visie op bewegen ontmoeten spelen

BOS Visie op bewegen, ontmoeten en spelen (BOS) in de openbare buitenruimte

1. Inleiding

3

2. Aanleiding

4

3. Uitwerking van de visie in de praktijk

6

4. Participatie met inwoners

9

5. Financiën

10

6. Bijlage

11

Bijlage 1 Spelen in Oost Gelre

12

Megan- Afstudeeronderzoek - 070619

Gemeente Oost Gelre - BOS, Visie op bewegen 2021 2

Inleiding

Inleiding Een gezonde leefomgeving is een omgeving waar inwoners zich prettig voelen, die uitnodigt tot gezond gedrag en zo min mogelijk negatieve invloed heeft op de gezondheid (bron: RIVM handreiking gezonde gemeente: gezonde leefomgeving 2017).

Doelstelling bewegen, ontmoeten en spelen in de openbare buitenruimte

Een gezonde leefomgeving heeft positieve effecten op de gezondheid van inwoners. Dit geldt voor zowel de fysieke leefomgeving als voor de sociale leefomgeving.

Inwoners van iedere leeftijd wordt de mogelijkheid geboden

• De fysieke leefomgeving is een aantrekkelijke omgeving die stimuleert tot een

actief en participerend gebruik te

gezonde leefstijl, voldoende beweging en de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten.

maken van de openbare ruimte.

• De sociale leefomgeving is de buurt waar inwoners wonen. Inwoners voelen zich

De inrichting is afgestemd op de

veilig, de samenhang is groot en buurtbewoners ondersteunen elkaar.

behoefte van de gebruikers en sluit aan bij de maatschappelijke

Iedereen wil fijn wonen en leven in zijn buurt. Daarom is het van belang dat we met

en sociale ontwikkelingen.

plezier kunnen opgroeien, wonen, werken en gezond oud kunnen worden in onze leefomgeving. Een buurt is veel leuker en leefbaarder als er ruimte is voor bewegen, ontmoeten en spelen. Wij willen onze inwoners mogelijkheid bieden om te bewegen, elkaar te ontmoeten en te spelen in de openbare ruimte. Hier zijn kaders voor nodig om dit te realiseren, in te richten en te beheren. Dit willen wij samen doen met onze inwoners. Deze visie vormt een handreiking voor het inrichten van bewegen, ontmoeten en spelen (dat wij vanaf nu in de visie afkorten als BOS) in de openbare ruimte.

Gemeente Oost Gelre - BOS, Visie op2020 bewegen 2021 3 Beleidsnota - 2024

Aanleiding

Aanleiding Er is veel behoefte aan bewegen, ontmoeten en spelen in de openbare buitenruimte. Dit blijkt onder andere uit het feit dat we als gemeente regelmatig verzoeken ontvangen van inwoners die iets willen met de openbare buitenruimte in hun buurt. Hier hebben we niet altijd een passend antwoord op en het ontbreekt aan een visie op BOS in de openbare buitenruimte. Aan de hand van de visie BOS kunnen we de buitenruimte passend inrichten en ook geeft het ons handvatten om op een eenduidige en integrale manier antwoord te geven aan verzoeken van inwoners. In 2019 is een onderzoek gedaan naar het spelen in Oost Gelre. Dit onderzoek en de uitwerking daarvan vormt de basis voor de uitwerking van onze visie op bewegen, ontmoeten en spelen in de openbare ruimte. Het onderzoek is als bijlage bij deze BOS-visie gevoegd.

Huidige situatie in Lichtenvoorde en Groenlo Op dit moment zijn er in Lichtenvoorde vijfentwintig speelplekken, zes sportplekken en vier speeltuinverenigingen. In Groenlo zijn er eenentwintig openbare speelplekken en zeven openbare sportplekken. Voorheen werd vanuit de demografische cijfers in een wijk het aantal speelplekken bepaald. Dit betekent dat in een wijk met veel kinderen meer speelruimte is dan in een wijk met weinig tot geen kinderen. Een wijk kan binnen een aantal jaren een grote omslag maken in het aantal kinderen. Hierdoor is er op het ene moment wel een grote behoefte aan speelruimte en op het andere moment niet.

“Een wijk kan binnen een aantal jaren een grote omslag maken in het aantal kinderen.”

