wrp 2024-2028 hoofddocument

Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Gemeente Oost-Gelre Hoofddocument

projectnummer 0482274.100 31 oktober 2023

www.anteagroup.nl

Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028 Gemeente Oost-Gelre projectnummer 0482274.100 31 oktober 2023

Auteurs Luuk Nieuwenhuis Benno Steentjes

Opdrachtgever Gemeente Oost Gelre Postbus 17 7130 AA Lichtenvoorde

datum 31 oktober 2023

beschrijving Definitief

vrijgave Rick Fleur

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

1.

Inhoudsopgave

1.

Inhoudsopgave

3

1.

Inleiding

4

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6

Samenwerking in de regio Visie, uitvoeringsprogramma en financiering in één De relatie met de Omgevingswet en het programma Klimaatadaptatie Van beleidskader naar operationele uitvoeringsplannen Begrippenkader Leeswijzer en status rapportage

5 6 6 8 8 8

2.

Visie en ambitie

10

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Overkoepelende ambities en beleid Ambitie en beleid voor zorgplicht afvalwater Ambitie en beleid voor zorgplicht hemelwater Ambitie en beleid voor zorgplicht grondwater Ambitie en beleid voor zorgplicht oppervlaktewater

12 14 16 20 22

3.

Programma 2024 tot en met 2028

24

3.1 3.2 3.3

Nulmeting Activiteiten in hoofdlijnen Budgetten

24 26 27

4.

Middelen

28

4.1 4.2

Ontwikkeling lasten Consequenties voor de koers rioolheffing

28 29

5.

Advies en besluit

31

5.1 5.2 5.3

Resumé Advies Bestuurlijk besluit

31 32 32

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

1.

Inleiding Te veel, te weinig, te vies. Dat zijn de uitdagingen met ‘water’ waar we de komende jaren voor staan. Water moeten we gaan zien als onze belangrijkste grondstof (het ‘blauwe goud’). Onze gemeente Oost Gelre ligt in een kenmerkend landschap, op te delen in drie gebieden. Enerzijds hebben wij het hoge en ‘droge’ terrasachtige plateau in het oosten, gekenmerkt door het glooiende landschap dat onderdeel uitmaakt van het Nationaal Landschap Winterswijk, anderzijds het lager gelegen ‘natte’ westen met daarbij de verspreide essen rondom de dorpen, en tot slot het gebied rondom de verbinding tussen Groenlo en Lichtenvoorde. De gemeente kent een aantal kernen (Lichtenvoorde, Groenlo, Vragender, Harreveld, Zieuwent, Mariënvelde, Zwolle, Lievelde), waar het goed wonen, werken en recreëren is. Dit willen wij in de toekomst ook in stand houden. Tegelijkertijd zijn er de komende jaren een aantal grote opgaven. Water en riolering zijn meer dan ooit van invloed op de leefbaarheid en de leefomgeving! Om de uitdagingen met water aan te gaan en de kwaliteit van de leefomgeving in de gemeente op niveau te houden, is het van belang de openbare ruimte met de onderliggende systemen en structuren te onderhouden. Eén van de kernfactoren hierbij is het in stand houden en optimaliseren van de voorzieningen omtrent de riolering en het watersysteem.

Deze hebben immers de volgende belangrijke doelen voor het dagelijks leven:  Het beschermen van de volksgezondheid tegen infectieziekten;  Het schoonhouden van de bodem en het oppervlaktewater;  Het voorkomen van schade door hevige regenval én bij extreme droogte in de bebouwde omgeving;  Het voorkomen en beperken van structureel nadelige gevolgen van grondwater. Het inzamelen van afvalwater en verwerken van overtollig hemelwater is een taak van de gemeente. Het waterschap zorgt vervolgens voor het transport en de zuivering van het afvalwater. Daarnaast heeft de gemeente een regierol in de aanpak van structurele grondwateroverlast in het stedelijk gebied. De zorg voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater zijn voor de gemeente wettelijke plichten. De gemeente heeft echter bij de invulling van deze zorgplichten de beleidsvrijheid de aanpak te kiezen wat zij, gelet op de lokale omstandigheden, het meest doelmatig en kostenefficiënt vindt. Duurzaamheidsdenken vinden wij daarbij belangrijk. Er is dus ruimte voor ambitiekeuzes. De gemeentelijke watertaken hebben eveneens raakvlakken met veel andere beleids- en taakvelden (zoals wegen, groen en ruimtelijke ordening). De afstemming wordt gerealiseerd door integrale onderhouds- en vervangingsprogramma’s van de gemeente, die samen voor ruimtelijke kwaliteit zorgen.

Basisgedachte achter het Wrp is dat een gedegen en integrale beleidsafweging plaatsvindt op het terrein van de verbrede watertaken, met raakvlakken naar de openbare ruimte, financiën en personeel. De riool- en watertaken gaan dus verder dan alleen de buizen onder de grond. Onder meer de gemalen, randvoorzieningen, sloten, greppels en wadi’s dragen bij aan de bovenstaande doelen.

blad 4 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

1.1

Samenwerking in de regio Sinds 2016 slaan gemeenten Oost-Gelre, Winterswijk en het waterschap Rijn en IJssel de handen ineen voor een optimale en duurzame afvalwaterketen ten behoeve van een gezond watersysteem, in het samenwerkingsverband WintLicht. Gemeenten en waterschap zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de afvalwaterketen, bestaande uit riolering en afvalwaterzuivering. Het afvalwater wordt via de gemeentelijke riolering van Oost Gelre en Winterswijk ingezameld en getransporteerd naar de rioolwaterzuiveringen van het waterschap te Winterswijk en Lichtenvoorde, onder vrijverval en met gemalen en persleidingen. Belangrijke waterlopen in de gemeente zijn de Boven Slinge, de Slinge, De Veengoot en de Baakse Beek.

Figuur 1-1: Gebied WintLicht met zuiveringskringen Lichtenvoorde en Winterswijk.

Samenwerking in de regio staat op de bestuurlijke agenda, en het opstellen van onderhavig plan past prima binnen het Achterhoek+ en het WintLicht-verband. In het proces van het opstellen van dit Wrp trekken de gemeenten Oost Gelre en Winterswijk gezamenlijk op, in nauwe samenwerking met het waterschap Rijn en IJssel. Enerzijds om van elkaar te leren en elkaar te versterken, anderzijds vanuit synergievoordeel in het proces door het bundelen van overlegmomenten en het gebruik kunnen maken van elkaars teksten, kennis, kunde en ideeën.

blad 5 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

1.2

Visie, uitvoeringsprogramma en financiering in één Visie De visie en het Programma Water en Riolering wordt in den lande het Water- en rioleringsprogramma (Wrp) genoemd. Voor de eenduidigheid is deze afkorting gehanteerd. Het Wrp beschrijft de visie en ambitie van de gemeente Oost Gelre omtrent de wettelijke riool- en watertaken. De uitwerking van deze ambities is gekoppeld aan de strategische doelen en pijlers uit de vigerende Omgevingsvisie Oost Gelre 2040. Het Wrp geeft toetsbare kwaliteitskaders voor het in stand houden van de huidige voorzieningen en het toekomstbestendig, waterrobuust en klimaatadaptief maken van de riolering, watersysteem en leefomgeving. Afspraken en verplichtingen uit het verleden én vanuit het beleid dienen realistisch te zijn. In het Wrp is eenduidig vastgelegd hoe hiermee wordt omgegaan en op welke wijze invulling wordt gegeven aan de zorgplichten, zodat onze inwoners en ondernemers weten waar zij aan toe zijn. Programma Het Wrp geeft inzicht in de programmering van de activiteiten voor de inzameling, transport en verwerking van stedelijk afval‐, hemel‐ en grondwater en het beheer en onderhoud van gemeentelijk oppervlaktewater in de gemeente Oost Gelre. Voor de periode 2024 t/m 2028 zijn de onderzoeken, activiteiten en maatregelen per jaarschijf geagendeerd en gebudgetteerd. Voor de lange termijn (tot 2080) geeft het Wrp een doorkijk.

