rv programmabegroting 2026-2029

Raadsvoorstel Agendapunt Fase in de beleidscyclus Onderwerp Portefeuillehouder Datum B&W-besluit

: : : :

5 Oriëntatie (groen) Programmabegroting 2026-2029 Wethouder Schutten 7 oktober 2025

Doel Beleidsvoornemens en de financiële uitwerking voor 2026 aan te geven. Aanleiding De Programmabegroting 2026-2029 is het document waarin de beleidsvoornemens voor 2026 nader uitgewerkt worden met een financiële vertaling daarvan. Die programmabegroting 2026-2029 is een uitwerking van de kadernota 2026. Voorstel aan de raad 1. De voorstellen van nieuw beleid 2026-2029 vaststellen. 2. De Programmabegroting 2026 en de Meerjarenramingen 2027-2029 vaststellen 3. De bestemmingsreserve ‘resultaat 2026/2027’ in stand te houden tot 2030 en te hernoemen naar ‘verwachte toekomstige negatieve resultaten’ Kader Artikel 189 en 190 van de Gemeentewet Financiële verordening Uitvoering geven aan het coalitieprogramma en college-uitvoeringsprogramma Uitvoering geven aan beleidsnotitie Mens & Samenleving Uitvoering geven aan Omgevingsvisie Argumenten 1.1. en 2.1. Hiermee worden de beleids- en financiële kaders vastgesteld voor het jaar 2026. In het coalitieprogramma heeft u de kaders aangegeven voor de uitgangspunten van beleid. In mei is de kadernota 2026 vastgesteld. Hierin werden de financiële uitgangspunten vastgesteld. De Programmabegroting 2026 geeft een nadere invulling aan deze beleidskaders en de financiële vertaling daarvan. Met de voorstellen voor nieuw beleid geeft u aan welke nieuwe activiteiten de komende jaren worden uitgevoerd. 2.2.

De programmabegroting 2026 ligt in lijn met het begrotingsadvies van de VNG en provincie. De VNG en de provincie adviseren beide om de jaren 2026 en 2027 sluitend te maken. Met de programmabegroting die voorligt, voldoet de gemeente aan dit advies. Hiermee wordt ook een duidelijk signaal afgegeven richting het Rijk, dat het steeds moeilijker wordt om de begroting structureel sluitend te krijgen, zonder te moeten bezuinigen. 3.1. De bestemmingsreserve kan tekorten in de jaren 2028 en verder opvangen. De bestemmingsreserve van €1.000.000 is bij de jaarrekening 2024 gevormd, om tekorten in de jaren 2026 en 2027 op te kunnen vangen. Het jaar 2026 werd ook wel het ‘ravijnjaar’ genoemd. De voorjaarsnota van het rijk en de uitwerking daarvan in de meicirculaire, laat een ander meerjarig beeld zien. Het ravijnjaar is verschoven van 2026 naar 2028. Het is het verstandig om de gevormde bestemmingsreserve in stand te houden om tekorten voor de jaren 2028 en verder op te kunnen vangen. De komende jaren blijven er nog steeds diverse onzekerheden over de hoogte van het gemeentefonds. Door het aanhouden van de

RAADSVOORSTEL 43431-2025

bestemmingsreserve, houdt de gemeente een financiële buffer om eventuele tekorten in de komende jaren op te kunnen vangen. Kanttekeningen 2.1. De programmabegroting 2026-2029 laat financieel een ander beeld zien dan de kadernota 2026. De programmabegroting is opgesteld op basis van de meicirculaire 2025. Dit wordt tevens door de provincie gehanteerd als uitgangspunt om gemeenten te vergelijken. Met het opstellen van de kadernota 2026 was meicirculaire nog niet bekent. De meicirculaire 2025 valt positief uit voor de jaren 2026 en 2027, maar laat een negatief beeld zien voor de jaren 2028 en verder. Het ‘ravijnjaar’ is daarmee verschoven van 2026 naar 2028. 2.2. Een alternatief beeld kan geschetst worden door het opnemen van een stelpost. De programmabegroting laat geen structureel sluitend beeld zien op dit moment. Dit heeft voornamelijk te maken met de kortingen die in de algemene uitkering zijn verwerkt. In de meicirculaire zijn de effecten van de voorjaarsnota verwerkt. Door de verschuiving van de bezuinigingen door het rijk op het gebied van het sociaal domein van 2026 naar 2028 wordt het probleem doorgeschoven naar de toekomst. Het rijk neemt hierbij een voorschot op de hervormingsagenda jeugd. Hierbij worden door het rijk maatregelen opgenomen, die nog moeten worden uitgewerkt.

Deze maatregelen moeten leiden tot een verlaging van de uitgaven met betrekking tot de hervormingsagenda. Mochten de maatregelen niet worden gerealiseerd, kan de verlaging van de algemene uitkering in principe ook niet worden doorgevoerd. Ervan uitgaande dat de maatregelen effect hebben, hebben wij hiervoor als alternatief een stelpost opgenomen van € 250.000 voor de jaren 2028 en 2029. Dit brengt een zeker risico met zich mee want we zijn ons ervan bewust dat een echte transformatie een proces is dat vaak vele jaren duurt voordat de (financiële) effecten merkbaar zijn. Er zijn meerdere factoren die meespelen en buiten de macht van de gemeente liggen. Onder financiële aspecten wordt dit alternatief financieel in beeld gebracht. De VNG en het Rijk hebben afspraken gemaakt over jeugdzorg. De commissie van deskundigen (Van Ark) zal in het eerste kwartaal van 2027 een zwaarwegend maatgevend advies uitbrengen over de uitvoering van de afspraken tussen Rijk en VNG mede vanwege het incidentele karakter van toevoegingen aan het gemeentefonds tot en met 2027. Besluitvorming over dit rapport loopt mee met de voorjaarsbesluitvorming in 2027 van het rijk. De VNG blijft zich inzetten voor goede afspraken voor de periode vanaf 2028. 2.3 Op korte termijn zien we ontwikkelingen die onzekerheden geven. Op korte termijn zien we ontwikkelingen die onzekerheden geven.

