369970 Raadsvoorstel IHP

RAADSVOORSTEL Datum raadsvergadering Zaaknummer raadsvoorstel Portefeuillehouder

20 december 2022 369970 Beenhakker

Onderwerp Integraal Huisvestingplan Onderwijs 2022-2042

Voorgesteld besluit 1. Het integraal huisvestingsplan Onderwijs 2022-2042 vast te stellen 2. Het voteren van de bedragen uit de programmabegroting 2023 voor de uitbreiding van de Marcoen ter hoogte van € 1.016.938, Meander ter hoogte van € 759.720,- en Montessori ter hoogte van € 508.469 te delegeren naar het college Samenvatting Begin 2022 is gestart met het proces om te komen tot een nieuw Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs voor de gemeente Oosterhout. Het proces is samen doorlopen met de schoolbesturen en externe adviseurs. Het IHP beschrijft de visie en de ambitie die de gemeente en de schoolbesturen hebben op het gebied van onderwijshuisvesting. Daarnaast bevat het IHP een doorkijk in de geplande investeringen in onderwijsgebouwen voor de komende 20 jaar. Wij vragen uw raad om het IHP vast te stellen. In de programmabegroting 2023-2026 zijn op basis van het IHP middelen opgenomen voor de investeringen in onderwijshuisvesting. Een deel van deze investeringen is in afwachting van besluitvorming over het IHP niet gedelegeerd naar het college. Wij vragen uw raad om de middelen voor de uitbreiding van de Marcoen, Meander en Montessori nu te delegeren naar het college. Voor de overige middelen in de uitvoeringsplanning IHP is steeds een separaat besluit van uw gemeenteraad noodzakelijk.

Aanleiding De wens van gemeente en schoolbesturen om de staat van alle onderwijsgebouwen in kaart te brengen en om de ambities omtrent onderwijshuisvesting te concretiseren in een plan. Kader De gemeente is conform de Wet Primair Onderwijs (WPO), Wet op het Voortgezet onderwijs (WVO) en Wet op de expertisecentra (WEC) verantwoordelijk voor het voorzien in voldoende en adequate Onderwijshuisvesting. Dit betekent op hoofdlijnen dat nieuwbouw en uitbreiding (inclusief de eerste inrichting van het gebouw), vervanging van een gebouw of het beschikbaar stellen van een bestaand gebouw de verantwoordelijkheid is van de gemeente. De gemeente is ook verantwoordelijk voor herstel van constructiefouten of schade aan het gebouw. Wat willen we bereiken? Het IHP beschrijft de visie en de ambitie die de gemeente en de schoolbesturen hebben op het gebied van onderwijshuisvesting. Daarnaast bevat het IHP een doorkijk in de geplande investeringen in onderwijsgebouwen voor de komende 20 jaar. De opgave voor de eerste termijn, binnen 0-5 jaar, is het meest concreet. De gemeente investeert in goede schoolgebouwen en is bereid om extra te investeren in een fris binnenklimaat en volledig energieneutrale gebouwen. Hierdoor ontstaan duurzame, flexibele en gezonde schoolgebouwen en hebben onderwijspersoneel en leerlingen een

goede plek om te werken en te leren. Daarnaast willen we scholen die een belangrijke functie vervullen in wijken en buurten onder andere door het toestaan en stimuleren van medegebruik in schoolgebouwen en bij nieuwe ontwikkelingen te streven naar Integrale kindcentra. Argumenten en kanttekeningen bij het voorgestelde besluit Het IHP begint met de bouwstenen voor beleid op het gebied van onderwijshuisvesting. De bouwstenen geven inzicht in de visie ten aanzien van het onderwijs en de huisvesting. Hierin is onder andere de ambitie van energie neutrale gebouwen (ENG) beschreven en het toepassen van Frisse Scholen klasse B. Deze ambitie ligt hoger dan de wettelijke verplichting van een bijna energieneutraal gebouw (BENG). Verder zijn ambities opgenomen over ‘thuis nabij’ onderwijs en de rol die een school heeft in de wijk. Het gaat hier om het stimuleren van medegebruik en een optimale bezetting van schoolgebouwen, om zo de school als spil in de wijk te laten fungeren. Bouwstenen die nadrukkelijk aansluiten bij de wensen van de ouders. Vervolgens is op basis van diverse analyses het scholenlandschap in de gemeente Oosterhout in kaart gebracht. Zo zijn de leerlingenprognoses gekoppeld aan de capaciteitsanalyse en zijn alle gebouwen in kaart gebracht middels een quickscan.