Financiering De manier van omgang en wijze van invulling is vervolgens omgezet in een consequentie voor zowel de tariefontwikkeling van de riool- en waterzorgheffing als de personele middelen. De focus ligt op het programma, en de financiering hiervan vanuit de riool- en waterzorgheffing, voor de planperiode 2024 t/m 2028.

1.3

De relatie met de Omgevingswet en het programma Klimaatadaptatie De beoogde invoering van de Omgevingswet is januari 20241. Deze nieuwe wet integreert de vele wetten die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving, zoals de Wet milieubeheer (Wm) en de Waterwet. Dit betekent dat de positie van het Wrp wijzigt ten opzichte van het GRP onder de Wet milieubeheer. Een overzicht waar het Wrp landt ten opzichte van omgevingswet en andere beleidsdocumenten is in het volgende schema geïllustreerd.

1 Voor de actuele stand van zaken, zie: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/omgevingswet

blad 6 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

Koppeling met omgevingsvisie De gemeente heeft haar Omgevingsvisie Oost Gelre 2040 2 op 19 september 2023 vastgesteld. Hierin staat een globale beschrijving van de samenhang tussen boven- en ondergrond, grondwaterkwantiteit en -kwaliteit, grondwater- en oppervlaktewatersysteem en de maatschappelijke opgaven inclusief de rol van de diverse overheden hierin. Daarnaast biedt de Omgevingsvisie handvatten voor het toekomstige beheer van het gronden oppervlaktewater en de bodem. Bij het vaststellen van de omgevingsvisie moeten de overheden rekening houden met het voorzorgsbeginsel, het preventiebeginsel en het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron moeten worden bestreden. Ook moet de omgevingsvisie aangeven hoe bedrijven, burgers, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding zijn betrokken (motiveringsplicht, art. 10.7 Ow). Dit betekent voor de gemeente Oost Gelre dat de ambities en visie op de gemeentelijke watertaken gezien worden als een uitwerking en nadere detaillering van de Omgevingsvisie. In hoofdstuk 2 is de koppeling nadrukkelijk gezocht, vanuit de maatschappelijke thema’s zoals benoemd in de Omgevingsvisie. Koppeling met omgevingsprogramma's Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen maken hun omgevingsvisies operationeel in programma's (afd. 3.2 Ow).

In de programma’s wordt het beleid voor de ontwikkeling, het gebruik, het beheer en/of de bescherming van de fysieke leefomgeving uitgewerkt en zijn maatregelen op te nemen om aan omgevingswaarden te voldoen of om andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te bereiken. Programma’s binden alleen het vaststellende bestuursorgaan zelf en kennen dus geen hiërarchie en geen doorwerking in juridische zin. Het omgevingsplan en de verordeningen kennen deze doorwerking daarentegen wel. Monitoring van de programma’s vindt plaats vanuit de nog op te stellen Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) onder de Omgevingsvisie. De effecten van de klimaatverandering raken nauw aan de gemeentelijke watertaken en zorgplichten; de gevolgen van heftige regenbuien, toenemende hitte en toenemende droogte komen nu al aan het licht. Door klimaatadaptatie mee te nemen bij de invulling van de watertaken, blijft de kwaliteit van de leefomgeving in de toekomst op niveau. Het programma Klimaatadaptatie (concept 2023) is dan ook nadrukkelijk gekoppeld aan het water- en rioleringsprogramma. De juiste uitvoering van de riool- en watertaken draagt bij aan de integrale

2 Ontwerp Omgevingsvisie Oost Gelre 2040. Document: 20230411_5.21.127_OntwerpOmgevingsvisieOostGelre.pdf

blad 7 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

aanpak van droogte, toenemende hitte en wateroverlast. Een deel van de klimaatmaatregelen is bovendien te financieren vanuit de rioolheffing, vanuit onderhavig programma. Dit is hiermee de afbakening van het Wrp. De drinkwatervoorziening (Vitens) en rioolwaterzuivering (waterschap) vallen buiten de scope van de gemeentelijke zorgplichten bij de riool- en watertaken. Dit geldt ook voor thema’s als waterrecreatie, viswater en de bluswatervoorzieningen. De uitwerking van deze thema’s krijgt een plek in de overige (nog op te stellen) programma’s. Koppeling met omgevingsplan Het omgevingsplan bevat voor de gehele gemeente de regels die nodig zijn voor een evenwichtige toedeling van functies aan locaties en de regels die hierbij nodig zijn (art. 4.2 Ow). Ook kan de gemeente omgevingswaarden (art. 2.11 Ow) of maatwerkregels (art. 4.6 Ow) opnemen, mits de algemene rijksregels of de omgevingsverordening van de provincie daarvoor ruimte bieden. De gemeente Oost Gelre geeft hier invulling aan door de (beleids)regels die gericht zijn tot burgers en bedrijven te laten landen in het omgevingsplan.

1.4

Van beleidskader naar operationele uitvoeringsplannen De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het stellen van het beleidskader, het college is vervolgens verantwoordelijk voor de uitvoering en programmering van dit beleidskader. Het is aan het college hoe zij op een doelmatige en efficiënte wijze dat beleidskader invult. De status van het Wrp onder de Omgevingswet is dat het enerzijds een programma is, als uitwerking van de Omgevingsvisie. De beleidskaders daaruit zijn reeds door de gemeenteraad vastgesteld, aangevuld met de beleidskaders uit het programma Klimaatadaptatie Het Wrp hoeft niet per se te worden vastgesteld door de gemeenteraad. Anderzijds werkt dit Wrp de beleidskaders nader uit voor de riool- en watertaken en is in het Wrp de financiering en de impact op de koers rioolheffing beschouwd. De rioolheffing zelf wordt jaarlijks vastgesteld door de raad, in de rioolverordening. Het Wrp is hiervoor de belangrijke onderlegger. Aangezien de Omgevingsvisie, de Klimaatadaptatiestrategie én dit Wrp voor het eerst in deze vorm en onderlinge samenhang zijn opgesteld, is er in deze overgangsfase voor gekozen ook Wrp bestuurlijk te laten vaststellen door college en raad.

Met dit Water- en rioleringsprogramma wordt het beleidskader en de financiering voor de riool- en watertaken door de Raad vastgesteld voor de periode 2024 t/m 2028 en vervangt hiermee het Gemeentelijk RioleringsPlan (GRP) 2017-2021.

1.5

Begrippenkader Het vakgebied van de gemeentelijke watertaken kent een eigen begrippenkader. De belangrijkste begrippen zijn door de Stichting Rioned in algemene bewoordingen toegelicht en te vinden op: www.riool.info/home en www.rioolenraad.nl/. Meer verdieping is te vinden op: https://www.riool.net/begrippen-en-definities

1.6

Leeswijzer en status rapportage Leeswijzer Dit Wrp is opgebouwd uit een tweetal delen: 1. Een hoofddocument voor de verantwoordelijke bestuurders, politici en vaktechnisch personeel. Dit document bevat de hoofdlijnen en beschrijft onder andere de visie op de rioleringszorg, de beleidskeuzes in de vorm van ambities, sfeerbeelden en speerpunten, de benodigde middelen en de consequenties voor de riool- en waterzorgheffing en de voorziening en de reserve Riolering.

blad 8 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

2.

Een achtergrondendocument met meer detailinformatie, waaronder o.a. een uitgebreide evaluatie van de afgelopen jaren, een uitgebreid overzicht van de vertaling van de beleidskeuzes naar specifiekere kwaliteitsbeschrijvingen en kwaliteitsnormen, een nulmeting, de uitvoeringsstrategie om binnen de planperiode te gaan (en blijven) voldoen aan de gestelde beleidskeuzes en een uitgebreidere analyse van de benodigde middelen en ontwikkeling van de riool- en waterzorgheffing en de reserve. Ook het achtergrondendocument neemt derhalve een belangrijke plaats in en is integraal onderdeel van het Wrp, met name voor de kaderstelling en vaststelling van de (meer technische) kwaliteitsnormen.

