uitvoeringsagenda 2024-2026 leefbaar en vitaal buitengebied oost gelre
Tekst van het document
Uitvoeringsagenda 2024-2026 Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre
April 2024
Inhoudsopgave 1
Het buitengebied van Oost Gelre ...................................................................... 3 1.1
In 2040 ........................................................................................................................... 3
1.2
Van papier naar praktijk .................................................................................................. 4
1.3
Samenwerking externe partners ...................................................................................... 5
2 Wij werken aan een toekomstbestendig buitengebied: innovatief, verbindend en veilig ................................................................................................. 6
3
4
5
2.1
Ruimte voor duurzaam (agrarisch) ondernemen .............................................................. 6
2.2
We doen het samen: de basis op orde ............................................................................. 8
Wij werken aan een aantrekkelijk buitengebied: vitaal en leefbaar ............. 10 3.1
Leefbaarheid als basis ................................................................................................... 10
3.2
Het buitengebied floreert .............................................................................................. 13
Uitvoeringsagenda ........................................................................................... 15 4.1
Rollen en inzet .............................................................................................................. 15
4.2
Afwegingskader Buitengebied ....................................................................................... 15
4.3
Planning ....................................................................................................................... 18
Organisatie ........................................................................................................ 20 5.1
Team landelijk gebied ................................................................................................... 20
5.2
Financiën ...................................................................................................................... 20
5.3
Evaluatie....................................................................................................................... 20
Bijlage ...................................................................................................................... 21
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
1 Het buitengebied van Oost Gelre De gemeente Oost Gelre kent een gevarieerd buitengebied met een agrarisch karakter, een aantrekkelijk landschap en unieke natuurgebieden. Het is hier goed wonen, werken en recreëren. Dit doen we al decennialang in verbondenheid met elkaar. En dat willen we graag zo houden. Tegelijkertijd zien we dat we de komende jaren voor stevige uitdagingen staan. Middels deze uitvoeringsagenda willen wij aan de slag gaan met de ambities zoals genoemd in de Omgevingsvisie. Tegelijkertijd beseffen wij ook dat de wereld niet stil staat. Bijna dagelijks worden we geconfronteerd met nieuwe of gewijzigde opgaven voor ons mooie buitengebied.
1.1
In 2040
In 2040 is Oost Gelre groen en verbonden: een veelzijdige en groene gemeente waar je in verbinding met het landschap en elkaar goed woont, werkt en recreëert Vanuit de toekomstvisie is een vertaalslag gemaakt naar vijf thematische ambities, waaronder ook het buitengebied een thema is. De urgente opgaven in het buitengebied vragen om een integrale en samenhangende blik. De uitvoeringsagenda voor het buitengebied is daarom ook een uitvloeisel van de Omgevingsvisie.
Oost Gelre in 2040 heeft een vitaal en aantrekkelijk buitengebied Wie zich in 2040 door Oost Gelre beweegt ziet een groene, klimaatrobuuste, veilige en gezonde leefomgeving. Het landgebruik is zichtbaar meer in balans met de natuurlijke systemen. Uiteindelijk vormen bodem en water het fundament van al onze ruimtelijke ontwikkelingen en deze zijn daarom de afgelopen jaren steeds meer leidend geworden.
Ontwikkelrichtingen Omgevingsvisie De omgevingsvisie geeft voor het buitengebied de volgende 14 ontwikkelrichtingen weer. 1. We zetten ons in voor transitie en ontwikkeling naar een toekomstbestendige agrarische sector. 2. We gaan voor een vitaal en aantrekkelijk landelijk gebied waar alle gebruikers werken binnen de draagkracht van natuur, klimaat, water en bodem. 3. Wij geven, onder voorwaarden, ruimte aan agrariërs die voor de transitie van hun bedrijfsvoering aanpassingen willen realiseren. 4. We sturen op het beschermen van de huidige natuurgebieden (Natura 2000, Gelders Natuurnetwerk). 5. In al onze ontwikkeltrajecten bieden we ruimte aan actief landschapsherstel en -versterking. 6. Ruimtelijke ontwikkelingen worden altijd op een passende manier gekoppeld met het natuurlijke bodem- en watersysteem. We zetten hiermee in op een robuuste groen- blauwe dooradering van de gehele gemeente. 7. We streven ernaar om de toeristische potentie van het aantrekkelijke landschap van Oost Gelre te vergroten. We versterken daarom de culturele en natuurhistorische waarden in het buitengebied. 8. We versterken de komende jaren ons karakteristieke landschap en dragen tegelijkertijd bij aan meer biodiversiteit in onze gemeente. 9.
De komende jaren gaan we ons inzetten om de doelen van de beoogde ecologische verbindingszones die onze gemeente doorkruisen (de Groenlose Slinge en de Baakse Beek / Veengoot) volledig te realiseren. 3
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
10. Samen met het Waterschap zetten we in op een robuust watersysteem om de effecten van wateroverlast, droogte en hitte tegen te gaan. 11. De fietsers in het buitengebied verdienen speciale aandacht, zowel recreanten als woonwerk verkeer op de fiets. 12. Bij agrarische bedrijfsbeëindiging zoeken we samen met de agrariër actief naar een passende en duurzame invulling van de vrijkomende agrarische bebouwing en bijbehorende agrarische gronden. 13. Evenementen willen we in onze gemeente graag behouden en versterken. Deze dragen bij aan onze identiteit, toeristische waarden en saamhorigheid van de inwoners. 14. In het buitengebied bieden we ruimte voor duurzame energieopwekking.
