wrp 2024-2028 achtergronden

Water- en Rioleringsprogramma 2024 - 2028 Gemeente Oost Gelre Achtergronden

projectnummer 0482274.100 31 oktober 2023

www.anteagroup.nl

Water- en rioleringsplan 2024-2028 Gemeente Oost Gelre - Achtergronden projectnummer 0482274.100 31 oktober 2023

Auteurs Luuk Nieuwenhuis Benno Steentjes

Opdrachtgever Gemeente Oost Gelre Postbus 17 7130 AA Lichtenvoorde

datum 31 oktober 2023

beschrijving Definitief

vrijgave Rick Fleur

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

4

2.

De context van de gemeentelijke watertaken

7

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

De taakstellingen en verplichtingen van de betrokken partijen Omgevingswet en zorgplichten Verdeling taken en verantwoordelijkheden Wettelijke kaders, landelijke en regionale afspraken Belangrijke ontwikkelingen

7 7 10 11 11

3.

Riolering en water in de gemeente Oost Gelre

17

3.1 3.2 3.3

Huidig areaal Toestand huidig areaal Functioneren

18 20 21

4.

Evaluatie GRP 2017-2021

22

4.1 4.2 4.3

Op hoofdlijn Uitvoering van de beheer- en onderhoudstaken Financiën en organisatie

22 23 24

5.

Kwaliteitskader en Nulmeting

26

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Overkoepelend Zorgplicht inzameling en transport stedelijk afvalwater Zorgplicht overtollig hemelwater Zorgplicht structurele grondwateroverlast Oppervlaktewater

27 29 32 35 38

6.

Programma Water en Riolering 2024 tot en met 2028

40

6.1 6.2 6.3 6.4

Onderzoek en stimulering Onderhoud regulier Investeringen Personeel en overhead

40 41 42 44

7.

Kostendekkingsplan

45

7.1 7.2 7.3 7.4

Basis rioolheffing en heffingseenheden Financiële uitgangspunten Ontwikkeling lasten Ontwikkeling rioolheffing en rioolvoorziening

45 45 46 47

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

1.

Inleiding In dit achtergronddocument is de detailinformatie opgenomen voor de vaktechnici, inclusief op hoofdlijn het activiteitenprogramma met budgetten en een planning voor de komende planperiode. De beleidskaders en keuzes zijn opgenomen in het hoofdrapport, bedoeld voor het bestuur en de beleidsadviseurs. Het doel van dit achtergronddocument is het beschrijven en toelichten van de gehanteerde bronnen, de gebruikte informatie, de overwegingen en de uitgevoerde analyses. In opbouw is het achtergronddocument geschreven als een bijlagerapport aanvullend op het hoofdrapport en geeft het achtereenvolgens inzage in: Visie Het Water- en rioleringsprogramma (Wrp) beschrijft de visie en ambitie van de gemeente omtrent de wettelijke riool- en watertaken. De uitwerking van deze ambities is gekoppeld aan de gemeentelijke watertaken uit de Omgevingswet, artikel 2.16 en de Omgevingsvisie Oost Gelre 2040. Wat moeten wij?

De context van de gemeentelijke watertaken (H2) Het wettelijk kader en bestaande afspraken van de gemeente (H2)

Het Wrp geeft toetsbare kwaliteitskaders voor het in stand houden van de huidige voorzieningen en het toekomstbestendig, waterrobuust en klimaatadaptief maken van de riolering, het watersysteem en de leefomgeving. Hiervoor is het huidige areaal inzichtelijk gemaakt en het voorgaande Gemeentelijke Rioleringsplan 2017-2021 geëvalueerd. Waar staan wij?

Een overzicht van het areaal (H3) Een evaluatie van het GRP 2017-2021 (H4)

Afspraken en verplichtingen uit het verleden én vanuit het beleid dienen realistisch te zijn. In het Wrp is eenduidig vastgelegd hoe hiermee wordt omgegaan en op welke wijze invulling wordt gegeven aan de zorgplichten, zodat onze inwoners en ondernemers weten waar zij aan toe zijn. Wat vinden we belangrijk?

Beleids- en kwaliteitskader gemeentelijke watertaken, inclusief de nulmeting (H5)

Programma Het Wrp geeft inzicht in de programmering van de activiteiten voor de inzameling, transport en verwerking van stedelijk afval‐, hemel‐ en grondwater en het beheer en onderhoud van gemeentelijk oppervlaktewater in de gemeente Winterswijk. Voor de periode 2024 t/m 2028 zijn de onderzoeken, activiteiten en maatregelen per jaarschijf geagendeerd en gebudgetteerd. Voor de lange termijn geeft het Wrp een doorkijk. Wat betekent dit?

Uitwerking van het programma in activiteiten, investeringen en budgetten (H6)

Financiering De manier van omgang en wijze van invulling is vervolgens omgezet in een consequentie voor zowel de tariefontwikkeling van de riool- en waterzorgheffing als de personele middelen. Wat betekent dit?

Analyse van de financieringsstrategie en advies voor de koers van de riool- en waterzorgheffing in het kostendekkingsplan (H7)

blad 4 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

Reacties en besluiten Basisgedachte achter het Wrp is dat een gedegen en integrale beleidsafweging plaatsvindt op het terrein van de verbrede watertaken, met raakvlakken naar de openbare ruimte, financiën en personeel. Dit is van toepassing voor zowel de gemeentelijke organisatie als bij externe partijen die hierbij belang hebben. Ingekomen reacties en besluiten zijn toegevoegd. Wat spreken wij af?

Reacties van externen en bestuurlijke besluiten (separate bijlagen)

Begrippenkader Het vakgebied van de gemeentelijke watertaken kent een eigen begrippenkader. De belangrijkste begrippen zijn door de Stichting Rioned in algemene bewoordingen toegelicht. Deze zijn te vinden op: www.riool.info/home en www.rioolenraad.nl/ Meer verdieping is te vinden op: https://www.riool.net/begrippen-en-definities

Samenwerking afvalwaterteam WintLicht Gemeenten en waterschap zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de afvalwaterketen, bestaande uit riolering en afvalwaterzuivering. Het afvalwater wordt via de gemeentelijke riolering van Oost Gelre en Winterswijk ingezameld en vervolgens door het waterschap Rijn en IJssel met persleidingen getransporteerd naar de rioolwaterzuiveringen Winterswijk en Lichtenvoorde. Belangrijke waterlopen in de gemeente zijn de BovenSlinge, de Slinge, De Veengoot en de Baakse Beek. De gemeenten Winterswijk en Oost Gelre werkten sinds begin jaren negentig, zij het afzonderlijk, reeds intensief samen met het waterschap Rijn & IJssel binnen de waterketen op het gebied van afvalwater, regenwater, grondwater en in steeds toenemende mate open water. Het landelijk BestuursAkkoord Water heeft er toe geleid dat formeel een samenwerkingsverband WintLicht is opgericht. Sinds 2016 slaan gemeenten Oost-Gelre, Winterswijk en het waterschap Rijn en IJssel de handen ineen voor een optimale en duurzame afvalwaterketen ten behoeve van een gezond watersysteem, in het samenwerkings- verband WintLicht. Samenwerking in de regio staat op de bestuurlijke agenda, en het opstellen van onderhavig plan past prima binnen het Achterhoek+ en het WintLicht-verband.