Via de quickscan is een schoolgebouw naast de bouwkundige staat ook beoordeeld op onderwijskundige functionaliteit, binnenmilieu, exploitatie, veiligheid en uitstraling. Op basis van de uitgevoerde analyses is er een prioriteringslijst opgesteld met de investeringen in de schoolgebouwen. De benoemde projecten zijn vervolgens uitgezet in de tijd. Afhankelijk van de behoeften van een specifieke school of schoolgebouw is er benoemd of het gaat om het realiseren van extra (semi permanente) onderwijs vierkante meters of het geheel vernieuwen van een gebouw. Omdat er in verschillende wijken meerdere scholen gevestigd zijn, is er bij de scenario ontwikkeling een indeling per wijk gemaakt. De scenario’s zijn vervolgens doorgerekend op de bijdrage van de CO2-reductie in het kader van het klimaatakkoord. De gemeente Oosterhout kan de klimaatdoelstelling van 2050 (95% reductie) behalen door de scenario’s zoals omschreven uit te voeren, met daarbij de ambitie om energie neutrale gebouwen op te leveren. Op basis van de scenario’s is een financiële vertaling gemaakt. Het kostenkengetal waarmee gerekend is in het IHP, is bepaald aan de hand van het beoogde kwaliteitsniveau, zoals ENG en frisse scholen klasse B. Hiermee wordt afgeweken van de normvergoeding vanuit de VNG, maar meer aangesloten bij de actuele kostenindicatie.

De argumenten om te kiezen voor het IHP zijn de volgende: - Het IHP bevat een lange termijn plan voor investeringen in Onderwijshuisvesting De termijnen in het IHP geven aan wanneer welke school aan de beurt is voor (ver)nieuwbouw. Daarnaast zijn investeringsbedragen gekoppeld aan deze (ver)nieuwbouw. Dit maakt inzichtelijk voor welke (financiële) opgave de gemeente Oosterhout staat qua onderwijshuisvesting en vormt de leidraad voor de uitgaven aan onderwijshuisvesting die opgenomen worden in de programmabegroting. - Het hebben van een IHP wordt een wettelijke verplichting. Door het opstellen van het IHP spelen we in op de nationale ontwikkelingen rondom onderwijshuisvesting. Er komt mogelijk een wettelijke status van het IHP en renovatie van onderwijsgebouwen naar aanleiding van het huisvestingsvoorstel van VNG, VO-raad en PO-raad. Naar verwachting gaat deze wettelijke verplichting in per 2024. - Er is sprake van een gedragen concept IHP Het nu voorliggend IHP is het resultaat van een intensief samenwerkingstraject met de schoolbesturen. De schoolbesturen hebben dit concept IHP ook doorgenomen en aan de verschillende bestuursorganen binnen de school voorgelegd. Tijdens het OOGO van 7 november 2022 hebben de schoolbesturen ingestemd met het voorliggende IHP.

Wij geven onderstaande kanttekening bij het voorstel: - De schoolbesturen hebben aangeven behoefte te hebben aan concrete jaartallen in het IHP In het IHP wordt gewerkt met termijnen in plaats van concrete jaartallen wanneer een school aan de beurt is. Schoolbesturen geven aan dat zij graag concrete jaartallen per school zien opgenomen. Dit in verband met het plannen van hun meerjarenonderhoud. Op basis hiervan is besloten concrete jaartallen op te nemen voor een periode van 8 jaar. Deze planning wordt jaarlijks geëvalueerd en besproken in het OOGO. Hierdoor kunnen schoolbesturen hun meerjarenonderhoud plannen en een klimaatinvesteringsplan maken. Met een periode van 8 jaar hebben de schoolbesturen ingestemd. Daarnaast onderscheiden wij onderstaande risico’s bij dit voorstel: - In het IHP is geen rekening gehouden met investeringen in lokalen voor bewegingsonderwijs De gemeente heeft een wettelijke taak om te voorzien in voldoende lokalen voor bewegingsonderwijs. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van gemeentelijke binnensportlocaties en diverse scholen hebben een eigen binnensportvoorziening. Voor de gemeentelijke binnensportaccommodaties geldt dat vervangingsinvesteringen worden gedekt uit de uitvoeringsplanning Sport. Parallel aan het IHP is de capaciteit voor het bewegingsonderwijs geanalyseerd.

