of segregatie. Een toename van segregatie in de samenleving, betekent dat verschillende groepen kinderen elkaar minder tegenkomen en daardoor minder van elkaar leren. Dat heeft invloed op de ontwikkelingen van het individu. We stimuleren ontmoetingen tussen kinderen met verschillende achtergronden en zorgen er voor dat alle kinderen mee kunnen doen. Hierbij hebben we aandacht voor overgangsmomenten in het onderwijs, bijvoorbeeld van de basisschool naar de middelbare school. We werken aan de ambities op kansengelijkheid in de Lokale Educatieve Agenda.

ONZE AMBITIES Kwalitatief en dekkend aanbod Leerlingen met dezelfde aanleg hebben ongeacht hun afkomst gelijke kansen op een succesvolle schoolloopbaan. Het aanbod binnen thuis, school en omgeving wordt zo ingericht dat alle kinderen dezelfde kansen krijgen om zich te ontwikkelen en te ontplooien. Er wordt ongelijk geïnvesteerd voor gelijke kansen. Voor nieuwkomers in de leeftijd van het primair onderwijs wordt een voltijdse onderwijsvoorziening in Oosterhout opgezet. Ter ondersteuning van de reguliere scholen primair onderwijs wordt een bijbehorende ondersteuningsstructuur geïmplementeerd.

Overgangsmomenten Er worden doorgaande lijnen gerealiseerd bij de overgangsmomenten in de ((voor)school) loopbaan van jeugdigen. Een doorgaande verticale lijn bestaat uit overgangsmomenten die plaatsvinden aan de hand van de leeftijd van de jeugdige. De doorgaande horizontale lijn bestaat uit overgangsmomenten tussen de leefgebieden van de jeugdige. Jeugdigen voor wie de overgangen risico opleveren, worden gesignaleerd en extra ondersteund.

Verminderen en voorkomen laaggeletterdheid Alle laaggeletterde inwoners in de gemeente Oosterhout krijgen de kans en worden gestimuleerd om hun basisvaardigheden te versterken. Dit vermindert laaggeletterdheid in de samenleving. De cyclus van laaggeletterdheid wordt doorbroken met een integrale gezinsaanpak. Dit voorkomt laaggeletterdheid in de samenleving.

Ontmoeten en meedoen Kinderen met verschillende achtergronden ontmoeten elkaar in een rijke en veilige omgeving. Er worden afspraken gemaakt tussen gemeente en schoolbesturen om segregatie tegen te gaan.

Burgerschap Het creëren van een aanbod om alle jeugdigen vaardigheden aan te leren waardoor zij in staat zijn om actief mee te kunnen doen aan de samenleving. Dit is aanbod is aanvullend op de wettelijke taak van het onderwijs en sluit hierbij aan.

13

4

(Mentale) Gezondheid Gezamenlijk met onze partners werken we aan een gezonde generatie. Om dit te bereiken is het belangrijk om zo vroeg mogelijk in het leven te beginnen met het stimuleren en bewust maken van gezond gedrag. Vanuit de gemeente hanteren we de benadering van ‘positieve gezondheid’3, dit kent zowel een fysieke als een mentale kant. Niet alle kinderen en jongeren hebben gelijke gezondheidskansen. We nemen daarom beleidsmaatregelen gericht op het bevorderen van gelijke gezondheidskansen. In Oosterhout levert de leef- en schoolomgeving een actieve bijdrage aan een gezonde leefstijl.

ONZE AMBITIES

Ik zou willen dat iemand eerder ziet dat het niet goed met me gaat.

Fysieke gezondheid

Een belangrijke pijler van een goede gezondheid is het bevorderen van een gezonde leefstijl: regelmatig bewegen, gezonde voeding en bevorderen van gezonde leefgewoonten op het gebied van roken, alcohol en drugs. Binnen het onderwijs creëren we een gezonde en veilige schoolomgeving, bijvoorbeeld door gezamenlijk in te zetten op het vergroten van de (sociale) veiligheid in en om de school. Ook het aanbod van de buurtsportcoaches van MOOVE draagt bij aan het bevorderen van de gezonde leefstijl. Daarnaast wil de gemeente in samenwerking met de schoolbesturen groenblauwe schoolpleinen realiseren die uitnodi-

Er moet niet alleen aandacht zijn voor goede cijfers, maar vooral ook aandacht om elkaar beter te leren kennen en vrienden te maken.