In het proces van het opstellen van dit Wrp trekken de gemeenten Oost Gelre en Winterswijk gezamenlijk op, in nauwe samenwerking met het waterschap Rijn en IJssel. Enerzijds om van elkaar te leren en elkaar te versterken, anderzijds vanuit synergievoordeel in het proces door het bundelen van overlegmomenten en het gebruik kunnen maken van elkaars teksten, kennis, kunde en ideeën.

blad 5 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

Figuur 1-1: Gebied WintLicht met zuiveringskringen Lichtenvoorde en Winterswijk.

kernteam en brede werkgroep Wrp De Wrp’s voor beide gemeenten zijn opgesteld door Antea Group vanuit één kernteam met medewerkers van gemeente Oost Gelre, Winterswijk en het waterschap Rijn en IJssel: Gemeente Oost Gelre

Arjan Spaargaren (Projectleider / Beleidsmedewerker Water) Romy Verweij (beleidsmedewerker Stedelijk water en riolering) Gert Meutstege (adviseur riolering) André Helmink (adviseur water)

Gemeente Winterswijk:

Simon Wiggers (Projectleider / Beleidsmedewerker Water) Frank Welcker (Beleidsmedewerker Openbare Ruimte) Roald Kroeze (Beheerder stedelijk water en riolering)

Waterschap:

Thorben Koeslag (Adviseur Waterketen)

Antea Group:

Benno Steentjes (Projectleider / Expert beheer openbare ruimte) Luuk Nieuwenhuis (Adviseur beheer openbare ruimte)

Basisgedachte achter het Wrp is dat een gedegen en integrale beleidsafweging plaatsvindt op het terrein van de verbrede watertaken, met raakvlakken naar de openbare ruimte, financiën en personeel. Dit is van toepassing voor zowel de gemeentelijke organisatie als bij externe partijen die hierbij belang hebben. De ambtelijke voorbereiding en uitwerking is verzorgd door het kernteam. Hiernaast heeft afstemming plaatsgevonden met een brede werkgroep, bestaande uit gemeentelijke medewerkers van de disciplines Ruimtelijke Ordening, Klimaat & Duurzaamheid, Omgevingswet, Riool, Groen, Ecologie en civiel. Ook medewerkers van diverse disciplines vanuit het waterschap zijn betrokken in deze werkgroep.

blad 6 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

2.

De context van de gemeentelijke watertaken

2.1

De taakstellingen en verplichtingen van de betrokken partijen De gemeentelijke watertaken omvatten meer dan de zorg voor een stelsel van buizen in de ondergrond. Om de inhoud van het Wrp te begrijpen is kennis nodig van de (milieu) technische, financiële, organisatorische en juridische aspecten. Dit hoofdstuk beschrijft de context van de gemeentelijke watertaken. De zorg en verantwoordelijkheid voor het water in de gemeente Oost Gelre ligt, naast de gemeente, in de handen van het waterschap Rijn en IJssel, de provincie Gelderland, het drinkwaterbedrijf Vitens en de particulieren. De volgende figuur geeft een indicatie van de verdeling van de werkvelden en verantwoordelijkheden.

Figuur 2-1: waterkringloop en verantwoordelijkheden

2.2

Omgevingswet en zorgplichten Naar verwachting wordt de Omgevingswet per 1 januari 2024 van kracht. Deze nieuwe wet integreert de vele wetten die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving, zoals de Wet milieubeheer (Wm) en de Waterwet. De Omgevingswet omvat de belangrijkste delen van het omgevingsrecht, zowel procedureel als materieel. Dit nieuwe stelsel moet leiden tot:  meer inzichtelijkheid, voorspelbaarheid en gebruiksgemak binnen het omgevingsrecht;  snellere en verbeterde besluitvormingsprocessen;  integratie van plannen en toetsingskaders;  een grotere bestuurlijke afwegingsruimte. De Omgevingswet heeft twee doelen:  Beschermen: het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit.  Benutten: de fysieke leefomgeving doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen om er maatschappelijke behoeften mee te vervullen. Vanuit de wetgever is nu nog gesteld dat elke gemeente over een Gemeentelijk RioleringsPlan dient te beschikken waarin invulling aan de zorgplichten wordt gegeven (artikel 4.22 Wm). Met de komst van de Omgevingswet vervalt de planverplichting voor een GRP. De strekking voor de zorgplichten voor afvalwater,

blad 7 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

hemelwater en grondwater voor de gemeente wijzigt niet. In het volgende kader zijn de ‘nieuwe’ wetteksten opgenomen. Omgevingswet artikel 2.16 (gemeentelijke taken voor de fysieke leefomgeving) 1.

2.

3.

Bij het gemeentebestuur berusten, naast de elders in deze wet en op grond van andere wetten aan dat bestuur toegedeelde taken voor de fysieke leefomgeving, de volgende taken: a. op het gebied van het beheer van watersystemen en waterketenbeheer: 1°. de doelmatige inzameling van afvloeiend hemelwater, voor zover de houder het afvloeiend hemelwater redelijkerwijs niet op of in de bodem of een oppervlaktewaterlichaam kan brengen, en het transport en de verwerking daarvan 2°. het treffen van maatregelen in het openbaar gemeentelijke gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de op grond van deze wet aan de fysieke leefomgeving toegedeelde functies zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet op grond van artikel 2.17, 2.18 of 2.19 * tot de taak van een waterschap, een provincie of het Rijk behoort. 3°. de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater. 4°. het beheer van watersystemen, voor zover toegedeeld bij omgevingsverordening als bedoeld in artikel 2.18, tweede lid, of bij ministeriële regeling als bedoeld in artikel 2.20, derde lid. 5°.

de zuivering van stedelijk afvalwater, in gevallen waarin toepassing is gegeven aan artikel 2.17, derde lid Op grond van het eerste lid, onder a, onder 3°, wordt stedelijk afvalwater ingezameld en getransporteerd naar een zuiveringtechnisch werk als dat vrijkomt: a. op de percelen, gelegen binnen een bebouwde kom van waaruit stedelijk afvalwater met een vervuilingswaarde van ten minste tweeduizend inwonerequivalenten als bedoeld in de richtlijn stedelijk afvalwater wordt geloosd, door middel van een openbaar vuilwaterriool. b. op andere percelen, voor zover dit doelmatig kan worden uitgevoerd door middel van een openbaar vuilwaterriool. In plaats van een openbaar vuilwaterriool en een zuiveringtechnisch werk kunnen andere passende systemen in beheer bij een gemeente, een waterschap of een rechtspersoon die door een gemeente of waterschap met het beheer is belast, worden toegepast, als daarmee hetzelfde niveau van het beschermen van het milieu wordt bereikt

* 2.17, 2.18 en 2.19 gaan in op de taken van de andere overheden voor de fysieke leefomgeving. * 2.20 gaat in de mogelijkheid van het aanwijzen van locaties met afwijkend beheerverantwoordelijkheid.

De gemeente bepaalt zelf welke voorzieningen ze gebruikt en hoe ze deze beheert voor de inzameling, het transport en de (lokale) behandeling van het vrijkomend stedelijk afvalwater, het verwerken van overtollige hemelwater, uiteraard in overleg met de waterschappen en andere partijen. De gemeente heeft hiernaast een regierol in de aanpak van structurele grondwateroverlast. Vanuit andere overheidslichamen is het onder de Omgevingswet, als gezamenlijk bestuurlijk besluit tussen gemeente en waterschappen, als ministeriële regeling of onder een omgevingsverordening, ook mogelijk de taak voor het beheer van watersystemen of de zuivering van stedelijk afvalwater bij de gemeente neer te leggen. Dit is dit binnen de gemeente Oost Gelre niet aan de orde. Koppeling met Omgevingsvisie Een integrale omgevingsvisie straks onder meer een beschrijving van de samenhang tussen boven en ondergrond, grondwaterkwantiteit en -kwaliteit, grondwater- en oppervlaktewatersysteem en de maatschappelijke opgaven inclusief de rol van de diverse overheden hierin. Daarnaast moet erin staan hoe het toekomstige beheer van het grond- en oppervlaktewater en de bodem eruitziet. Bij het vaststellen van de omgevingsvisie moeten de overheden rekening houden met het voorzorgsbeginsel, het preventiebeginsel en het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron moeten worden bestreden.

