Beleidsnota Toekomst van dagbesteding en begeleiding 12-20

De toekomst van dagbesteding en begeleiding in Oosterhout

PLEKKEN VAN ONTMOETING EN VERBINDING

Inhoudsopgave 1

INLEIDING............................................................................................................................... 7

2

BEGELEIDING EN DAGBESTEDING, VAN AWBZ NAAR WMO................................................ 9

3

HET BEGRIP BEGELEIDING.................................................................................................. 10

4

HET BEGRIP DAGBESTEDING. ............................................................................................. 11

5

DAGBESTEDING IN OOSTERHOUT. ...................................................................................... 13

6

VRIJ TOEGANKELIJKE DAGBESTEDING, WAAROM EIGENLIJK?. ....................................... 15

7

DAGBESTEDING EN BEGELEIDING IN 2025. ....................................................................... 17

8

Een dagbestedingsvoorziening als plek van ontmoeting en verbinding DE RANDVOORWAARDEN EN VEREISTEN........................................................................... 19

9

Plekken van ontmoeting en verbinding, HOEVEEL EN WAAR DAN?.................................................................................................... 20

10 DE FINANCIËLE UITDAGING................................................................................................. 21

BIJLAGE: DE PARTICIPATIELADDER........................................................................................................... 23

2

5

1

Inleiding In het sociaal domein gaat het om het versterken van mensen en het bieden van perspectief en mogelijkheden om je als mens naar eigen wens en vermogen te ontplooien en je leven vorm te geven. Met de waarden verbondenheid en samenredzaamheid 1 die we in het sociaal domein centraal stellen, richten we ons op de sociale basis. De sociale basis bestaat uit de sociale verbanden en informele netwerken tussen inwoners. We zien in de voorzieningen die we bieden vanuit het sociaal domein kansen om de sociale basis te verrijken. Met deze voorzieningen kunnen we gelegenheid creëren voor het ontstaan van meer verbindingen tussen meer inwoners. Met het verrijken van de sociale basis streven we naar meer veerkrachtige inwoners die zo veel mogelijk met het heft in eigen handen vorm kunnen geven aan het leven en om kunnen gaan met de uitdagingen en tegenslagen die hierbij horen. Voorliggende beleidsnota gaat over dagbesteding en begeleiding. Dit is een vorm van ondersteuning die we op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) bieden. In deze beleidsnota wordt richting gegeven aan de wijze waarop we in het licht van de visie op het sociaal domein (een deel van) de voorziening Begeleiding laagdrempeliger en toegankelijker kunnen maken. Er wordt een beeld geschetst van waar we over vijf jaar willen staan als het gaat om dagbesteding en begeleiding2.

In Oosterhout zijn er in 2025 een aantal locaties waar de dagbestedingsvoorziening is doorgegroeid naar een plek van ontmoeting en verbinding. De plekken van ontmoeting en verbinding vormen laagdrempelige vrij toegankelijke voorzieningen waar inwoners eenvoudig hun weg naar toe vinden. Hier komt een verscheidenheid aan mensen: inwoners zonder en inwoners met een kwetsbaarheid. Het zijn plekken van betekenis geworden voor veel verschillende Oosterhouters waarbij het

HET SOCIAAL DOMEIN

onderscheid tussen deelnemer en bezoeker steeds meer naar de achtergrond is verdwenen. De dagbestedingsvoorziening als plek van ontmoeting en verbinding creëert gelegenheid voor het ontstaan van meer verbindingen tussen meer inwoners. Op deze manier verrijkt het de sociale basis.

De mogelijkheid om je naar eigen wens en vermogen te ontplooien en je leven vorm te geven

6

Voor het lezen van voorliggende beleidsnota is een toelichting op het gebruik van de woorden deelnemer, bezoeker en vrijwilliger nodig. In deze nota wordt ‘deelnemer’ gebruikt als het gaat om de inwoner met een kwetsbaarheid en ondersteuningsbehoefte. ‘Bezoeker’ wordt gebruikt als het gaat om de inwoner zonder kwetsbaarheid en ondersteuningsbehoefte. Met een vrijwilliger wordt bedoeld een inwoner die zich kosteloos inzet op een dagbestedingslocatie. Dit kan een deelnemer of een bezoeker zijn.

1 Verbondenheid verwijst naar een situatie waarin mensen elkaar kennen, begaan zijn met elkaar en naar elkaar omkijken. Samenredzaamheid verwijst naar een situatie waarin mensen elkaar de helpende hand bieden als dat nodig is. 2 Met “we” wordt in deze beleidsnota de gemeentelijke organisatie bedoeld: de professionals in de uitvoering, beleidsmedewerkers, management en bestuur.