14

Gezonde leef en schoolomgeving De schoolomgeving in Oosterhout is veilig en nodigt uit tot spelen, bewegen en ontmoeten. Op en rond de school zijn voldoende gezonde voedingsalternatieven We stimuleren de ontwikkeling van groenblauwe schoolpleinen, gezonde schoolkantines, rookvrije schoolpleinen en watertappunten.

gen tot bewegen en schaduwplekken bieden. Omtrent voeding en leefgewoonten draagt onder andere de JOGG-aanpak van Oosterhout bij aan het bevorderen van een gezonde schoolkantine, rookvrije schoolpleinen en de aanwezigheid van watertappunten.

Sociale veiligheid

Mentale gezondheid

Het aanbod binnen thuis, school en omgeving wordt zo ingericht dat kinderen dezelfde gezondheidskansen krijgen. Via gerichte projecten wordt ongelijk geïnvesteerd voor gelijke kansen (Kansrijke start, ziekteverzuimprojecten).

Te veel jongeren ervaren somberheid en angst, en/of motivatie- en concentratieproblemen. Daarom zetten we in op het versterken van de mentale gezondheid en veerkracht van jongeren, binnen en buiten school. Hierbij is het van belang om samen met onze partners het netwerk rondom jongeren te versterken. Hierbij is er aandacht voor cultuur als middel om de (mentale) ontwikkeling te stimuleren. De gemeente Oosterhout is aangesloten bij de brede coalitie mentale gezondheid jongeren. In deze samenwerking geeft de gemeente samen met inwoners, zorg- en welzijnspartners aandacht aan het verbeteren van de mentale gezondheid en het versterken van veerkracht van jongeren.

Aan het (nieuwe) gemeentelijke gezondheidsbeleid wordt, samen met de onderwijspartners, structureel invulling gegeven. Hierbij wordt binnen het thema sociale veiligheid ingezet op preventie en voorlichting op het gebied van alcohol- en drugsgebruik en ondermijning.

Gelijke gezondheidskansen

Mentale veerkracht In Oosterhout wordt in en rond de school geïnvesteerd in de mentale- en sociale ontwikkeling van kinderen en jongeren. Dit willen we borgen in een duurzame structuur binnen en buiten school. Op deze manier bieden we extra ondersteuning wanneer nodig/gewenst. In samenwerking met jongeren, onderwijs- en maatschappelijke partners wordt geïnvesteerd in een brede coalitie mentale gezondheid. Gezamenlijk wordt een aanpak ontwikkeld om de veerkracht van individuele en groepen jongeren te versterken waarbij OOK taboe doorbreken, bespreekbaar maken én normaliseren (hobbels horen bij het leven) centraal staan.

Het thema (mentale) gezondheid wordt opgepakt vanuit de brede coalitie mentale gezondheid, de Lokale Educatieve Agenda, de uitvoeringsagenda jeugd en het gezondheid- en sportbeleid van de gemeente.

3 Positieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies. Met die bredere benadering draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren

15

5

Samenwerking (passend) onderwijs en jeugdhulp Goed onderwijs is voor jeugdigen cruciaal. School beslaat voor de meeste jeugdigen een groot en invloedrijk deel van hun leven. Het is de omgeving waar zij zich ontwikkelen, leren leven en leeftijdgenoten ontmoeten. Een passende onderwijsplek is van groot belang voor ieder kind. Alle jeugdigen krijgen hier de kans zich optimaal te ontwikkelen, ook wanneer ze daarbij extra hulp of ondersteuning nodig hebben. Problemen van jeugdigen kunnen op school vaak vroegtijdig gesignaleerd worden. Om die reden willen we onderwijs en jeugdhulp beter met elkaar verbinden en samen met elkaar laten optrekken. Op die manier ondersteunen we de jongere eerder en beter, binnen en buiten de klas en maken we samen het onderwijs inclusiever. We gaan er samen met de onderwijspartners voor om alle kinderen een passend onderwijs en/of zorgaanbod te bieden. Geen kind zit meer thuis. We willen jeugdhulp zo min mogelijk inzetten als vervanger voor onderwijs. In plaats daarvan willen we jeugdigen onder schooltijd gebruik laten maken van jeugdhulp als dit ervoor zorgt dat de jeugdige thuisnabij naar school kan blijven gaan. Onze ambitie is om dit samen met jeugdhulppartners en het onderwijs op te pakken. Op die manier zorgen we ervoor dat het eigenaarschap blijft waar het hoort, lijnen kort zijn en het onderwijs niet zomaar met extra taken wordt geconfronteerd.

16

Er moet goed worden gelet op signalen dat het niet goed gaat met iemand, bijvoorbeeld wanneer een leerling veel spijbelt.

ONZE AMBITIES Leren helpen en helpen met leren

Iedere leerling moet de hulp kunnen krijgen die hij of zij nodig heeft.

We werken actief aan onze netwerken in onderwijs en jeugdhulp. We ondersteunen initiatieven om de verbinding tussen de professionals te versterken (kennen is kunnen). We gaan daarbij uit van de competenties van onze professionals (geen dubbel werk).

Geen kind zit meer thuis Alle jeugdigen krijgen de kans zich zo thuisnabij mogelijk en waar mogelijk op school te ontwikkelen, ook wanneer ze daarbij extra hulp of ondersteuning nodig hebben.

Vertrouwde omgeving Zoveel mogelijk jeugdigen blijven op de vertrouwde school met extra begeleiding en ondersteuning vanuit onderwijs en/of jeugdhulp. Wanneer dat nodig is wordt die ondersteuning geboden tijdens schooltijd.

Vroegtijdig signaleren en normaliseren We volgen onze ambities vanuit de visie op het Sociaal Domein en gaan voor de beweging naar de voorkant. Hierin zoeken we naar een balans tussen de inzet van het eigen netwerk, de sociale basis en aanvullende jeugdhulp. Zowel lokaal als regionaal zetten we in op de talenten van jeugdigen. (Zie ontwikkelopgave onderwijs en jeugd uit de Regiovisie Jeugd WBO). Om dit te bereiken gaan we met de onderwijsbesturen en samenwerkingsverbanden in overleg: • Hoe we de ondersteuningsstructuur op school robuuster kunnen maken, zodat we tijdig passende hulp bieden als dat nodig is; • Hoe we de hulpvraag klein kunnen houden (normaliseren) en buiten het zorgdomein (de-medicaliseren), zodat jeugdigen zich naar eigen vermogen kunnen ontwikkelen.

Ondersteuning aan kinderen wordt zo vroeg mogelijk (preventief) ingezet, zodat we de hulpvraag klein kunnen houden en minder zware en specialistische trajecten nodig zijn.

Hier werken we aan in de Lokale Educatieve Agenda en de regionale en lokale uitvoeringsagenda’s Jeugd.