Voorliggende rapportage betreft het hoofddocument. De indeling van de rapportage is als volgt: • Hoofdstuk 2 gaat in op de prioriteiten en de te maken (beleids)keuzes: welke zijn dit en hoe wordt hiermee omgegaan? De speerpunten voor de komende planperiode zijn in dit hoofdstuk benoemd; • Hoofdstuk 3 geeft een samenvatting van de programmering van de activiteiten en de vertaling hiervan naar de benodigde budgetten; • In hoofdstuk 4 zijn de financiële consequenties bepaald voor de riool- en waterzorgheffing vanuit het kostendekkingsplan en is de personele organisatie beschouwd. • Hoofdstuk 5 tot slot betreft het ambtelijk advies en een samenvatting van de bestuurlijke besluiten. Status Onderhavige versie dient ter afstemming met en besluitvorming door de gemeentelijke bestuurders.

blad 9 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

2.

Visie en ambitie De gemeente Oost Gelre heeft haar visie vastgelegd in de Omgevingsvisie 2040. Het onderstaande citaat uit de Omgevingsvisie geeft het kenmerkend weer: De kern: “Groen en verbonden Oost Gelre 2040” In 2040 zijn we als Oost Gelre meer dan ooit een groene gemeente. We wonen, werken en brengen onze vrije tijd door in verbinding met het landschap en elkaar. Op weg naar 2040 doen we moeite voor een sterk netwerk van kernen met een rijk en sociaal verenigingsleven. En dat binnen een afwisselend en duurzaam landschap. . Voor het formuleren van de ambities voor het water- en rioleringsprogramma hebben we aansluiting gezocht bij de Omgevingsvisie Oost Gelre 2040. Tevens is er een link met de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties (VN) omdat deze ook expliciet benadrukt worden in de Omgevingsvisie. Hiernaast zijn de bestaande documenten en plannen van de gemeente, zoals de Klimaatadaptatiestrategie en het coalitieprogramma ter input gebruikt. Aansluiting gezocht bij de visies en bewoordingen van het waterschap (Waterbeheerprogramma 2022-2027, Waarde van de Waterketen in 2050) en de landelijke koers van het Rijk (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA), het Nationaal Programma Landelijk Gebied, de kamerbrieven ’Water en Bodem sturend’ en ‘de landelijke maatlat klimaatadaptief’ en de KaderRichtlijn Water.

In hoofdlijn onderkennen al deze visiedocumenten vier maatschappelijke pijlers die de komende tijd centraal staan en bijdragen aan een waardevolle leefomgeving:    

Goed leefklimaat: Gebiedsgericht werken, een gezonde, schone en veilige woon- werk- en leefomgeving. Kwalitatief goed openbaar gebied: Een toegankelijk en aantrekkelijke omgeving; goed onderhouden riolen, wegen, voet- en fietspaden: veilig, waterrobuust en klimaatbestendig. Duurzame ontwikkelingen: Verduurzaming stimuleren vanuit brede invalshoek. De gemeente richt zich in het bijzonder op energietransitie en een circulaire economie. Initiatieven vanuit de samenleving verdienen ondersteuning. Verbindende overheid: Participeren van inwoners, ondernemers en organisaties. De samenleving wordt betrokken bij de beleidsontwikkeling en -uitvoering en de gemeente regisseert. De basis ligt in een actieve communicatie met samenleving.

Onderstaande kaders uit de Omgevingsvisie geven de hoofdlijnen van de gemeentelijke ambitie voor 2040 weer. We gaan anticiperen op gevolgen van klimaatverandering: wateroverlast, hitte en droogte. Deze zijn voor onze gemeente zeer ingrijpend. Oost Gelre is zodanig ingericht dat de effecten van klimaatverandering zoals hitte, droogte en extreme neerslag, opgevangen kunnen worden. In al onze (nieuwe) ontwikkelingen en onderhoudswerkzaamheden kijken we of we maatregelen kunnen nemen om de fysieke leefomgeving op een meer klimaat- en waterrobuuste manier in te richten. . Ruimtelijke ontwikkelingen worden op een passende manier gekoppeld met het natuurlijke bodemen watersysteem en zijn op deze manier klimaatadaptief. We zien hier een verschil tussen het hoge en ‘droge’ terrasachtige plateau in het oosten en het lagere en nattere westen. Wij geven inwoners, bedrijven en instellingen de ruimte om initiatief te tonen en verantwoordelijkheid te nemen voor de ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente. Voor alle initiatieven geldt dat de omgevingsvisie het afwegingskader vormt.

blad 10 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

Niet alle doelstellingen uit de strategische visies hebben direct verband. Voor het formuleren van de visie en ambities voor het water- en rioleringsprogramma hebben we de Omgevingsvisie Oost Gelre 2040, inclusief de daarin gekoppelde Sustainable Development Goals, als volgt vertaald naar de vier pijlers voor het Wrp.

In dit Wrp geeft de gemeente concreet aan hoe de invulling van de gemeentelijk riool- en watertaken een bijdrage levert aan de diverse ambities en pijlers. Om inzichtelijk te maken waar de gemeentelijke watertaken en visie elkaar vinden, leggen wij dit verband in de komende paragrafen. De paragrafen zijn voorzien van referentiebeelden voor de betreffende watertaak; ter illustratie voor een sobere en voor een ambitieuze insteek. De omschrijvingen van de ambities, nulmeting en speerpunten zijn in dit Wrp kort en bondig; voor meer duiding wordt verwezen naar het achtergronddocument. Daarin is per aspect uitgebreid ingegaan op de kwaliteitsbeschrijvingen en (getalsmatige) kwaliteitsnormen en zijn de genoemde speerpunten nader uitgewerkt, zodat duidelijk is wat bewoners en bedrijven van ons kunnen verwachten.

blad 11 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

2.1

Overkoepelende ambities en beleid Sommige ambities en beleidspunten werken door in alle zorgplichten. Of we nu kijken naar het afvalwater, oppervlaktewater, grondwater of hemelwater, het is van groot belang dat de bijbehorende voorzieningen werken (technische staat), dat het risico op storing bij gemalen laag is (bedrijfszekerheid gemalen) en dat er bij de aanleg van nieuwe stelsels en systemen (zoals wadi’s en infiltratievoorzieningen) duidelijke kaders worden gesteld. Om herhaling te voorkomen zijn deze overkoepelende aspecten in deze paragraaf benoemd.

Aspect

Ambitie

Goed leefklimaat

Kwalitatief goed openbaar gebied

Duurzame ontwikkelingen

Verbindende overheid

Algehele technische staat (de conditie van de voorzieningen)

 Er wordt tijdig ingegrepen als onderdelen onvoldoende functioneren (ingrijpmaatstaven).  Maatregelen worden niet uitgesteld.  De beheerdata (geometrie en inspecties) en telemetrie is actueel, op orde en veilig.

Voorkomen van onnodige vervuiling en overlast voor de omgeving. Voorkomen van lekkend afvalwater naar de bodem.

Voorkomen van ongewenst water op straat en stankoverlast, om de omgeving aantrekkelijk te houden.

Adequaat onderhoud zorgt voor een langere levensduur van installaties en systemen. Het voorkomen van lekkages zorgt voor minder stroom- en waterverbruik. Verlengen gebruik bestaande infrastructuur door risico- en effect gestuurd beheer.

Meldingen worden beantwoord met actuele data. Werk-met-werkmaken. Data brengt de natuurlijke momenten in beeld.

Bedrijfszekerheid gemalen

 Gemalen vallen niet uit.  De afvoercapaciteit van de gemalen is te allen tijde gegarandeerd.

Voorkomen van onnodige vervuiling en overlast voor de omgeving.

Voorkomen van ongewenst water op straat, en overstorten van (schoon) water.

Geen vervuiling van schoon regenwater als er lozingen plaatsvinden i.v.m. inactieve of onderpresterende gemalen.

Meldingen worden beantwoord met actuele data. Data wordt geactualiseerd met meldingen.