Dit onderzoek hebben wij naar uw raad gestuurd op 15 november (ID2207/zaaknr: 369970). Uit de analyse blijkt dat er op dit moment voldoende capaciteit aanwezig is. Wel ontstaat er een druk op de binnensportlocaties in het centrumgebied. Mogelijk liggen er kansen voor het gedeeld gebruik van gymzalen in het VO (Hanze College) door het PO. Met het vervangen van de gymzalen bij het Hanze College is financieel geen rekening gehouden in het IHP en in de begroting. Overigens geldt dit ook voor de andere gymzalen, die niet door de gemeente worden geëxploiteerd. - Schoolbesturen hebben te maken met een investeringsverbod Op dit moment geldt dat scholen een investeringsverbod in gebouwen hebben. Het gaat hier om geld dat van rijkswege is ontvangen. Wel zijn er voor schoolbesturen mogelijkheden om duurzame investeringen te doen die terugverdiend worden. Vanuit de gezamenlijke ambitie om te gaan voor een hoog kwaliteitsniveau bij de vernieuwing van scholen, hebben schoolbesturen de intentie uitgesproken om financieel bij te dragen. Wel plaatsen schoolbesturen een kanttekening over dit meefinancieren en de regelgeving en accountscontroles waarmee zij te maken hebben. De hoogte van de bijdrage van schoolbesturen wordt tijdens het haalbaarheidsonderzoek per project bepaald.

- Onzekere marktomstandigheden Op dit moment zijn de marktomstandigheden voor bouwmaterialen en grondstofprijzen onzeker. Daarnaast zien wij een flinke stijging van de prijzen van bouwmaterialen en zijn offertes maar beperkt geldig. Deze marktomstandigheden maken het lastig om van tevoren een goede raming te maken van de totale stichtingskosten. Wij blijven de prijsontwikkeling monitoren en indien noodzakelijk worden de opgenomen bedragen geïndexeerd. Hiervoor wordt het indexcijfer schoolgebouwen van Bureau Documentatie Bouwwezen (BDB) gehanteerd. - Onzekerheid over leerlingenprognoses Bij het bepalen van de ruimtebehoefte van de school gaan we uit van leerlingenprognoses. De uiteindelijke ruimtebehoefte bepaalt op haar beurt de benodigde financiële investering in de (ver)nieuwbouw van de school. Dit betekent dat de leerlingenprognoses een belangrijke parameter zijn in onderwijshuisvesting. De ervaring leert ook dat prognoses niet altijd uitkomen. Bovendien zijn er omstandigheden waar de prognoses geen rekening mee houden, zoals het vestigen van een nieuwe school. Om grip te houden op de ontwikkeling van het aantal leerlingen en de prognoses monitoren wij de ontwikkeling. - Onzekerheid over de beschikbare capaciteit De opgave op onderwijshuisvesting voor de komende jaren is groot.

Dit geldt zowel voor de opgave bij het daadwerkelijk uitvoeren van de (ver)nieuwbouwwerkzaamheden, als in de voorbereiding om te komen tot het uitvoeren van de werkzaamheden.

