verslag raad 14-05-2024

Verslag van de raadsvergadering van de gemeente Oost Gelre, gehouden op dinsdag 14 mei 2024 Voorzitter Griffier Aanwezige wethouders

: : :

Aanwezige raadsleden

:

Afwezig met kennisgeving Notulist

: :

Burgemeester A.H. Bronsvoort De heer W.H.J.M. te Brake Mevrouw E.E.M. Dusseldorp en de heren J.B.M. Hoenderboom, B.T.M. Porskamp en A.C.A. Schutten CDA: De dames E.H.M. Ribbers en J.M. Rotink en de heren, J. Gerritsen, R.W.M. Krabbenborg, W.J.W.M. Leemreize, D.J.H. van Loon en B.M. Polman Lokaal Belang: R.W. Willering NLog: de heren B.H.G. Bosker en A.A.W. Wopereis OOG: mevrouw D. van der Donk-Eskes, de heren J.J.H. Bluemink B.M. Hummelink, F. Jansen en J.P.M. Scheinck PvdA: de heer R.M.J. Klein Tank OLW: de heer P.J.M. Wallerbos VVD: de dames A.F. Algera-Dorenbos en S.M.E. Bürer en de heren F.B. Boschker en K. Porskamp De heer T.J.H.M. Delfgaauw (Notuleerservice Nederland)

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent deze raadsvergadering om 19.30 uur over de kaderbrief met een woord van welkom aan de raad, het college, de ambtenaren, de griffie, de publieke tribune, de pers en de kijkers thuis. Zij trekt de lootjes voor de sprekersvolgorde. Zij krijgt instemming met een spreektijd van 5 minuten.

2.

Vaststelling agenda. De voorzitter De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Spreekgelegenheid toehoorders De voorzitter zegt dat er geen insprekers zijn.

4.

Kaderbrief 2025-2028 De voorzitter zegt dat met deze brief de kaders aangegeven worden voor de Programmabegroting 2025 en de Meerjarenraming 2026, 2027 en 2028. De heer Scheinck geeft vooraf aan dat in de Lijst van toezeggingen staat dat bij de kadernota het tarief voor de afvalstoffenheffing zou worden voorgelegd. De voorgestelde aanpak in deze kaderbrief om tot een Begroting 2025-2028 te komen is begrijpelijk en akkoord. Dat er geen algemene beschouwingen zijn is prima. Het is een instrument uit de vorige eeuw. OOG is het niet eens met het voorstel om de reserves in te zetten om incidentele negatieve resultaten in 2026 en 2027 te dekken. Dat is lenen van volgende generaties. De reserves zijn ervoor om een eventueel negatief resultaat van de jaarrekening op te vangen. Bij bezuinigingen zal OOG geen bezuinigingen accepteren die gemeenschappen, organisaties en vrijwilligers treffen. Daarnaast wenst OOG geen verhoging van gemeentelijke belastingen boven de trend. Om de begroting sluitend te maken kan gedacht worden aan het verschuiven van investeringen, geen nieuwe investeringen doen in 2026 en 2027, daarnaast een zeer zuinig

uitgavenpatroon in de exploitatie, bijvoorbeeld door minder uren inzet van externen en het opschorten van de invulling van vacatures. Nu lopen de nog uit te geven investeringskredieten verder op tot circa 47 miljoen euro. Is de ambitie te hoog of is het college onvoldoende in staat deze weg te zetten? Wat wordt bedoeld met: ‘bij de strategische heroriëntatie gaat het vooral om de vraag of de strategische keuzes die in het verleden zijn gemaakt of de organisatie nog wel de juiste zijn om de toekomst met vertrouwen tegemoet te zien’ (einde citaat)? Oost Gelre krijgt minder geld van het Rijk, omdat er meer inwoners met een lager inkomen zijn. Hoeveel is dat per huishouden? Het Rijk geeft 1,7 miljard euro te weinig aan de gemeenten voor het sociaal domein. Hoeveel geld krijgt Oost Gelre minder? Vanaf 2026 zou deze gemeente 5 miljoen euro per jaar minder ontvangen. OOG dient hierover niet de voorbereide motie in, omdat er inmiddels een brief van Oost Nederlandse gemeenten naar het Rijk verstuurd is en dat is krachtiger. OOG heeft 2 topprioriteiten die geld mogen kosten. Dat kan gezien de reservepositie. Allereerst een revolverend fonds voor het centrum van Lichtenvoorde en van Groenlo. De leegstand moet anders ingevuld worden. De tweede prioriteit is een financiële ondersteuning voor het snel bouwen van woningen voor jongeren.