Nieuwe aanleg en renovatie

 De voorzieningen zijn in staat de hoeveelheid te verwerken. Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt overlast door afval-, hemel-, grond- en oppervlaktewater voorkomen.  Het programma van eisen Riolering en Water wordt gevolgd.  Er is aandacht voor de inbreng van inwoners en partners

Het gebruik van toekomstbestendige voorzieningen bij nieuwbouw en renovatie, om ook overlast in de toekomst te voorkomen.

Gebruik van toekomstbestendige en klimaatrobuuste voorzieningen bij nieuwbouw en renovatie.

Duurzame, klimaat adaptieve en circulaire ontwerpen bij nieuwbouw en renovatie.

Inwoners en partners worden bij relevante projecten betrokken.

Beheerdata actueel, compleet en valide We hebben de geometrie en de technische staat van de leidingen en voorzieningen inzichtelijk, de inspectiegraad is de laatste jaren toegenomen tot 95%. De beheerdata en beheersoftware maken wij verder op orde. Vanuit het dagelijks beheer is geborgd dat bij falen van bijvoorbeeld een gemaal of aansluitleiding snel kan worden gereageerd. Wij hebben het areaal volledig (riolering, drainage, oppervlaktewater) in beeld en nagenoeg compleet in het beheersysteem staan. Door deze beheerdata op orde te houden en te valideren, houden we het inzicht in de omvang en de staat van het systeem, en daarmee de verwachte kosten voor het dagelijks beheer. We zetten in op het verbeteren van de uitwisselbaarheid van data en informatie, via het Gegevenswoordenboek Stedelijk Water (GWSW) en diverse platforms. Inzicht in functioneren op orde Aan het actueel Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) voor Lichtenvoorde wordt in het najaar 2023 gewerkt. In 2021 zijn, samen met de regio Achterhoek+, klimaatstresstesten voor het volledige beheergebied van de gemeente uitgevoerd. Deze test laat voor enkele locaties binnen de gemeente wateroverlast zien bij een T=100

blad 12 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

neerslagintensiteit gedurende 1 uur. Dit is besproken in de klimaatdialogen in 2022 en onderzoek en aanpak van probleemlocaties, qua wateroverlast, staan inmiddels op de rol. Vanuit de actuele en complete data willen wij actuele modelstudies opstellen om te kijken hoe ons systeem presteert. Hiermee weten we getalsmatig waar we staan, wat voor risico’s we lopen en waar nog verbeteringen mogelijk zijn. Zodra we de eventuele zwakke punten van ons stelsel in kaart hebben en we weten welke maatregelen we kunnen treffen verwerken we dit in de planning. Betrouwbaar rioolstelsel en naar een waardegedreven beheer Het stelsel moet betrouwbaar zijn, knelpunten worden aangepakt, waar het stelsel niet voldoet of verouderd is grijpen wij in. Hierbij wegen wij de mogelijke effecten en risico’s en de beoogde kosten af, met als doel het maken van transparante en vastgelegde keuzes en het efficiënt inzetten van de beschikbare middelen. De komende planperiode gaan wij aan de slag met onze visie op het ‘beheer van de openbare ruimte’. De beheeropgaven en -processen houden wij tegen het gedachtegoed van de Omgevingsvisie aan. Bewoordingen bij dit gedachtegoed zijn: a. Leefomgeving centraal (effect/waardegestuurd, participatie, integraal scope en partners); b. Inzichtelijk en transparant (structuur in documenten, KPI’s, monitoring); c. Ruimte voor maatwerk en afweging van kosten/baten/risico’s; d.

Cultuurverandering (werkprocessen, regie, rollen, korte en lange termijn). Integrale afstemming beheer- en vervangingsopgave en benutten meekoppelkansen We zetten ons in op een integrale afstemming van water- en rioleringsbeheer met andere activiteiten in de gemeente. We kijken bijvoorbeeld verder dan enkel de levensduur en kwaliteit van de riolen als het gaat om vervanging of reconstructie. Door af te stemmen met wegen, groen, klimaatadaptatie of nutsbedrijven is het mogelijk om enerzijds werk-met-werk te maken, en anderzijds om regie te houden op de drukte in de ondergrond. Vanuit actuele data hebben wij de natuurlijke momenten voor Integraal beheer Openbare Ruimte in beeld. Meekoppelkansen benutten betekent dat maatregelen gecombineerd worden met andere acties en doelen. Deze insteek trekken wij breder dan het assetbeheer; wij benutten ook de meekoppelkansen samen met verkeer en mobiliteit, landschap en stedenbouw, sociaal domein, woningcorporaties en projectontwikkelaars etc. Dit haakt ook in met het principe ‘werk-met-werk’ maken. Wij gaan actief op zoek naar deze kansen. Klimaatbestendig en waterrobuust inrichten We willen in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust zijn. Dit doen we door fysieke maatregelen, een programma met maatregelen en het borgen van klimaatadaptatie middels richtlijnen en eisen.

Fysieke maatregelen zijn onder andere het blijven aanpakken van wateroverlast knelpunten en het doorgaan met afkoppelen. Een programma (onder de Omgevingswet) met maatregelen die gericht zijn op zaken die de gemeente zelf kan doen zoals communicatie- en stimuleringsbeleid, vergroenen van het openbaar gebied, en samenwerken met partners en buurgemeenten om beleid van Rijk en provincie te vertalen naar de gemeente. Daarnaast kan klimaatadaptatie geborgd worden door een omgevingsbeleid met richtlijnen, minimale eisen en mogelijk een puntensysteem zodat nieuwe ontwikkelingen bijdragen aan een klimaatbestendige omgeving. Bovendien draagt de juiste uitvoering van de riool- en watertaken bij aan de integrale aanpak van de andere klimaatthema’s als droogte, hittestress en de toenemende kans op natuurbranden. Een deel van de klimaatmaatregelen is bovendien te financieren vanuit de riool- en waterzorgheffing, vanuit onderhavig programma. Door klimaatadaptatie mee te nemen bij de invulling van de watertaken, Inzet van particulier initiatief Middels subsidies en facilitering van particuliere initiatieven kunnen de doelstelling betreft klimaatadaptatie en waterzorgtaken bereikt worden.

Daarnaast nodigen we inwoners, grondeigenaren en ondernemers uit om binnen hun eigen vermogen een bijdrage te leveren aan het netwerkherstel van groenblauwe dooradering, met voor dit Wrp de focus op het bebouwde gebied. Onze Klimaatburgemeesters spelen hierin een rol. Het afkoppelen van verhard oppervlak is een groot onderdeel van de aanpak ‘particulier initiatief. Hiermee voorkomen we dat hemelwater van die oppervlakken in de vuilwaterriolen komt en het riool overbelast. In 2050

blad 13 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

moet een groot deel van de oppervlakten in de gemengde rioolstelsels zijn afgekoppeld. Dit doen we op vier manieren: o Afkoppelen door de gemeente van openbare wegen en verhardingen, zowel bij rioolvervanging als bij revitaliseringsprojecten o Afkoppelen door bewoners en bedrijven van hun daken en verhardingen o Ondersteunen van bewoners en bedrijven door de afkoppelcoach en afkoppelsubsidie o ‘Nutteloze’ bestrating verwijderen in het stedelijk gebied.

2.2

Ambitie en beleid voor zorgplicht afvalwater De gemeente heeft de plicht te zorgen voor de inzameling en het transport van het stedelijk afvalwater. Deze zorgplicht komt voort uit de wettelijke zorgplicht zoals opgenomen in artikel 2.16 lid 1a in de Omgevingswet (Artikel 10.33 Wet milieubeheer). In de volgende tabel is voor onze invulling van deze zorgplicht toegelicht hoe deze bijdragen aan de overkoepelende thema’s van de gemeente Oost-Gelre. De aspecten ‘inzameling’ en ‘transport’ hebben betrekking op de wettelijke verplichting om huishoudelijk afvalwater in te zamelen en te transporteren om te voorkomen dat dit in het leefmilieu terechtkomt, om zodoende een bijdrage te leveren aan een betere kwaliteit van het oppervlaktewater, grondwater en de bodem. Daarnaast wordt bij dit item aandacht besteed aan (foutieve) aansluitingen die de inzameling (en zuivering) van afvalwater belemmeren. Om het afvalwater te kunnen inzamelen en transporteren moeten de buizen, putten, gemalen etc. voldoende capaciteit hebben, (onder vrijverval) binnen gestelde tijd afstromen en bedrijfszeker, dus in goede staat zijn.