Coalitieprogramma 2022-2026 Landschap en de agrarische sector: Onlosmakelijk verbonden Binnen ons landschap leveren agrariërs een belangrijke bijdrage aan onze voedselvoorziening en beheren voor een belangrijk gedeelte ons landschap. Dit maakt dat de landbouw, natuur, groen en toerisme onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Ze vormen tezamen een belangrijke drager van onze economie. Om het buitengebied aantrekkelijk te houden voor zowel eigen inwoners als toeristen zullen er planologisch goede keuzes moeten worden gemaakt om ontwikkelingen mogelijk te maken. In het coalitieakkoord wordt het grote belang van ons landschap benadrukt. Het landschap is een van de belangrijkste kenmerken van Oost Gelre. We moeten goed zorgen voor dit waardevolle natuurlijke erfgoed en ervoor zorgen dat er een evenwichtige balans is tussen verschillende belanghebbenden in het landelijke gebied. Wat hebben wij nodig om aan de slag te gaan? Specifiek voor het behoud en herstel van ons landschap en de biodiversiteit zijn duidelijke afspraken essentieel. Het landschap vormt namelijk het fundament waarop deze uitdagingen rusten. Het is van belang om concreet te formuleren hoe we onze ambities willen vertalen naar meetbare doelen en welke acties daarvoor noodzakelijk zijn.
In deze context richten we ons op het ontwikkelen van doelen en concrete acties om de ecologische waarde van ons buitengebied te versterken. Ons landschap en de landbouw zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Er heerst veel onzekerheid over wet- en regelgeving en daarmee het toekomstperspectief van de agrarische sector. De komende jaren zal verder vormgegeven worden aan het beleid, wet- en regelgeving en subsidiemogelijkheden. Daarin zijn wij als gemeente (deels) afhankelijk van het Rijk en de provincie.
1.2
Van papier naar praktijk
De insteek van de uitvoeringsagenda is om bij te dragen aan de ambities van Oost Gelre. Dat betekent dat we de strategische keuzes van de Omgevingsvisie Oost Gelre 2040 hanteren als vertrekpunt. Er is behoefte aan een samenhangend document voor het buitengebied, waarin deze koers wordt uitgewerkt. In diverse visies, strategieën en uitvoeringsprogramma’s zijn verschillende overheden aan het nadenken over de toekomst van (onder andere) het buitengebied van Oost Gelre. De gemeente vindt het van belang dat hierin de samenhang en balans wordt gevonden, zodat er daadwerkelijk een leefbaar en vitaal buitengebied kan ontstaan. Daarom moet er een samenhangende uitwerking gemaakt worden van de diverse visies, aanpakken en strategieën, zodat slimme combinaties gemaakt worden.
4
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
Ook streven wij naar een optimale verstandhouding met (agrarisch) ondernemers en inwoners in het buitengebied. Daarom willen wij inzetten op communicatie, samenwerking, ontwikkeling en maatwerk.
Het instrument uitvoeringsagenda De uitvoeringsagenda is geen vaststaand beleidsdocument, maar eerder een dynamisch werkdocument dat zich richt op uitvoering. In Hoofdstuk 2 en 3 staan de ambitieuze doelen voor het buitengebied beschreven. Deze ambities en doelen komen voort uit de in september ’23 vastgestelde Omgevingsvisie en het coalitieakkoord. Vanuit deze ambitieuze doelen worden concrete acties geformuleerd. Tot slot bieden de hoofdstukken 4 en 5 inzicht in het afwegingskader voor het buitengebied en de rol van de gemeente hierin. De acties die eerder zijn beschreven, worden in een tijdsplanning weergegeven. De uitvoering van deze acties is vooral gericht op het jaar 2024 met uitloop naar 2025 en 2026. Tussentijds worden de resultaten geëvalueerd en zullen nieuwe maatregelen ontstaan. Tevens zal de communicatiestrategie bijdragen aan de actualisatie van de uitvoeringsagenda. Het is belangrijk om te benadrukken dat dit een dynamisch proces is, dat voortdurende aanpassingen en verbeteringen mogelijk maakt om de doelen voor het buitengebied effectief te realiseren.
1.3
Samenwerking externe partners
Vanuit de regio zijn we actief betrokken bij verschillende processen. Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG) stellen doelen op voor landbouw, natuur, water, klimaat en leefbaarheid vertaald in opgaven en uitgewerkt voor drie deelgebieden: Veluwe, Achterhoek en Liemers en het Rivierengebied. Hiermee sluit het VLGG qua gebiedsindeling aan bij het Uitvoeringsprogramma Gelderse Maatregelen Stikstof (GMS). Voor de uitwerking van het VLGG wordt bestaande Europese en landelijke kaders en Gelderse programma’s – de VLGG-bouwstenen (kennisdocumenten) voor landbouw, natuur, bodem, water die in juli 2023 door Gedeputeerde Staten zijn vrijgegeven – gebruikt. In maart 2024 is een concept ontwerpprogramma VLGG vrijgegeven die daarmee weer een provinciale invulling geeft aan het Nationale programma voor het landelijk gebied (NPLG). De doelen en opgaven worden uitgewerkt voor de 7 bestuurlijke regio’s van Gelderland met het oog op opname in de regio-arrangementen waarin ook andere opgaven zijn opgenomen. In de regio-arrangementen worden de verschillende opgaven in samenhang uitgewerkt en worden zo nodig ruimtelijke keuzes gemaakt. De regio-arrangementen vormen een basis voor de uitvoering van de verschillende programma’s van de provincie in projecten en gebiedsprocessen op regionaal en lokaal niveau.
In bijlage 1 wordt een korte beschrijving gegeven van de externe partners/processen waar wij bij betrokken zijn.
5
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
2 Wij werken aan een toekomstbestendig buitengebied: innovatief, verbindend en veilig Toekomstbestendig zijn betekent continu leren en bewegen. Het betrekken van ondernemers en inwoners is onmisbaar voor een toekomstbestendige leefomgeving. Als lokale overheid streven wij ernaar het goede voorbeeld te geven en (agrarisch) ondernemers te faciliteren en inspireren om zich continu te blijven ontwikkelen. Dit betekent ook nieuwe vormen van agrarische bedrijvigheid en ruimte voor nieuwe vormen van duurzaam ondernemen. Hiermee willen we de economische positie van het buitengebied versterken.