7

2

Laagdrempelige dagbesteding waar je geen indicatie of verwijzing voor nodig hebt

Begeleiding en dagbesteding, van AWBZ naar Wmo Met de decentralisaties zijn per 1 januari 2015 ambulante begeleiding en dagbesteding vanuit de Algemene Wet

Experimenteren met vrij toegankelijke voorzieningen - de pilots

Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) overgeheveld van het Rijk naar de gemeenten. In Dongemond-verband 1 is deze

Na 1 januari 2015 ontstond al snel de behoefte om te

transitie voorbereid en uitgewerkt. Hierin zijn toen de

experimenteren met vrij toegankelijke voorzieningen.

volgende keuzes gemaakt: •

De indicatie geeft toegang tot de

vormen van dagbesteding in de directe leefomgeving van de mensen, waarvoor geen indicatie/verwijzing vanuit de gemeente nodig was. Verschillende pilots zijn

maatwerkvoorziening Begeleiding waarbij er

vanaf 2016 opgestart: de Buurtkamer, Floralia Park en de

geen onderscheid meer wordt gemaakt tussen

Inloop De Pastorie.

Inwoners kunnen toegang verkrijgen tot ambulante begeleiding en dagbesteding middels een indicatie;

•

Het streven was om te komen tot laagdrempelige

ambulante/individuele begeleiding en dagbesteding/ groepsbegeleiding; •

Indicaties worden in klassen afgegeven, te weten Licht, Midden en Zwaar;

•

Binnen de bandbreedte van de klasse is het aan de zorgaanbieder en de cliënt om na te gaan welke vorm de begeleiding moet krijgen.

Tot op heden werkt het systeem volgens bovenstaande principes. Het systeem is zo ingericht vanuit de gedachte dat zorgaanbieders door deze manier van indicatiestelling maximaal maatwerk kunnen leveren. De gemeente kijkt samen met de cliënt naar de hulpvraag en de doelen die cliënt wil bereiken, maar de gemeente doet een stapje terug als het gaat om hoe deze doelen worden bereikt.

8

9 1

Samenwerking tussen de gemeente Oosterhout, Drimmelen, Geertruidenberg en Altena (voorheen Werkendam, Woudrichem en Aalburg)

3

4

Het begrip begeleiding

Het begrip dagbesteding

De Wmo is bedoeld om burgers een ‘steuntje in de rug’

Bij de indicatiestelling wordt beoordeeld of de begeleiding

Voor de meeste mensen vormt de wijze waarop je je

Grofweg kan dagbesteding onderverdeeld worden in twee

te geven in situaties waarin het leven van je eigen le-

gericht is op het overnemen van taken of op het aanleren

dagen besteedt geen vraagstuk. De dagen vullen zich als

categorieën: ontwikkelingsgerichte en belevingsgerichte

ven (tijdelijk) niet helemaal meer zelfstandig gaat. Een

van vaardigheden. Wanneer er geen perspectief is op meer

vanzelfsprekend met school, werk, kinderen, hobby’s,

dagbesteding. De drie functies zijn in deze twee

concreet en tastbaar voorbeeld van dit steuntje in de rug

zelfstandigheid, zal er vaak sprake zijn van het overne-

het huishouden en sociale contacten. Mensen die

categorieën gelijk. Zij verschillen in de vierde functie. Bij

is de traplift. Door dit hulpmiddel wordt het weer mogelijk

men van taken en heeft de begeleiding tot doel de situatie

maatschappelijk betrokken zijn en ervaren dat ergens nog

ontwikkelingsgerichte dagbesteding is de vierde functie

om te gaan en staan waar je wilt in je eigen huis. Begelei-

stabiel te houden of niet te laten verslechteren. Als een

tijd over is, kiezen voor het doen van vrijwilligerswerk.

het doelgericht werken aan vaardigheden. Vaak is er bij

ding kan ook dat steuntje zijn. Begeleiding is bedoeld voor

persoon de vaardigheden mist om bepaalde taken en ac-

De vanzelfsprekendheid zoals hier omschreven, is er niet

ontwikkelingsgerichte dagbesteding geen vastomlijnd

burgers die door omstandigheden moeite hebben met het

tiviteiten zelfstandig uit te voeren maar er wel perspectief

voor iedereen. Er zijn mensen die door omstandigheden

programma met activiteiten, maar is er een setting

leven van alledag. Het leven van je eigen leven bestaat voor

is, dan dient de begeleiding gericht te zijn op het aanleren

(werkloosheid, ziekte of beperking) in een situatie

gecreëerd waar je de handen uit de mouwen kunt steken

terecht komen waarin het doorkomen van de dag een

en aan de slag kan. Bij belevingsgerichte dagbesteding

uitdaging wordt. In deze situatie kan allerlei problematiek

is de vierde functie het prikkelen en stimuleren van

ontstaan: eenzaamheid, verstoring van een gezond dag-

(cognitieve) vaardigheden. Bij deze vorm van dagbesteding

het grootste gedeelte uit basale en alledaagse handelin-

van de nodige vaardigheden. Alles wat de persoon

kleding en huis schoon zijn, de administratie op orde is, er

(op termijn) zelf kan, moet hij/zij (op termijn) ook zelfstandig doen. In die zin maakt de

genoeg boodschappen in huis zijn voor de dagelijkse maal-

begeleiding zich (op termijn) overbodig.

gen en activiteiten: slapen en opstaan, zorgen dat je lijf,

en nachtritme, verlies in zelfvertrouwen en eigenwaarde

zijn de activiteiten gericht op beleving en het oproepen

tijden en je eten tot je neemt om je energieniveau op peil

en gebrek aan zingeving. Voor sommige mensen is het

van emoties. Belevingsgerichte dagbesteding wordt veelal

te houden. Daarnaast bestaat het leven van je eigen leven

moeilijk om zelf de vicieuze cirkel te doorbreken en

aangeboden aan ouderen.

voor een groot deel uit interactie met anderen, waarbij het

verandering teweeg te brengen. Zij hebben daar (tijdelijk)

leven leuker is als deze contacten plezierig verlopen. Voor

ondersteuning bij nodig.