Aspect

Ambitie

Goed leefklimaat

Kwalitatief goed openbaar gebied

Duurzame ontwikkelingen

Verbindende overheid

Aansluiting en inzameling

 Al het huishoudelijk afvalwater wordt ingezameld en gezuiverd en komt tijdens droog weer niet ongezuiverd in sloten of bodem. Er zijn geen stankklachten en/of verontreinigingen van sloten en bodem door het riool.  Op de voorzieningen zitten geen (foutieve) aansluitingen die de inzameling en transport (en zuivering) van afvalwater belemmeren.

Voorkomen dat afvalwater in het leefmilieu (op maaiveld of in het in oppervlaktewater) terecht komt.

Geen stankklachten of verstoppingen bij de inwoners.

Aanmoedigen en meedenken met alternatieven ‘anders omgaan met afvalwater’ .

Communicatie tussen gemeente en inwoners voor aansluitplicht en voorkomen van nieuwe foutaansluitingen.

Transport naar de rioolwaterzuivering

 Stedelijk afvalwater kan ongehinderd en binnen voldoende tijd afstromen, aanrotting van afvalwater wordt hiermee voorkomen. Aantasting van het riool is beperkt en er zijn geen risico’s door beschadigde riolen.  Bij hoosbuien wordt het rioolwater zoveel mogelijk opgevangen in de riolen en bergingsvoorzieningen. De vuiluitworp via de overstorten in sloten en vijvers is beperkt. Slechts af en toe is er sprake van stank en vervuiling. De vuiluitworp leidt niet tot risico's voor mens en omgeving.

Voorkomen dat ongewenste lozingen de kwaliteitseisen voor bodem en oppervlaktewater overschrijden.

Beperkte stankoverlast en vuiluitworp in het openbaar gebied.

Voorkomen dat afvalwater onnodig wordt verpompt.

Initiatieven om het vuilwatervolume te brengen door stimulering vermindering gebruik drinkwater en gebruik regenwater.

blad 14 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

Enkel afvalwater naar de zuivering We hebben als ambitie om enkel nog maar afvalwater af te voeren naar de zuivering. Dit bereiken we door bij rioolvervanging te kijken of we een gemengd stelsel vervangen met een gescheiden stelsel. Daarnaast kijken wij bij elke gelegenheid actief of het mogelijk is om hemelwater af te koppelen van het gemengde stelsel. Denk aan de kleinschalige toepassing van verlaagde banden, infiltratiekolken, opvang in groenstroken, en andere technieken voor infiltratie. Beide maatregelen kunnen zorgen voor een verlaagde vuilwaterlast. Hiernaast onderzoeken we samen met het waterschap de samenstelling van bedrijfsafvalwater, en de meest optimale wijze van verwerking hiervan. Een pilot op bedrijventerrein Laarberg is gestart. Naast deze maatregelen zetten wij nu ook al in op het verlagen van het aandeel hemelwater in de vuilwaterlast. In samenwerking met het Waterschap en gemeente Winterswijk werken we aan een optimalisatie van het verbeterd gescheiden stelsel. Omgang met afvalwater tijdens evenementen We hebben de komende jaren aandacht voor de verwerking van afvalwater tijdens grote evenementen (De Zwarte Cross, Slag om Grolle, Bloemencorso Lichtenvorode ). In gesprek met de organisatoren en het waterschap onderzoeken wat mogelijk beter en slimmer kan.

Tevens willen we de mogelijkheden benutten voor het bewuster omgaan met ons drinkwater en afvalwater bij de bezoekers. Assetmanagement Risico- en effectgestuurd rioolbeheer; met als doel het maken van transparante en vastgelegde keuzes en het efficiënt inzetten van de beschikbare middelen. Het falen van een riool in een achterpad heeft een andere impact dan een riool in een hoofdstraat. Hierbij hoort dan een andere beheerstrategie. Deze koers zetten wij door; door bij ons assetmanagement rekening te houden met de risico’s en effect op de leefomgeving geven wij elk probleem de aandacht die het verdient.

blad 15 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

Met het efficiënt inzetten van middelen beperken we ons niet enkel tot de vervangingsopgave, maar kijken we ook naar de reiniging van de riolen. Woonwijken kunnen mogelijk volstaan met een lagere frequentie dan de hoofdriolen. In de stamriolen, grondwaterbeschermingsgebieden en nabij lozingspunten is een hogere frequentie wellicht wenselijk, op andere locaties kan het extensiever. De registratie van de daadwerkelijke vervuiling wordt gecontinueerd en dient als input voor de differentiatie en optimalisatie van het reinigingsplan Benutten kansen verbetering waterkwaliteit en KaderRichtlijnWater (KRW) We blijven ons inzetten op optimalisatie van de afvalwaterketen. De gemaalcapaciteit van de rioolwaterzuivering wordt in overleg tussen waterschap en gemeente optimaal ingesteld op basis van de dan actuele inzichten. Ook met het zicht op de kaders voor het jaar 2027 die het KaderRichtlijnWater meegeeft, is het terugdringen van de vuillast een belangrijk speerpunt. Het uitgangspunt is dat de vuiluitworp uit gemengde rioolstelsel de doelstellingen voor het oppervlaktewater niet in gevaar mogen brengen. Deze zijn met de waterkwaliteitsbeheerder bepaald. Bij heftige buien kan de riolering niet al het water bergen en treden riooloverstorten in werking. We blijven de riooloverstorten monitoren en weten hoe vaak en hoeveel gemengd rioolwater wordt geloosd op het oppervlaktewater.

We zetten samen met het waterschap en de gemeente Winterswijk in op de ‘slimme gemalen regeling’. Hiermee willen we zorgen voor een continu afvalwaterstroom naar de rioolwaterzuiveringsinstallaties Winterswijk en Lichtenvoorde, waardoor uiteindelijk de KRW wordt ingevuld. Stimulering gebruik regenwater en vermindering drinkwaterverbruik We zetten in op het stimuleren van initiatieven om het drinkwaterverbruik te verminderen en het toepassen van regenwater voor bijvoorbeeld toiletspoeling, het doen van de was of in bedrijfsprocessen. Dit doen wij in samenhang de bewustwording voor het veranderende klimaat en de bijdrage die inwoners en ondernemers zelf aan klimaatadaptatie kunnen leveren. Wij houden de inwoners en ondernemers op de hoogte van hun jaarlijkse afvalwaterproductie (in bijvoorbeeld perspectief tot vergelijkbare woningen of buurten) en promoten de mogelijkheden om dit terug te dringen. Dit doen wij nadrukkelijk in samenwerking met het drinkwaterbedrijf Vitens en het waterschap Rijn en IJssel. Nieuwe sanitatie buitengebied Wij zetten in op de doelmatige verwerking van afvalwater in het buitengebied. Dit betekent niet dat wij per definitie aansluiten op drukriolering, maar alternatieven afwegen.

Dit doen wij vanuit (nog nader uit te werken) kaders als kosteneffectief en doelmatig, maar ook vanuit het duurzaamheidsdenken (bijvoorbeeld stroomverbruik, vasthouden van water in droogtegebieden en toepassing van afvalwater als grondstof). In het geval van oppervlaktewaterlozingen wordt met het waterschap opgetrokken.