De beschikbare capaciteit bij aannemers en installateurs is onzeker vanwege volle bouwportefeuilles en personeelskrapte. De aanbestedingen moeten uitwijzen of er vanuit de markt voldoende interesse is om een bijdrage te leveren aan de ambitie voor onderwijshuisvesting in de gemeente Oosterhout. Daarnaast vraagt het voorbereiden van de plannen inzet van capaciteit. Dit betreft de projectleiding, ruimtelijke procedures, maar ook mogelijke aanpassingen aan de openbare ruimte. In de onderwijswetgeving is bepaald dat het bouwheerschap in principe bij de schoolbesturen ligt. Dit sluit aan bij de eigendomsverhouding. Er zijn echter situaties waarbij de keuze gemaakt wordt om het onderwijs te combineren met andere partijen (zoals kinderopvang of GGD) in de vorm van een multifunctionele accommodatie of dat er sprake is van een ruimtelijke ontwikkeling. Mocht hiervoor de keuze gemaakt worden, dient er overleg plaats te vinden over het bouwheerschap. Dat kan gevolgen hebben voor de snelheid van de planontwikkeling. - Voor de realisatie van een nieuwe school is een nieuwe nutsaansluiting noodzakelijk Voor een nieuwe school is een nieuwe energieaansluiting noodzakelijk. Vanwege de beperkte beschikbare capaciteit op het netwerk is het de vraag of nieuwe aansluitingen voor maatschappelijke voorzieningen mogelijk zijn.

Vanuit de opgave Duurzaamheid is met Enexis overleg om de aansluiting bij maatschappelijke voorzieningen te prioriteren. Een ander alternatief is het toepassen van accupakketten en aanvullende voorzieningen om aan de stroom- en warmtebehoefte te kunnen voldoen, waardoor mogelijk kan worden volstaan met de bestaande netwerkaansluiting. Het toepassen van deze techniek leidt tot een hogere investering, waar in de plannen nog geen rekening mee is gehouden. De hoogte van deze investeringen is op voorhand niet concreet aan te geven. Dit is zeer sterk afhankelijk van de omvang van de (ver)nieuwbouw of renovatie. Inspraak en participatie Het IHP is opgesteld samen met de schoolbesturen van de scholen in Oosterhout en onder de begeleiding van het huisvestingsadviesbureau HEVO. Er hebben diverse bijeenkomsten plaatsgevonden waarbij de diverse keuzes en ambities in het IHP zijn besproken. In het IHP ziet u tevens de uitkomsten van de gesprekken met de focusgroepen terug. Deze gesprekken hebben wij gevoerd in het kader van de visie op het onderwijs (onderwijsagenda). In de focusgroep waren ouders en beleidsmedewerkers van onderwijsinstellingen vertegenwoordigd. De gemeenteraad is op diverse momenten betrokken bij het IHP. Zo is in mei een informatieavond georganiseerd bij het Hanze College en is gesproken over de bouwstenen en de ambitie qua onderwijshuisvesting.

Daarna is in september een informatieavond georganiseerd. Schoolbesturen hebben hun visie over het IHP gepitcht aan de gemeenteraad en vervolgens zijn gemeenteraadsleden en schoolbesturen met elkaar in gesprek gegaan. Tot slot heeft op 4 oktober een opiniërende raadsbehandeling plaatsgevonden van het concept IHP. De gemeenteraad heeft tijdens deze bijeenkomst een aantal wijzigingen aangedragen en technische vragen gesteld. De technische vragen zijn schriftelijk beantwoord. De wijzigingen die zijn aangedragen door uw gemeenteraad zijn verwerkt in het IHP. Dit hebben wij afgestemd met de schoolbesturen omdat het IHP een gezamenlijke ambitie is. Een versie van het IHP met gearceerde wijzigingen is bijgevoegd in bijlage 4 bij dit voorstel. Tijdens het Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO) is het IHP voorgelegd aan de schoolbesturen en gevraagd of men kan instemmen met voorliggend document. In het OOGO hebben de schoolbesturen aangegeven in te kunnen stemmen met het voorliggend IHP. Alternatieve oplossingsrichting(en) Een alternatieve oplossingsrichting is om het IHP niet vast te stellen en schoolbesturen ieder jaar een aanvraag te laten doen voor een voorziening conform de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs.

Dit betekent dat iedere aanvraag beoordeeld moet worden en geeft onzekerheid over het wel of niet toewijzen van aanvragen voor zowel de gemeente als de schoolbesturen. Daarnaast is een integrale benadering met andere ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen lastiger, omdat de individuele aanvragen worden getoetst. Wij raden dit daarom af.