De functies van dagbesteding zoals hierboven omschreven,

veel mensen vormt het leven van het eigen leven geen

zijn gericht op de deelnemer van de dagbesteding.

enkel probleem. Voor anderen kan het door omstandighe-

Bij dagbesteding gaat het om het creëren van een situatie

De dagbesteding kan echter ook een belangrijke

den (fysiek, verstandelijk of mentaal) een hele uitdaging

waardoor mensen weer met een doel de deur uit komen.

functie hebben voor zijn of haar naasten die een grote

zijn (geworden). Met begeleiding kan dan ondersteuning

Dagbesteding is een breed begrip. Het kan gaan om

verantwoordelijkheid dragen als het gaat om het bieden

worden geboden. We indiceren begeleiding op de volgende

het meedoen aan een vastomlijnd dagprogramma, het

van hulp en zorg in de thuissituatie. De tijd dat echtgenoot,

onderdelen: sociaal en persoonlijk functioneren, financiën

meedoen aan losse activiteiten, het onder begeleiding

moeder, broer of dochter doorbrengt op de dagbesteding,

en de administratie op orde, zelfzorg en gezondheid, regie

werken, het verrichten van hand- en spandiensten, het

geeft de mantelzorger de ruimte om op adem te komen

bij het voeren van een huishouden en het hebben van een

onder begeleiding knutselen, klussen of schilderen,

en de batterij op te laden. Dit is vaak hard nodig om

zinvolle daginvulling. 1 Een indicatie kan ook een combina-

samen koken en samen eten, et cetera.

overbelasting bij mantelzorgers te voorkomen.

tie van deze onderdelen omvatten. Ondanks al die verscheidenheid zijn er drie basis ingrediënten voor dagbesteding. Het draait om drie

Voorbeeld uit de praktijk:

functies: Mevrouw is op relatief jonge leeftijd licht

5 55

dementerend. Haar echtgenoot ziet dat ze thuis niet

ONTMOETING

STRUCTUUR

ZINGEVING

veel meer doet dan roken of slapen. Het echtpaar

vindt hun weg naar de Buurtkamer. Mevrouw ervaart het als een fijne plek om te zijn. Ze is daar graag bezig met allerlei klusjes (boodschappen doen samen met de vrijwilliger, tafels dekken en afruimen, et cetera). Ze doet actief mee met de spelletjes. Wanneer mevrouw bij de Buurtkamer is, heeft de echtgenoot even tijd voor zichzelf om op te laden. Hij gaat dan bijvoorbeeld golfen.

10 1 Daarnaast is er ook nog het onderdeel ‘Respijtzorg, mantelzorg mogelijk maken’. Hier gaat het om specifiek logeeropvang. In deze context is dit laatste onderdeel minder relevant.

11

5

Dagbesteding in Oosterhout Dagbesteding binnen de maatwerkvoorziening Begeleiding

Arbeidsmatige dagbesteding

plek voor ontmoeting voor inwoners die zijn vastgelopen in het leven. Vanaf 2016 zijn er verschillende andere vrij

Ondanks dat we in het huidige systeem geen indicaties

toegankelijke voorzieningen bij gekomen. Zorgaanbieder

afgeven specifiek voor dagbesteding (maar voor

Prospects@work biedt dagbesteding aan op het Floralia

Begeleiding in het algemeen), hebben we in Oosterhout

Park in Oosterheide. Voor de oudere doelgroep is er

wel locaties voor dagbesteding waar inwoners met de

de dagbesteding bij Inloop De Pastorie in Oosteind. In

indicatie Begeleiding terecht kunnen. Surplus Zorg heeft

het activiteitencentrum Slotjes wordt dagbesteding

een dagbestedingslocatie aan de Griegstraat, Crataegus

aangeboden door Thebe.

biedt dagbesteding in hun woon-zorgcentrum in Dorst, Hout. Alle drie de zorgaanbieders zijn gespecialiseerd

De hybride vorm: met en zonder indicatie

in de ondersteuning en begeleiding van ouderen en

In de oorspronkelijke vorm biedt Senioren Collectief

bieden meer belevingsgerichte dagbesteding. MidZuid

Oosterhout in De Doelen dagbesteding voor ouderen

biedt dagbesteding voor de doelgroep die nog tot de

met een indicatie. In de jaren heeft het de voorziening

beroepsbevolking behoort. Zij biedt ontwikkelingsgerichte

opengesteld voor alle bewoners van De Doelen en senioren

dagbesteding en daarin een specifieke vorm, namelijk

uit de buurt. De primaire aandacht en ondersteuning gaat

arbeidsmatige dagbesteding. Cliënten zijn aan het werk.