De ontwikkelingen betreffen onder andere: - Stijging van tarieven, in het bijzonder in het sociaal domein; - De bestuurlijke opdracht die er ligt voor een weerbare samenleving en de daaruit voortvloeiende kosten; - De tweede kamer verkiezingen, het nieuwe kabinet en het regeerakkoord; - In hoeverre we door het rijk worden gecompenseerd voor kostenstijgingen en nieuwe beleidsinitiatieven. Dit vraagt van ons continue aandacht en flexibiliteit om adequaat te kunnen inspringen op gewijzigde omstandigheden. Participatie n.v.t. Uitvoering Juridische aspecten n.v.t. Financiële aspecten Op basis van de Programmabegroting 2026-2029, voorstellen van nieuw beleid en het dekkingsplan ontstaat het volgende financiële beeld voor het jaar 2026:

RAADSVOORSTEL 43431-2025

2

Financieel resultaat bestaand beleid programmabegroting 2026

€ 408.000

Inflatoire verhoging ozb en leges

€ 175.000

BTW compensatiefonds

€ 400.000

Structureel resultaat bestaand beleid

€ 983.000

Voorstellen van nieuw beleid 2026

€ -852.000

Subtotaal

€ 131.000

Structureel dekkingsplan 2026

€0

Voordelig begrotingsresultaat 2026

€ 131.000

Ten opzichte van de kadernota is het financieel rooskleuriger voor de jaren 2026 en 2027. Dit wordt veroorzaakt door de gunstige bijstelling van het gemeentefonds voor 2026 in de meicirculaire 2025. Echter vanaf 2028 zijn er nog steeds diverse onzekerheden over de hoogte van het gemeentefonds. Dit leidt ertoe dat het begrotingsresultaat voor 2028 en 2029 negatief is op basis van huidige gegevens. In onderstaande tabel wordt het meerjarig perspectief weergegeven. 2026

2027

2028

2029

408

983

1.241

747

-17

-1.419

872

145 30

145 30

750 145 30

145 30

subtotaal Netto budgettaire last nieuw beleid Cumulatief dekkingsplan

983 -852 0

1.241 -1.182 0

747 -1.462 0

1.794 -1.995 0

Begrotingsresultaat

131

59

-715

-201

Begrotingsuitkomst lopend jaar jaarlijkse autonome ontwikkelingen uitgaven correctie incidentele lasten

100

jaarlijkse autonome ontwikkelingen inkomsten algemene uitkering uit het gemeentefonds algemene uitkering - btw compensatiefonds eigen bijdrage jeugd en wmo trendmatige verhoging OZB trendmatige verhoging leges

400

Alternatief beeld Door het in beeld brengen van een stelpost vanuit de hervormingsagenda jeugd van € 250.000 in 2028, geeft dit het volgende beeld: 2026 2027 2028 2029 Begrotingsresultaat 131 59 -715 -201 stelpost hervormingsagenda 250 Alternatief begrotingsresultaat

131

59

-465

49

Het beeld hierbij is dat de meerjarenraming ook in 2029 een positief saldo heeft. Hierdoor zijn niet alleen de eerste twee jaren sluitend, maar ook het laatste jaar van deze meerjarenraming.

RAADSVOORSTEL 43431-2025

3

Bestemmingsreserve verwachte negatieve resultaten 2026 en 2027 Bij de vaststelling van de jaarrekening 2024 is een deel van het positief resultaat bestemt in een bestemmingsreserve om te korten in 2026 en 2027 op te vangen. Deze bestemmingsreserve wordt niet ingezet bij het opstellen van deze programmabegroting. Gezien de financiële ontwikkelingen, is het aan te bevelen om de reserve in stand te houden voor eventuele verwachte negatieve resultaten voor 2028 en verder. Nieuw beleid Het nieuw beleid is tevens opgenomen in het “iets te kiezen model”. De tabbladen P1 Kadernota t/m P4 Kadernota betreft het nieuw beleid dat is opgenomen in de kadernota 2026 en de programmabegroting 2025-2028. De tabbladen (P1 nieuw t/m P4 nieuw) betreft nieuw beleid dat nog niet was opgenomen in eerdere planning & control documenten. Personele aspecten N.v.t. Communicatie Nadat de raad heeft ingestemd met de Programmabegroting 2026-2029 wordt deze gepubliceerd op gemeentelijke website. Planning Na vaststelling van de Programmabegroting 2026-2029 op 11 november 2025 moet deze voor 15 november 2025 worden verzonden aan Gedeputeerde Staten. Dit is een voorwaarde voor de gemeente om voor repressief toezicht in aanmerking te kunnen komen. Evaluatie Met de bestuursrapportage leggen wij tussentijds verantwoording af over de invulling van de voorgenomen beleidsvoornemens.

Bij de jaarrekening 2026 wordt definitieve verantwoording afgelegd voor het jaar 2026. Bijlage(n) Omschrijving 1 Programmabegroting 2026-2029 2 Iets te kiezen model 2026 - 2029 Aanbiedingsbrief programmabegroting 20263 2029

Openbaar Ja Ja

Toelichting

Ja

Wij bieden u hierbij een ontwerpbesluit ter vaststelling aan. Het college van de gemeente Oost Gelre, secretaris,

burgemeester,

J.J.L. Heerkens

A.H. Bronsvoort

RAADSVOORSTEL 43431-2025

4