2.1
Ruimte voor duurzaam (agrarisch) ondernemen
De Ambitie Wij staan voor een blijvende, sterke positie van toekomstbestendige agrarische sector, waarin aandacht is voor bodem, water, klimaatverandering, landschap en biodiversiteit. Het buitengebied moet een aantrekkelijk vestigingsklimaat hebben, waar naast bestaande bedrijvigheid ook ruimte is voor nieuwe vormen van agrarische bedrijvigheid en verbreding. Wij streven naar een landbouw die passend is bij de schaal van onze regio en wij verwachten dat vrijkomende gronden en bedrijven hard nodig zijn om perspectief te bieden voor agrariërs die al in het gebied aanwezig zijn.
Maatwerk
In 2021 heeft een onderzoek plaatsgevonden in opdracht van de provincie Overijssel naar de behoeften van (potentiële) eigenaren van VABs met betrekking tot slopen, herbestemming en de Rood voor Rood regeling. Hoewel bekendheid met VAB en RvR groot is, hebben velen nog geen concrete plannen voor hun stallen. Positieve aspecten van RvR zijn opknappen van gebieden en extra woningbouw. Nadelen zijn complexiteit, lang proces, beperkingen en financiële tegenvallers. Sommigen waarderen nieuwe bewoners op het platteland, terwijl anderen problemen vrezen. Eigenaren willen persoonlijke gesprekken, informatievoorziening en een ervencoach, zoals ook aangeduid in eerdere agrarische analyse.
We benutten de kansen om agrarisch ondernemers te ondersteunen bij het maken van de transitie van hun bedrijfsvoering. We kijken naar de wat wel kan in plaats van wat niet kan. Dit kan ook betekenen dat het huidige functieveranderingsbeleid moet worden herzien om in te spelen op de opgaven ten aanzien van duurzaamheid.
Waarom? Het buitengebied is in beweging. Nieuwe ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op met als gevolg een transformatie van functies en gebieden. Het is een uitdaging om alle functies te integreren in de schaarse ruimte die wij hebben, zonder teniet te doen aan de ruimtelijke kwaliteit. Het benutten van het natuurlijke bodem- en watersysteem moet ervoor zorgen dat toekomstige ontwikkelingen ten goede komen van zowel de ondernemer als de ruimtelijke kwaliteit.
6
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
Doelstelling langere termijn • • •
• •
We bieden, waar mogelijk, ondersteuning aan boeren die hun bedrijfsvoering willen aanpassen voor een overgang naar duurzame initiatieven. We vinden passende en duurzame invullingen voor leegstaande agrarische gebouwen. Het bevorderen van duurzame energieopwekking in het buitengebied draagt bij aan een toename van het aandeel duurzame energie in Oost Gelre. Hierbij houden we rekening met een goede integratie van duurzame energieopwekking in het landschap. We houden nauwlettend in de gaten welke kansen, ontwikkelingen, obstakels en vragen er zijn. We bieden ondersteuning aan agrarische ondernemers die overwegen te stoppen en begeleiden hen in dit proces.
Acties en resultaten korte termijn (2024) •
• •
•
•
Het introduceren van sloopvouchers: sloopvouchers maakt de handel in sloopmeters transparanter en flexibeler. Ze blijven 5 tot 10 jaar (keuze nog te maken) geldig waardoor direct gesloopt kan worden zonder dat er direct een relatie ligt met invulling op een locatie. Evaluatie en herziening VAB- regeling: komend jaar evalueren we de VAB-regeling om te kijken of deze nog voorziet in de huidige behoefte. Informatiebijeenkomsten voor ondernemers en inwoners: in een informatieavond kunnen wij uitleg geven over ontwikkelingen in het buitengebied, mogelijkheden voor functieverandering en de rol van de gemeente in diverse processen. Veegplan agrarische functies: wij onderzoeken de mogelijkheid om in een veegplan diverse ongebruikte agrarische functies om te zetten in een woonfunctie. Ede is daarin een mogelijk voorbeeld. Verkennen van nieuwe verdienmodellen en werklocaties in het buitengebied: samen met economie onderzoeken wij welke mogelijkheden er zijn.
7
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
2.2
We doen het samen: de basis op orde
De Ambitie Met als doel een duurzaam buitengebied te creëren, streven we naar een goede relatie met onze bewoners, bedrijven en grondeigenaren in dit gebied. We willen graag op de hoogte zijn van hun behoeften en zorgen. We staan open voor wat er leeft en speelt in de gemeenschap en luisteren actief naar de inwoners en ondernemers. Als overheid zijn we toegankelijk voor iedereen en streven we ernaar om duidelijk en begrijpelijk te communiceren via verschillende communicatiekanalen. Weet wat er leeft We streven naar direct contact met zowel ondernemers als inwoners om goed op de hoogte te zijn van wat er zich afspeelt in hun woon- en leefomgeving. Op deze manier kunnen we snel inspelen op opkomende vraagstukken. Bovendien is het van belang dat onze informatievoorziening voldoende is voor zowel (agrarische) ondernemers als inwoners. Een overzichtelijke website met beleidsinformatie, recente ontwikkelingen en contactpersonen draagt bij aan het bereiken van dit doel. Dossiergegevens compleet maken
We zien dat ondernemers en inwoners in het buitengebied vragen hebben. Veel voorkomende vragen die wij horen zijn bijvoorbeeld: ‘Ik heb mijn pensioenleeftijd bereikt en mijn kinderen willen het bedrijf overnemen. Kan ik op deze locatie blijven wonen?’ of ‘Wat kan ik met mijn vrijgekomen bebouwing nu ik mijn bedrijfsactiviteiten heb gestaakt?’. In opdracht van de gemeente heeft Aveco De Bondt een analyse uitgevoerd over de impact van gebiedsopgaves op de agrarische sector. Uit deze analyse blijkt dat het duidelijk mag zijn dat alle opgaven veel impact hebben op het buitengebied, mede door het feit dat de sector ook te maken krijgt met andere opgaven als grondgebondenheid, derogatie, enzovoort. Deze analyse is opvraagbaar.
