rv tussenvoorziening statushouders kievitstraat

Raadsvoorstel Agendapunt Titel Fase Portefeuillehouder B&W-besluit

: : : : :

10a Regionale tussenvoorziening statushouders Kievitstraat 75 Lichtenvoorde Uitvoering (rood) Wethouder Porskamp 14 oktober 2022

Inleiding De gemeente Oost Gelre wil per 1-11-2022 gebruik maken van het leegstaande pand van Careaz aan de Kievitstraat 75 in Lichtenvoorde voor de versnelde opvang van statushouders die aan de gemeente zijn gekoppeld. Door de opvang te versnellen kan de gemeente een bijdrage leveren aan het ontlasten van de asielketen in Nederland, die verstopt is geraakt. Om versnelde opvang van statushouders te realiseren kan er gebruik worden gemaakt van twee regelingen die de overheid heeft opgetuigd: 1. De handreiking regionale tussenvoorziening (HRT) Binnen de HRT kan aanspraak worden gemaakt op een vergoeding door de overheid, van ongebruikelijke kosten die er komen kijken bij het realiseren van een regionale tussenvoorziening. Tot nu toe heeft de overheid nog geen akkoord gegeven op de aanvraag voor deze vergoeding. De gemeente is hierover in gesprek met het ministerie van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties maar toekenning is onzeker. 2. De hotel- en accommodatie regeling (HAR). De HAR bestaat uit een eenmalig bedrag per geplaatste statushouder aan de gemeente die de statushouder huisvest, voor woon- en begeleidingskosten en een leefgeldregeling van zes maanden voor de statushouder. Deze regeling wordt uitgevoerd door het COA. Het ministerie van J&V heeft toegezegd dat de gemeente van deze regeling gebruik kan maken.

De gemeente Oost Gelre wil bij de realisatie van de regionale tussenvoorziening samenwerken met een aantal gemeenten in de (Oost) Achterhoek. Zij kunnen de aan hen gekoppelde statushouders ook huisvesten in de tussenvoorziening. Hierdoor kunnen er meer statushouders worden geplaatst en wordt exploitatie van de tussenvoorziening beter haalbaar. De financiering van de tussenvoorziening kan (nog) niet geheel bekostigd worden uit bovenstaande regelingen. Er is een tekort van € 324.500 omdat de gelden die beschikbaar zijn vanuit de HRT regeling nog niet toegezegd zijn. Bij de berekening in dit voorstel is er uitgegaan van de opvang van 74 statushouders (Het aantal statushouders dat versneld opgevangen kan worden in de tussenvoorziening is gelijk aan het aantal statushouders dat tot 1-9-2023, als de huur van het pand aan de Kievitstraat afloopt, een woning toegewezen kan krijgen).

Mogelijke beleidskeuzes 1. De regionale tussenvoorziening realiseren aan de Kievitstraat 75, ongeacht of de overheid alle kosten dekt. 2. De regionale tussenvoorziening aan de Kievitstraat 75 niet realiseren omdat er financiële onzekerheid is.

Voorstel 1. Een krediet van maximaal € 935.550 beschikbaar te stellen voor de realisatie van een regionale tussenvoorziening aan de Kievitstraat 75 te Lichtenvoorde, onder voorwaarde dat heldere afspraken worden gemaakt met het COA en gemeenten uit de regio, waarin de aan de gemeenten gekoppelde statushouders versneld kunnen worden opgevangen.

Beoogd effect Statushouders van de gemeente Oost Gelre en andere gemeenten uit de regio, worden versneld opgevangen. Hierdoor stromen zij sneller uit het AZC, waardoor daar meer ruimte komt voor opvang van asielzoekers. De gemeente levert hiermee een bijdrage aan de oplossing voor de asielcrisis in Nederland. Daarbij kunnen statushouders sneller met hun inburgering en integratie starten en hoeven zij minder lang af te wachten in het AZC. Argumenten 1.1. Er is een crisis op het gebied van de vluchtelingenopvang in Nederland. Om verschillende redenen is de druk op de asielzoekerscentra (AZC) de afgelopen maanden gestegen. Op dit moment is de situatie zo erg dat de opvang in ter Apel niet voldoet aan de internationale normen. De AZC’s zitten vol, waardoor nieuwe asielzoekers niet geplaatst kunnen worden. Voor de statushouders die in de AZC’s verblijven is te weinig woonruimte in gemeenten beschikbaar waardoor zij plaatsen voor de asielzoekers bezet houden. Door de realisatie van de regionale tussenvoorziening kunnen de aan de gemeenten gekoppelde statushouders versneld uitstromen. 1.2. Door een tussenvoorziening te realiseren, komt de gemeente tegemoet aan de oproep van het Rijk om te voorzien in versnelde uitstroom van statushouders. Door een regionale tussenvoorziening te realiseren wordt de uitstroom van statushouders uit de AZC’s versneld.