Ook moet de omgevingsvisie aangeven hoe bedrijven, burgers, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding zijn betrokken (motiveringsplicht, art. 10.7 Ob). Dit betekent voor de gemeente Oost Gelre dat de onderhavige ambities en visie op de gemeentelijk watertaken gezien worden als uitwerking en nadere detaillering van de Omgevingsvisie Oost Gelre 2040. Koppeling met omgevingsprogramma's Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen maken hun omgevingsvisies operationeel in programma's (afd. 3.2 Ow). In de programma’s wordt het beleid voor de ontwikkeling, het gebruik, het beheer of de bescherming van de fysieke leefomgeving uitgewerkt en zijn maatregelen op te nemen om aan omgevingswaarden te

blad 8 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

voldoen of om andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te bereiken. Programma’s binden alleen het vaststellende bestuursorgaan zelf en kennen dus geen hiërarchie en geen doorwerking in juridische zin. Het omgevingsplan en de verordeningen kennen deze doorwerking daarentegen wel. De insteek vanuit de Omgevingswet is dat dat meten en monitoring van de ambities een belangrijke rol krijgt. Welke indicatoren (KPI’s) dat zijn, en hoe dit zich specifiek door vertaald naar de water- en rioleringstaken, laat de wetgeving in het midden. De komende jaren zal de gemeente dit uitwerken. Onderhavig plan voorziet in hiervoor in een onderzoeksbudget. De gemeente Oost Gelre geeft hier invulling aan door het opstellen van het onderhavig Water- en rioleringsprogramma. Koppeling met omgevingsplan (invoering, decentralisatie en bruidsschat) Een belangrijk onderdeel van het nieuwe stelsel is decentralisatie. Dit houdt in dat bepaalde onderwerpen die het Rijk nu nog centraal regelt, onder de Omgevingswet worden overgelaten aan de gemeente of een andere decentrale overheid, zoals het waterschap. Dat geldt bijvoorbeeld voor de lozingsregels uit het Activiteitenbesluit milieubeheer, het Besluit lozing afvalwater huishoudens en het Besluit lozen buiten inrichtingen. De Invoeringswet en het Invoeringsbesluit Omgevingswet regelen de overgang van het bestaande stelsel naar het nieuwe stelsel.

Onderdeel hiervan zijn de regels die van het Rijk naar gemeenten en waterschappen overgaan. De regels uit de Omgevingswet zijn verder uitgewerkt in vier Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB’s):  Het Omgevingsbesluit (Ob): dit besluit geeft antwoord op de vraag welke procedurele regels gelden en – in aanvulling op de Omgevingswet – wie het bevoegd gezag is om op een aanvraag te beslissen en te handhaven.  Het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl): hierin staan algemene regels die erop zijn gericht om nationale doelstellingen te behalen en te voldoen aan internationale verplichtingen. Het Bkl richt zich (alleen) tot overheden. Het bevat instructieregels (bijvoorbeeld voor het beheer van het openbaar vuilwaterriool) en omgevingswaarden. Omgevingswaarden zijn normen die de gewenste staat of kwaliteit van de fysieke leefomgeving vastleggen.  Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal): dit besluit bevat de algemene (rijks)regels waaraan burgers en bedrijven zich moeten houden als ze bepaalde activiteiten uitvoeren in de fysieke leefomgeving. Dit zijn onder andere de regels voor lozingen in bodem, riolering en oppervlaktewater.  Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl): deze regels gelden (alleen) voor burgers en bedrijven. Denk aan regels voor veiligheid, gezondheid, duurzaamheid, gebruik van het bouwwerk en het uitvoeren van bouw- en sloopwerkzaamheden.

Een belangrijk onderdeel van het nieuwe stelsel is decentralisatie. Dit houdt in dat bepaalde onderwerpen die het Rijk nu nog centraal regelt, onder de Omgevingswet worden overgelaten aan de gemeente of een andere decentrale overheid, zoals het waterschap. Dat geldt bijvoorbeeld voor de lozingsregels uit het Activiteitenbesluit milieubeheer, het Besluit lozing afvalwater huishoudens en het Besluit lozen buiten inrichtingen. Om te voorkomen dat na inwerkingtreding van de Omgevingswet een situatie ontstaat zonder regels voor lozingen, gaan deze regels van rechtswege over naar decentrale overheden. Dit is de zogenoemde bruidsschat. Dit betekent dat de beleidsregels vanuit onderhavig Wrp met de planperiode 2024 tot en met 2028 gestand blijven en kunnen landen in het omgevingsplan. Koppeling met gemeentelijke riool- en waterzorgheffing De Wet milieubeheer, de Waterwet en de Gemeentewet bepalen elk voor een deel wat de gemeenten bij de gemeentelijke watertaken moeten doen en hoe ze het moeten organiseren. Door het inwerkingtreden van de Omgevingswet gaan (delen van) de Waterwet en de Wet milieubeheer op in de nieuwe Omgevingswet. Hierdoor vervalt de verplichting voor het opstellen van een GRP. Echter er dient nog steeds een onderbouwing van de riool- en waterzorgheffing opgesteld te worden.

De gemeente Oost Gelre geeft hier invulling aan door de budgetanalyse en het kostendekkingsplan integraal onderdeel te laten zijn van onderhavig Wrp 2024-2028.

blad 9 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

2.3

Verdeling taken en verantwoordelijkheden De vrijheid voor de gemeente om invulling te geven aan haar taken schept echter ook de verplichting naar de bewoners en bedrijven om helder te communiceren wat van de gemeente te verwachten is. Het volgende schema toont op hoofdlijn de taken en verplichtingen van de betrokkenen. grondeigenaar (bewoners/ bedrijven)

De grondeigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit betekent dat deze zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van maatregelen voor de inzameling van stedelijk afvalwater en afwatering van hemel- en grondwater. Zo is de eigenaar in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het hemelwater dat op zijn terrein valt. Ook de gevolgen van overtollig grondwater of een lage grondwaterstand vallen onder de verantwoordelijkheid van de grondeigenaar. Pas als de particulier niet met redelijke inspanning hieraan kan voldoen ligt er een adviserende taak voor onze gemeente. Daarnaast heeft de particulier een zorgplicht. Hij/zij mag niets doen waarvan verwacht kan dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering of het (water)milieu. De voorschriften zijn in diverse besluiten wettelijk vastgelegd. Gemeente en waterschappen zien erop toe of de particulier zich hier ook aan houdt. Het ingezamelde huishoudelijk afvalwater dient de perceelseigenaar af te voeren naar het hoofdriool. Vervolgens gaat de verantwoordelijkheid over naar onze gemeente. In het begrippenkader is de verdeling van de verantwoordelijkheid voor de huisaansluitingen tussen de gemeente Oost Gelre en de particulier nader toegelicht.

gemeente Oost Gelre

Vanaf de huisaansluitingen verzorgt onze gemeente de verdere inzameling en het transport van het stedelijk afvalwater (rioleringbeheer) tot het overnamepunt van het waterschap. Via een stelsel van ondergrondse leidingen, putten en gemalen en persleidingen wordt het van huis- en bedrijfsaansluitingen en straatkolken afkomstig afval- en hemelwater ingezameld en afgevoerd naar uiteindelijk de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) van het waterschap. Vanaf het overnamepunt is het waterschap verantwoordelijk voor de verdere afvoer van het ingezamelde stedelijk afvalwater. In de bebouwde kom van Oost Gelre gaat dit onder vrijverval direct naar de RWZI, in het buitengebied middels drukriolering naar de ringleidingen en de grote gemalen van het waterschap. Ook heeft onze gemeente de zorg voor het transport van afvloeiende en overtollige hemelwater, van zowel particulieren als van de openbare ruimte. Daarnaast is onze gemeente verantwoordelijk voor de ontwatering van openbaar gebied. Als onderdeel hiervan onderhoudt onze gemeente een deel van de hiervoor noodzakelijke voorzieningen, bijvoorbeeld drainage en greppels. Onze gemeente draagt daarnaast nog zorg voor inrichting en beheer van de openbare ruimte en de integratie met andere beleidsterreinen, zoals wegen en groen.

waterschap Rijn en IJssel

Het waterschap Rijn en IJssel zorgt voor schoon water, voldoende water en veiligheid. Het waterschap draagt de zorg voor de waterkering, de aan‐ en afvoer van water, het ondiep (grond)waterpeilbeheer, het zuiveren van afvalwater en het oppervlaktewaterkwaliteitsbeheer.

provincie Provincie

De Provincie Gelderland formuleert het overall beleid voor de Omgeving (RO en Water) en is verantwoordelijk voor het diepe grondwaterbeheer, de zwemwaterkwaliteit en is vaarwegbeheerder van de belangrijke vaarroutes. De provincie zet zich in voor het herstellen en handhaven van de grondwaterkwaliteit.