We streven ernaar een duidelijk beeld te hebben van de huidige situatie in het buitengebied. We willen weten op welke percelen met agrarische bestemming geen volwaardige agrarische activiteiten meer plaatsvinden. Daarnaast willen we inzicht hebben in het aantal agrarische bedrijven dat het afgelopen jaar is gestopt. Door deze basisinformatie te verkrijgen, kunnen we geschikte maatregelen nemen, zoals het aanpassen van ons beleid over VABs (Vrijkomende Agrarische Bedrijfsgebouwen) of het opstellen van een algemeen plan voor herstructurering. Hierdoor kunnen we beter inspelen op de actuele behoeften en uitdagingen in het buitengebied.
Waarom? Goede dienstverlening en accountmanagement vormen een belangrijk doel in het buitengebied. Onze rol als gemeente daarin is luisteren, het gesprek aan te gaan, waar mogelijk faciliteren en waar nodig te verbinden. Duidelijke communicatie, persoonlijke aanpak en snel handelen vormen een cruciale basis voor het ondernemen in onze gemeente. Hierbij gaan we uit van een integrale aanpak waarbij wij in eigen huis diverse disciplines met elkaar worden verbonden. Met deze aanpak hopen wij meer grip te krijgen op wat er speelt in het buitengebied en de drempel naar de gemeente te verkleinen.
Doelstelling langere termijn •
We beschikken over een actueel overzicht met locatiegegevens dat ons inzicht geeft in de recente ontwikkelingen in het buitengebied. Het is van groot belang om deze gegevens goed bij te houden en up-to-date te houden om onze doelstellingen te kunnen behalen. 8
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
•
Inwoners en ondernemers zijn op de hoogte van wie zij kunnen benaderen binnen de gemeente als zij vragen of zorgen ervaren over het buitengebied. Dit zorgt voor duidelijke communicatie en een efficiënte aanpak van vraagstukken in het buitengebied.
Acties en resultaten korte termijn (2024) • •
• • •
• • • • • •
Inzicht in bedrijven buitengebied: we willen meer grip krijgen op de bedrijvigheid in het buitengebied. Mogelijk gaat dit ook regionaal (vanuit AO-LG/Datalab-go) opgepakt worden. Interviews met kenners agrarische sector: om te weten wat er speelt laten we interviews uitvoeren met agrarisch ondernemers, agrarisch adviseurs en loonwerkers Om te weten wat er speelt en welke behoefte er is bij ondernemers t.a.v. de (door hen geschetste? ) uitdagingen waar ze voor (komen te) staan. Ongebruikte vergunningen: we willen meer zicht op ongebruikte vergunningen en welke impact dat heeft op ontwikkelmogelijkheden van de agrarische sector. Inzicht PAS melders/ inzicht potentiële deelnemers LBV en LBV+ regeling en mogelijk verplaatsingswensen. Stakeholderanalyse: inzicht krijgen in de verschillende belanghebbenden in het buitengebied. Daarna kan een communicatiestrategie opgezet worden voor landbouw en natuur & landschap. Informatieavonden: informatieavonden voor inwoners en ondernemers. Aanpassen website Oost Gelre: ons beleid dat geldt in het buitengebied moet eenvoudig benaderbaar zijn. 1 aanspreekpunt: een toegankelijk aanspreekpunt voor de agrarische sector (motie CDA). Nieuwe kaders buitengebied (motie Nlog). Keukentafelgesprekken: met inwoners en (agrarisch) ondernemers. Nieuwsbrief: meer aandacht voor wat er speelt en leeft in het buitengebied.
Samenwerking partners Provincie en regio in het kader van VLGG, Regio-arrangementen en ruimtelijk perspectief Achterhoek.
9
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
3 Wij werken aan een aantrekkelijk buitengebied: vitaal en leefbaar Wanneer we spreken over een aantrekkelijk buitengebied, bedoelen we een gebied waarin een goede balans wordt gehandhaafd tussen het gebruik van de landelijke ruimte, de ruimtelijke kwaliteit, de leefbaarheid en economische activiteiten. Het is een plek waar het prettig is om te werken, wonen en recreëren, en waar deze elementen harmonieus samenkomen.
3.1
Leefbaarheid als basis
De Ambitie In Oost Gelre vinden we verschillende soorten landschappen, waaronder broekontginningslandschap, broeklandschap, kampenlandschap, essenlandschap en heideontginningslandschap. We streven ernaar om de unieke kenmerken van deze landschapstypen in het buitengebied te behouden en te versterken. Een aantrekkelijk buitengebied met kenmerkende landschappen draagt bij aan de culturele en natuurhistorische waarden voor onze bewoners, ondernemers en toeristen. We willen (agrarisch) ondernemers en particulieren stimuleren om landschapselementen te versterken, behouden en beheren dan wel tegen een marktconforme vergoeding. Deze inspanningen (ofwel ecosysteemdiensten) dragen immers bij aan een economisch aantrekkelijk gebied voor verschillende gebruikers. De komende jaren gaan we ons inzetten om de doelen van de beoogde ecologische verbindingszones die onze gemeente doorkruisen (de Groenlose Slinge en de Baakse Beek / Veengoot) volledig te realiseren. Samen met het herstel van landschapselementen willen we de biodiversiteit vergroten en streven we naar een florerend en leefbaar landelijk gebied. Water en bodem sturend We benadrukken de cruciale betekenis van bodem en water. Klimaatverandering zorgt voor langere droge periodes en hogere neerslagpieken. Het verzekeren van voldoende hoogwaardig drinkwater is niet langer vanzelfsprekend.