uit naar de bezoekers met een indicatie. Bij hen volgt

Ze draaien onder begeleiding mee in het arbeidsproces,

Senioren Collectief welzijn en gezondheid nauwlettend.

maar dan met beperkte tot minimale verwachtingen

De overige bezoekers kunnen voor de gezelligheid

voor wat betreft prestatie en productie. Voor MidZuid

meedoen. Ook Levensvreugde wil met de dagbesteding

is arbeidsmatige dagbesteding altijd een tijdelijke

in het dorpshuis in Den Hout een plek zijn voor ouderen

voorziening om na te gaan of iemand zich kan ontwikkelen

met en zonder indicatie. Hier komen echter nog altijd

naar betaald werk. Ook Prospects@work biedt aan de

voornamelijk ouderen met een indicatie.

Zorgboerderij Levensvreugde biedt dagbesteding in Den

Klappeijstraat dagbesteding overwegend aan de wat ‘jongere’ doelgroep. In het activiteitencentrum Bunthoef

En nog vele andere vormen

organiseert GGz Breburg dagbesteding.

Het bovenstaande geeft geen uitputtende beschrijving van alle verschijningsvormen die dagbesteding kan hebben

Als laatste zijn er zorgaanbieders die geen eigen

in Oosterhout. Zo zijn er nog allerlei initiatieven vanuit

dagbestedingslocaties hebben in Oosterhout, maar die

de samenleving te benoemen, opgestart door betrokken

wel actief plekken hebben gezocht waar cliënten met

inwoners. Initiatieven waarbij mensen bijvoorbeeld

indicatie onder begeleiding de handen uit de mouwen

een aantal keer per week koffie met elkaar kunnen

kunnen steken. Zo gaan bijvoorbeeld een aantal cliënten

drinken en een praatje kunnen maken. Dagbesteding is

van Prisma met hun begeleider wekelijks een dag naar

een dermate breed begrip dat in feite elke activiteit op

het MEK en cliënten van SOVAK met hun begeleider naar

iedere willekeurige locatie de stempel dagbesteding kan

het dorpshuis in Den Hout. Deze vorm van dagbesteding

krijgen. Alle inwoners van Oosterhout, met en zonder

lijkt vaak gekozen te worden voor mensen met een

kwetsbaarheid of beperking, zijn immers bezig met het

(licht) verstandelijke beperking. Deze ondersteuning

invullen van de dag. De inventarisatie van het aanbod stopt

wordt (afhankelijk van de doelgroep en de aard van de

echter hier.

beperkingen) geboden met een Wmo indicatie Begeleiding of een Wlz-indicatie (zie kader op pagina 14).

12

Vrij toegankelijke dagbesteding

In de voorliggende beleidsnota ligt de primaire focus namelijk op de transformatie van de ‘traditionele’ dagbesteding waarvoor inwoners voor toegang en

De oudste vrij toegankelijk vorm van dagbesteding in

deelname zich tot op heden moeten richten tot de

Oosterhout zijn de Aanlopen van GGz Breburg. Dit is een

gemeente en afhankelijk zijn van het al dan niet krijgen

13

van een indicatie. We willen dat deze voorzieningen er in

vorm van dagbesteding. We blijven deze initiatieven

de toekomst anders uit gaan zien. Deze beleidsnota moet

uiteraard toejuichen. Waar mogelijk faciliteren we

richting geven aan deze verandering.

inwonersinitiatieven vanuit de wijk en ondersteunen we de betrokken inwoners met kennis, kunde en het openstellen

Van de eerdergenoemde initiatieven vanuit de

van ons netwerk. Dit doen we omdat dit soort initiatieven

samenleving vragen we nadrukkelijk niet dat deze

door het informele karakter en de sterke ontmoetings- en

zich per se doorontwikkelen tot een professionele

verbindingsfunctie de sociale basis verstevigen.

Begeleiding en dagbesteding

Financiering door gemeente (Wmo) of zorgkantoor (Wlz)?

6

Vrij toegankelijke voorziening, waarom eigenlijk? Binnen het huidige systeem waarbij alleen inwoners met een indicatie toegang hebben tot een dagbestedingsvoorziening, is de voorziening alleen van waarde en betekenis voor een select groepje

bezoekers. De praktijk heeft uitgewezen dat

eigen leven (tijdelijk) niet helemaal meer zelfstandig gaat. De Wmo valt onder de verantwoordelijkheid

een dagbestedingsvoorziening als vrij toegankelijke voorziening echter voor veel meer inwoners iets kan betekenen. We

van de gemeente en ondersteuning (waaronder begeleiding en dagbesteding) wordt in deze gevallen door

onderscheiden drie groepen

De Wmo is bedoeld om burgers een ‘steuntje in de rug’ te geven in situaties waarin het leven van het

de gemeente betaald. De Wet langdurige zorg (Wlz) is bedoeld voor burgers waarbij het ‘steuntje in de rug’ niet (meer)

Inwoners met lichte(ere) ondersteuningsbehoefte

voldoende is. De beperkingen zijn dan zodanig (geworden) dat 24 uur zorg in de nabijheid nodig is en er