Daardoor kan een situatie ontstaan waarin speelruimte niet meer wordt gebruikt, terwijl er op een andere plek misschien juist grote behoefte is aan speelruimte. Dit vraagt om een andere aanpak en sluit aan bij de meer wijkgerichte aanpak die de gemeente voor ogen heeft. In dit visiestuk nemen wij u mee.

Huidige situatie kleine kernen Op dit moment zijn in 5 van 6 kleine kernen speeltuinverenigingen actief namelijk Zieuwent, Harreveld, Mariënvelde, Lievelde en Vragender. Er zijn momenteel vijf speeltuinverenigingen en verschillende openbare plekken waar inwoners kunnen bewegen, ontmoeten en spelen.

Omgevingswet De visie op bewegen, ontmoeten en spelen heeft een integraal karakter. Het biedt daarom kansen om verschillende beleidsvelden aan elkaar te verbinden en zo integraal naar het vraagstuk te kijken. Het heeft onder andere raakvlakken met groen, verkeer, participatie, ruimtelijke ontwikkeling, gezondheid, sport en verkeer

Sport en bewegen

Gezondheid

(Openbaar) groen

Stedenbouwkundig

Sociaal Domein

visie op bewegen, ontmoeten en spelen

Figuur: de gezonde leefomgeving in de verschillende beleidsdomeinen

Gemeente Oost Gelre - BOS, Visie op bewegen 2021 4

Aanleiding

De inrichting van de openbare ruimte heeft invloed op allerlei aspecten van gezondheid. We zien mede daarom veel kansen met de komst van de Omgevingswet. De Omgevingswet heeft namelijk een brede reikwijdte, de zogenaamde ‘fysieke leefomgeving’. De fysieke leefomgeving is niet alleen een integratie van vele sectorale fysieke wet- en regelgeving (zoals bouwwerken, cultuurhistorie, natuur, groen, water, et cetera) in één wet, maar ook de koppeling tussen het sociale en fysieke domein.

Sporten in de buitenruimte neem toe Het aantal inwoners dat ongebonden sport in de openbare ruimte neemt toe. Landelijk maken sporters gebruik van een gevarieerd sportaanbod bij onder andere sportverenigingen (23%), commerciële sportaanbieders (18%) en in de openbare ruimte (47%). Iets meer dan de helft van de Nederlanders maakt wekelijks gebruik van het sportaanbod; 24% sport nooit (Brancherapport sport KPMG, 2019). In Oost Gelre sport 59% van de volwassenen en ouderen minimaal 1 dag per week (Volwassen en oudermonitor, 2018). Het feit dat steeds meer Nederlanders, en daarmee ook Oost Gelrenaren, sporten in de openbare ruimte is een aanleiding voor het inrichten van beweeg- ontmoetings- en speelplekken. Daarmee is het één van kaders die wij meenemen in deze visie op bewegen, ontmoeten en spelen.

Kinderen in Oost Gelre bewegen veel 81% van de kinderen speelt minimaal 3,5 uur per week buiten. 86% van de kinderen beweegt minimaal 7 uur per week (gemiddelde in Noord en Oost Gelderland NOG is 80%). De Nederlandse Norm Gezond Bewegen voor 4-17 jaar is minimaal een uur per dag matig intensief bewegen. In de Kindmonitor van de GDD 2017 is ouders gevraagd wat belemmeringen zijn bij het spelen in de buurt.

0 tm/ 3 jaar %

4 t/m 7 jaar %

8 t/m 12 jaar %

Totaal 2017 %

Totaal Achterhoek %

Totaal NO Gelderland %

Te veel verkeer

16

14

3

10

12

12

‘gevaarlijk’ water zoals sloot of vijver

23

13

3

12

7

9

Te weinig vriendjes / vriendinnetjes

13

15

18

16

18

18

Vervelende andere kinderen buiten

2

3

4

3

4

4

Hangjongeren / vreemde types

7

2

2

3

5

5

Te weinig speelplekken

17

16

11

14

17

16

Te veel afval op straat

10

4

5

6

7

7

Kind speelt liever binnen

1

5

13

7

9

11

Mijn kind is nog te jong om alleen

72

21

2

28

29

31

buiten te spelen Kindmonitor GGD, 2017

Kinderen in Oost Gelre zijn dus veel buiten. Het is dan ook belangrijk dat onze openbare ruimte daar op ingericht is en dat er voldoende veilige plekken zijn om te kunnen bewegen, ontmoeten en spelen.