Hij citeert de heer Leemreize: ”eerst bouwen, dan regelen”. Leefbaarheid is een eerste vanzelfsprekendheid. Het is een goed plan om ‘het kaartspel’ te spelen. Wat wordt nu precies bedoeld met die heroriëntatie? De reserves dienen pas ingezet te worden als een heel strak begrotingsregime niet tot voldoende resultaten heeft geleid. De 2 fondsen kunnen op 27 juni aan de orde komen, als er alsnog voldoende ruimte te vinden is. Nu wordt er terecht een pas op de plaats gemaakt. Naar de heer Porskamp zegt hij dat hij niet gezegd heeft dat er niet bezuinigd kon worden. Wel heeft hij enkele sectoren uitgesloten, zoals de gemeenschap. De heer Willering had graag de algemene beschouwingen intact gehouden om te kunnen spreken over langjarige ontwikkelingen. Voorkomen moet worden dat de raad van incident tot incident gaat. Het is een kaderbrief, omdat er zo veel onduidelijkheden over de toekomst zijn, zoals over het ‘ravijnjaar’ 2026. Inmiddels zou die korting voor een deel weer niet doorgaan. Verder is er veel geld overgebleven, onder andere door corona en Oekraïne, maar ook door het niet effectueren van projecten die al jaren op de rol staan. Daardoor kunnen andere zaken niet aan bod komen. Vanuit de raad wordt al 10 jaar gezegd dat de stofkam er doorheen moet, ook om een geloofwaardiger verhaal over toekomstige tekorten te kunnen houden.

Wanneer maakt het college werk van het ontschotten van budgetten? Hij zou een rapport van het MT hierover graag voor de begrotingsraad zien om een keuzepakket te kunnen hebben. Er zijn nu geen middelen voor een verkeerscirculatieplan. Hij geeft voorbeelden waarom dit een prioriteit is. Ook ‘Geef Lichtenvoorde kleur’ kan beter uitgewerkt worden. Het voorstel van OOG voor een revolverend fonds is daartoe een goed middel. Helaas zijn er nog geen resultaten ten aanzien van een volledige benutting van het stadhuis te Groenlo. Dat geldt ook voor het gemeentehuis in Lichtenvoorde. Een prioriteit is ook een subsidieregister om inzichtelijk te krijgen hoe geldstromen lopen. Wellicht kan zo ook de huisvestingsbehoefte duidelijk worden. Hij zag ook graag concrete voorstellen om nog meer vorm te geven aan ‘Iedereen doet mee’. Zijn er ook vragen die beantwoord dienen te worden door andere collegeleden? Klopt het dat op 27 juni het ontschotten en de ‘operatie stofkam’ aan de orde komen? Het ontschotten van budgetten moet bijna wel aan de orde komen, als het college aangeeft dat het over organisatorische grenzen heen wil kijken. Hij denkt aan een eventuele aanpassing of samenvoeging van het sociale en fysieke domein en zo zijn er vast meer mogelijkheden. Hij weet niet wat de gevolgen zijn, maar het moet wel onderzocht worden.