17

6

Arbeidsmarkt & economie: een leven lang ontwikkelen In de opgave Arbeidsmarkt & Economie wordt ingezet op de bewustwording van blijven(d) ontwikkelen. Samen met onderwijs, ondernemers, maatschappelijke partners en inwoners gaan we aan de slag om te ontdekken wat hieronder wordt verstaan en hoe we dit met elkaar in het DNA van inwoners, onderwijs en ondernemers verankeren. Het ontwikkelen start al tijdens de onderwijsperiode. Samen met het (MBO-)onderwijs zetten we in op de beweging naar meer uitgaan van je talenten, het ontwikkelen van de 21st Century Skills en voorbereiding op een zelfstandig bestaan in de maatschappij. Het streven is een zo passend mogelijke kwalificatie. Daarbij realiseren we ons dat een startkwalificatie niet voor iedere jongere haalbaar is. Voor de jongeren waarbij dit (nog) niet mogelijk is wordt ingezet op wat voor de jongere passend is en welke mogelijkheden er zijn om zich door te kunnen ontwikkelen (bijv. praktijkleren). Dit alles met als doel dat er bij jongeren weerbaarheid en wendbaarheid wordt ontwikkeld. Deze ontwikkeling vraagt ook iets van werkgevers. De meeste jongeren maken hun opleiding af en stromen door naar een vervolgopleiding of de arbeidsmarkt. Voor de jongeren die uitvallen tijdens de op-

18

We leren niet alleen op school, maar juist ook tijdens stages. Op school leer je de basis, tijdens stage leer je hoe het in de praktijk werkt.

ONZE AMBITIES Aansluiten bij talenten

Op school zouden we vaker opdrachten moeten uitvoeren die te maken hebben met de echte praktijk, zei 86% van de geïnterviewde leerlingen in het voortgezet onderwijs.

Samen met het (MBO)onderwijs gaan we uit van talenten van jongeren en zetten we in op het laten behalen een zo passend mogelijke kwalificatie.

Jongeren in beeld We hebben jongeren met een kwetsbare arbeidsmarktpositie van 16 – 27 jaar in beeld en bieden een passend aanbod richting werk, vervolgopleiding, een traject richting een baan of een activeringstraject. Focus ligt op preventie in de overgangen tussen onderwijs – arbeidsmarkt/ vervolgopleiding.

Sluitend netwerk Gemeente Oosterhout verbindt (maatschappelijke) partners zodat er in de gemeente een sluitend netwerk is voor jongeren 16 – 27 in een kwetsbare arbeidsmarktpositie.

Samenwerking

leiding en/of uitstromen zonder startkwalificatie is er begeleiding vanuit Regionaal Bureau Leren. Zij begeleiden nu jongeren zonder startkwalificatie tot 23 jaar. Deze leeftijdsgrens wordt door het Rijk per 1 januari 2025 verhoogd naar 27 jaar.

Gemeente Oosterhout stimuleert onderwijs en werkgevers om samen te werken zodat jongeren goed toegerust de arbeidsmarkt op kunnen en hun kennis up to date is. Als eerste project: ontwikkelen we een hybride mbo-opleiding Transport & Logistiek samen met ondernemers, Logistiek Platform Amerstreek en Curio hebben hierin verbinding met het programma sterk techniekonderwijs. Leven lang ontwikkelen is het nieuwe normaal!

Een van de onderdelen van de opgave Arbeidsmarkt & Economie is de overgang tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Jongeren met begeleidings- en/of ondersteuningsvraagstukken, zonder startkwalificatie, worden samen met onderwijs, het RBL en andere partners in het laatste schooljaar opgepakt zodat ze een goede uitgangspositie op de arbeidsmarkt hebben. Zij worden begeleid richting (vervolg)opleiding, passende vorm van werk of zitten in een traject naar werk. Ontwikkeling en meedoen vanuit talent staat centraal.

19

7

Goede schoolgebouwen Goed en een gezonde en duurzame toekomst voor het onderwijs in de gemeente Oosterhout is het uitgangspunt voor het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). Het IHP is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met de gemeente en de schoolbesturen. Door te investeren in onderwijshuisvesting draagt de gemeente samen met de schoolbesturen bij aan een leef- en leeromgeving die sociaal, leefbaar, duurzaam, gezond en klimaatbestendig is. Het IHP bepaalt op basis van visie, gerichte analyse, scenario-ontwikkeling en een financiële vertaling de kaders waarbinnen de gemeente Oosterhout (samen met de schoolbesturen) investeert in de onderwijshuisvesting. Het IHP vormt het beleidskader voor het onderwijshuisvestingsbeleid voor de periode 2022-2042. In deze periode wordt gestreefd naar het behouden van het rijke aanbod aan onderwijsconcepten en -niveaus waarover Oosterhout beschikt. Daarbij wordt ernaar gestreefd dat jeugdigen zoveel als mogelijk in eigen buurt, wijk of kerkdorp naar school kunnen. Spreiding van scholen (van primair onderwijs) is van belang om daarbij recht te kunnen doen aan de keuzevrijheid van ouders en jeugdigen. In het speciaal onderwijs nemen de leerlingenaantallen toe. Door de samenwerking tussen regulier en speciaal onderwijs te versterken kan de hoeveelheid doorverwijzingen dalen.