Gelderland

provincie Drinkwaterbedrijf Vitens

Rijk

Vitens is in de gemeente verantwoordelijk voor het drinkwater. Vitens haalt het drinkwater uit de grond, ook in de gemeente Oost Gelre is een grondwaterbeschermingsgebied in het zuidoosten aanwezig. Het waterbedrijf zuivert hiervoor het grondwater en pompt het naar hun klanten. Het Rijk bepaalt (o.a. op basis van de Europese Kaderrichtlijn Water) in het Nationaal Waterplan de hoofdlijnen van het landelijke beleid voor het waterbeheer en stelt de wettelijke kaders. In de gemeente Oost Gelre beheert Rijkswaterstaat geen wateren.

blad 10 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

2.4

Wettelijke kaders, landelijke en regionale afspraken De betrokkenen uit de voorgaande tabel hebben verschillende taken en verplichtingen. Sommige verplichtingen zijn wettelijk vastgelegd, een aantal verplichtingen is vastgesteld in Europees, landelijk, provinciaal of regionaal beleid. Andere verplichtingen komen voort uit ambtelijke afspraken (al dan niet bestuurlijk vastgesteld). Soms gaat het om een resultaatsverplichting, in andere gevallen zijn slechts werknormen bepaald. Een actueel overzicht en toelichtingen is te vinden bij de Stichting Rioned. Link: www.riool.net/kennisbank Een duidelijk overzicht voor bepaalde onderdelen geeft ook het Infoblad Bouwbesluit, zoals uitgegeven door Stichting Rioned. Link https://www.riool.net/infoblad-bouwbesluit-2012-2015-herziene-versie-. Binnen de gemeente Oost Gelre geldt dat de grondeigenaar van het perceel verantwoordelijk is voor de gehele perceelaansluiting tot aan de hoofdleiding, voor wat betreft het hydraulisch functioneren.

2.5

Belangrijke ontwikkelingen Voor het formuleren van de visie en de keuzes is aansluiting gezocht bij de verschillende documenten en visies die binnen de gemeente vastgelegd zijn. De belangrijkste zijn opgenomen in de onderstaande tabel: Overzicht beleidsdocumenten Ontwerp Omgevingsvisie “Groen en verbonden Oost Gelre 2040”

2023

Klimaatadaptatieprogramma

2023

Ter inzage Ambtelijk concept 11 april 2023

Watervisie 2030 Waterschap Rijn en IJssel

2013

vastgesteld

Andere belangrijke ontwikkelingen die naar verwachting de komende jaren geïmplementeerd moeten worden zijn: De nieuwe KaderRichtlijn Water en de Europese Richtlijn Stedelijk Water CSIR, beveiliging van Proces Automatisering van gemeenten

blad 11 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

Omgevingsvisie Oost Gelre “Groen en verbonden” De omgevingsvisie Groen en verbonden Oost Gelre 2040 beschrijft hoe de gemeente kijkt naar de ontwikkeling, kansen en uitdagingen binnen de gemeente. Deze omgevingsvisie is in samenspraak met inwoners, ondernemers, mede- overheden en maatschappelijke instellingen opgesteld. In de omgevingsvisie is er ook een koppeling gemaakt met de Sustainable Development Goals (SDGs) van de Verenigde Naties. Deze 17 duurzame ontwikkelingsdoelen zijn opgesteld om de wereld in 2030 en daarna toekomstbestendig te houden.

In de omgevingsvisie zijn dan ook de bijbehorende doelen gekoppeld aan vijf kernambities: 1.

2.

3.

4.

Hechte en leefbare kernen a. Behoud van basisniveau aan voorzieningen in elke kern of optimale bereikbaarheid van voorzieningen in andere kernen (SDG 4 & 11) b. Minimaal een toekomstbestendige fysieke ontmoetingsplek per kern (SDG 11) c. Compleet en divers aanbod aan huur- en koopwoningen (SDG 11) d. Nieuwbouw: Levensloopgeschikt, klimaatadaptief en zo veel mogelijk energieneutraal en circulair (SDG 7 & 13) e. Inbreiding en uitbreiding: Alleen voor inbreiding als de ontwikkeling het waardevolle groene, kleinschalige en dorpse karakter van een kern niet in de weg staat en met een bijdrage aan klimaatadaptatie (SDG 10 & 11) f. Hulp voor inwoners in de energietransitie (SDG 7) Ondernemend Oost Gelre a. Versterken van positie als ondernemersgemeente: ontwikkelen groene en klimaatadaptieve bedrijventerreinen (SDG 7, 8 & 12) b. Ruimte voor uitbreiding van de Laarberg (SDG 8 & 9) c. Terughoudendheid in de vestiging van bedrijven in de opslag en distributiesector (SDG 11) d. Faciliteren van huisvesting en goede bereikbaarheid om jong talent en arbeidsmigranten aan te trekken (SDG 8 & 9) e. Versterken cultuurhistorische monumenten en landschappen in de gemeente (SDG 11) f. Volop ruimte voor kleine en grote evenementen (SDG 11) Nabij en bereikbaar a. Ontwikkeling N18 als slimme, schone en stille weg (SDG 9 & 11) b. Versterken fietsinfrastructuur (SDG 9 & 11) c.

Faciliteren elektrificatie autoverkeer (SDG 7 & 11) d. Mobiliteitsknooppunten Groenlo, Lichtenvoorde en Lievelde (SDG 9 & 11) e. Optimale fijnmazigheid van de kernen (SDG 9 & 10) Gezonde en veilige leefomgeving a. Ruimtelijke ontwikkelingen worden op een passende manier gekoppeld met het natuurlijke bodem- en watersysteem en zijn op deze manier klimaatadaptief (SDG 15) b. Bevorderen van biodiversiteit bij alle ruimtelijke ontwikkelingen (SDG 11 & 15) c. Leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten (SDG 3)

blad 12 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

d.

5.

Alle ontwikkelingen en onderhoudswerkzaamheden bevatten maatregelen om de fysieke leefomgeving zo in te richten dat deze bijdraagt aan een gezonde leefomgeving (SDG 3) e. Alle ontwikkelingen passen binnen de bestaande wet- en regelgeving omtrent geur, geluid en luchtkwaliteit (SDG 3) Vitaal en aantrekkelijk landelijk gebied a. Toekomstbestendige landbouw die een belangrijke plaats heeft en houdt in het landelijk gebied (SDG 2 & 12) b. Vitaal landelijk gebied waarin gebruikers werken binnen draagkracht van natuur, klimaat, water en bodem (SDG 12 & 15) c. Beschermen huidige natura 2000 (SDG 15) d. Ruimte voor landschapsherstel en -versterking (SDG 12 & 15) e. Passende en duurzame invulling van vrijkomende agrarische bebouwing (SDG 11) f. Goede inpassing duurzame energieopwekking (SDG 7) g. Voorkeur voor initiatieven voor duurzame opwek die van onze eigen inwoners en bedrijven komen (SDG 7) h. Inpassing zonne-energie volgens zonneladder (SDG 7)

blad 13 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

Waterbeheerprogramma 2022-2027 Waterschap Rijn en IJssel In het waterbeheerprogramma staat wat het waterschap voor beleidsdoelen nastreeft, welke inspanning het pleegt en welke financiële middelen daarmee gemoeid zijn. De werkzaamheden zijn in vier thema’s weergegeven: 1. Klimaatrobuust gebied a. Watersysteem op orde: effectief onderhoud, peilbeheer en inrichting van watergangen b. Naar een betere balans tussen te nat en te droog: Om een nieuwe balans te realiseren het neerslagoverschot benutten en 100mm water vasthouden, infiltreren en minder afvoeren c. Gebiedsgerichte aanpak: Ruimtelijke adaptatie in combinatie met andere ruimtelijke ontwikkelingen d. Kennis over water en klimaat: Investeren in ontwikkelen van kennis 2. Veilig gebied a. Beheer op maat: Risico gestuurd onderhoud en inspectie b. Inzicht in de sterkte van waterkeringen c. Versterking van de waterkeringen d. Aangrenzend areaal: inzicht in invloeden van dit areaal op veiligheid e. Sterke adviseur in ruimtelijke ordening: Zorg voor actuele en passende waterinformatie f. Overstromingsinformatie ten behoeve van de ruimtelijke ordening en crisisbeheersing 3. Gezonde leefomgeving a. Water voor een schone en gezonde leefomgeving: Inrichting, beheer en onderhoud dragen bij aan de te halen KRW doelen. Zo veel mogelijk integrale aanpak benutten, zowel landelijke als stedelijk b.