Daarmee ontstaat er sneller ruimte in de AZC’s voor opvang van asielzoekers. Vanuit de regionale tussenvoorziening stromen de statushouders geleidelijk uit naar woningen die beschikbaar komen in de gemeenten. 1.3. We tonen hiermee ons maatschappelijke hart Door een tussenvoorziening te realiseren in het leegstaande pand van Careaz neemt Oost Gelre samen met Careaz zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid in de asielcrisis. 1.4. De gemeente is verplicht om statushouders te huisvesten. Het Rijk bepaalt elk halfjaar hoeveel statushouders gemeenten moeten huisvesten. Het COA koppelt statushouders aan gemeenten onder andere op basis van gebondenheid aan de regio. Bijvoorbeeld door de aanwezigheid van familie in de regio. Er wordt gekeken waar de beste kansen voor integratie en participatie voor de statushouder liggen. Zoals eerder genoemd verloopt de plaatsing van statushouders in de gemeenten echter te langzaam. Dat komt voornamelijk door een tekort aan beschikbare woningen. 1.5. De locatie is beschikbaar en geschikt. Careaz heeft bij de gemeente aangegeven dat de locatie beschikbaar is voor de opvang van doelgroepen, tot uiterlijk 1 september 2023. De locatie is geschouwd en geschikt bevonden door de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG) voor de opvang van ontheemden. 1.6.

De gemeente werkt hierin nadrukkelijk samen met andere gemeenten in de Achterhoek, waarbij de gemeenten wederzijds kunnen profiteren van elkaars netwerken en gezamenlijk aan de lat staan voor het realiseren van huisvesting (voor statushouders). Verschillende gemeenten in de Oost Achterhoek hebben aangegeven gebruik te willen maken van de regionale tussenvoorziening. Hierdoor kunnen er meer statushouders worden opgevangen (en dus ook meer inkomsten vanuit de HAR) waardoor de exploitatie van de opvang bekostigd kan worden. Daarnaast kan Oost Gelre gebruik maken van de expertise en de infrastructuur van andere gemeenten op het gebied van nieuwkomers. En samenwerking versterkt de relatie tussen de gemeenten op het gebied van nieuwkomers, wat belangrijk is voor de toekomst waarin het huisvesten van statushouders nog meer een gezamenlijke opgave wordt. Kanttekeningen Er zijn verschillende aandachtspunten. Hieronder volgt een beschrijving van de belangrijksten: 1. Aandachtspunten met betrekking tot financiering a) Garantstelling onrendabele top Tot op heden is er door het ministerie van BZK geen toezegging gedaan over gelden vanuit de HRT regeling. Mocht deze niet worden toegekend, en dat risico is aanwezig, dan ontstaat er een tekort op de begroting van € 324.500.

2

b) Hotel- en Accommodatie Regeling COA o o

De HAR is een regeling die loopt tot 31-12-2022. Alle statushouders moeten dus voor die tijd ingestroomd zijn. Er wordt gewerkt aan een vervolg regeling op de HAR. Hoe die er uit gaat zien is nog niet bekend. Na zes maanden vervalt de leefgeldregeling en moet de gemeente een regeling treffen voor de statushouders die dan nog niet zijn uitgestroomd uit de tussenvoorziening.

c) Minder instroom statushouders dan noodzakelijk voor een sluitende businesscase Indien er onvoldoende instroom van statushouders is, ontstaat er een tekort op de begroting. De vergoeding van de HAR is immers per statushouder, niet per beschikbare woonunit. Het financiële risico varieert van € 0 tot € 612.720. 2. Aandachtspunten op het gebied van regionale samenwerking a) Er moeten goede en eenduidige afspraken komen met de samenwerkende gemeenten op de volgende gebieden: o Financiële afspraken Welke kosten betalen de plaatsende gemeenten? Wie betaalt eventuele extra kosten? Denk aan jeugdzorg, Wmo-zorg etc. Deze afspraken moeten op hele korte termijn gerealiseerd worden. Maar ook de vraag of deelnemende gemeenten bereid zijn om het mogelijke risico samen te dragen. o Uitstroom Alle statushouders moeten voor 1-9-2023 uitgestroomd zijn. Elke gemeente is verantwoordelijk voor de uitstroom van de aan haar gekoppelde statushouders. Als de gekoppelde gemeente dit niet realiseert staat de statushouder in Oost Gelre ingeschreven en moet er een oplossing worden gevonden. 3. Aandachtspunten op het gebied van openbare orde en veiligheid a) Een grote groep bewoners in één pand, die gebruik moeten maken van gezamenlijke voorzieningen, kan voor spanningen zorgen. Het is belangrijk hier aandacht voor te hebben en hier zorgvuldig mee om te gaan.