De heer Wallerbos zegt dat er slecht financieel weer op komst is voor gemeenten als Oost Gelre. Hopelijk komt er met de Meicirculaire en wellicht een nieuw kabinet meer duidelijkheid. Wat gaat het college doen, als er niets gebeurt vanuit Den Haag? Is het college ook bereid om zich te scharen onder de helft van de gemeenten die taken willen teruggeven aan het Rijk, als daarvoor onvoldoende middelen ontvangen worden? Bij de uitgangspunten voor het proces zou OLW graag het Raadspamflet toegevoegd zien. Kan het college dat toezeggen?

Als er fors bezuinigd zou moeten worden, dan is het logisch dat burgers en organisaties bij dit proces betrokken worden. Is het college dat van plan en zo ja, op welke wijze? Blijft dat beperkt tot informeren? Of worden zij ook bij het proces betrekken? Hij denkt dat het goed is dat de burgers geïnformeerd worden dat er mogelijk zwaar weer op komst is. De heer Leemreize zegt dat het logisch is dat het college een kaderbrief in plaats van een kadernota vervaardigd heeft. Immers het is volstrekt onduidelijk wat Den Haag doet, terwijl 77% van de gemeentelijke inkomsten van het Rijk komen. Naast het voornemen om per 2026 op gemeenten te bezuinigen, hebben de gemeenten extra taken in het sociaal domein gekregen zonder voldoende middelen daarvoor. Als die bezuinigingen doorgaan heeft Oost Gelre in 2026 een tekort van 5,1 miljoen euro. Als de bezuinigingen volledig doorgaan, dan valt de schade ten opzichte van andere gemeenten nog mee. Dat komt door solide beleid en door de vele vrijwilligers die de zorgvraag beperkter weten te houden. De door het college voorgestelde acties om geld te vinden zijn akkoord. Het CDA verwijst ook naar de financiële paragraaf van het coalitieakkoord, waar heldere richtingen staan bij financiële tegenwind. Hij gaat ervanuit dat bij de begrotingsbehandeling wel robuuste kaders gesteld kunnen worden.

Dat zou best lastig kunnen zijn, maar het CDA neemt zijn verantwoordelijkheid en houdt vast aan het motto ‘Samen gaan we de uitdagingen aan’. Naar NLog zegt hij dat de raad uiteindelijk bepaalt of er bezuinigd wordt. OOG wil kijken of er bijvoorbeeld bezuinigd kan worden op de organisatie. Maar OOG wil ook meer bouwen. Voor de voorbereiding daarvan zijn medewerkers nodig. De heer Porskamp heeft er alle begrip voor dat gekozen is voor een kaderbrief, omdat er veel te grote onzekerheden zijn om uitgangspunten en kaders te bepalen. Dat er keuzes gemaakt moeten worden is niet nieuw. De VVD onderschrijft de opmerkingen in de kaderbrief over het jaar op jaar opschorten van de opschalingskorting, zonder duidelijkheid te verschaffen, over het niet compenseren van de toename van huishoudens met een laag inkomen en van de overgedragen taken binnen het sociaal domein. De VVD vindt het verstandig dat Oost Gelre zich aansluit bij de oproep van de VNG om de medebewindstaken terug te geven aan het Rijk. Het is goed dat Oost Gelre samen met de andere Achterhoekse gemeenten hierover ook een brief heeft gestuurd aan de minister van Financiën. Als deze acties geen succes hebben, zal er niet te ontkomen zijn aan stevige keuzes. Door het jarenlange prudente financiële beleid van de colleges in Oost Gelre zijn er door de financiële uitgangspositie veel mogelijkheden.