Afstemmen van functies en emissies op de draagkracht van het systeem: Monitoring, vergunningverlening, toezicht, handhaving en agenderen van knelpunten bij andere partijen c. Samen naar een gezond watersysteem: gebiedsgerichte uitwerking met andere partijen, waarbij een schone en gezonde leefomgeving gekoppeld wordt aan andere maatschappelijke doelen d. Kennis op peil houden: Routinematige monitoring, uitgebreider onderzoek 4. Circulaire economie en energietransitie a. Grondstoffenakkoord en bijbehorende doelen: Duurzame GWW en circulair bouwen ‘23 b. Klimaatakkoord: Energietransitie en emissiereductie Watervisie 2030 Waterschap Rijn en IJssel In de watervisie voor 2030 maakt het waterschap inzichtelijk wat ze gaan doen voor de toekomst en hoe deze eruit ziet. Er zijn vier ontwikkelingen die beschreven worden in de watervisie: 1. Klimaatverandering: Grote extremen in weer gaan toenemen. Vaker veel neerslag, of een tekort aan water. Dit heeft effect op landbouw, natuur en het leefklimaat. 2. Duurzaam omgaan met grondstoffen en energie: De fossiele grondstoffen raken op en zijn schadelijk voor het milieu. Technologische vooruitgang maakt het steeds beter mogelijk om energie en grondstoffen op een efficiënte manier te winnen of terug te winnen. 3. Informatiesamenleving: Nieuwe communicatievormen en daardoor een nieuwe dynamiek.

Communicatielijnen worden korter en uitwisseling van informatie verloopt sneller. 4. Sociaal economische trends: Veel partijen in de regio worden geraakt door de stagnerende economie, en op termijn, vergrijzing. Voor gemeente en waterschappen leidt dit bijvoorbeeld tot minder inkomsten uit de belastingheffing. Tegelijkertijd lopen kosten op doordat het Rijk taken of kosten overhevelt naar regionale overheden. Bezuinigingen van Rijk en Provincies beperken medefinanciering van integrale projecten (langs beken). Kostenbeheersing wordt steeds belangrijker. Deze vier ontwikkelingen worden als dé uitdagingen voor de toekomst gezien. Daar wordt op de volgende manieren mee om gegaan: 1. Een multischalig waterschap: Samenwerking met medeoverheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties is uitgebouwd, om doelen beter te kunnen bereiken en/of kosten te beheersen. Kostenstijgingen beperkt het waterschap door slimmer of duurzamer te werken, en waar dit verantwoord is aan anderen over te laten. De uitvoeringen van de ene taak vergt een ander

blad 14 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

2.

3.

4.

schaalniveau dan bij de andere. Daarom werkt het waterschap multischalig waardoor ze steeds met de juiste partners aan tafel zit. Hoogwaterveiligheid op niveau: Een robuuste en kosteneffectieve bescherming van de regio tegen hoogwater. Een deel van de aanpassingen voor 2030 is al uitgevoerd met partners van het nationale Deltaprogramma. Het waterschap werkt met nieuwe soorten dijken en betrekt gebiedspartijen meer bij de bescherming van binnendijkse gebieden. Helder regionaal waterbeheer: In 2030 wordt het regionale watersysteem klimaatbestendig beheerd en onderhouden. Risico’s op wateroverlast zijn bekend en ook de gebieden waar weersextremen negatieve gevolgen hebben. IN samenwerking met agrariërs, terreinbeheerders en gemeenten werken ze aan maatregelen om extremen op te vangen. Ook werken ze samen aan een verbeterslag van de waterkwaliteit. Stoffen winnen uit de waterketen: In 2030 blijft het zuiveren van afvalwater met oog op de volksgezondheid de belangrijkste taak. Op basis van de modernste zuiveringstechnieken worden schadelijke stoffen uit het water gehaald. De meeste zuiveringsinstallaties draaien in 2030 op energie die uit het afvalwater wordt opgewekt. Ook in het regionale watersysteem zijn kansen op energiewinning benut.

Waarde van de waardeketen in 2050 – Waterschap Rijn en IJssel Het waterschap heeft het initiatief genomen om een visie op de afvalwaterketen van 2050 te ontwikkelen. In het afgelopen decennium is duidelijk geworden dat de groeiende bevolking en welvaart en de klimaatverandering een impact hebben op de afvalwaterketen. De verwacht is, dat in toenemende mate een beroep gedaan zal worden op de afvalwaterketen. De visie geeft een beter inzicht op de mogelijke impact van diverse integrale ontwikkelingen op de afvalwaterketen Ontwikkelingen nieuwe KaderRichtlijn Water en de Europese Richtlijn Stedelijk Water Update juli 2023 De Europese Commissie kondigt nieuwe wetgeving aan om de verontreiniging van lucht, water en bodem in Europa terug te dringen. In het ‘Zero Pollution Action Plan’ staat al wetgeving over verontreiniging. Daar komen nu richtlijnen over onder andere stedelijk afvalwater bij. Zodra het wetgevingspakket is aangenomen, zullen ze geleidelijk van kracht worden, met verschillende doelen voor 2030, 2040 en 2050. Dit kan na vaststelling wel een jaar duren. De stand van zaken in juli 2023 het onderhandelingsproces met het Europees parlement (EP) in volle gang is . Door zowel het Europees Parlement als diverse werkgroepen wordt hard gewerkt aan allerlei aanpassingen en amendementen.

Het EP wil een finale versie vaststellen in de milieucommissie 21 september en plenair op 16 oktober. Dit zou kunnen betekenen dat het gaat lukken om voorjaar 2024 een compromis te hebben bereikt (tussen Raad, Commissie en Parlement) die dan de definitieve wetstekst wordt Waarschijnlijk moet de inzameling en behandeling van huishoudelijk afvalwater én de lozing van hemelwater aan verschillende eisen voldoen. Het gaat dan bijvoorbeeld om normen voor de lozing van stikstof en fosfaat. Deze normen en de monitoring hiervan worden verscherpt. Zo moet de inzameling en zuivering van rioolwater binnen een aantal jaar energieneutraal zijn. Daarnaast wordt het voor alle grote rioolwaterzuiveringen verplicht om een aanvullende zuivering van medicijnresten te doen. Ook wordt het toepassingsgebied van de normen vergroot. De nieuwe richtlijn is van toepassing op alle steden met meer dan 1000 inwoners. Gemeenten voldoen grotendeels al aan de normen voor stedelijk afvalwater. Nederland blijft ruimschoots binnen de nieuwe norm voor lozingen van afvalwater via overstorten. De voorgestelde maatregelen voor infiltratie en opvang van regenwater passen goed in de inzet die Nederlandse gemeenten voor ogen hebben. Wel zijn de richtlijnen voor regenwater onduidelijk. Hierover wil de VNG in gesprek met de Europese Commissie.