De kwaliteit en beschikbaarheid van water en bodem hebben een aanzienlijke impact op onze landbouw, energievoorziening, industrie en natuur. Daarom vormt de ondergrond een essentiële basis en richting gever voor alle besproken thema's, en fungeert als het ware als het fundament. De komende jaren zullen blijken hoe het concept van bodem en water concreet wordt omgezet in acties en gebiedsprocessen die richting geven aan uitvoering. 1
Figuur 1: Wageningen Universiteit
1 ‘Water en bodem sturend’ vraagt om een brede blik- WUR
10
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
Robuuste groenstructuur in relatie tot ecosysteemdiensten De grootte van de landbouwpercelen en de manier waarop ze worden omringd, zijn van belang in het karakter van verschillende landschapstypen. In deze context verwijst "omzoming" naar de wijze waarop landbouwpercelen worden begrensd, variërend van een groenstructuur met opgaande begroeiing, zoals singels en bosjes, tot meer subtiele perceelscheidingen met bijvoorbeeld een raster, met een strook van wilde bloemen en/of een greppel. Het herstel van het landschap is onlosmakelijk verbonden met het herstel van de biodiversiteit en sluit aan bij zowel nationale als provinciale beleidsdoelstellingen. Een groenstructuur levert een grote bijdrage aan het verschaffen van diverse ecosysteemdiensten 2. Ondanks dat deze ecosysteemdiensten van onschatbare waarde zijn, blijven ze vaak ondergewaardeerd, mede doordat de voordelen ervan niet altijd direct zichtbaar zijn. Een belangrijk streven is dan ook om een systeem voor de beloning van ecosysteemdiensten te implementeren. Hierbij worden boeren beloond op basis van zowel de ecologische, culturele en economische voordelen die ze bieden aan de samenleving en de biodiversiteit.
Het implementeren van een betalingssysteem voor ecosysteemdiensten zou niet alleen boeren aanmoedigen om actief bij te dragen aan natuurbehoud en milieubescherming, maar komt ook ten goede aan het bevorderen van welzijn van onze inwoners.. Ruimtelijke kwaliteit als uitgangspunt Bij alle ontwikkelingen in het buitengebied is ons belangrijkste doel om ruimtelijke kwaliteit te versterken. Dit houdt in dat we plannen beoordelen op basis van aspecten zoals vormgeving, landschap, cultuurhistorie en biodiversiteit. Daarnaast kijken we naar de identiteit van het gebied, de functies, de bereikbaarheid en de sociale en maatschappelijke aspecten. Op deze manier zorgen we ervoor dat nieuwe ontwikkelingen in harmonie zijn met de omgeving en bijdragen aan de kwaliteit van het buitengebied.
In Oost Gelre is in 2022 de kwaliteit van het landschap en biodiversiteit onderzocht. Ongeveer de helft van de gemeente heeft een matige landschapskwaliteit, en bijna twee derde heeft een onvoldoende biodiversiteit. Dit betekent dat er werk aan de winkel is om het landschap en de natuur te herstellen. Het is belangrijk om meer aandacht te besteden aan karakteristieke landschapselementen en biodiversiteit.
Waarom? In ons buitengebied staan we voor aanzienlijke uitdagingen. De biodiversiteit wordt bedreigd door factoren zoals stikstofdepositie, verdroging, verlies van diversiteit in het landschap en schaalvergroting in de landbouw. We erkennen het belang van biodiversiteit en een goed functionerend ecosysteem voor onze gezondheid. Daarom vinden we het van groot belang om de groenblauwe dooradering in ons buitengebied te versterken. Echter is onze grondpositie in het buitengebied beperkt en zijn we afhankelijk van ontwikkelingen en beleidsmaatregelen op nationaal en provinciaal niveau, met name met betrekking tot de aanpak van stikstofdepositie. Het komende jaar zal dan ook een ambitieniveau bepaalt moeten worden voor het creëren van duidelijkheid en draagvlak. Ondanks de politieke veranderingen op nationaal en provinciaal niveau en onze grondpositie, pakken we kansen om de kwaliteit van buitengebied te versterken.
2 CBS- voordelen van ecosysteemdiensten
11
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
Doelstelling lange termijn • • •
•
Het ambitieniveau ten aanzien van Natuur en Landschap is scherp geformuleerd, waarin het referentiebeeld als visuele gids dient. We streven ernaar om 10% groenblauwe dooradering te realiseren. We herkennen en nemen onze verantwoordelijkheid in de aanpak tegen droogte en spelen een actieve rol in gebiedsgerichte processen die worden geïnitieerd door de provincie, Waterschap Rijn & IJssel en het Rijk. We zetten ons in voor het behoud en de versterking van landschapselementen. Hierbij maken we gebruik van instrumenten uit de Omgevingswet om het landschap te beschermen en te verbeteren.