Welke investeringen zijn haalbaar? Welke zijn te verschuiven? De verschillende reserves en de weerstandsnorm zijn voldoende voor een gedegen uitgangspositie. Voor een structureel sluitende begroting zullen dan wel keuzes gemaakt moeten worden. Het is goed dat intern al gekeken wordt naar mogelijke ombuigingen, maar dat nu nog niet de beleidsinhoudelijke en strategische discussie gevoerd wordt. De VVD kan zich vinden in deze kaderbrief en het aangegeven tijdspad. Neemt de heer Scheinck afstand van zijn eerste termijn? Toen zei hij dat de reserves niet ingezet mochten worden en dat geen bezuinigingen of lastenverhogingen gesteund werden. Als OOG daaraan toch vasthoudt, hoe denkt het dan de 2 topprioriteiten te financieren? De heer Bosker zegt dat in deze kaderbrief slechts piketpaaltjes staan die te gebruiken zijn bij het vaststellen van de Begroting 2025 en verder. Het is vooral een verkenningsbrief. Het is goed dat de raad meegenomen wordt in dit proces. In de rangvolgorde van de belangrijkste uitdagingen staat de uitvoering van het coalitieakkoord hoger dan de financiële positie van de gemeente. Dat hoort andersom te zijn, want het algemeen belang dient altijd voorop te staan. Bij ongewijzigd rijksbeleid zou een groot tekort voor vooral 2026, maar ook voor 2027, ontstaan.

De kaderbrief geeft aan dat Oost Gelre wel in staat is om in die jaren een paar miljoen verlies kan draaien. Pas in 2028 zou structureel bezuinigd moeten worden om weer een sluitende begroting te krijgen. Het is vreemd dat nogal laconiek gedaan wordt over 4 miljoen euro gemeenschapsgeld. Er wordt wel gesteld dat het niet realistisch is om aan alle voornemens vast te houden.

NLog krijgt van deze kaderbrief een dubbel gevoel: het college weet dat ombuigen onvermijdelijk is, maar het tempo waarin tot actie overgegaan wordt is traag. Het lijkt erop dat de hete aardappel doorgeschoven wordt naar de volgende coalitie. De handelwijze van het college is niet die van NLog. Graag meer daadkracht. Het motto van de coalitie was om samen de uitdagingen aan te gaan. Dan kan een coalitie het niet maken om maatregelen uit te stellen tot 2028. Het is niet duidelijk wat de raad nu vaststelt met deze kaderbrief. Hij vraagt de toezegging dat getracht wordt het verlies van 2026 en 2027 zo klein mogelijk te maken. Kleiner dan nu in de kaderbrief staat. Er kan best bezuinigd worden zonder afbraak te plegen. De heer Klein Tank heeft een kaartspel meegenomen dat hij 5 jaar geleden ontwikkeld heeft voor het bespreken van bezuinigingen in de gemeente. Bij dit kaartspel dienen alle kaarten op tafel te liggen, voordat de discussie start over de keuzes voor een bezuinigingsplan. De ruiten kaarten zijn de financiële uitgangspunten. De klaverkaarten gaven de mee- en tegenvallers van de afgelopen periode weer. De hartenkaarten betreffen alle nieuwe beleidswensen. De schoppenkaarten geven de maatregelen weer waaruit gekozen kan worden om tot een sluitende begroting te komen. Tenslotte waren er nog jokers om het hele speelveld rond te krijgen.

Hij geeft hiermee aan dat het nodig is om eerst alle kaarten op tafel te hebben, voordat er over maatregelen gesproken kan worden. Wat zit er in de pijplijn aan investeringen? De uitgangspunten zijn niet altijd helder genoeg. De financiële inkomsten zijn nog onzeker. De raad moet wel medespeler zijn in dit spel, terwijl het college de raad vooral wil informeren en niet echt participeren. Hij is blij met de toelichting van de wethouder en met het proces dat met elkaar gevolgd zal worden. OOG en NLog willen niet de reserves aanspreken om incidentele tekorten te dekken. Maar als je afbraakbeleid en onnodige bezuinigingen wil voorkomen, dan is dat toch een reëel instrument? OOG wil geen nieuw beleid, maar wil wel 2 nieuwe revolverende fondsen instellen. Dat is toch nieuw beleid? Met OLW vindt hij het verstandig om op tijd de Oost Gelrese samenleving te informeren. Daarvoor dient een goede communicatiestrategie ontwikkeld te worden. Wethouder Schutten vindt deze laatste bijdrage een mooie metafoor, die ook de huidige situatie goed aangeeft. Hij beantwoordt alle reacties namens het hele college. Het college heeft nog lang niet alles in beeld, maar is wel van plan de raad een belangrijke speler te laten zijn. Hij vraagt om een schorsing van een kwartier. Na de schorsing gaat hij in op de vragen en opmerkingen.