Gemeente Oost Gelre - BOS, Visie op bewegen 2021 5

Uitwerking van de visie in de praktijk

Uitwerking van de visie in de praktijk Integraal spelen is een combinatie van verschillende vormen van spelen die ook uitnodigt tot beweging en ontmoeting. Onder integraal spelen verstaan wij het combineren van diverse vormen van spel en beweging. Hierdoor levert de aantrekkelijke openbare ruimte een bijdrage aan de samenleving waarbij inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Wij vinden dat alle leeftijdsgroepen moeten kunnen bewegen, ontmoeten en spelen in de openbare ruimte. In 2019 is een onderzoek uitgevoerd naar bewegen, ontmoeten en spelen in Oost Gelre. Bij dit onderzoek heeft een inventarisatie van bestaande plekken plaatsgevonden. Dit onderzoek is terug te vinden in bijlage 1 van deze visie. Voor verdere uitwerkingen en sfeerbeelden van de verschillende BOS-plekken verwijzen wij naar deze bijlage. Dit onderzoek maakt derhalve integraal onderdeel uit van deze visie. Op pagina’s 32 en 33 van het onderzoek (bijlage 1) is een voorstel gemaakt voor Lichtenvoorde en Groenlo. Dit is ook het uitgangspunt voor de visie in de praktijk. Voor de kleine kernen worden soortgelijke overzichten gemaakt. Dit doen wij in overleg met de betrokken speeltuinverenigingen en DBO’s. Een multifunctioneel gebruik van de BOS-plekken is daarbij van belang.

Concept voor het (her) inrichten van BOS-plekken in de openbare ruimte De huidige situatie in Oost Gelre kent veel speelruimte. Dit zorgt ervoor dat elk kind dichtbij huis kan spelen. Deze veelheid van kleine speelgelegenheden leidt echter tot hoge instandhoudingskosten terwijl de effectieve benutting laag is. De situatie met centrale speelplekken heeft als voordeel dat het dient als een ontmoetingsplek voor alle inwoners van een buurt. Het nadeel van deze plekken is dat er speelruimte dichtbij de woningen verdwijnt. Er zal een middenweg gevonden moeten worden tussen deze twee situaties. Dit betekent dat we zowel centrale speelplekken willen creëren als kleinere plekken dichtbij de woonomgeving. Deze visie gaat uit van grote centrale BOS-plekken en kleine BOS-plekken. De grote centrale plekken zijn wijk overstijgende locaties. Op deze locaties kunnen inwoners vanuit verschillende wijken samenkomen om te bewegen, ontmoeten en/of spelen. Het trekt daarmee inwoners vanuit alle hoeken in ieder

“De situatie met centrale speelplekken heeft als voordeel dat het dient als een ontmoetingsplek voor alle inwoners van een buurt.”

dorp/stad aan om elkaar daar te ontmoeten. Lichtenvoorde en Groenlo kennen allebei bestaande centrale plekken. In Groenlo ligt de natuurspeeltuin Ravott’n en in Lichtenvoorde de natuurspeeltuin Cool Nature (Wentholtpark) en de ontmoetingstuin bij de Schoppe op het Hooiland.

Rol speeltuinverenigingen In verschillende kernen binnen de gemeente Oost Gelre zijn speeltuinverenigingen actief. Met hen gaan we pro actief in gesprek over hoe de bestaande structuur (de speeltuinvereniging en haar organisatie) past in de BOS-visie. Wij ondersteunen daarbij initiatieven van speeltuinverenigingen indien zij zich willen bewegen richting een vorm van “wijkvereniging’’ of vereniging waarbij de doelstelling aansluit bij BOS in de openbare ruimte. Dit sluit aan bij de wens van de gemeente om meer wijkgericht te gaan werken. Dit werkt tweeledig. De gemeente heeft daarmee in de wijken een aanspreek-/ sparringpartner en de wijk kan richting de gemeente haar visie kenbaar maken. De wijkvereniging met de inwoners van de wijk voelen zich meer verantwoordelijk voor de wijk en er ontstaat eigenaarschap dat de leefbaarheid in de wijk ten goede kan komen.