Daarnaast kan uw raad besluiten het IHP anders vast te stellen, door bijvoorbeeld toch te kiezen voor BENG. Dit heeft niet de voorkeur aangezien we als gemeente een voorbeeldfunctie hebben op het gebied van duurzaamheid en met ENG gebouwen een belangrijke bijdrage wordt geleverd aan de gemeentelijke doelstellingen op het gebied van CO2-reductie. Tot slot zijn deze kwaliteitsniveaus afgestemd met de schoolbesturen. Het wijzigen hiervan door uw raad betekent dat wij opnieuw in overleg gaan met de schoolbesturen om te komen tot een gedragen IHP. Financiën In onderstaande tabel hebben wij de investeringen opgenomen die onderdeel uit maken van de eerste fase van het IHP.

Schoolnaam Marcoen Montessori De Meander Paulo Freire/Torenschouw dep Rubenshof De Sterrendonk KC de Ontdekking KC de Ontdekking (fase 1) Menorah (Ontdekking) Menorah (Ontdekking) fase 1 Muldersteeg Hanze college Sint Oelbertgymnasium Totaal

Scenario Uitbreiding 2 lokalen Uitbreiding 1 lokaal Uitbreiding (Ver)nieuwbouw (Ver)nieuwbouw (Ver)nieuwbouw (Ver)nieuwbouw (samen met Menorah) Uitbreiding fase 1 2 lokalen (samen met Menorah) (begroting 2022) (Ver)nieuwbouw (samen met De Ontdekking) (ver)nieuwbouw fase 1, 6 lokalen (samen met De Ontdekking) (begroting 2022) Uitbreiding (Ver)nieuwbouw Aanpassingen (SUVIS subsidie)

Totale kosten € 1.016.938 € 508.469 € 759.720 € 5.045.478 € 5.189.546 € 6.004.885 € 4.461.079 Krediet beschikbaar € 3.240.934 Krediet beschikbaar € 3.519.290 € 16.647.848 €

46.394.187

De totale investeringskosten zijn geraamd op € 46,4 miljoen inclusief BTW en prijspeil juni 2022. De investeringen zijn uitgewerkt in de uitvoeringsplanning IHP en de vrije reserve van de meerjarenbegroting 2023-2026. De bedragen voor de investering in de uitbreiding van de Marcoen, Montessori en de Meander zijn opgenomen in de programmabegroting voor 2023. Wij stellen uw raad voor om deze middelen te delegeren naar het college. De opgenomen bedragen betreffen de totale stichtingskosten voor de onderwijs vierkante meters, ruimte voor onderwijspartners (bijv. kinderopvang), sloopkosten, infrastructurele werkzaamheden en (groenblauwe) schoolpleinen. In de financiële doorrekening is budgettair met nieuwbouw gerekend. In het haalbaarheidsonderzoek bij aanvang van een project wordt de optie renovatie verder verkend en de financiële consequenties van dit scenario in kaart gebracht. Tijdens dit haalbaarheidsonderzoek wordt ook de financiële bijdrage van schoolbesturen en onderwijspartners onderzocht (zie ook paragraaf risico’s). De benoemde uitvoeringsjaren in het IHP staan niet vast maar geven het streefbeeld aan. Ieder jaar wordt de uitvoeringsplanning IHP geactualiseerd. Op basis van de actuele situatie qua beschikbaarheid van middelen, capaciteit (energienetwerk, aannemers, personeel etc.) wordt de prioritering herijkt.

Dit gebeurt in overleg tussen de schoolbesturen en de gemeente in de vorm van een OOGO. De herijking vormt de input voor de programmabegroting. Hiermee sluiten we aan bij de P&C cyclus van de gemeente. Vervolg Na vaststelling van het IHP door de gemeenteraad geven wij invulling aan de ambities en investeringen zoals opgenomen in het IHP. Dit betekent dat wij samen met de schoolbesturen aan de slag gaan met (ver)nieuwbouw of uitbreidingen van de scholen die in de eerste termijn zijn opgenomen. De algemene lijn is dat schoolbesturen zelf bouwheer zijn voor de realisatie van de