b) Een grote groep nieuwe inwoners op één plaats kan verandering geven in het straatbeeld en het gebruik van openbare voorzieningen. Inwoners moeten ondersteuning krijgen en ervaren in het vertrouwd raken met deze situatie. 4. Aandachtspunten op het gebied van (interne) bedrijfsvoering a) De realisatie van de tussenvoorziening doet een beroep op de inzet van medewerkers van de gemeente Oost Gelre en andere betrokkenen. De afgelopen tijd hebben zij zich ook voor diverse andere crisissen (Corona, Oekraïne) ingezet. Iedereen is zich bewust van de urgentie en wil zich inzetten voor de realisatie van de tussenvoorziening. Maar men geeft ook aan dat de maximale capaciteit al langere tijd is bereikt. Inzet van andere medewerkers is gewenst. b) Goede samenwerking met Careaz en zorgvuldige omgang met het pand dat aan de gemeente wordt toevertrouwd. 5. Overige aandachtspunten a) Er is een risico dat niet alle statushouders een andere woning hebben voor 1-9-2023.Daar moet dan een alternatief voor worden gerealiseerd. Dit brengt kosten met zich mee. b) Statushouders kunnen de vervolghuisvesting die hen wordt aangeboden weigeren. c) Er moet onderwijs geregeld worden voor de minderjarige statushouders. De scholen voor nieuwkomersonderwijs zitten vol.

Instroom in bestaande scholen is nog niet mogelijk, omdat nog niet duidelijk is waar statushouders gaan wonen na het verblijf in de regionale tussenvoorziening. De beste oplossing lijkt realisatie van onderwijs op de locatie. Maar door een tekort aan leerkrachten is het niet zeker of dit haalbaar is. d) Overschrijding van de budgetten door onvoorziene omstandigheden. Het in bijlage 1 opgenomen financieel overzicht is een schatting van de kosten. Het is mogelijk dat er door onvoorziene omstandigheden een overschrijding ontstaat.

3

Uitvoering Kosten De totale kosten van de realisatie van de regionale tussenvoorziening worden geschat op € 935.550 (Zie bijlage 1). Vanuit de overheid kan er aanspraak worden gemaakt op twee regelingen waarmee deze kosten gewaarborgd kunnen worden. Indien de rijksoverheid niet over de brug komt dienen wij, inclusief de deelnemende gemeenten, mogelijk uit financiële overwegingen de realisatie heroverwegen. Mits besloten wordt toch tot realisatie van de regionale tussenvoorziening te komen, dient dekking van de uitgaven ten laste te komen van de vrij besteedbare reserve. Als er minimaal 74 statushouders kunnen worden opgevangen en de overheid, naast de Har regeling, een garantstelling geeft voor de kosten volgens de HRT regeling, kan de voorziening kosten neutraal worden gerealiseerd. Vanuit het COA is aangegeven dat er zeker van de HAR gebruik gemaakt kan worden. Planning • Voor 1 november moet met de deelnemende gemeenten overeenstemming zijn op de wijze waarop zij deelnemen. Zie kanttekening 2a. • Voor 1 november moet er met het COA schriftelijke overeenstemming zijn over de wijze waarop instroom en financiering geregeld is. • Het streven is om in de eerste week van november de eerste statushouders te laten instromen. Instroom zal geleidelijk gebeuren maar wordt voor 31-12 gerealiseerd.

• De huurovereenkomst met Careaz gaat in op 1-11-2022 en moet voor die tijd getekend zijn. Communicatie Communicatie is een continu aandachtspunt bij de realisatie van de regionale tussenvoorziening. Bewoners van de omliggende straten worden goed geïnformeerd o.a. door het organiseren van informatiebijeenkomsten. Op 20 oktober is er een tweede informatiebijeenkomst. Hiervoor zijn de inwoners van de omliggende wijk eind september uitgenodigd. De overige inwoners van de gemeente worden geïnformeerd via de andere kanalen zoals persberichten en de ELNA en Groenlose gids. Op de website van de gemeente is een pagina aangemaakt met veel gestelde vragen. Als de voorziening operationeel is, zal er gedurende een aantal uren per week een coördinator aanwezig zijn waar buurtbewoners zich toe kunnen wenden als zij vragen hebben. Evaluatie Niet van toepassing.

Bijlagen Financieel overzicht

Een ontwerpbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan.

Het college van de gemeente Oost Gelre, secretaris,

burgemeester,

J. Heerkens

A. Bronsvoort

4

Bijlage 1

Financieel overzicht

Projectmanagement

Kosten € 100.000

Huisvestingskosten

€

555.500

Service en coördinatie

€

195.000

Subtotaal Onvoorzien 10% Totaal

€ € €

850.500 85.050 935.550

Baten

HAR regeling 74 statushouders Handreiking regionale tussenvoorziening

€ €

612.720 324.500

Resultaat

€

1.670

5