Gemeente Oost Gelre - BOS, Visie op bewegen 2021 6

Uitwerking van de visie in de praktijk

BOS-plekken In het nieuwe concept gaan we uit van drie verschillende soorten BOS-plekken: de Magneetplek, de Omde-hoekplek en de Groenplek. In onderstaande tabel is aangegeven waar de plekken, op hoofdlijnen, aan voldoen.

Groenplek

Om-de-hoekplek

Magneetplek

Dichtbij de woningen, kleine plek

Dichtbij de woningen, kleine plek

Grote ruimte

Met name voor het jonge kind en mogelijkheid tot ontmoeten

Met name voor het jonge kind en mogelijkheid tot ontmoeten

Geschikt voor verschillende doelgroepen

Geen toestellen, maar natuurlijke elementen (speelaanleidingen)

Aanwezigheid van toestellen en zitgelegenheden

Diverse vormen van sport, spel en bewegen, zowel speeltoestellen als natuurlijk spelen en voldoende zitgelegenheden

Aanmoedigen van natuurlijk spelen en bewegen

Aanmoedigen van natuurlijk spelen en bewegen

Ruimte voor spelen, bewegen ontmoeten

Dichtbij de woningen, kleine plek

Aantrekkingskracht vanuit meerdere wijken en buurten

Tabel 1; uitgangspunten BOS plekken

Hieronder is schematisch weergegeven hoe deze plekken er uit kunnen komen te zien. Groenplek

Om de hoek plek

Gemeente Oost Gelre - BOS, Visie op bewegen 2021 7

Uitwerking van de visie in de praktijk

Magneetplek

Uitgangspunten bij de inrichting van BOS-plekken in Oost Gelre Bij de inrichting van het bewegen, ontmoeten en spelen in Oost Gelre zijn de volgende uitgangspunten van belang. Deze zijn:

Veiligheid en Verkeer - Veiligheid van speeltoestellen - Sociale veiligheid: het is belangrijk dat de plek goed zichtbaar is en dat inwoners zich veilig voelen. Dit wordt ook meegenomen in het

- Variatie in beweging bevordert de motorische ontwikkeling van kinderen - Verschillende ondergronden en hoogteverschil - Mogelijkheden tot sportbeoefening

participatietraject (hier wordt in het volgende hoofdstuk verder op in gegaan). - Voorkeur voor plaatsing bij 30km wegen (en niet bij 50km) - Veilige routes om BOS-plekken te bereiken

Doelgroep en inrichting - Zitgelegenheden naar behoefte - Zoveel mogelijk fysiek toegankelijk voor alle doelgroepen - De BOS plek is onderdeel van de omgeving.

Groen en Klimaat - Natuurlijk spelen: De plek is groen aangekleed

- BOS plek sluit aan bij demografische ontwikkeling van de wijk.

en heeft zoveel mogelijk natuurlijke (speel) voorzieningen - De spelaangelegenheden prikkelen de zintuigen - Klimaat en hitte: onderzoek naar mogelijkheid

Gezondheid en Meedoen - Bevorderen onderlinge contacten. - Versterken sociale cohesie in de buurt. - De BOS-plekken zijn rookvrij.

extra aanplant - Droogte: retentie van water of gebruik wadi

Participatie

- Wat kun je uit de omgeving halen

- Samen met bewoners ontwikkelen en

(hergebruik van materialen).

ontwerpen van nieuwe speelplekken. Ook de visie wordt in samenhang met hen ontwikkeld.

Bewegen

Het onderdeel participatie is uitgewerkt in

- Uitdagen tot bewegen

hoofdstuk 4.

- Uitdagen tot ontdekken

Gemeente Oost Gelre - BOS, Visie op bewegen 2021 8

Participatie met inwoners

Participatie met inwoners Oost Gelre onderscheidt zich door de grote organisatiekracht van haar inwoners en de grote bereidheid om zich als vrijwilliger in te zetten voor de samenleving. Dat leidt vaak tot initiatieven die de leefbaarheid versterken. Initiatieven kunnen komen van bijvoorbeeld een vereniging, een ondernemer, een buurt, een straat of van een individuele een inwoner. De gemeente denkt daarbij graag mee. Ook dit sluit weer aan bij het meer wijkgericht gaan werken.