2.3

Ambitie en beleid voor zorgplicht hemelwater De gemeente heeft de plicht te zorgen voor de inzameling van het hemelwater (regenwater). De zorgplicht voor de inzameling en verwerking van overtollig afvloeiend hemelwater sluit aan bij artikel 2.16 lid1a in de Omgevingswet (artikel 3.5 van de Waterwet). In de onderstaande tabel is toegelicht hoe de omgang met afvloeiend hemelwater bijdraagt aan de overkoepelende thema’s voor de gemeente Oost Gelre. Bewuste, doelmatige keuzes over de omgang met hemelwater zijn noodzakelijk. Indien hemelwater niet lokaal in de bodem of op een oppervlaktewaterlichaam te brengen is, is transport en verwerking mogelijk. Bij gemengde rioolstelsels wordt het op daken en wegen vallend hemelwater vermengd met afvalwater van huishoudens en bedrijven en getransporteerd naar de RWZI. Om overlast tijdens heftige regen te voorkomen, moet de riolering voldoende afvoercapaciteit hebben. Hiervoor dienen de buizen, putten, etc. in goede staat te zijn. Regulier onderhoud en tijdige vervanging is daarbij noodzaak. Bij extreme buien heeft de gehele buitenruimte een rol in de opvang, afvoer en verwerking van het hemelwater. Daarnaast wordt een deel van het water al opgevangen op particuliere terreinen. Dit heeft ook de voorkeur. Daarom worden particulieren gestimuleerd om hemelwater te ontkoppelen middels de subsidieregeling “anders omgaan met hemelwater”.

blad 16 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

Aspect

Ambitie

Goed leefklimaat

Kwalitatief goed openbaar gebied

Duurzame ontwikkelingen

Verbindende overheid

Aansluitingen en inzameling

 Overtollig hemelwater dat de particulier redelijkerwijs niet op eigen terrein kan verwerken wordt ingezameld.  Op de voorzieningen zitten geen (foutieve) aansluitingen die de inzameling (en verwerking) van overtollig hemelwater belemmeren.  Er wordt geprobeerd zoveel mogelijk schoon hemelwater te scheiden van het stedelijk afvalwater, voor zover dit doelmatig is.  Hemelwater wordt zoveel mogelijk bovengronds en zichtbaar verwerkt.

De openbare ruimte wordt onderdeel van de verwerking én beleving van hemelwater.

Water op straat is onvermijdelijk in de toekomst, Bepaalde gebieden worden hier juist op ingericht, om wateroverlast te voorkomen.

Voorkomen van onnodige inzameling en transport van schoon regenwater vermindert het energie en waterverbruik in de gehele keten.

Communicatie tussen gemeente en inwoners voor de stimulering, bewust- wording en rolverdeling in de omgang met hemelwater en klimaatadaptatie. Daarnaast is er een subsidieregeling voor afkoppelen.

Verwerking en afvoercapaciteit

 De bebouwing, wegen en openbare ruimte zijn zo ingericht dat het water bij regen redelijk goed kan afvoeren naar de straatkolken en/of riolering. Hinderlijke plassen op straat komen beperkt voor. De afstroming dient gewaarborgd te zijn.  Bij normale regenval wordt het water afdoende verwerkt in de riolen en voorzieningen, zonder dat dit leidt tot hinderlijke water-op-straat. .  Bij extreme situatie (vanaf een bui die eens in 2 jaar optreedt) mag tijdelijk enige hinder door 'water op straat' situaties ontstaan.

In 2050 is de verwerkingscapaciteit van de ondergrond én de openbare ruimte ingericht om de korte heftige bui die eens per 100 jaar valt te verwerken, zonder dat er wateroverlast optreedt.

Water op straat is onvermijdelijk in de toekomst, Bepaalde gebieden worden hier juist op ingericht, om wateroverlast te voorkomen

Het tempo van maatregelen tegen wateroverlast volgt in de basis de vervangingsopgave van riolering en wegen.

Afstemming tussen gemeente, waterschap en inwoners omtrent de acceptatie van water-opstraatsituaties. Daarnaast inzetten op infiltreren en bergen water op particulier terrein

Bewustwording

 Inwoners zijn op de hoogte van het veranderde klimaat en hoe dit zich vertaalt in uitdagingen in de gemeente.

Inwoners worden betrokken en gestimuleerd zodat ze een actieve bijdrage kunnen leveren aan een klimaat neutrale straat.

Verder stimuleren van vergroenen openbaar en particulier terrein

-

Inwoners worden geïnformeerd over de situatie, en gestimuleerd en uitgedaagd mee te denken aan oplossingen.

blad 17 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

We zetten de komende planperiode in op de volgende speerpunten: Omgaan met hemelwater - bewustwording bij particulieren Wij willen bij onze inwoners en ondernemers bewustzijn creëren voor de effecten van het veranderde klimaat en toename van neerslag. We kunnen het immers niet alleen! Wij denken aan publieksacties om inwoners bewust te laten worden van de effecten van een veranderend klimaat en hun rol daarin. Bijvoorbeeld een ‘actie regenton’ of het stimuleren van onttegelen van tuinen (NK-Tegelwippen), of door aan te sluiten bij initiatieven als operatie Steenbreek. Onze Klimaatburgemeesters spelen hierin een rol. Kaders, taken en verantwoordelijkheden van particulieren, ontwikkelaars en gemeente gaan wij de komende periode eenduidig vastleggen en communiceren. Met een veranderend klimaat en toenemende neerslag is dit een manier om ook in de toekomst veiligheid en een goede leefomgeving te garanderen voor de inwoners. In 2050 is onze gemeente klimaatbestendig en waterrobuust. Wij dragen deze boodschap en visie uit naar onze inwoners en bedrijven. Dit betekent echter niet dat in 2050 alle risico’s weggenomen zijn. Wij maken onze inwoners en ondernemers bewust resterende risico’s en de kans op hinder of overlast. We zetten de stimuleringsregeling voor het afkoppelen van hemelwater door.

Daarnaast willen we het bergen, infiltreren en gebruiken van hemelwater op particulier terrein stimuleren. Hiermee zien we een voorkeursvolgorde van het verwerken van hemelwater: 1. Gebruik – de mogelijkheden en meerwaarde voor het opvangen en gebruiken van hemelwater brengen wij onder de aandacht bij inwoners en bedrijven. Vitens gaat ook minder drinkwater verbruik stimuleren. 2. Vasthouden – water zoveel mogelijk verwerken en infiltreren in de bodem daar waar het valt. Dit draagt bij aan de bestrijding van de droogte. 3. Bergen – (tijdelijk) opslaan in wadi’s, retentievoorzieningen of oppervlaktewater. Of hemelwater bergen voor het doorspoelen wc’s of proceswater. 4. Afvoeren – als laatste instrument kan de afvoercapaciteit vanuit een gebied worden vergroot. Daarnaast neemt de gemeente een voorbeeldfunctie aan door zelf zo veel mogelijk verharde oppervlakten af te koppelen. De gemeente maakt ook een plan om systematisch overbodige verharding in het openbaar gebied te verwijderen of te vervangen door waterdoorlatende verharding. Passende koppeling met natuurlijke bodem- en watersysteem Uitgangspunt is dat hemelwater in principe schoon genoeg is om direct op oppervlaktewater te lozen. De afgelopen decennia hebben wij een deel van onze gemengde stelsels omgebouwd naar een gescheiden stelsel.

Dit heeft een positieve invloed op de waterkwaliteit en voorkomt het onnodige transporteren en zuiveren van hemelwater. Verdachte oppervlakken in de gemeente voeren af op een gemengd of verbeterd gescheiden stelsel. De ambitie om de afkoppelkansen te benutten (werk-met-werk maken) zetten wij door. Dit afkoppelen doen wij ter voorkoming van het onnodig transporten en zuiveren van schoon hemelwater, het voorkomen van wateroverlast en het beperken van droogte. Hierbij wordt het water waar mogelijk zoveel mogelijk bovengronds wordt afgevoerd. We zetten in op een robuust groenblauwe dooradering in de gemeente en hanteren hiervoor ons landschappelijk raamwerk met verschillende landschapstypen als vertrekpunt voor toekomstige ontwikkelingen. Hierin omarmen we de verschillen tussen de landschappen in het oosten van de gemeente (hoog en droog) en het westelijk deel (laag en nat). Dit doen we bijvoorbeeld door in de natte gebieden rondom Lichtenvoorde en Groenlo in te zetten op waterinfiltratie en waterafvoer. Aan de westkant van de gemeente bieden we maatwerk qua waterberging door het benutten van de aanwezige hoogteverschillen in het landschap. We nodigen inwoners, grondeigenaren en ondernemers uit om binnen hun eigen vermogen een bijdrage te leveren aan het netwerkherstel van groenblauwe dooradering.