Het kan allereerst van waarde zijn voor inwoners waarbij

geen vooruitzicht is op verbetering. Op zowel geplande als ongeplande momenten is de hulp van een

de problematiek (net) niet groot genoeg is om voor een

zorgverlener nodig. De Wlz valt onder de verantwoordelijkheid van het zorgkantoor. In onze regio is dat

indicatie in aanmerking te komen, maar waarbij wel

het zorgkantoor van CZ. CZ betaalt de kosten van verblijf en zorg in verpleeghuizen / woon-zorgcentra,

degelijk een hulpvraag speelt. Ze hebben een reden

maar betaalt ook de kosten van zorg thuis indien ervoor wordt gekozen om thuis te blijven wonen.

nodig om de deur uit te komen, zoeken aansluiting, een

evaluatie is echter wel geconcludeerd dat er vrijwel geen bezoekers zijn zonder kwetsbaarheid. Bezoekers kampen veelal met

Begeleiding en dagbesteding kan onderdeel zijn van het pakket aan zorg dat door CZ wordt betaald.

luisterend oor en iemand om een praatje mee te maken.

angst-, depressie- en burn-outklachten (Eindrapport

Floralia Park, september 2019). In de tussentijdse

tussentijdse evaluatie Floralia Park, december 2018). Op dagbestedingslocaties is er geregeld sprake van een mix van deelnemers vanuit zowel de Wmo als de Wlz. Zorgaanbieders ontvangen in dat geval dus Wmo-gelden van de gemeente en Wlz-gelden van het

Voorbeeld uit de praktijk:

om deze financieringsstromen slim te combineren. We zoeken hiervoor actief de samenwerking op met zorgkantoor (en zorgverzekeraars).

Een jongeman heeft zijn draai niet kunnen vinden bij

indicatie. Door het creëren van vrij toegankelijke

Floralia Park. Hij vindt zijn weg naar de dagbesteding

dagbesteding willen we juist voorkomen dat problemen

van Surplus Zorg. De begeleider daar schat in dat

groter worden. Chronische eenzaamheid kan bijvoorbeeld

hij echt nog ‘te goed’ is voor een indicatie om deel

leiden tot uiteenlopende lichamelijke en psychische

te kunnen nemen. Als reguliere vrijwilliger blijkt ze

klachten, zoals depressie, verslaving en cognitieve

hem ook niet te kunnen inzetten. Ze moet hem te veel

achteruitgang (WAT WERKT BIJ de aanpak van

begeleiden in de werkzaamheden. Ze besluit hem toch

eenzaamheid, Movisie, 2020). Eenzaamheid op zich geeft

op zijn manier te laten meedoen in de groep. Hij komt

in het huidige stelsel geen toegang tot geïndiceerde

geregeld en speelt bijvoorbeeld graag een potje biljart

dagbesteding, terwijl zinvol bezig zijn en ontmoeting

met de mannen. Strikt genomen zou deze man zonder

belangrijke elementen zijn om eenzaamheid te bestrijden.

zorgkantoor. In de concrete uitwerking zullen we de mogelijkheden onderzoeken

Met vrij toegankelijke voorzieningen hoeven we niet te wachten tot problemen groot genoeg zijn voor een

indicatie niet terecht kunnen bij deze voorziening. Hij komt nu echter wel meer de deur uit, heeft meer sociale contacten en voelt zich gewaardeerd.

Inwoners zonder kwetsbaarheid De dagbestedingsvoorziening als vrij toegankelijke voorziening kan nog voor een tweede groep van waarde

14

Bij Floralia Park zijn er ook bezoekers, die als zij zich

zijn: voor de inwoners uit de straat, de buurt, het dorp

zouden wenden tot de gemeente, niet in aanmerking

of de stad. Voor inwoners die zelf helemaal niet te

zouden komen voor een indicatie (Eindrapport evaluatie

maken hebben met een kwetsbaarheid of beperking.

15

7 Dit kan als de dagbestedingsvoorziening een plek wordt voor ontmoeting en verbinding waarbij er activiteiten worden georganiseerd voor de buurt (rommelmarkten, buurtetentjes, workshops, exposities, mini-optredens, et cetera). Vanuit het perspectief van de inwoner zonder kwetsbaarheid heeft de vrij toegankelijke dagbestedingsvoorziening het karakter van een brede maatschappelijke voorziening. Dit is een voorziening

‘Je kan gewoon binnenlopen en gelijk aan de gang gaan’ ‘Je krijgt verantwoordelijkheden, je mag meedenken’ ‘Ik kom voor de leuke mensen, het is gezellig...’

die zich richt op alle inwoners en die voor alle inwoners

Dagbesteding en begeleiding in 2025 In 2025 hebben we een aantal locaties in Oosterhout

