rv kerkenvisie

Raadsvoorstel Agendapunt Titel Fase Portefeuillehouder B&W-besluit

: : : : :

14 Kerkenvisie Oost Achterhoek Ontwikkeling (blauw) Wethouder Frank 30 november 2021

Inleiding In lijn met het Erfgoedbeleid 2017-2020 hebben de gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk gezamenlijk gekeken naar het opstellen van een Kerkenvisie voor de Oost Achterhoek. De afzonderlijke gemeenten hebben voor het opstellen van deze visie een bijdrage bij het Rijk aangevraagd en verkregen. De visie is opgebouwd uit verschillende onderdelen. Samen met bureau Coup hebben we gesprekken gevoerd met eigenaren en/of gebruikers van religieuze gebouwen. Hierin is besproken hoe het gaat met de kerkelijke gemeenschap en het gebouw, of wat erbij komt kijken om in een herbestemd kerkgebouw te wonen of te werken. Doel van de gesprekken was om kennis te maken en elkaar te kunnen vinden als er ontwikkelingen zijn. Daarnaast zijn de religieuze gebouwen beschreven en gewaardeerd door medewerkers van het Monumentenadviesbureau uit Nijmegen. Op basis van hun bevindingen is er per gebouw een Kerkenpaspoort opgesteld; een overzichtelijk document dat een goed beeld geeft van het betreffende bouwwerk en haar waarden. In opdracht van de provincie Gelderland heeft de TU Delft een Kansenkaart voor kerken opgesteld voor de gemeente Aalten Winterswijk en Oost Gelre opgesteld. Dit als onderdeel van het Gelderse project Karakteristiek Duurzaam Erfgoed (KaDEr). Het document geeft aan welke stappen doorlopen kunnen worden bij het bepalen van het toekomstig gebruik van een kerkgebouw.

Ook biedt het inspiratie voor mogelijke herbestemmingen van kerkgebouwen, gebaseerd op aansprekende voorbeelden elders. Het onderzoek heeft autonoom plaatsgevonden door de TU Delft, zonder bijvoorbeeld rekening te houden met bestemmingsplanregels of andere (beperkende) kaders en ook zonder raadpleging van de eigenaar over de voorbeelden die in het rapport opgenomen zijn. Wij beschouwen de Kansenkaart voor kerken dan ook als een inspiratiedocument, waarbij de door de TU Delft gebruikte methode ook door andere partijen kan worden ingezet voor het uitstippelen van een nieuwe toekomst voor een kerkgebouw. De Kerkenvisie Oost Achterhoek wordt ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraden van de gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk.

Mogelijke beleidskeuzes 1. De Kerkenvisie vaststellen. 2. De Kerkenvisie niet vaststellen.

Voorstel 1. De Kerkenvisie Oost Achterhoek vast te stellen.

Beoogd effect Bewustwording van de opgaaf om ons religieus erfgoed een goede toekomst te geven.

RAADSVOORSTEL 68846-2021

Argumenten 1.1. De Kerkenvisie heeft geleid tot (nadere) kennismaking met eigenaren en gebruikers religieuze gebouwen. In het kader van de Kerkenvisie Oost Achterhoek is uitgebreid kennis gemaakt met de eigenaren/gebruikers van de religieuze gebouwen in de gemeente. Er is gesproken over hoe het gaat met de kerkgemeenschap en met het kerkgebouw. Wat gaat er goed, waarover zijn er zorgen en waarbij kan men ondersteuning gebruiken, is aan de orde geweest in de gesprekken. Of, in geval van een herbestemming, hoe bevalt het om te wonen of te werken in een herbestemd kerkgebouw en wat kom je daarbij zoals tegen? Daaruit valt weer lering te trekken voor andere herbestemmingstrajecten. Van de gesprekken is een verslag opgesteld. De gespreksverslagen maken onderdeel uit van de Kerkenvisie. 1.2. De Kerkenvisie helpt te anticiperen op komende veranderingen. Kerkgebouwen zijn dragers van betekenis en zingeving op verschillende niveaus en voor verschillende partijen, religieus en profaan, individueel en collectief. Een belangrijk deel van de kerken heeft te maken met teruglopende bezoekersaantallen, andere geloofsgemeenschappen zijn juist groeiende. Een kerkenvisie stelt eigenaren, overheden en betrokkenen in staat te anticiperen op de komende veranderingen ten aanzien van functie, gebruik en eigendom van de kerkgebouwen. 1.3.

