toelichting beleidskader participatie

Toelichting bij beleidskader participatie in Oost Gelre Dit document gaat in op het proces dat is gevolgd om te komen tot het beleidskader participatie in Oost Gelre.

1. Aanleiding Gemeente Oost Gelre werkt al vele jaren in allerlei vormen van participatie bij allerlei initiatieven en beleidsvorming. Zonder afgebakende kaders, criteria, randvoorwaarden en een uitleg over participatie. Gewoon, omdat we weten dat het resultaat beter wordt door er met elkaar over te denken, te beslissen en uit te voeren. Met de komst van de Omgevingswet krijgt participatie meer ruimte en wordt participatie op enkele punten verplicht gesteld. Zo is de gemeente verplicht om bij het opstellen van haar Omgevingsvisie en Omgevingsplan aan te geven: wie is betrokken en hoe is invulling gegeven aan participatie? De Omgevingswet geeft meer ruimte voor initiatieven, waardoor het betrekken van omwonenden nog belangrijker wordt. Hoe precies vorm moet worden gegeven aan participatie is niet vastgelegd in de wet. Het is daarom vooral de vraag 'hoe gaan we zorgvuldige participatie gezamenlijk realiseren? En welke uitgangspunten en richtlijnen gebruiken we hiervoor?

2 Proces en afwegingen Het beleidskader is in 2 fasen tot stand gekomen. • In fase 1 is ingegaan op de inzet van de uitgebreide procedure, het adviesrecht van de raad en de participatieverplichting. Deze fase was gericht op initiatieven die niet binnen het Omgevingsplan passen (huidige situatie: toepassing van de Verklaring van geen bedenkingen). Hierover is onder andere met een initiatiefnemer en adviseur van initiatiefnemers gesproken. De fase is afgesloten met een themabijeenkomst voor de raad op 17 juni 2021. • In fase 2 is breder gekeken naar de uitgangspunten voor participatie in Oost Gelre, bij initiatieven met een kleine tot zeer grote impact op de fysieke leefomgeving. Bijlage 1 laat de lijst van respondenten zien die in beide fases zijn gesproken. Ook is gebruik gemaakt van informatie over de Omgevingswet van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de website 'aandeslagmetdeomgevingswet.nl'.

Adviesrecht, uitgebreide procedure en participatieverplichting In de themabijeenkomst op 17 juni 2021 is de raad aan de hand van een casus meegenomen in de afwegingen rond het adviesrecht, de uitgebreide procedure en de participatieverplichting. De volgende richtingen zijn in deze bijeenkomst en voorbereidende gesprekken naar voren gekomen: • De meningen over een lange of korte lijst voor inzet adviesrecht1 zijn wisselend. − Een lange lijst geeft meer duidelijkheid en kaders. Dit is vooral prettig in de periode waarin de Omgevingsvisie nog niet is vastgesteld. − Een korte lijst zorgt voor minder vergaderen, loslaten en vertrouwen. Dit past beter bij de geest van de Omgevingswet. Heldere kaders zijn dus nodig, om vertrouwen te kunnen geven aan het college.

1

Zie ook: https://vng.nl/sites/default/files/publicaties/2017/20170926-rol-gemeenteraad-bij-afwijken-omgevingsplan.pdf voor meer info over het adviesrecht van de raad.