Bij zowel ontwikkelingsgericht als belevingsgericht wordt

van toegevoegde waarde kan zijn. De bezoeker/

Uit bovenstaande ontstaat een beeld van dagbesteding als

waar de dagbestedingsvoorziening is doorgegroeid

altijd gekeken naar welke stappen deelnemers kunnen

buurtbewoner komt er voor de gezelligheid, de sfeer, de

vrij toegankelijke voorziening waar een verscheidenheid

naar een plek van ontmoeting en verbinding. Door

zetten om op eigen niveau betekenisvol te participeren

leuke activiteit en een babbeltje. Voor deelnemers van

aan mensen komt. Inwoners zonder en inwoners met

inzet van zorgaanbieders, deelnemers, buurtbewoners,

in de samenleving. Bij betekenisvolle participatie gaat

de dagbestedingsvoorziening voegt deze dimensie iets

een kwetsbaarheid, met zwaardere maar ook lichtere

overige bezoekers uit de rest van Oosterhout en

het om sociale activiteiten op terreinen die bijdragen aan

wezenlijks toe. Door het toevoegen van deze dimensie

beperkingen en problematiek, jeugdigen, jongvolwassenen

enthousiastelingen die de plek een warm hart toedragen,

persoonlijke ontwikkeling, het welzijn van anderen of

helpen deelnemers namelijk bouwen (letterlijk en

en ouderen. Deze mix heeft vaak een positieve invloed

hebben deze voorzieningen wortel geschoten in de

maatschappelijke doelen. Voorbeelden van betekenisvolle

figuurlijk) aan een aantrekkelijke plek voor ontmoeting in

op de deelnemers. Senioren Collectief dat actief is in De

buurt of wijk. Er wordt een verscheidenheid aan

participatie zijn het verrichten van betaald werk, het

de buurt. Ze helpen zo de buurt te verrijken.

Doelen geeft aan dat senioren met een beperking zich

activiteiten georganiseerd voor en door buurtbewoners

volgen van een opleiding, het doen van vrijwilligerswerk,

optrekken aan de meer vitale senioren in de groep. Bij

en deelnemers. Preventieve workshops (gezond eten,

deelnemen aan verenigingsleven en het bieden van

Inloop de Pastorie zien ze dit positieve effect ook. De

bewegen in de wijk, mindfullness, omgaan met geld, etc.),

burenhulp.

‘jongere’ bezoekers (ze zijn allemaal op leeftijd) zijn actief

cognitieve fitness, creatieve activiteiten, het bakje koffie

Dan komt de derde groep inwoners in beeld waarvoor

en proberen de meer hulpbehoevende bezoekers bij de

samen drinken…het kan en mag er allemaal.

de dagbestedingsvoorziening als vrij toegankelijke

activiteiten te betrekken. Ook bij Crataegus vertelt een

voorziening van waarde kan zijn. Als plek voor ontmoeting

bewoner dat het fijn is dat ze niet alleen maar andere

Voor deelnemers is het niet nodig om eerst via de

niveau van betekenisvolle participatie. Voor diegenen die

is de dagbesteding geen instituut meer waar zorg wordt

bejaarden om zich heen heeft. Jongere mensen brengen

gemeente toegang te verkrijgen tot de voorzieningen. Met

kunnen, wordt stapsgewijs toe gewerkt naar het hoogste

verleend. Het is de plek waar je je handen uit de mouwen

volgens haar een andere leuke dynamiek. De ervaring

of zonder (concrete) hulpvraag kan men binnenlopen.

niveau van betaalde arbeid. Niet voor iedereen zal dit

kunt steken en waar ze altijd wel iemand nodig hebben

leert dus dat deelnemers (en bezoekers) vanwege

Inwoners die wel met de gemeente contact opnemen met

hoogste niveau echter haalbaar zijn. Het einddoel kan zich

die hand- en spandiensten verricht. Inwoners die wel de

hun diverse mogelijkheden en beperkingen elkaar op

vragen op het gebied van begeleiding worden voor een

voor deze groep op elk ander lager niveau bevinden. Zo

indicatie zouden krijgen, maar nooit naar de gemeente

verschillende gebieden kunnen ondersteunen, aanvullen

‘keukentafelgesprek’ en eventuele vervolggesprekken

lang het een hoopvol perspectief biedt voor de deelnemer

toe zouden stappen, vinden wel hun weg hiernaar toe. Ze

en stimuleren.

uitgenodigd op één van de locaties. Zo kan meteen worden

(zie ook bijlage De Participatieladder). In het kader van

gezien en ervaren wat een locatie te bieden heeft.

het toewerken naar een betaalde baan is deelname op

Inwoners met problematiek, maar zonder concrete hulpvraag

stappen hier in eerste instantie zonder hulpvraag naar

zit het hebben van een betaalde baan op het hoogste

binnen. Enkele citaten uit de tussentijdse evaluatie van Floralia Park wijzen in deze richting:

In het licht van eigen regie en eigen verantwoordelijkheid

de dagbestedingslocatie bedoeld als opstapje naar het Zo veel mogelijk van de begeleidingsvraagstukken worden

volgende:

opgepakt in de collectieve setting op één van de locaties. Bij deelnemers waar perspectief is op vooruitgang en

•

meer zelfstandigheid, is de begeleiding die geboden wordt

actief zijn op de locatie met steeds minder begeleiding;

ontwikkelingsgericht. Deelnemers werken bijvoorbeeld

•

actief zijn op de locatie zonder begeleiding;

aan het eigen sociaal en persoonlijk functioneren, de

•

deelname aan georganiseerde sociale activiteiten

werknemersvaardigheden of aan het zelfvertrouwen. Ze

elders;

leren om zo veel mogelijk zelf en met hulp uit de directe

•

regulier vrijwilligerswerk elders;

omgeving het leven op de rit te houden. Bij deelnemers

•

een betaalde baan.

waar geen perspectief is op vooruitgang en meer zelfstandigheid, zoals bij ouderen die te maken hebben met fysieke en mentale achteruitgang, is de begeleiding meer belevingsgericht en bedoeld om (cognitieve) vaardigheden te blijven stimuleren en prikkelen.