Het is jammer dat de raad door de vele onduidelijkheden nog niet kan werken aan de vormgeving van het beleid. Er is bewust gekozen voor deze kaderbrief. Het college wil de raad meenemen in het proces en aangeven waar de raad het beste in positie kan komen. Sommige partijen hadden meer inhoud verwacht. De raad komt zeker nog aan zet: op 27 juni speelt de raad het kaartspel. Het college zal ervoor zorgen dat het kaartspel compleet is om goed te kunnen spelen. De raad moet aan zet kunnen komen om de keuzes te maken. Het voorstel is alle informatie na het overleg met het MT op 18 juni gereed te maken. Op 27 juni doet het college beleidsvoorstellen, waarover de raad kan besluiten. Het was de bedoeling om de afvalstoffenheffing vandaag bij de kadernota te behandelen. Voorgesteld wordt om nu een memo hierover aan de raad te sturen, die de raad kan agenderen. Hij komt via de vrijdagpost terug op de technische vragen van OOG. Er zijn veel suggesties gedaan die op 27 juni voedingsstof geven. OLW vroeg wat het college doet, als het Rijk niet over de brug komt. In de kaderbrief staat dat het college de lijn van de VNG volgt en bereid is om het teruggeven van taken te overwegen. Want inderdaad ondersteunt hij: ‘geen knaken, geen taken’. NLog vraagt wat er nu met deze kaderbrief vastgesteld wordt. Dat is helaas slechts het proces, de wijze waarop; het college het spel wil spelen.

Als bezuinigingen onvermijdelijk zijn, dan zal het college hierover zeker met inwoners, organisaties en ondernemers bespreken. Alles zal eraan gedaan worden om ‘afbraakbeleid’ te voorkomen. In de kaderbrief worden de mogelijkheden opgesomd om financiële ruimte te scheppen.

Eerst het laaghangend fruit en de lucht in de begroting. Daarna komen de pijnlijke keuzes aan de orde. Bij een strategische heroriëntatie kunnen burgers en organisaties die keuzes wellicht voelen, maar dat heeft ook gevolgen voor de eigen organisatie. Het gaat dan om ‘buitenpijn’ en ‘binnenpijn’. Zoals de VNG ook adviseert, begint het college nog niet met het inboeken van voordelen, maar wel met zich voor te bereiden, zodat er snel gehandeld kan worden, zodra de Meicirculaire verschijnt. Er wordt al enigszins ontschot, maar dat kan altijd beter. Op de stofkam komt hij in juni terug. Naar NLog zegt hij dat het college alles zal doen om de raad goede kaarten te geven, zodat het spel ook krachtig gespeeld kan worden. Hij vindt het nu nog te vroeg om de inwoners te informeren, omdat er nog te veel onzeker is. Als het beeld completer is en er opties op tafel komen, dan zullen de betrokkenen erbij gehaald worden en kan met hen bekeken worden of er nog alternatieve suggesties zijn die minder pijn doen, terwijl het bezuinigingsdoel toch gehaald wordt. De suggestie inzake de communicatiestrategie neemt hij zeker over. Het is aan de raad om de grootte van het tekort van 2026 en 2027 te bepalen. Gekoerst wordt op een zo minimaal mogelijk tekort in die jaren. Besluit: De raad besluit unaniem om de kaderbrief vast te stellen. 5.

Rondvraag en sluiting De voorzitter sluit om 20.53 uur de vergadering met een woord van dank aan allen die bijgedragen hebben aan deze vergadering.