Acties en resultaten korte termijn (2024) •
•
• •
• • •
•
Bepaling van ambitieniveau: de gemeente stelt vast welke doelen en prioriteiten ze wil bereiken met betrekking tot landschap en natuurbehoud. Hierin dient het document Basiskwaliteit Natuur en Landschap als maatlat en een eerste stap naar minimale herstelopgave van het buitengebied. Pilot landschap / ondersteuning transitie landbouw: de gemeente anticipeert actief op duurzame initiatieven in het buitengebied waarin we mogelijkheden zien tot het starten van een pilot waarin we kleinschalig een gebiedsproces coördineren met behulp van belanghebbenden en stakeholders. In een kleinschalige gebiedsproces/pilot gaan we aan de slag met verschillende opgaves bijvoorbeeld de transitie naar duurzame landbouw, aanpak droogte, landschap, biodiversiteit en economie. Kosteninzicht: de gemeente zal inzicht krijgen in de kosten die gemoeid zijn met de aanleg en het beheer van het referentiebeeld. Dit is van belang voor budgetplanning en financiering. Financiële mogelijkheden voor groene diensten (Landschapsfonds): onderzoek wordt uitgevoerd om te kijken hoe agrariërs en particulieren kunnen bijdragen aan herstel, behoud en beheer van groene diensten. Onderzoek perceelsgrenzen: er wordt onderzoek gedaan naar gemeentelijke perceelsgrenzen en eigendom.
Uitvoering van biodiversiteitsplan: de gemeente blijft werken aan de uitvoering van een biodiversiteitsplan, waarbij al enkele doelen zijn gerealiseerd. Communicatiestrategie: er wordt een strategie ontwikkeld om effectieve communicatie te bevorderen, met name gericht op de sectoren landbouw en natuur & landschap, om groene subsidieregelingen en initiatieven beter bekend te maken. Organisatie groenblauwe raamwerk: onderzoek wordt uitgevoerd naar de mogelijkheid van het opzetten van een organisatie voor het groenblauwe raamwerk, waarbij verschillende partijen kunnen bijdragen aan behoud en ontwikkeling (bijvoorbeeld VALA, SMVV en Groengoed).
Samenwerking partners Provincie Gelderland, Waterschap Rijn & IJssel, VALA, SMVV, Groengoed.
12
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
3.2
Het buitengebied floreert
De Ambitie Onder leefbaarheid in het buitengebied verstaan we niet alleen de fysieke omgeving, maar ook zaken zoals werkgelegenheid, sociale interactie en de kwaliteit van de woonomgeving. We hechten waarde aan de mogelijkheid om te praten over sociale samenhang, voldoende banen, gelegenheid voor recreatie en ontspanning, en goede bereikbaarheid. Dit alles draagt bij aan een leefbare en aangename woonomgeving in het buitengebied. Levendigheid en ontspanning Evenementen in Oost Gelre hebben een belangrijke maatschappelijke en economische waarde en stimuleren vrijetijdsbesteding. Ze dragen bij aan de levendigheid van het buitengebied en versterken de sociale functie van onze gemeente. Evenementen dragen ook bij aan de aantrekkingskracht van de gemeente, wat van belang is voor zowel het behouden van huidige inwoners als het aantrekken van nieuwe bewoners en bezoekers. Veel van onze evenementen hebben een rijke geschiedenis en een unieke, authentieke sfeer. Ze vormen een integraal onderdeel van de identiteit van Oost Gelre. Goede bereikbaarheid Een goed werkend netwerk van hoofdfietspaden moet bijdragen aan de toegankelijkheid van voorzieningen en het gemak van woon-werkverkeer. Het buitengebied herbergt al prachtige fietsroutes voor recreanten, en we streven ernaar om deze te behouden en indien nodig te verbeteren.
Waarom? Ons buitengebied trekt toeristen en recreanten aan vanwege de verscheidenheid aan evenementen en buitenactiviteiten die er plaatsvinden. We willen deze aantrekkingskracht behouden en versterken. Tegelijkertijd ondergaat het buitengebied ingrijpende veranderingen. We streven naar een goede balans tussen alle partijen die ruimte nodig hebben, en dat betekent dat we moeten anticiperen op de ontwikkelingen in het buitengebied. Er is veel overlap met andere beleidsthema's die van invloed zijn op het platteland, en daarom is het essentieel dat we nauw samenwerken met beleidsadviseurs op deze terreinen. Dit is van belang om gemeenschappelijke punten te vinden tussen de verschillende uitdagingen in het buitengebied.
Doelstellingen lange termijn • •
•
Evenementen vinden plaats binnen de draagkracht van het buitengebied. Het wegen- en fietspadennetwerk draagt bij aan een goede bereikbaarheid ten aanzien van woonwerk verkeer en recreatie. En er vindt effectieve coördinatie plaats met andere adviseurs die werken aan beleidsthema’s met betrekking tot Economie. Hoogwaardige recreatieve en toeristische voorzieningen in het buitengebied.
Acties en resultaten korte termijn (2024) • •
Verkenning agrotoerisme: samen met Economie onderzoeken wij of ons functieveranderingsbeleid ten aanzien van agrotoerisme moet worden aangepast. Nieuwe verdienmodellen: denk aan verdienmodellen voor erfgoed en herbestemmen van agrarisch vastgoed en de ontwikkeling van het wegen- en fietspadennetwerk.
13
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
•
Hoogwaardige recreatieve en toeristische voorzieningen: kaders formuleren ten behoeve van hoogwaardige kwaliteit voorzieningen in het buitengebied. We focussen ons op type doelgroepen en duidelijke visie bij nieuwe initiatieven.
Samenwerking partners Beleidsdomein Economie (onderdeel Toerisme en Recreatie).
14
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
4 Uitvoeringsagenda De koers die we in de vorige hoofdstukken hebben geschetst komt niet als vanzelf tot stand. De ambities en gewenste transities vragen om concrete acties om de doelen ook daadwerkelijk te bereiken. In de uitvoeringsagenda wordt de rol van de gemeente beschreven en een planning met de acties voor 2024 en volgende jaren.