Toelichting bij beleidskader participatie 04/10/2021

1 van 5

•

•

Het college van B&W kiest of de uitgebreide procedure2 toegepast moet worden. De raad kan aangeven welke gevolgen binnen de gemeente Oost Gelre als 'aanzienlijke gevolgen voor de fysieke leefomgeving' worden gezien. Ook kan de raad aangeven voor welke gevallen verwacht kan worden dat belanghebbenden bedenkingen hebben bij een plan. Het merendeel van de raad zegt zorgvuldigheid belangrijker te vinden dan snelheid van de initiatiefnemer. De gemeenteraad kan in een algemeen besluit gevallen aanwijzen waarbij participatie verplicht is. In de themabijeenkomst zeiden de meeste aanwezige raadsleden de voorkeur te hebben voor het aanwijzen van bepaalde categorieën waarvoor participatie verplicht wordt gesteld. De afweging daarbij is dat het belangrijk is om het verplichten van participatie zorgvuldig af te wegen. Andere raadsleden zeggen liever altijd of zo vaak mogelijk participatie te verplichten. Het ging in de themabijeenkomst namelijk om buitenplanse omgevingsplanactiviteiten, waarbij vaak veel belangen spelen. Raadsleden willen deze belanghebbenden serieus nemen en tevens gedoe achteraf voorkomen.

KplusV adviseerde om het adviesrecht, de uitgebreide procedure én de participatieverplichting te laten gelden voor de gevallen waarvoor in de huidige situatie de verklaring van geen bedenkingen geldt. Ook is het advies om de lijst zo snel mogelijk vast te stellen. Door gebruik te maken van een ontwikkelmodel en bewust te leren en evalueren kunnen kaders en rollen verder uitgewerkt worden. Dat kan uiteindelijk leiden tot een kortere lijst. De uitwerking van de lijst is in de ambtelijke organisatie verder opgepakt. In de bijeenkomst van de raadswerkgroep op 16 september 2021 is de raadwerkgroep bijgepraat over de stand van zaken. Vanuit college en ambtelijke organisatie is het voorstel gedaan om de mogelijkheid tot participatieverplichting in eerste instantie niet in te zetten. Afwegingen daarbij zijn: • Aansluitend bij de Omgevingswet en insteek van Oost Gelre: de initiatiefnemer moet eigen verantwoordelijkheid nemen om vanuit goed naoberschap te handelen. De initiatiefnemer zorgt dat alle belangen goed zijn gehoord en meegewogen in het voorstel. Dit geldt voor alle gevallen, dus zowel met een kleine en grote impact op de fysieke leefomgeving. • Iedere aanvullende verplichting lokt reactie uit: onderscheid binnen gevallen met grote impact kan tot gevolg hebben dat er vrijblijvender wordt omgegaan met participatie in gevallen net onder de grens.

Participatie is zinvol als de initiatiefnemer het zelf zinvol maakt, het moet geen vinkje op het formulier worden. • Het instrumentarium in de fase van behandeling tot beslissing is sterk genoeg. Als de uitgebreide procedure geldt, kan een belanghebbende altijd zienswijzen over het ontwerpbesluit indienen en na besluit een beroep indienen. • Na bijvoorbeeld twee jaar, evalueert de gemeente deze keuze en kan het de keuze bijstellen.

Uitgangspunten voor participatie In de gesprekken en sessies in beide fase is gesproken over de uitgangspunten voor participatie. Onderstaande uitspraken en richtingen die hierin zijn opgehaald zijn meegenomen in het beleidskader participatie in Oost Gelre. Overkoepelend komt de behoefte aan kaders steeds terug.

2

Zie ook https://www.infomil.nl/onderwerpen/ruimte/ruimtelijke/wet-algemene/procedure/overzicht/ voor meer info over de uitgebreide procedure.

Toelichting bij beleidskader participatie 04/10/2021

2 van 5

Initiatiefnemers: De (adviseur van) initiatiefnemers geven aan dat het van belang is om vooraf spelregels helder te hebben: hoe ver moet je kijken als het om het betrekken van bewoners gaat (aantal meter etc.)? Wat wordt verwacht van de conclusies (je kan niet alle bezwaren oplossen)? Het is prettig als de gemeente een rol neemt in het faciliteren van de initiatiefnemer in het proces van participatie. De betrokken ambtenaar kan dan ook het proces terugkoppelen in de raad. Op inhoud is het goed als de initiatiefnemer aan zet is. Het moet duidelijk zijn dat er nog geen inhoudelijk standpunt vanuit de gemeente is ingenomen. De gemeente is ook geen adviesbureau. Ambtelijke organisatie: In de ambtelijke organisatie wordt aangegeven dat initiatiefnemers zoveel mogelijk gefaciliteerd moeten worden om zelf participatie te organiseren. De verantwoordelijkheid ligt bij de initiatiefnemer. Als gemeente moet je niet op de stoel van de initiatiefnemer gaan zitten en ruimte laten voor het zelf maken van keuzes binnen alle mogelijkheden van participatie. Daarbij is het wel belangrijk om een concreter handvat te geven tussen ‘passende’ participatie bij kleine inpassingen en participatie bij grote ingrijpende voorstellen. In de gevallen waar veel belangen spelen, laat de praktijk zien dat belanghebbenden aankloppen bij de gemeente, als ze niet in gesprek willen met de initiatiefnemer.