Vergroten acceptatie De gemeente stimuleert deze initiatieven en wil daarin faciliteren. Doordat de initiatieven uit de samenleving voortkomen, vergroot dat de acceptatie en versterkt het de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het succes ervan. De gemeente biedt ruimte voor initiatieven, maar stelt ook regels voor het betrekken van de omgeving bij initiatieven.

In gesprek Bij een initiatief is het belangrijk om in een vroeg stadium met elkaar in gesprek te gaan. Dat noemen we de participatie. De initiatiefnemer voert gesprekken met de omgeving en andere belanghebbenden en is dus verantwoordelijk voor de participatie. Het is niet altijd mogelijk om iedereen tevreden te stellen. Maar als duidelijk is wat iedereen van de plannen vindt, kan de initiatiefnemer daar zoveel mogelijk rekening mee houden. Voor de gemeente is de informatie uit het participatietraject onderdeel van de besluitvorming voor de mogelijke vergunningverlening.

Participatiegids De gemeente wil initiatiefnemers ondersteunen bij de uitvoering van de participatie. Er wordt een participatiegids opgesteld, waarin beschreven wordt wanneer participatie verplicht of verstandig is. Maar ook welke rol de initiatiefnemer heeft en welke rol de gemeente vervult. In de gids staan ook tips hoe de initiatiefnemer de participatie kan organiseren. De participatiegids is onderdeel van het participatiebeleid dat voortkomt uit de Omgevingswet.

Gemeente Oost Gelre - BOS, Visie op bewegen 2021 9

Financiën

Financien Om de plannen uit deze (concept)visie te kunnen realiseren, zijn financiële middelen nodig. Op dit moment is er beperkt budget beschikbaar voor het onderhoud van de huidige openbare speelplekken. De speeltuinverenigingen hebben zelf budget voor onderhoud en hebben éénmalig subsidie ontvangen van de gemeente. In de begroting voor 2021 is een budget van € 125.000,- opgenomen voor de Gezonde leefomgeving, visie BOS. De Raad wordt voorgesteld om dit bedrag vanaf 2022 meerjarig in de begroting op te nemen.

“De speeltuinverenigingen hebben zelf budget voor onderhoud en hebben éénmalig subsidie ontvangen van de gemeente.”

Vanuit dit budget willen wij de volgende verdeling hanteren: - Een bijdrage van € 15.000,-- voor de realisatie van een ‘Groenplek’ - Een bijdrage van € 30.000,-- voor de realisatie van een ‘Om de hoekplek’ - Een bijdrage van € 50.000,-- voor de realisatie van een ‘Magneetplek’. Bovenstaande bijdragen kunnen worden gezien als maximale aanvulling op lopende projecten van de gemeente. Budget wordt enkel toegekend als binnen het project een bestaande speelplek wordt omgezet en waar vanuit het betreffende project reeds substantieel middelen zijn opgenomen voor de BOS-plek. Daarnaast gebruiken we middelen vanuit de visie om een bestaande locaties om te zetten naar een BOS-plek. Naast bovenstaande bedragen voor Bos-plekken willen wij € 30.000,-- inzetten om initiatieven vanuit de gemeenschap, die complementair zijn aan deze visie, te ondersteunen. Het kan hier gaan om initiatieven voor het toevoegen van speelvoorzieningen maar ook om activiteiten in de openbare ruimte. Hiervoor zal de gemeente een uitvraag doen waarbij initiatieven op basis van een uitgeschreven tender aanspraak kunnen gaan maken op deze middelen. Dit kunnen ook twee tenders zijn in bijvoorbeeld het voor- en najaar. Om niet vooraf alles in beton te gieten, is ervoor gekozen deze tender niet specifiek in deze visie uit te schrijven maar wordt deze per jaar opgesteld.

Zo kunnen er accentverschillen worden aangebracht of kan worden ingespeeld op actuele thema’s.

Gemeente Oost Gelre - BOS, Visie op bewegen 2021 10

Bijlage

Bijlage Bijlage 1 Spelen in Oost Gelre - Afstudeeronderzoek – 070619

Gemeente Oost Gelre - BOS, Visie op bewegen 2021 11