We stimuleren hiervoor onder meer de aanleg van groene erven, lijnelementen in de vorm van singels, struweelranden, ruigtestroken, greppels en sloten. Anticiperen op extreme buien - klimaatbestendig en water robuuste maatregelen in bestaand gebied In de gemeente wordt gebouwd met een blik op de toekomst. Wij zetten tot 2050 in op het kunnen verwerken van de ‘klimaatbuien’ die eens per 100 jaar kunnen optreden en het verkoelen van kernen en wijken door het

blad 18 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

versterken van de groene leefomgeving. Zo zorgen wij er als gemeente voor dat in 2050 de waterveiligheid op orde is met een robuuste vitale infrastructuur en dat de leefbaarheid voor onze inwoners en ondernemers in stand blijft. Nieuwe constructies (riolering en de openbare omgeving) worden waterrobuust aangelegd, zo is de omgeving klaar voor de toekomst. Aan te leggen voorzieningen worden ontworpen op een klimaatbui van 70 mm in één uur, in aansluiting op de ´landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving (maart 2023)’ vanuit de Rijksoverheid. Een dergelijke bui mag beperkt wateroverlast veroorzaken. De gemeente spreekt van wateroverlast indien (conform het GRP 17-21): o Putdeksels omhoog komen en gevaar opleveren. o Het water op straat afkomstig is uit een gemengd rioolstelsel en/of stinkt en/of toiletpapier of andere visuele verontreinigingen bevat, vanwege volksgezondheidsrisico. o Water via de straat huizen of gebouwen instroomt o Water in verkeersaders en doorgaande wegen en (fiets)tunnels gedurende meer dan 1 uur de doorgang blokkeert. o Hemelwater langer dan 4 uur op straat staat. o Hemelwater langer dan 4 uur hinder oplevert voor het verkeer, zowel gemotoriseerd als fietsers of voetgangers. o Hemelwater langer dan 4 uur in een tuin staat en te maken heeft met het rioleringssysteem.

Kaders voor verwerking regenwater bij ontwikkelingen en nieuwbouw Bij in- en uitbreidingen verwachten wij van de ontwikkelaars een inspanning voor het verwerken van een deel van het regenwater op eigen terrein. Bij nieuwbouwprojecten wordt daarnaast uitgegaan van bovengrondse, zichtbare afvoer over maaiveld in plaats van alleen via ondergrondse regenwatervoorzieningen (waaronder riolen). De voorwaarde wordt gesteld dat, om wateroverlast ten gevolge van extreme neerslag te voorkomen, water tijdelijk geborgen kan worden in het wegprofiel (tussen de trottoirbanden) of gestuurd kan worden naar laagtes in de omgeving (bijvoorbeeld in het groen of op pleinen). Dit geldt zowel voor de openbare ruimte als particuliere terreinen. Schade aan eigendommen van derden moet worden voorkomen. De basisgedachte voor zowel de gemeente als het waterschap hierbij is: geen waterschade tot en met een bui die 1x per 100 jaar voorkomt. Bij in- en uitbreidingen verwachten wij van de ontwikkelaars een inspanning voor het verwerken van een deel van het regenwater op eigen terrein. Wij sluiten aan bij landelijke richtlijnen van de Rijksoverheid van maart 2023 en focussen op de korte en heftige piekbuien, waarbij voor het waterschap meer de langere intensieve regenperioden maatgevend zijn.

blad 19 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

2.4

Ambitie en beleid voor zorgplicht grondwater De zorgplicht voor de structurele nadelige gevolgen van grondwaterstanden is opgenomen in artikel 2.16 lid1a in de Omgevingswet (artikel 3.6 van de Waterwet). Waar mogelijk zetten wij in op een positieve bijdrage aan het droogteprobleem. 3 Grondwater is een natuurlijk verschijnsel. In het stedelijk gebied komen situaties voor waarbij de aan de grond gegeven bestemming en de aanwezigheid van grondwater elkaar hinderen. Door de specifieke ligging van bijvoorbeeld een leem- of kleilaag is het ook in de gemeente Oost Gelre mogelijk dat er zich in een kruipruimte structureel grondwater bevindt. Water in de kruipruimte is niet per definitie overlast. Water mag aanwezig zijn als dit geen gevolgen heeft voor het woongenot of de bouwtechnische staat. Naast hoge grondwaterstanden kunnen ook lage grondwaterstanden leiden tot overlast. Lage grondwaterstanden kunnen bijvoorbeeld leiden tot extra (ongelijke) zetting van veen- en kleibodems en verdorring van vegetatie in openbaar of particulier groen. Passende maatregelen voor de aanpak van droogte komen veelal overeen met de voorkeursstrategie uit het omgaan met neerslagafvoer: vasthouden, bergen en pas als het niet anders kan afvoeren.

Voorbeelden van maatregelen die hieraan bijdragen zijn: verminderen van gesloten verhard oppervlak, gebruik van infiltratievoorzieningen en vasthouden van extra grondwater door beperken van drainage.

Aspect

Ambitie

Goed leefklimaat

Kwalitatief goed openbaar gebied

Duurzame ontwikkelingen

Verbindende overheid

Aansluiting en wijze van inzameling en opvang

De gemeente wil een duidelijk aanspreekpunt zijn voor burgers en bedrijven betreffende grondwaterproblematiek en vragen over het grondwater.

Grondwater geeft geen problemen voor de aan de grond gegeven bestemming.

-

-

Communicatie tussen gemeente en inwoners over de rolverdeling en bewustwording voor (structurele) grondwateroverlast.

Aanpak structurele overlast

De gemeente treft, mits doelmatig, maatregelen op openbaar terrein ter beperking van structurele grondwateroverlast.

Grondwater geeft geen problemen de aan de grond gegeven bestemming.

-

Het tempo van maatregelen tegen structurele grondwater-overlast volgt de natuurlijke vervangingsmoment en van riolering en wegen.

Communicatie tussen gemeente en inwoners over de rolverdeling en bewustwording voor (structurele) grondwateroverlast.

Instandhouding waterbalans

De gemeente draagt bij aan een duurzame omgang met water door waar mogelijk infiltratie van hemelwater te stimuleren.

Een groene, levendige omgeving. Waar droogte en hitte onder controle zijn.

Door (schoon) hemelwater zo veel mogelijk lokaal te verwerken en/of infiltreren, voorkomt dit onnodige voorzieningen en energieverbruik.

Communicatie tussen gemeente en bewoners over de bewustwording voor het anders omgaan met water. Daarnaast ook stimulering van ontkoppeling middels een subsidieregeling.

-

3 De financiering van aanpak van droogtestress kan niet volledig onder de zorgplicht grondwater worden gebracht, tenzij het

‘structurele nadelige gevolgen’ betreft. Dit maakt het niet mogelijk de hierbij bijhorende activiteiten te financieren vanuit de rioolheffing.

blad 20 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

Voortzetten huidige koers In grote lijnen volgen wij de koers van de afgelopen jaren voor de invulling van onze gemeentelijke watertaken. Onze insteek is onveranderd: de gemeentelijke grondwaterzorgplicht wordt adequaat en doelmatig ingevuld. Het is erop gericht om op doelmatige wijze bestaande hinder weg te nemen en bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen nieuwe hinder te voorkomen met als resultaat een duurzaam functionerend grondwatersysteem én een duurzaam gebruik. Wij nemen alleen zelf maatregelen tegen grondwateroverlast of -onderlast als dit doelmatig wordt geacht, en alleen in de openbare ruimte. De afwegingen en eventuele maatregelen zijn altijd locatieafhankelijk en maatwerk. De financiering van aanpak van droogtestress is niet volledig onder de zorgplicht grondwater te borgen, tenzij het ‘structurele nadelige gevolgen’ betreft. Dit maakt het niet mogelijk de hierbij bijhorende activiteiten te financieren vanuit de riool- en waterzorgheffing. Invullen regierol – belang van communicatie In grote lijnen volgen wij de koers van de afgelopen jaren voor de invulling van haar gemeentelijke watertaken. De insteek is onveranderd; in situaties waar grondwaterlast wordt gemeld, treden wij op als regisseur bij het zoeken naar oplossingen. De gevolgen van overtollig grondwater of een lage grondwaterstand vallen onder de verantwoordelijkheid van de grondeigenaar.

Wij werken, waar mogelijk, mee aan oplossingen (onderzoekend en regisserend) en willen daartoe een duidelijk aanspreekpunt zijn voor inwoners en ondernemers betreffende grondwaterproblematiek en vragen over grondwater. In situaties waar grondwateroverlast wordt gemeld, treden wij op als regisseur bij het zoeken naar oplossingen. De rol die wij op ons nemen wordt op projectbasis actief gecommuniceerd. Bewoners en bedrijven weten bij werken in uitvoering vooraf waar zij aan toe zijn, wat de rol van de gemeente is en waar hun eigen verantwoordelijkheid, ook in het nemen van maatregelen, begint. Verkrijgen van inzicht – voortzetten monitoring grondwaterstanden Het huidige beleid betreft grondwater monitoring zetten wij door. Het continue monitoren zorgt voor inzicht in de langjarige ontwikkeling van het grondwater in onze gemeente. Zo grijpen wij in stedelijk gebied tijdig in als de grondwaterstand (negatief) ontwikkeld.

blad 21 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

Verkrijgen van inzicht – inventariseren en inspecteren De voorzieningen die een bijdrage leveren aan de beheersing van het grondwater (met name drainagesystemen en duikers) leggen wij vast in het beheersysteem. Deze data is op voldoende op orde en dient dit te blijven. Wij zetten een structureel inspectie en reinigingsprogramma, ook voor deze voorzieningen.

2.5

Ambitie en beleid voor zorgplicht oppervlaktewater De gemeentelijke taken omtrent oppervlaktewater vallen buiten de wettelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Oppervlaktewater is in dit Wrp wel opgenomen, aangezien het een belangrijke bijdrage levert aan de hoofddoelen vanuit de inleiding (H1). De gemeente heeft wel een verplichting voor na het nastreven van een gewenste waterkwaliteit (afspraken KaderRichtlijnWater, zie par. 2.2 afvalwater en naar verwachting (conceptstatus) tevens vanuit de Europese richtlijn Stedelijk Water) en betreft kwantiteit verplichtingen die volgen vanuit de Keur van de waterschappen. Het Wrp richt zich op het oppervlaktewater in stedelijk gebied, gezien de samenhang en wisselwerking met de riolering. Voor het stedelijk oppervlaktewater is het de ambitie, samen met het waterschap, de aankomende planperiode de wisselwerking verder uit werken. Alle watergangen en oppervlaktewateren zijn in het beheer van het waterschap. Toch, zoals eerder aangegeven, is het stedelijke watersysteem van belang voor de gemeente. Immers, in de kernen draagt een goed functionerend en onderhouden watersysteem, plus het omliggende groen, bij aan de klimaatopgaven voor het verminderen van wateroverlast, hittestress en droogtestress.

Aspect

Ambitie

Goed leefklimaat

Kwalitatief goed openbaar gebied

Duurzame ontwikkelingen

Verbindende overheid

Afvoer-capaciteit

Bij extreme situatie mag opstuwing tot op maaiveld en 'water-op-straat' situaties ontstaan. Dit mag niet leiden tot overlast/schade.

De afvoercapaciteit wordt gegarandeerd. Zodat overlast en onveilige situaties zoveel mogelijk worden voorkomen.

De bestaande en nieuwe watergangen leveren een bijdrage aan de leefbaarheid en beleving van de openbare ruimte en de klimaatopgaven

-

Meldingen over hoogwater of overlast worden opgepakt.

Uitstraling

De gemeente en de waterschappen zetten met regulier beheer in de optimale uitstraling van de watergangen en (retentie)vijvers.

-

De bestaande en nieuwe watergangen leveren een bijdrage aan de leefbaarheid en beleving van de openbare ruimte en de klimaatopgaven

-

-

Beleving en zichtbaarheid

De gemeente en de waterschappen zetten in op vergroten van de belevingswaarde en biodiversiteit van het oppervlaktewater.

-

-

-

-

Wij zetten de komende planperiode in op de volgende speerpunten: Een andere inrichting van de buitenruimte Andere keuzes in de inrichting van de openbare ruimte dragen bij aan de verwerking van het hemelwater, volgens de voorkeursvolgorde gebruik- vasthouden-bergen-afvoeren. Het water draagt positief bij aan het functioneren van het oppervlaktewater, qua aanvulling en doorspoeling. Van belang is, zodra de openbare ruimte meerdere functies vervult (berging van water op straat, berging van water in groenvoorzieningen) dit duidelijk gecommuniceerd wordt naar de gebruikers hiervan.

blad 22 van 33

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Hoofddocument

Afstemming beheerstrategie (bijdragen aan beleving, zichtbaarheid en biodiversiteit) Het oppervlaktewater levert een bijdrage aan de beleving en aantrekkelijkheid van onze gemeente en is belangrijk voor de biodiversiteit. Het beheer en onderhoud ligt bij verschillende assetmanagers; van belang is de integrale benadering (proces en werkplan) goed af te stemmen. Het oppervlaktewater levert immers een belangrijke bijdrage aan een goed leefklimaat en openbare ruimte. Het beheer en onderhoud van de stedelijk wateren vindt in principe plaats door het waterschap. Zij levert dus een belangrijke bijdrage aan de beleving, zichtbaarheid en biodiversiteit. Wij willen dan ook de streefbeelden voor het oppervlaktewater actualiseren in samenspraak met het waterschap (gekoppeld aan onder meer de KaderRichtlijn Water). De ambities en het beleid op het gebied van oppervlaktewater zijn niet eerder op deze wijze opgenomen. De afstemming tussen de doelen & ambities van de waterschappen, voor zowel het beheer en onderhoud als de inrichting van oppervlaktewater én oevers, is een belangrijk speerpunt voor de komende jaren. Belangrijk is de aandacht voor de mogelijke toename plaagdieren, als neveneffect van de veranderde inrichting. Door extensiever beheer- en onderhoud van het stedelijk water ontstaan omstandigheden voor toename van ongedierte (zoals ratten) in stedelijk gebied.

Te allen tijde willen we als gemeente voorkomen dat de volksgezondheid hierdoor in gevaar komt. Het waterschap bestrijdt tot op heden de bever- en muskusrat, en niet de bruine of zwarte rat. Vanuit de gewijzigde wetgeving van plaagdierbestrijding stemmen we, naast het beheer- en onderhoud van de watergangen en oevers en ambities voor de toename in biodiversiteit, ook de taken en verantwoordelijkheden in bestrijding van de plaagdieren af. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat we op de hotspots gras zaaien plaats van kruidenmengsels en vaker en korter maaien. Verbeteren waterkwaliteit De waterkwaliteit en belevingswaarde van enkele retentievijvers, in vooral het centrum, laat periodiek te wensen over vanwege de toenemende aanwezigheid (meer en gedurende langere perioden) van blauwalg en mogelijk stank. Beide zijn mede een gevolg van langere perioden van droogte en hogere buitentemperaturen en zijn met name problematisch bij stilstaande wateren. Om invulling te geven aan ambitie om de beleving en uitstraling van water te vergroten, is afstemming met het waterschap noodzakelijk. Wij willen, samen met het waterschap, de aankomende jaren de volgende doelen realiseren:  Het beheer en onderhoud van stedelijk water afstemmen en aanpassingen in inrichting en beheer doorvoeren mede met het oog op leefbaarheid, beleving en biodiversiteit.