Dat kan je als gemeente niet negeren. Raadsleden: In de themabijeenkomst op 17 juni gaf het grootste deel van de raadsleden aan dat zij op de hoogte gehouden willen worden, wanneer er iets wijzigt t.a.v. voorwaarden en doelen van een initiatief. Slechts enkele raadsleden noemden dat de initiatiefnemer hierbij aan zet is. Indien er zich op het laatste moment ontwikkelingen voordoen, zeggen de meeste raadsleden dat zij het participatieproces willen respecteren en dus niet zomaar nieuwe ideeën –ook al dragen deze bij – willen toelaten.

Toelichting bij beleidskader participatie 04/10/2021

3 van 5

College van B&W: Participatie is een middel om tot een doel te komen. Daarom is het van belang om het simpel te houden. Afhankelijk van de impact die een initiatief heeft, is goede afbakening van belang. Als gemeente geven we handreikingen mee, maar schrijven we niet voor hoe initiatiefnemers het moeten doen of welk niveau zij moeten kiezen. De gemeente vindt het wel belangrijk om verder te kijken dan de groep 'usual suspects'.

Vervolg De opgehaalde inzichten zijn vertaald naar het beleidskader participatie bij initiatieven en een handreiking voor initiatiefnemers. Dit kader is opgesteld, wetende dat ontwikkelingen in de wet, de maatschappij en het leren niet stilstaan. Dit beleidskader is dan ook geen afronding maar een voortdurend proces. Na vaststelling van dit beleidskader adviseren wij om dit lerende proces door te trekken. Blijvend ervaringen delen en lessen wegen, om de nieuwste inzichten en wetswijzigingen weer op te nemen in nieuw beleid en instrumenten. In een andere gemeente wordt dit bijvoorbeeld gedaan door een expertiseteam participatie. Zij hebben als taak om te zorgen voor kwaliteitsbewaking, advies, monitoring en kennisdeling binnen de organisatie.

Toelichting bij beleidskader participatie 04/10/2021

4 van 5

Bijlage 1 Respondenten Respondent

Soort gesprek

Initiatiefnemer Adviseur van meerdere initiatiefnemers

Eén-op-één gesprek Eén-op-één gesprek

Gemeentesecretaris Jeroen Heerkens + wethouder Marieke Frank

2 gesprekken

College Voorzitter raadswerkgroep Griffier John Vinke Raadswerkgroep

Groepsgesprek 2 gesprekken

Raad Twee medewerkers afdeling Omgeving Regisseur kleine kernen Medewerker opstellen Omgevingsvisie en medewerker opstellen Omgevingsplan, projectleider Omgevingswet.

Bijeenkomst raadswerkgroep + procesupdate Themabijeenkomst Gesprek Eén-op-één gesprek Gesprek

Twee medewerkers afdeling omgeving, medewerker sociaal Gesprek domein, regisseur kleine kernen, projectleider Omgevingswet, programmamanager Omgevingswet. Medewerker opstellen Omgevingsvisie en medewerker opstellen Omgevingsplan, medewerker afdeling omgeving, regisseur kleine kernen, projectleider Omgevingswet, programmamanager Omgevingswet.

Toelichting bij beleidskader participatie 04/10/2021

Werksessie aanscherpen principes

5 van 5