schoolgebouwen en dat de gemeente een toetsende rol heeft. Bij grotere projecten of projecten met een grote maatschappelijke/ruimtelijke impact kan er in overleg met de schoolbesturen voor gekozen worden om het bouwheerschap en de projectleiding bij de gemeente onder te brengen. Tot slot zijn in het IHP nog onderstaande uitwerkingsopdrachten opgenomen. Deze uitwerkingsopdrachten worden opgepakt na vaststelling van het IHP door de gemeenteraad. • Groenblauwe schoolpleinen De gemeente Oosterhout en de schoolbesturen hebben als ambitie om de schoolpleinen van zowel het primair onderwijs (PO) als het voortgezet onderwijs (VO) in Oosterhout de komende jaren zoveel als mogelijk te vergroenen. Dit zorgt voor een betere leeromgeving voor de kinderen, een betere gezondheid, en deze schoolpleinen kunnen zo tevens fungeren als recreatieve plekken voor de buurt/wijk indien deze schoolpleinen openbaar toegankelijk zijn. • Commercieel en medegebruik Op dit moment zien we op diverse plekken medegebruik en commercieel gebruik in schoolgebouwen. Vanuit het efficiënt inzetten van maatschappelijk vastgoed en een schoolgebouw als ‘spil in de wijk’ is dit een ontwikkeling die wij toejuichen. Als gemeente hebben we beperkt zicht op de afspraken die hier aan ten grondslag liggen en welke vergoeding hier tegenover staat.

We willen samen met de schoolbesturen afspraken maken over hoe om te gaan met gebruik door derden van schoolgebouwen. We houden rekening met de Wet Markt en Overheid en het Didam-arrest en hebben hiermee oog voor het transparant verhuren/verkopen van vastgoed. Dit geldt ook voor nieuw te ontwikkelen schoolgebouwen. • Aanpassen Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs (VVHO) Het hebben van een VVHO is een wettelijke verplichting. De huidige VVHO van de gemeente Oosterhout dateert uit 2015 en is sinds die tijd niet meer geactualiseerd. Ondertussen zijn er vanuit de VNG diverse wijzigingen en actualisatie doorgevoerd op de modelverordening, die ook wordt gehanteerd door de gemeente Oosterhout. Dit zijn bijvoorbeeld actualisaties op het gebied van oppervlaktebepalingen. Dit heeft met name effect op oppervlaktebepalingen in het VO en heeft hiermee ook financiële consequenties. Daarnaast zijn in het IHP aanvullende ambities opgenomen die verwerkt moeten worden in een nieuwe verordening. Na besluitvorming over het IHP wordt de VVHO geactualiseerd en ter besluitvorming aan uw raad voorgelegd. • Masterplan Dorst In juli heeft uw gemeenteraad kennisgenomen van de concept-visie van het Masterplan Dorst. De raad heeft daarnaast besloten om het de visie van het masterplan uit te werken in een uitvoeringsagenda.

Eén van de focusprojecten is de herhuisvesting van basisschool de Marcoen in combinatie met dorpshuisfuncties tot een MFA. Het vervangen van de Marcoen is (financieel) niet opgenomen in de eerste termijn van het IHP. Omdat dit project een belangrijk onderdeel uit maakt van het Masterplan Dorst is gestart met de verkenning naar de huisvesting van de Marcoen. Dit wordt dus als apart spoor uitgewerkt, parallel aan het uitwerken van de projecten die in de eerste termijn van het IHP zijn opgenomen.

Oosterhout 15 november 2022, Burgemeester en wethouders.

Bijlage(n) 1: Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2042 2: Quickscan beoordeling schoolgebouwen 3: Waardenwijzer 2018 4: Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2022-2042 (wijzigingen gearceerd)

RAADSBESLUIT Onderwerp

Integraal Huisvestingplan Onderwijs 2022-2042

Zaaknummer

369970

De raad van de gemeente Oosterhout, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 15 november 2022, BESLUIT: 1. het integraal huisvestingsplan Onderwijs 2022-2042 vast te stellen; 2. het voteren van de bedragen uit de programmabegroting 2023 voor de uitbreiding van de Marcoen ter hoogte van € 1.016.938, Meander ter hoogte van € 759.720,- en Montessori ter hoogte van € 508.469 te delegeren naar het college.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 20 december 2022, de raad voornoemd,

, voorzitter {{Signer1}} , griffier {{Signer2}}