Prioritaire stoffen: bescherming van oppervlakte- en grondwater tegen nieuwe verontreinigende stoffen. De lat om aan de Kaderrichtlijn Water (KRW) te voldoen wordt verhoogd. De waterkwaliteit moet getoetst en gemonitoord worden aan een aantal extra stoffen, zoals PFAS en bepaalde pesticiden. Cybersecurity Implementatierichtlijn Objecten – CSIR, beveiliging van Proces Automatisering van gemeenten Bericht VNG februari 2022 en december 2022 (https://vng.nl/artikelen/trendanalyse-4-digitale-veiligheid)

blad 15 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

De gemeentelijke infrastructuur ligt in toenemende mate onder vuur van hackers en ook op dit niveau hebben gemeenten en hun bestuurders een rol. Voor sommige functies is dit direct duidelijk. Zo hebben gemeenten fysieke infrastructuur als bruggen, sluizen, gemalen en verkeersregelsystemen onder beheer, die ook in toenemende mate verbonden zijn met het internet. Ook beheren gemeenten steeds meer internet-of-things technologie (IoT) in de publieke ruimte, zoals camera’s en sensoren. Het is ook vrij duidelijk dat gemeenten een verantwoordelijkheid dragen over deze apparatuur, inclusief de data die deze dragen. Maar geldt dat ook voor gemeentelijke functies als het onderwijs, de gezondheidszorg, de vuilnisophaaldienst of de lokale voedseldistributie? Als één van deze functies uitvalt, kan dat namelijk absoluut tot maatschappelijke onrust leiden. Zeker op lokaal niveau. Gemeenten gebruiken al de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) als beveiligingsnorm voor ICT. Voor het beveiligingen van PA – procesautomatiserings-systemen bestaan aanvullende beveiligingseisen die niet in de BIO staan. Enige tijd geleden heeft RWS hiervoor de CSIR 2.4 (CyberSecurity ImplementatieRichtlijn) uitgegeven. Deze richtlijn bestaat uit de BIO en daar waar nodig aangevuld met de IEC 62443.

De Waterschappen, Rijkswaterstaat en domeinexperts hebben onder aansturing van het Waterschapshuis samengewerkt om deze CSIR 2.4 van RWS te vertalen naar een veralgemeniseerde versie voor de Waterschappen en overige BAW (Bestuursakkoord Water) partners. Deze versie is tevens breed inzetbaar voor overheidsorganisaties die gebruik maken van industriële automatisering, en daarmee dus ook door Nederlandse gemeenten. De CSIR 3.4 is toepasbaar op technische PA-installaties behorende bij kunstwerken en objecten die worden gebruikt om te meten, bedienen, besturen en bewaken. Met de CSIR 3.4 heeft de gemeente alle middelen in handen om PA-risico gestuurd te beveiligen. Hiermee verbetert de continuïteit van PA en wordt de kans op cyberincidenten van PA geminimaliseerd. De CSIR en de bijbehorende bijlagen, zoals de proces- en systeemtechnische eisen, evenals de template voor het cybersecurity beveiligingsplan, het format voor de CMDB en de tool voor objectclassificatie, zijn te verkrijgen via het Waterschapshuis.

blad 16 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

3.

Riolering en water in de gemeente Oost Gelre Voordat de Omgevingswet daadwerkelijk in werking treedt (beoogd 1 januari 2024) blijft de Wet Milieubeheer van kracht. In de Wet milieubeheer staat in artikel 22 het volgende over het Gemeentelijk Rioleringsplan: 1. De gemeenteraad stelt telkens voor een daarbij vast te stellen periode een gemeentelijk rioleringsplan vast. 2. Het plan bevat ten minste: a. een overzicht van de in de gemeente aanwezige voorzieningen voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater als bedoeld in artikel 10.33, alsmede de inzameling en verdere verwerking van afvloeiend hemelwater als bedoeld in artikel 3.5 van de Waterwet, en maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, als bedoeld in artikel 3.6 van laatstgenoemde wet en een aanduiding van het tijdstip waarop die voorzieningen naar verwachting aan vervanging toe zijn; b. een overzicht van de in de door het plan bestreken periode aan te leggen of te vervangen voorzieningen als bedoeld onder a; c. een overzicht van de wijze waarop de voorzieningen, bedoeld onder a en b, worden of zullen worden beheerd; d. de gevolgen voor het milieu van de aanwezige voorzieningen als bedoeld onder a, en van de in het plan aangekondigde activiteiten; e.

een overzicht van de financiële gevolgen van de in het plan aangekondigde activiteiten. Hiernaast volgt vanuit het Besluit Lozingen afvalwater Buiten Inrichtingen het voorschrift dat in het GRP de gemeentelijke lozingen worden beschreven. De onderstaande tabel maakt duidelijk waar wat te vinden is, waarmee expliciet invulling is geven aan de bovenstaande wettelijke voorschriften. Art 22 Lidnr. 2a

Overzicht

Te vinden

Overzicht aanwezige voorzieningen

2b

Overzicht vervangingen Overzicht beheer en onderhoud Milieugevolgen

Een actueel overzicht van de aanwezige voorzieningen is beschikbaar vanuit het beheersystemen van de gemeente (Brutis en SAM gemalenbeheer). Hierin is de actuele situatie qua zowel de ligging, geometrie als de kwalitatieve toestand en maatregelplanning eenvoudig raadpleegbaar. Beheersysteem Brutis en het Meerjareninvesteringsprogramma Beheersysteem Brutis

2c 2d

2e

Overzicht financiële gevolgen

De hoeveelheden emissie en hemelwaterlozingen zijn in beeld vanuit de laatste inspecties (‘vuile riolen’) en de overstortmetingen. De laatste grootschalige doorrekening van de rioolstelsels is gedaan in het BRP 2013. Een beschouwing is uitgewerkt in hoofdstuk 7 “kostendekkingsplan” van onderhavig document.

blad 17 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

3.1

Huidig areaal De huidige arealen (peildatum april 2023) zijn in kaart gebracht. De volgende tabellen geven Overzicht huidig areaal: Stelseltype [naam] Gemengd Hemelwaterafvoer (RWA, infiltratie) Droogweerafvoer (DWA) Persleidingen Divers (transport, duiker, watergang) Totaal vrijverval Buiten gebruik Drainage Drukriolering (persleiding) Vrijverval Aansluitingen buitengebied

Totaal [m] 106.100 84.400 49.000 14.000 .. 239.500 .. 2.600 199.500 25.800

% van totaal 44,3% 35,2% 20,5% ..

Lengte naar strengfunctie - vrijvervalriolen Leidingfunctie Duiker DWA Riool Gemengd (hoofdriool) Infiltratieriool Overstortriool RWA Riool Transportriool (gemengd) Watergang Undefined Totaal Buiten gebruik

Totaal [lengte in m] 1.758 14.143 97.082 6.025 209 47.727 9.620 483 62 177.541 18.297

Aanleg periode per stelseltype In het Beheersysteem Brutis staan alle aanlegjaren per streng. In de onderstaande grafiek is per stelseltype de leeftijdsopbouw weergegeven. Te zien is dat het rioolstelsel relatief jong is, met de aanleg van gescheiden rioolstelsels vanaf begin jaren ’90.

blad 18 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

Objecten Onderstaande tabel geeft een samenvatting van de aantallen objecten in eigendom en beheer bij de gemeente. Functie Rioolput Bergingsvoorziening gemengd Overstorten gemengde riolering Bergingsvijver HWA Overstortput extern Overstortput intern Doorlaat met wervelventiel Stuwput Uitstroom Wadi’s Pompunit Gemaal vrij verval Gemaal drukriolering Kolkaansluitingen Oppervlaktewater en vijvers

aantal 5.160 7 17 . 19 71 4 12. 110 Ca 20 stuks 728 21 10 13.500 geen

Situering lozingspunten Vanuit het Besluit lozingen afvalwater buiten inrichtingen (BLBI) volgt, zoals gesteld, het voorschrift dat in een GRP de gemeentelijke lozingen worden beschreven. Een overzicht van de riooloverstorten in de gehele gemeente is opgenomen in de volgende figuur. Detailgegevens over de geometrie en het functioneren zijn terug te vinden in het beheersysteem van de gemeente, de planvormen als het Basisrioleringsplan en de evaluatie van het meetprogramma.

blad 19 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

Areaaluitbreiding (actueel beeld april 2023) In de komende jaren zal het riool areaal geleidelijk worden uitgebreid, enerzijds door nieuw aanleg en anderzijds door vervangingen van gemengde rioolstelsel door een gescheiden rioolstelsel. Volgens de woningbouwprognose gemeente Oost Gelre, afdeling RO, is voorzien in de realisatie van 895 woningen tot en met 2030, conform de woondeal met Wonen &Vastgoed 8RHK. Het aantal rioolaansluitingen zal dan gemiddeld met 125 stuks per jaar toenemen. Het rioolareaal neemt per jaar naar verwachting toe met zo’n 400m vuilwaterriool en 400 m regenwaterriool. Het aantal straatkolken zal eveneens toenemen en wel met circa 30 stuks per jaar. Bij het vervangen van delen van het gemengde rioolstelsel zal het riool areaal uitbreiden met circa 500 m per jaar. Het aantal riool-perceel-aansluitingen zal hierbij niet toenemen. Percelen met ontheffing van de gemeentelijke zorgplicht Voor een aantal percelen in het buitengebied heeft onze gemeente ontheffing van haar zorgplicht van de provincie Gelderland. Het betreft bodemlozingen via IBA-systemen (systemen voor Individuele Behandeling van Afvalwater). Voor de handhaving op de lozing is de gemeente het bevoegd gezag. Daarnaast wordt door een aantal agrarische bedrijven gebruik gemaakt van de ‘Gierkelderlozing’. Tot slot zijn percelen voorzien van een septic tank.