De Kerkenvisie brengt waarden van de religieuze gebouwen in beeld. Binnen de Kerkenvisie zijn de religieuze gebouwen in de Oost Achterhoek in beeld gebracht, onderzocht en gewaardeerd. Deze informatie is verwerkt in een zogeheten Kerkenpaspoort. Wanneer er zich een ontwikkeling voordoet bij een kerkgebouw, geeft het Kerkenpaspoort inzicht in wat aandacht moet krijgen bij dit specifieke kerkgebouw. Wat is de status van het gebouw, welke elementen zijn erg bijzonder en moeten behouden blijven? Of is het gebouw juist niet cultuurhistorisch waardevol en kan het ook plaatsmaken voor iets anders? De Kerkenpaspoorten te samen geven een goed beeld van het religieus erfgoed in onze gemeente en in de Oost Achterhoek. 1.4. De opdeknotitie verbindt de verschillende onderdelen van de Kerkenvisie. Om de verschillende onderdelen van de Kerkenvisie met elkaar te verbinden hebben we een opdeknotitie opgesteld. De opdeknotitie gaat in op het proces dat we met elkaar doorlopen hebben, wat de uitkomsten daarvan waren, welke verdiepingsvragen er naar boven kwamen en welke aanbevelingen er zijn voor de toekomst. Ook bevat de opdeknotitie stappenplannen voor de herbestemming van kerkgebouwen.

Kanttekeningen 1.1. Als gevolg van de coronacrisis heeft het participatietraject met een aantal kerken nog niet plaats kunnen vinden. Het was de bedoeling om binnen het project 'Kansenkaart voor kerken' met een aantal kerken een participatietraject te doorlopen. Mede vanwege de coronamaatregelen heeft dit traject nog niet plaatsgevonden. Ook moet het traject, wat tijdstip betreft, net passen binnen het proces dat een kerkgenootschap doorloopt, wanneer het een nieuwe functie zoekt voor een kerk. Wij hopen dat het in de nabije toekomst lukt, om bij een of meerdere kerken in de Oost Achterhoek een participatietraject te doorlopen, op basis van de inzichten als geschetst door de TU Delft. De diverse gesprekken met parochiebesturen hebben al wel geleid tot een aantal actieve (voorbereidende) onderzoeken naar haalbaarheidsstudies.

Uitvoering Kosten Het voorstel is om concrete herbestemmingsvraagstukken zoveel mogelijk binnen reguliere processen en werkvelden te laten vallen na vaststelling van de Kerkenvisie. Planning De Kerkenvisie Oost Achterhoek wordt ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraden van de gemeenten Aalten, Winterswijk en Oost Gelre in respectievelijk december 2021, januari 2021 en februari 2022.

RAADSVOORSTEL 68846-2021

2

Op 1 januari 2026, of zoveel eerder als er een goede andere functie voor de kerken gevonden is, zullen er in de gemeente Oost Gelre (maar ook in Aalten en Winterswijk) kerken aan de dienst worden onttrokken. Om die reden blijven we in gesprek met de eigenaren of gebruikers van religieuze gebouwen. Ook zullen we een lokale inspiratiebijeenkomst organiseren. Dit om eigenaren te inspireren en te ondersteunen. Communicatie - De Kerkenpaspoorten en gespreksverslagen zijn ter commentaar aangeboden aan de betrokkenen. - Het onderwerp Kerkenvisie Oost Achterhoek is besproken tijdens de vergadering van de monumentencommissie. - Er wordt een toelichting gegeven op de Kerkenvisie tijdens de Erfgoedbijeenkomst Oost Achterhoek, die gepland is op 17 februari 2022. Evaluatie Onze kerkenvisie heeft landelijke aandacht gekregen doordat we onze aanpak hebben kunnen presenteren bij een speciaal programma opgesteld door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Ook hebben we onze aanpak gepresenteerd bij een, door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, georganiseerd webinar. Het blijft echter een proces waarbij we als samenwerkende gemeenten op het gebied van Erfgoed ons in blijven zetten voor het religieus erfgoed binnen onze gemeenten. En daarbij blijft het van belang om met de eigenaren in contact te blijven. Dit zullen we dan ook jaarlijks doen door bijeenkomsten te organiseren.

Bijlagen -

Opdeknotitie Kerkenvisie Oost Achterhoek Kerkenvisie bestaande uit de 12 gespreksverslagen en de 19 kerkenpaspoorten Kansenkaart voor kerken door de TU delft

Een ontwerpbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan.

Het college van de gemeente Oost Gelre, secretaris,

burgemeester,

J. Heerkens

A. Bronsvoort

RAADSVOORSTEL 68846-2021

3