4.1
Rollen en inzet
De rol die de gemeente inneemt in het buitengebied varieert. In sommige gevallen is de gemeente trekker en in andere gevallen is de gemeente volgend. In het kader van vitaal landelijk gebied Gelderland en regioarrangementen wordt nagedacht over het opzetten van uitvoeringsorganisaties. Voor Winterswijk loopt nu een gebiedsproces waarin de opgaven integraal worden opgepakt. De vraag is hoe de uitvoeringsorganisatie verder vorm wordt gegeven in de Achterhoek en hoe zich dat uitpakt in Oost Gelre.
4.2
Afwegingskader Buitengebied
De gemeente ziet initiatieven (die niet passen in het tijdelijk omgevingsplan) als kansrijk indien: 1. De ontwikkeling kwaliteit toevoegt aan het landschap en het gebied. Voor het landschap kunnen de kwaliteitsgidsen van de provincie en het gemeentelijke landschapsontwikkelingsplan een goed hulpmiddel zijn. Elke locatie vergt evenwel een zorgvuldige analyse van de landschappelijke context om op basis daarvan de landschappelijke versterking vorm te geven. 2. ze passen in de koers per thema, zoals beschreven in hoofdstuk 2 en 3. 3. ze een bijdrage leveren aan: I. het herstel van het ecohydrologische systeem II. de vermindering van de stikstofbelasting van de natuurgebieden; III. de biodiversiteit. De soortenatlas en het biodiversiteitsplan van de gemeente kunnen hierbij als hulpmiddel worden gebruikt. Bij natuuronderzoeken in het kader van ontwikkelingen kijkt de gemeente niet alleen naar de gevolgen voor de natuurwaarden, maar ook naar de kansen voor ecologische meerwaarde; • het voorbereid zijn op de gevolgen van klimaatverandering. Bij elke ontwikkeling zijn maatregelen mogelijk, hoe klein ook: denk aan het onverhard laten van tuinen, groene daken, speelplaatsen schaduwvrij inrichten en isolatie en zonwering. Voorlichting en bewustwording zijn hierbij erg belangrijk.
• In het geval van bedrijvigheid ze qua typologie passen binnen de visie van Oost Gelre op economie en werkgelegenheid binnen de draagkracht van het buitengebied • de energietransitie door energiezuinig ontwerp en/of het gebruik van duurzame vormen van energievoorziening • ze geen belemmering vormen voor omliggende functies of gebiedsfuncties • er sprake is van een passende vorm van ontsluiting en overbelasting van de wegen in het buitengebied wordt voorkomen. Parkeren wordt op eigen terrein wordt opgelost • in geval van woningen ze qua typologie passen binnen het gemeentelijk woonprogramma en bijdragen aan de versnelling van de woningbouw. • is verkend in hoeverre samengewerkt kan worden met ontwikkelingswensen in de directe omgeving c.q. is verkend wat de mening is van de omliggende inwoners over de voorgestelde ontwikkeling.
15
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
We gaan dit bij alle nieuwe initiatieven toepassen en ervaring opdoen met dit nieuwe afwegingskader. Na een jaar vindt evaluatie plaats en waar nodig aanpassing van het afwegingskader.
16
4.3
Planning Wie?
Acties
Ruimte voor duurzaam ondernemen
Q 4
Q 1
Q 2
Q 3
Q 4
Q 1
Q 2
Q 3
Q 4
Q 1
2 3
2 4
2 4
2 4
2 4
2 5
2 5
2 5
2 5
2 6
Rol gemeente
Evaluatie en herziening VABbeleid
BW/AS/ AT
Beleid
Introduceren sloopvouchers
AT/AS
Beleid
Veegplan agrarische bestemmingen Informatieavonden voor ondernemers en inwoners Verkennen van nieuwe verdienmodellen in het buitengebied samen met economie Stakeholderanalyse
We doen het samen: de basis op orde
Do orlo pen d
Gegevens ontwikkelingen buitengebied Inzicht bedrijven buitengebied Datagedreven werken via Datalab Go Gesprekken met betrokkenen agrarische sector Communicatie verbeteren: Aanpassen website Oost Gelre: eenvoudig benaderbaar en overzichtelijk
Beleid AS/AT
Uitvoering
AS/JH
Beleid
AT
Uitvoering
AT
Samenwerking
AS/AT
Uitvoering
AT
Uitvoering
Stand van zaken
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
Nieuwsbrief 1 aanspreekpunt agrarische sector Maatschappelijke analyse Aveco de Bondt Keukentafelgesprekken Leefbaarheid als basis
Uitvoering biodiversiteitsplan (doorlopend) Bepaling van ambitieniveau voor natuur & landschap Ontwikkeling referentiebeeld Landschapsfonds Organisatie groenblauwe raamwerk Onderzoek perceelsgrenzen
Het buitengebied floreert
Kaders kwalitatief hoogwaardige recreatieve en toeristische voorzieningen
AS AS
Beleid Beleid
AS/AT
Uitvoering
AB
Uitvoering
AB/AT
Beleid
AB/AT AS AT/AB/ AS AB/AT
Beleid Beleid Beleid/uitvoering
BW/AS/ AT
Beleid
Beleid
19
5 Organisatie 5.1
Team landelijk gebied
Wij werken met een “team” landelijk gebied, bestaande uit 3 personen. Dit team beschikt over kennis op het gebied van ruimtelijke ordening (met name landelijk gebied) en landschap. Dit team kent het actuele beleid vanuit andere organisaties en heeft ook verbindingen deze organisaties. Daarnaast is er een onafhankelijk contactpersoon Rob Huinink die open staat voor allerlei voor vragen van agrariërs.
5.2
Financiën
Op dit moment is in de begroting budget beschikbaar voor het inhuren van een contactpersoon agrarisch sector en het uitvoeren van benodigde onderzoeken. Daarnaast ligt een voorstel voor in de kadernota om budget beschikbaar te stellen voor investeringen in het landschap. Mocht uit nader onderzoek blijken dat nader budget nodig is, dan zal dit worden voorgelegd aan de raad.
5.3
Evaluatie
Begin 2025 zal er een evaluatie plaatsvinden van de acties en resultaten die zijn voortgekomen uit ons programma. Evaluatie zal plaatsvinden op verschillende niveaus en met betrokkenheid van diverse belanghebbenden, waaronder op bestuurlijk niveau als ambtelijk niveau. Het doel van deze evaluatie is om de effectiviteit van de genomen acties en de impact op het buitengebied in kaart te brengen. We zullen kijken naar de vooruitgang in het versterken van de ruimtelijke kwaliteit, het behoud van landschapstypen, het stimuleren van duurzame initiatieven, en het vergroten van de biodiversiteit. Daarnaast zullen we de resultaten op het gebied van toerisme en recreatie, evenementen, infrastructuur, en leefbaarheid volgen. De evaluatie zal ook dienen als basis voor het bijstellen van ons programma en het formuleren van nieuwe doelstellingen voor de toekomst. Het is een continu proces van leren en verbeteren om ervoor te zorgen dat ons buitengebied aantrekkelijk, vitaal en duurzaam blijft.
Stand van zaken Ook zal periodiek een evaluatie plaatsvinden met betrokken ambtenaren over de stand van zaken. Waar lopen we tegenaan? En wat is er nodig om aan de slag te kunnen gaan met de concrete acties.
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
Bijlage Bijlage 1: Samenwerking externe partners
21
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
Bijlage 1: Samenwerking externe partners
-
Regioarrangement regio Achterhoek
Het Rijk wil weten wat er vanuit de nationale opgaven ruimtelijk wel of niet kan in de provincie Gelderland. Voor de overheden in Gelderland vraagt dit om een eenduidige koers voor de komende 25 jaar. In dit regioarrangement leggen we met elkaar vast wat onze, gezamenlijke agenda en ambitie is de regio Achterhoek. En welke afspraken we daarbij maken met elkaar, op basis van een gezamenlijke agenda die aansluit bij de identiteit en de ambitie van Gelderland en deze regio. Dit regioarrangement vormt tezamen met de arrangementen van de andere zes regio’s in Gelderland een bouwsteen voor het ruimtelijk voorstel, dat in het najaar 2023 bij het Rijk is ingediend.
-
Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG)
Het kabinet heeft op 10 juni 2022 de startnotitie van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) gepubliceerd. In de startnotitie staat dat het NPLG uitvoering geeft aan de (inter)nationale doelstellingen voor natuur en stikstof, water en bodem, en klimaat. Met het programma VLGG werkt de provincie voor 3 gebieden (Veluwe, Achterhoek en Liemers, en Rivierengebied) maatregelen uit voor natuur, water, klimaat en landbouw. Eind maart heeft de provincie een concept ontwerp VLGG uitgebracht.
-
Aanpak Droogte
Om een bandbreedte te schetsen van het handelingsperspectief in het kader van aanpak droogte in de Achterhoek en Liemers zijn er twee denklijnen verkend die de hoeken van het speelveld opmaken. Op deze manier wordt er inzichtelijk gemaakt wat mogelijke ingrepen en effecten kunnen zijn zonder nu al uitspraken te doen over welke richting we op moeten. Het college heeft in oktober 2023 ingestemd met het rapport “Het watersysteem in balans. Een verkenning toekomstperspectief Achterhoek en Liemers” vaststellen. Het college geeft daarin ook richting voor nader onderzoek.
-
Regionaal programma Achterhoek
Het hoofddoel van het RPA is het opstellen van een regionaal ruimtelijk perspectief om zowel de leefbaarheid als de ruimtelijke kwaliteit van de Achterhoek te behouden en te ontwikkelen. Bovendien beogen we een ruimtelijk perspectief dat houvast biedt en verbindend is. En samenhang te brengen in de opgaven voor de ruimtelijke inrichting op de lange termijn (voorbij 2040, 2050 en verder). Of zoals het regioarrangement benoemd: leefbare gemeenschappen en sterke landschappen.
-
Programma Agrifood Gelderland
De provincie heeft als doel om een voedselproductiesysteem te bevorderen dat biodiversiteit, landschappen en kringlopen herstelt. Hun visie is gericht op het ontwikkelen van een natuurinclusieve kringloop-landbouw met een duurzaam verdienmodel. Dit model combineert economische levensvatbaarheid met het verantwoord beheer van natuurlijke bronnen, waarbij zorg wordt gedragen voor ecologische functies en biodiversiteit op en rondom agrarische bedrijven. De provincie erkent de rol van agrariërs als ondernemers en zoekt naar manieren om hen te ondersteunen bij het implementeren van vernieuwingen en innovaties in hun bedrijfsvoering. Deze ondersteuning kan diverse vormen aannemen, zoals persoonlijke gesprekken, het delen van kennis, het ontwikkelen van verdienmodellen voor maatschappelijke diensten en het verstrekken van subsidies.
22
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
-
Datalab Go: Vitaal en Leefbaar buitengebied
Wij zien data als een logisch startpunt om op hoofdlijnen inzicht te krijgen in de ontwikkelingen van het landelijk gebied en de agrarische sector in de regio Achterhoek. Als we inzicht hebben in deze ontwikkelingen kunnen we dit gebruiken ter onderbouwing van beleid en instrumenten (bv. subsidieregelingen). Dit beleid en deze instrumenten willen we blijven monitoren en indien nodig bijstellen. Hierdoor wordt het ook mogelijk om inzicht te krijgen in de impact en effectiviteit van maatregelen op bedrijven in agrarische sector en het landelijk gebied. Vanuit de bestaande samenwerking is het wenselijk om aan de slag te gaan met Datalab Go.
23
Leefbaar en Vitaal Buitengebied Oost Gelre 2024
24