16

Begeleiders, deelnemers, vrijwilligers en bezoekers foto G.Lanting

leveren hier allemaal een belangrijke bijdrage aan.

17

8 De dagbestedingsvoorziening als plek van ontmoeting en verbinding

De randvoorwaarden en vereisten Gekwalificeerde enthousiaste begeleiders

Er is wel wat voor nodig om een dagbestedingsvoorziening een plek van ontmoeting en verbinding te laten worden.

Het begint met de aanwezigheid van een professionele zorgaanbieder met gekwalificeerde begeleiders. Op een plek van

De fysieke locatie moet ook aan bepaalde voorwaarden voldoen. Zo moet er een gezellige plek zijn om koffie of thee te kunnen drinken. Er is niets zo laagdrempelig als een plek waar je kunt binnenstappen omdat je net zin hebt in een bakje koffie. Het liefst heeft

ontmoeting en verbinding komt een verscheidenheid

de locatie ook faciliteiten voor het bereiden van een

aan mensen: deelnemers, bezoekers, vrijwilligers, et

(warme) maaltijd. Samen eten verbindt. Bovendien kan zo

cetera. In deze setting mag echter nooit de individuele

gezonde voeding structureel een plek krijgen binnen de

ondersteuningsbehoefte van de deelnemer uit het

begeleiding.

oog worden verloren. Gekwalificeerde begeleiders deelnemer bijvoorbeeld overprikkeld raakt of als

Verder zal de fysieke locatie voldoende ruimte moeten bieden. Het liefst ook wat aparte

gedragsproblematiek gaat opspelen.

ruimtes zodat er ook gelegenheid is voor (groepjes)

zijn ook nodig om te acteren in situaties dat een

deelnemers om in een wat meer prikkelarme omgeving bezig te zijn.

Gezellige locatie, liefst met aparte ruimtes

Verder zijn er zorgaanbieders nodig met enthousiasme, een flinke dosis creativiteit en ondernemerschap om aan deze plekken te bouwen. Onderzoek van Movisie wijst uit dat ondernemerschap dagbestedingsprojecten verder brengt. “Ze geloven in hun concept, ze zien kansen voor verdere

18

ontwikkeling…, ze weten samenwerkingspartners aan zich te binden en ze benutten zodoende de kansen die zich voordoen” (Dagbesteding in ontwikkeling, 2017, pag. 11).

19

9

10

Plekken van ontmoeting en verbinding:

De financiële uitdaging

hoeveel en waar dan?

Het Wmo budget staat onder druk. De middelen voor de

indicatie die ‘mee verhuizen’ van de reguliere begeleiding

ontwikkeling van dagbestedingsvoorzieningen als plekken

naar de nieuwe collectieve vorm van begeleiding op de

We kunnen nog geen exacte locaties aanwijzen voor

van ontmoeting en verbinding zijn daarom zeer beperkt.

dagbestedingslocatie.

dagbestedingsvoorzieningen als plekken van ontmoeting

De kosten voor de geïndiceerde begeleiding vormt met

en verbinding. We weten op voorhand ook niet hoeveel

bijna € 5,5 miljoen een van de grootste kostenposten

Op deze manier kunnen we binnen de beschikbare WMO

plekken er uiteindelijk zullen zijn. We weten wel dat er

binnen de Wmo. Voor het realiseren van plekken van

budgetten (op kleine schaal) beginnen. Door (een deel van)

verschillende locaties nodig zijn die geografisch goed ver-

ontmoeting en verbinding zullen we op zoek moeten naar

begeleiding op deze nieuwe laagdrempelige manier te

spreid liggen in Oosterhout. Bij de keuze voor een locatie

zorgaanbieders waarmee we (in ieder geval in eerste

organiseren, willen we met hetzelfde geld meer bereiken

zullen we onder andere kijken naar zaken als het aantal

instantie) met gesloten beurzen de eerste stappen nemen.