De aantallen (peildatum april 2023) zijn opgenomen in de volgende tabel. De adressen van deze percelen en bedrijven zijn bekend bij onze gemeente Oost Gelre. Percelen buitengebied Type Drukriolering (zorgplicht gemeente) Met ontheffing IBA Gierkelder * Septictank Totaal

3.2

Woning

Bedrijf 2.986

270

94 35 3 132

3 32 2 37

Toestand huidig areaal Van het areaal vrijverval riolering is voor circa 62% de actuele kwaliteit (< 10 jaar) in beeld vanuit inspecties. Nagenoeg alle riolen zijn wel eens geïnspecteerd. In juni en juli 2023 is circa 30 km aan belangrijke riolen opnieuw geïnspecteerd. Het gaat dan om de grotere riolen, waarvan de inspectie gemiddeld meer dan 10 jaar oud is.

blad 20 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

Ingrijp- en waarschuwingsmaatstaven komen voor; hier wordt een maatregel aan gekoppeld. Dit hoeft niet direct een rioolvervanging te zijn, maar kan ook een onderzoeksinspanning zoals een nadere inspectie betreffen. Met de risicogestuurde methodiek is de huidige kwaliteit van elke rioolstreng beoordeeld en berekend volgens de systematiek met de software Rasmariant. Vanuit het actuele kwaliteitsbeeld zijn schadepunten per strekkende meter bepaald en is een voorspelling voor de kwaliteitsontwikkeling gedaan. Hieruit volgen de maatregelen als niets doen, reparaties, (deel)relinen of vervangen, afhankelijk van de functie van de riolering én de functie van de bovenliggende (openbare) ruimte. De belangrijkste constatering vanuit deze risicogestuurde benadering is dat de riolen langer meegaan dan 60 jaar, zoals aangenomen in het GRP 2017-2021. Anderzijds kunnen ook andere activiteiten aanleiding zijn tot het vervangen van de riolen, zoals een herinrichting van de bovengrond. De gemeente heeft dit integraal afgestemd in het MeerjarenInvesteringsProgramma (MJIP) 2024-2027.

3.3

Functioneren Modeltoets en klimaatstresstest In 2010 heeft zich al een situatie voorgedaan waarbij ernstige overlast is opgetreden in Lichtenvoorde. Onderkend wordt dat de maatregelen die we samen met het waterschap hebben uitgevoerd, wel toereikend zijn om een bui van 50 tot 60 mm te verwerken, maar het watersysteem kan een bui zoals die is doorgerekend in de stresstest niet aan. In het BRP 2013 is de situatie op de peildatum van destijds gecontroleerd op een aantal aspecten, hieruit zijn conclusies getrokken voor de facetten inzameling en transport, afvoercapaciteit van de riolering en vuiluitworp. Vragen als ‘stromen de riolen in theorie goed af?’, ‘hoe groot is de kans op wateroverlast (water in de woning)?’, en ‘zorgt het overtollige regenwater uit de overstorten voor problemen?’ zijn in de plannen beantwoord. De hieruit voortvloeiende verbeteringsmaatregelen hebben een plaats gekregen in de strategie van het navolgende gemeentelijke rioleringsplannen en zijn waar doelmatig uitgevoerd. De hiermee bereikte situatie is dus op hoofdlijn conform de destijds opgestelde berekeningen. In 2020 zijn er de klimaatstresstesten uitgevoerd, gezamenlijk met de werkregio Achterhoek+. De resultaten hiervan zijn de vinden op https://weetvanwater.nl/klimaatatlas/. Het doel van deze testen is de belangrijkste maatregelen in kaart brengen die nodig zijn om klimaatbestendig te worden.

Zo weten we hoe we perioden van wateroverlast, droogte en hitte beter kunnen opvangen. Bij deze testen is gekeken naar de hele buitenruimte, dus ook naar particulier terrein. Navolgend is, vanuit deze informatie, verkenning voor maatregelen uitgewerkt in het Klimaatadaptatieprogramma 2023. Samenvattend volgt hieruit: We willen in 20250 klimaatbestendig en waterrobuust zijn. Dat doen we door  Fysieke maatregelen: met prioriteit de twee grotere knelpunten wateroverlast aanpakken, doorgaan met afkoppelen en de andere knelpunten meenemen in toekomstige projecten voor (groot) onderhoud en revitalisatie.  Een programma (onder de Omgevingswet) met de maatregelen die gericht zijn op zaken die de gemeente zelf kan doen zoals communicatie- en stimuleringsbeleid, een lokaal hitteplan, vergroenen van het openbaar gebied, en samenwerken met partners en buurgemeenten om beleid van Rijk en provincie te vertalen naar de gemeente.  Borgen van klimaatadaptatie in het omgevingsbeleid met richtlijnen, beperkt minimale eisen en een puntensysteem zodat nieuwe ontwikkelingen zoveel mogelijk bijdragen aan een klimaatbestendige leefomgeving. De stap die de komende jaren nog gezet moet worden is concrete vertaling van deze inzichten naar concrete projecten. Detailanalyses voor de locaties Hooiland/De Kamp en Schatbergstraat gaan snel van start of lopen reeds.

Daarnaast zijn in zowel Lichtenvoorde als Groenlo diverse kleinere locaties waar enkele gebouwen mogelijk schade gaan ondervinden bij hevige neerslag. Ook daar hebben we een inspanningsverplichting om te onderzoeken of schade vermeden kan worden, maar daar kunnen we wachten tot er een natuurlijk moment is om mee te koppelen met groot onderhoud. In de kleine kernen wordt geen wateroverlast verwacht die tot schade kan leiden. In 2023 wordt gewerkt aan een Hemelwaterstructuurplan.

blad 21 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

4.

Evaluatie GRP 2017-2021 In het Gemeentelijk Rioleringsplan 2017-2021 staan de doelen die de gemeente heeft gesteld ter voldoening aan de wettelijke zorgplichten omtrent het grond-, afval- en hemelwater. In het GRP staan ook de voorgenomen maatregelen en activiteiten die nodig zijn voor de uitvoering van die zorgplichten. De maatregelen en activiteiten zijn vertaald naar financiële en personele middelen. Omdat de planperiode van het huidige GRP verstreken is en de gemeente Oost Gelre uiterlijk eind 2023 een nieuw Wrp (als opvolger van het GRP) wil hebben, is het GRP 2017-2021 geëvalueerd en uitgewerkt in de volgende paragrafen: §4.1: Op hoofdlijn §4.2: Uitvoering van de beheer- en onderhoudstaken §4.3: Financiën en organisatie Doel van de evaluatie De evaluatie heeft tot doel om inzicht te geven in de voortgang van de ambities (prestaties) en om eventuele afwijkingen te verklaren en toe te lichten. Hiervoor zijn interviews afgenomen binnen de organisatie en zijn de jaarstukken en begrotingen doorgelicht, vanuit de volgende vragen: • Zijn de doelstellingen, maatregelen en ambities van dat GRP gerealiseerd? • Waren er afwijkingen of tegenvallers?