Dit betekent dat de leerlingen die aangewezen zijn op extra ondersteuning deze zoveel als mogelijk in de eigen (school)omgeving krijgen. Dit heeft ook gebouwlijke gevolgen. Zo kan er bijvoorbeeld meer behoefte zijn aan kleinere ruimtes.

Ik wil graag meer speelgelegenheden op de schoolpleinen. 20

ONZE AMBITIES

Er ontbreekt veel te veel groen op ons schoolplein, zei 67% van de geïnterviewde leerlingen in het voortgezet onderwijs.

Daar waar wordt gekeken naar (ver)nieuwbouw wordt bekeken op welke wijze ook het gebouw een bijdrage kan leveren aan het versterken van de samenwerking met kindpartners door huisvesting in een gebouw. Op dit moment vindt in diverse schoolgebouwen al medegebruik plaats. Het gaat hier om maatschappelijke, culturele of recreatieve doeleinden. Vanuit het efficiënt en duurzaam inzetten van maatschappelijk vastgoed en een schoolgebouw als ‘spil in de wijk’ is dit een positieve ontwikkeling. Bij de (ver)nieuwbouw van scholen gaan we voor energieneutrale scholen en realiseren we frisse scholen (klasse B). Door modulair en circulair te bouwen dragen we bij aan een duurzame vorm van onderwijshuisvesting, blijven we flexibel en spelen we in op de behoefte van huisvesting op dat moment. Goed onderwijs vindt plaats in goede schoolgebouwen! Dit werken we uit in een jaarlijkse uitvoeringsagenda met de schoolbesturen en bespreken dit in het OOGO.

Rijk aanbod:

Foto: Henri Boer Fotografie

De gemeente heeft een rijk aanbod aan onderwijsconcepten en niveaus die behouden moeten worden.

Versterken samenwerking: We zetten in op het versterken van de samenwerking tussen het primair onderwijs en kindpartners door huisvesting in één gebouw te stimuleren.

Medegebruik We stimuleren medegebruik van onderwijsruimte. Uitgangspunten daarbij zijn optimaal benutten van onderwijsruimte en het leveren van een actieve bijdragen aan de wijk. Samen met schoolbesturen worden afspraken gemaakt over hoe om te gaan met gebruik door derden van schoolgebouwen.

Thuisnabij onderwijs: Thuisnabij onderwijs is belangrijk. Bij (ver)nieuwbouw wordt gekeken hoe het gebouw een bijdrage kan leveren aan het realiseren van inclusiever onderwijs.

Duurzame scholen: We gaan voor het realiseren van energieneutrale scholen (ENG) en frisse scholen klasse B

21

8

Monitoring en Uitvoering Veel ontwikkelingen die zich afspelen in de maatschappij hebben invloed op het onderwijs. Daarom gaan we in Oosterhout voor een visie die aansluit bij landelijk een lokale ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen zijn in kaart gebracht door informatie te verzamelen via gesprekken, landelijke en lokale rapporten, de Sustainable Development Goals en al vastgesteld gemeentelijk beleid. Een analyse van de verzamelde informatie heeft een beeld gegeven van de relevante ontwikkelingen en geleid tot de vijf thema’s en de bijbehorende ambities in de visie. Ook bij de uitvoering van de visie speelt informatiegestuurd werken een rol. In dit hoofdstuk wordt beschreven op welke wijze de visie uitgevoerd en gemonitord wordt.

Concretisering en uitvoering in diverse uitvoeringsagenda’s

Na de vaststelling van de gemeentelijke onderwijsvisie gaan we samen met onze (onderwijs)partners aan de slag met de realisatie ervan. De concretisering en uitvoering van de ambities vindt plaats in de Lokale Educatieve Agenda (LEA) en de uitvoeringsagenda’s van het IHP, het gezondheids- en sportbeleid, het jeugdbeleid en de opgave Economie en Arbeidsmarkt. Doordat de realisatie in diverse agenda’s plaatsvindt, is centrale monitoring van belang. Dit vindt plaats op de LEA.

concretisering van een ambitie door een werkgroep vindt u in bijlage 2.

Monitoring

Om te kunnen bepalen of we op koers liggen met het realiseren van de ambities worden alle thema’s en ambities opgenomen en gemonitord in de LEA. Zowel de thema’s en ambities die binnen de LEA worden uitgevoerd, als de thema’s die in andere uitvoeringsagenda’s worden uitgevoerd. Hierdoor is de LEA het centrale document waar de monitoring van alle thema’s en ambities uit de visie plaatsvindt. In OOGO’s wordt gerapporteerd over de voortgang van de ambities en wordt gezamenlijk bepaald welke activiteiten er in de komende periode opgepakt gaan worden. Het college en de gemeenteraad worden periodiek geïnformeerd over de voortgang van de LEA.

LEA

De LEA is de ontwikkel- en samenwerkingsagenda van het onderwijs en de gemeente Oosterhout. De LEA is een sturingsdocument om gezamenlijke afspraken te maken over het onderwijsbeleid. Sommige thema’s en ambities uit de visie zullen worden geconcretiseerd en uitgevoerd binnen de LEA. Andere thema’s en ambities uit de visie zullen worden geconcretiseerd en uitgevoerd binnen andere uitvoeringsagenda’s, zoals het gezondheidsbeleid, het jeugdbeleid, het IHP of de opgave Economie en Arbeidsmarkt.

22

Binnen de LEA worden de ambities geconcretiseerd door multidisciplinaire werkgroepen die de thema’s uitwerken in uitvoeringsplannen. De uitvoeringsplannen worden jaarlijks bestuurlijk besproken en vastgesteld tijdens het OOGO. Een voorbeeld van een

23

BIJLAGE

SDG-doelen De Sustainable Development Goals (SDG’s) zijn zeventien doelen om van de wereld een betere plek te maken in 2030. Alle goals zijn opgenomen in bijlage 2. De gemeente Oosterhout is een Global Goals-gemeente. Bij het opstellen van beleid worden de doelen betrokken. Global Goal 4 is gericht op goed basis-, voortgezet en hoger onderwijs voor iedereen, toegang tot kinderdagverblijven en een toename van jongeren en volwassenen met relevante technische en beroepsvaardigheden. En ervoor zorgen dat alle leerlingen kennis en vaardigheden opdoen voor duurzame ontwikkeling, mensenrechten, culturele diversiteit, wereldburgerschap en zorgen voor kind- en handicapvriendelijke onderwijsfaciliteiten. ‘ZORGEN VOOR GOED EN INCLUSIEF ONDERWIJS EN LEVENSLANG LEREN’ Belangrijke taken voor de gemeente

24

•

Onderwijsinfrastructuur (gebouwen), gezonde en veilige scholen

•

Voor- en vroegschoolse educatie

•

Handhaven leerplicht, voortijdig schoolverlaten

•

Zorgen voor passend onderwijs

•

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt verbeteren

•

Aanpak laaggeletterdheid en taalachterstanden

•

Segregatie en ongelijke kansen tegengaan

•

Brede toegang tot kunst en cultuur

•

Creëren zinvol werk

•

Onderwijs voor vluchtelingen

•

Soepele overgang 18- naar 18+

•

Effectief jongerenwerk

•

Ontwikkelingsmogelijkheden voor werknemers gemeente

•

Educatie voor duurzame ontwikkeling