(meer inwoners en meer sociale samenhang).

afgegeven indicaties voor begeleiding in die omgeving, de leeftijdsopbouw van de mensen die in de omgeving wonen

We willen met (een selectie van) aanbieders starten met

en hun sociaaleconomische status. Samen met bijvoor-

een nieuwe dagbestedingslocatie binnen de middelen die

beeld Thuisvester gaan we na welke wijken en buurten

ze nu al ontvangen voor geïndiceerde begeleiding. Deze

baat kunnen hebben bij een dagbestedingslocatie als plek

zorgaanbieders stellen voor een x aantal uur per week

van ontmoeting en verbinding.

een begeleider beschikbaar. De kosten voor deze nieuwe locatie worden gefinancierd door een x aantal cliënten met

De verschillende locaties moeten ieder een eigen identiteit

viteiten in gezamenlijkheid te organiseren en om plekken

gaan ontwikkelen, bijvoorbeeld de buitenplek, de creatie-

van rust te creëren. Er is een bar en er zijn keukenfacili-

ve plek, de huiselijke plek. Er moeten ook verschillende

teiten. Het potentieel van De Pannehoef gaat echter verder

zorgaanbieders actief zijn op de verschillende locaties. Zo

dan alleen het fysieke. De stichting met haar vrijwilligers

creëer je een gevarieerd aanbod en heeft een inwoner met

is erg actief om een aantrekkelijke plek te creëren voor

een begeleidingsvraag wat te kiezen.

sociaal-culturele activiteiten voor inwoners met en zonder kwetsbaarheid of problematiek. Met een groeiende activi-

In het ontwikkelen van de plekken van ontmoeting en ver-

teitenagenda willen ze meer bezoekers trekken. De stich-

binding willen we niet te hard van stapel lopen. Met Flora-

ting staat open voor de mogelijkheid om in samenwerking

lia hebben we een start gemaakt. De basis is daar goed.

met zorgprofessionals De Pannehoef (verder) door te laten

De volgende stap is de pijlen te richten op een volgende

groeien als plek van ontmoeting en verbinding, waarbij

locatie en zorgaanbieders te zoeken die de sprong willen

cultuur een belangrijke verbindende factor is.

wagen. Het is belangrijk om te realiseren dat plekken van We kunnen het zaadje planten, maar of het ontkiemt tot

De bestaande vrij toegankelijke dagbestedingsvoorzieningen

een bloeiende plant blijft onzeker. De bedoeling is daarom

Voor de vrij toegankelijke dagbestedingsvoorzieningen die

om op elke eventuele volgende locatie klein te beginnen en

nu al draaien in Oosterhout (Inloop De Pastorie, de door-

te kijken tot waar het zich kan ontwikkelen.

start van De Buurtkamer in de activiteitencentrum Slotjes

ontmoeting en verbinding in beperkte mate maakbaar zijn.

De potentie van De Pannehoef

20

door Thebe, Floralia Park en De Aanlopen) geldt dat we zullen nagaan in hoeverre deze zich kunnen (en willen)

In een eerste verkenning voor mogelijke (nieuwe) locaties

door ontwikkelen in lijn met de inhoudelijke richting van

voor de dagbesteding als plek van ontmoeting en verbin-

deze beleidsnota. Op basis van de ervaringen die zijn op-

ding zijn we in gesprek gegaan met de stichting van De

gedaan, gaan we na waar de kansen en mogelijkheden lig-

Pannehoef. De Pannehoef is een locatie die in ieder geval

gen. Voor de partijen is het belang om zekerheid te krijgen

in fysiek opzicht geschikt is voor het ontwikkelen van een

of zij als voorziening een structurele plek krijgen/houden

dagbestedingslocatie. Het is een groot pand met veel

in het voorzieningenlandschap van Oosterhout. De intentie

afzonderlijke ruimtes. Het biedt voldoende plek om acti-

is om ze als vrij toegankelijke voorziening te behouden.

21

BIJLAGE

De participatieladder De participatieladder maakt op een simpele manier

Het model is van belang omdat het domein overstijgend

inzichtelijk op welk niveaus mensen kunnen meedoen

is. Het is zowel bruikbaar binnen de Participatiewet als

in de samenleving. Het is een theoretisch model dat ook

binnen de Wmo. Beide domeinen gaan over participatie.

kan dienen als meetinstrument. Voor dagbesteding en

Dit kan gaan over het vinden van een betaalde baan, maar

begeleiding willen we, net zoals dat voor mensen met een

ook over sociale activering als betaald werk (nog) niet tot

bijstandsuitkering gebeurt, de participatieladder als model

de mogelijkheden behoort. Ook voor Jeugd is het model

gebruiken.

bruikbaar. Jongvolwassenen die vastgelopen zijn, klimmen langs dezelfde treden omhoog naar betaald werk of een

De participatieladder geeft het perspectief op welke

opleiding.

stappen een inwoner kan zetten om op eigen niveau volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Niet voor

Sociale activering omschrijven we als het verrichten van

iedereen zal het hoogste niveau van betaald werk haalbaar

onbeloonde maatschappelijke zinvolle activiteiten gericht

zijn. Het einddoel kan zich op elk van de trede bevinden, zo

op arbeidsinschakeling of zelfstandige maatschappelijke

lang het een hoopvol perspectief biedt voor de gebruiker.

participatie. Hierbij kan het dus gaan over dagbesteding,

Het gaat om het versterken van mensen en het vergroten

vrijwilligerswerk, re-integratietrajecten en

hun handelingsmogelijkheden (empowerment).

activeringstrajecten.

Werken betaald

Werken onbetaald,

5

vrijwilligerswerk

Deelnemen

4

georganiseerd en gestructureerd

Ontmoeten

3

informeel, buitenshuis, vrijblijvend

Sociaal isolement

2

nauwelijks contacten

22

1

23