4.1

Op hoofdlijn Inleiding Als uitgangspunt in het GRP van 2017 is gesteld dat het beleid uit het voorgaande GRP 2011-2015 is doorontwikkeld, en dat “het beheer van de riolering in Oost Gelre wordt uitgevoerd conform de wetgeving. Het systeem voldoet aan de geldende richtlijnen”. De afgelopen jaren lag vanuit het GRP 2017-2021 de focus op de volgende speerpunten en aandachtsgebieden: Overkoepelend

 

Data op orde Inzicht in het functioneren

Afvalwater

   

Lozen en aansluitingen op de riolering Specifieke aandacht voor de foutieve aansluitingen Lozingen van de riolering / riooloverstorten Optimalisatie afvalwaterketen Lichtenvoorde

Hemelwater en oppervlaktewater



Voortzetten adequaat afkoppelen en zo lokaal mogelijk verwerken hemelwater (vasthouden - bergen - afvoeren) Vanuit de kerngedachte dat “hemelwater schoon is en schoon moet blijven” (schoonhouden – scheiden - zuiveren) Uitwerking aanpak wateroverlastlocaties vanuit klimaatstresstest Benutten meekoppelkansen in projecten Inzet van particulier initiatief

    Grondwater

 

Eenduidige invulling grondwaterzorgplicht Beheer en onderhoud grondwatermeetnet en ontwateringsvoorzieningen

Positieve aspecten  De riool- en watertaken zijn door de gemeente adequaat ingevuld. Calamiteiten hebben zich niet voorgedaan.  De afgelopen periode zijn er weinig rioolvervangingsprojecten geweest. In andere projecten zijn de meekoppelkansen benut en is er toch verhard oppervlak afgekoppeld.  De klimaatstresstesten zijn uitgevoerd en de risicodialogen met een brede groep van regionale en lokale stakeholders zijn gehouden.

blad 22 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden



Personele wisselingen hebben plaatsgevonden en zijn opgevangen door inhuur van personeel.

Aandachtspunten voor de komende planperiode  Belangrijk is dat de klimaatadaptatiestrategie goed landt in onderhavig water- en rioleringsprogramma. Dit geldt voor zowel de visie en ambities als de programmering en budgettering. Wij zien de risicodialoog niet als een éénmalige actie, maar iets dat doorlopend aandacht vraagt.  De voorlichting en informatie naar inwoners is nog niet gestart. Bij projecten en ontwikkelingen wordt klimaatadaptatie wel meegenomen. Voor een verdere informatiecampagne moet nog een opzet worden gemaakt.  Een aantal integrale projecten komt de komende jaren jn uitvoering. Meekoppelkansen voor klimaatadaptatie worden hierin benut. Aandacht blijft nodig voor de borging van de juiste kaders en uitgangspunten en voor de budgetverdeling tussen de diverse assets (wegen, groen, riolering, afwatering).

4.2

Uitvoering van de beheer- en onderhoudstaken In hoofdstuk 5 van het GRP 2017-2021 is een overzicht opgenomen van activiteiten en uitgaven. In de volgende tabellen is per activiteit weergegeven wat de voorgenomen prestatie was, wat de daadwerkelijk prestaties is (een indicatie in %), voorzien van een toelichting. Onderzoek en planvorming (Hoofdstuk 5 pagina 49 GRP 2017-2021) Activiteit

Resultaat

Toelichting

BRP Zieuwent en Lichtenvoorde en andere kernen

100%

Opgepakt icm klimaatstresstest

Onderzoek alternatieven heffingsgrondslag

0%

Niet urgent

Opstellen verordening eenmalig aansluitrecht

100%

-

OAS RWZI Lichtenvoorde

0%

Niet urgent

Implementatie toekomst gericht rioolbeheer

100%

Wordt hemelwaterstrucuurplan, na klimaatstresstest -

In beeld brengen risicogebieden grondwater

0%

Niet urgent

Jaarlijks actualiseren KostenDekkingModel

100%

Onderhavig Wrp

Actualiseren GRP

100%

Onderhavig Wrp

Vermarkten beheer en onderhoud gemalen

100%

-

Actualisatie contract onderhoud IBA's

100%

-

Onderzoek foutieve aansluitingen

100%

Reactief bij meldingen

Opstellen calamiteitenplan

0%

Na vaststelling klimaatadaptatiestrategie

Optimaliseren meetnet en grondwatermeetnet

100%

-

Beheer en onderhoudsplan Wadi's en IT voorzieningen

100%

Kostentoedeling in onderhavig Wrp

Inrichten waterloket c.q. meldpunt burgers

100%

Loopt via de Front Office

Alternatieven drukriool buitengebied deel 1

100%

-

Alternatieven drukriool buitengebied deel 2

100%

-

Alternatieven drukriool buitengebied deel 3

100%

-

Kwaliteitsonderzoek naar drukriolering buitengebied

100%

-

Onderzoeken onvoorzien

100%

-

Opstellen afkoppelkansenkaart

0%

blad 23 van 49

datum 31 oktober 2023 projectnummer 0482274.100 betreft Water- en Rioleringsprogramma 2024-2028, Achtergronden

Dagelijks beheer en onderhoud (Hoofdstuk 5 pagina 48 GRP 2017-2021) Activiteit

Resultaat

Onderhoud vrijverval riolering

100%

Reparen vrijverval riolering

100%

Oplossen calamiteiten

100%

Reinigen kolken

100%

Repareren kolken

100%

Onderhoud drukriolering

100%

Reparaties pompunits drukriolering

100%

Onderhoud pompen gemalen

100%

Electraverbruik

100%

Onderhoud IBA’s

100%

Reparatie IBA’s

100%

Rioolaansluitingen

100%

Straatreinigen

100%

Onderhoud bermsloten en duikers (niet doorbelast)

100%

Onderhoud stedelijke waterpartijen (beheer waterschap)

100%

Onderhoud wadi’s

100%

Onderhoud doorlatende verharding

100%

onkruidbestrijding

100%

Toelichting

De werkelijke kosten lopen in de pas met de geraamde budgetten. De afgelopen jaren hebben jaarlijks kleine bijstellingen en indexatie plaatsgevonden. Uitzonderingen zijn de stroomkosten; beide zijn aanzienlijk toegenomen. Totaal begroot 2017: € 688.000 Met indexatie: € 953.000 Totaal begroting 2023: € 1.016.000 Aandachtspunt zijn de doorberekeningen vanuit de andere taakvelden, zoals straatvegen, beheer waterbergingen en bermsloten en duikers. De toedeling moet goed onderbouwd zijn.

Investeringen (Hoofdstuk 5 pagina 48 GRP 2017-2021) Activiteit Renovatie drukriool units buitengebied Renovatie diverse rioolgemalen Rioolvernieuwing diverse locaties Maatregelen hemelwatersysteem

Toelichting Vanuit het GRP 2017-2021 was voorzien in een gemiddeld investeringsbudget van €925.000 per jaar. Het daadwerkelijke investeringsniveau, vanuit aan aantal integrale projecten, in de afgelopen jaren was: 2017: € 1.902.300,2018: € 441.300,2019: € 1.051.100,2020: € 1.198.800,2021: € 0 (direct vanuit voorziening Groot onderhoud) 2022: €1.037.278,-

Het gemiddelde investeringsniveau over de gehele periode was € 917.000,- . Dit is lijn met het GRP 2018-2022 (inclusief een indexatie. De details van de investeringen (omvang in euro en afschrijvingstermijnen zijn, per project en per jaarschijf, te vinden in het bestand “Staat van investeringen riool (activasoort 30) Oost Gelre.xlsx”. Bij de investeringsprojecten, met name bij de herinrichtingsprojecten, is waar mogelijk verhard oppervlak afgekoppeld en zijn bij de herinrichtingen maatregelen getroffen voor de bovengrondse sturing van overtollige hemelwater.

4.3

Financiën en organisatie Een uitgebreide tussentijdse actualisatie van het financiële gedeelte heeft niet plaatsgevonden. Vanuit de reflectie op het GRP 2017-2021, de jaarrekening 2022 en de begroting 2023 is geconcludeerd dat: