rv kadernotitie nieuwkomers

Raadsvoorstel Agendapunt Fase in de beleidscyclus Onderwerp Portefeuillehouder Datum B&W-besluit

: : : :

13 Oriëntatie (groen) Kadernotitie “Een thuis voor nieuwkomers in Oost Gelre” Wethouder Porskamp 13 augustus 2024

Doel In dit raadvoorstel leggen we u de kaders van Oost Gelre voor rondom opvang en huisvesting van nieuwkomers in Oost Gelre. Deze kaders hebben betrekking op de opvang van asielzoekers, Oekraïense ontheemden en het huisvesten van statushouders. In de notitie spreken we uit dat we onze maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen ten aanzien van de brede asielopgave. Ook zonder wettelijke plicht. De notitie beschrijft onze uitgangspunten en speerpunten ten aanzien van de brede opgave rondom nieuwkomers. Daarnaast geeft de notitie een afwegingskader bij hoe te komen tot locatiekeuzes rondom de huisvesting en opvang van nieuwkomers.

Aanleiding De huisvestingsopgave voor nieuwkomers is omvangrijk. De invulling hiervan voor Oekraïense ontheemden is op dit moment grotendeels gerealiseerd. Voor 1 november 2024 zal de gemeente moeten aangeven hoe zij de opgave voor asielzoekers gaat invullen. De afwegingen hiervoor zijn reeds gaande. Met de kadernotitie willen we met de gemeenteraad vaststellen hoe we als college, gemeenteraad en samenleving de opgaven rondom ‘Een thuis voor nieuwkomers in Oost Gelre’ uitwerken. Voorstel aan de raad 1. De kadernotitie “Een thuis voor nieuwkomers in Oost Gelre” vast te stellen. 2. Te bevestigen dat het college taken en bevoegdheden heeft op basis van o.a. de Spreidingswet en, waar nodig na mogelijke consultatie van de gemeenteraad, bevoegd is tot het aangaan van overeenkomsten op basis van de Gemeentewet. Kader Als gemeente hebben we vanuit verschillende wetten taken en verantwoordelijkheden rondom de huisvesting en opvang van nieuwkomers. In het coalitieprogramma heeft de gemeenteraad vastgesteld dat we hierbij de maatschappelijke opgave centraal stellen. Met deze kadernotitie werken we uit hoe we deze maatschappelijke opgave integraal en met oog op de langere termijn invullen. Huisvesting en opvang van nieuwkomers is een onderwerp dat tot veel maatschappelijk debat leidt.

De context is steeds veranderend, de opgave zelf verandert continu en een deel van de huidige oplossingen heeft een tijdelijk karakter. Hierin goed opereren vergt een wendbaar college dat kan opereren met voor alle partijen heldere raadskaders. Argumenten 1.1 (Her-)bevestiging van de maatschappelijke opgave en bijdrage van Oost Gelre rondom de huisvesting en opvang van nieuwkomers Als gemeente hebben we een verantwoordelijkheid in de maatschappelijke opgave rondom de huisvesting en opvang van nieuwkomers. Voor 1 november zullen we als gemeente nieuwe besluiten nemen over de opvang van asielzoekers. Met de kadernotitie willen we bevestigen hoe wij als gemeente omgaan met de maatschappelijke opgave en verantwoordelijkheid hierin. Daarbij is de vraag niet óf onze gemeente een bijdrage levert aan het opvangen van vluchtelingen uit Oekraïne, asielzoekers en statushouders. Wel waar, met wat en hoe we dit als gemeente gaan doen. De kadernotitie biedt meerjarig richting en focus ten aanzien van de maatschappelijke opgave. De notitie legt de focus op wonen, meedoen in de samenleving en beschikbaar en toegankelijk houden van basisvoorzieningen. De ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Met deze kaders houden we regie en wendbaarheid.

RAADSVOORSTEL 36522-2024

1.2 De kadernotitie gaat uit van samenwerking We werken in de uitvoering van onze kaders samen met de samenleving. Denk aan omwonenden, vrijwilligers, netwerkpartners. Maar ook onderwijs, huisartsen en verenigingen. Bij het opstellen van deze kadernotitie is voortgebouwd op de ervaringen opgedaan in de afgelopen jaren en input van de contacten die we hebben over de opgaven. 1.3 We werken vanuit een proces- en participatieaanpak die aansluit op de gevoeligheid en weerstand rondom een locatiekeuze Een besluit over een locatie is sterk gevoelig. Deze besluiten roepen veel vragen op rondom de impact van de nieuwkomers op de leefomgeving. De proces- en participatieaanpak rondom besluitvorming over een locatie sluit hierbij aan. 2.1 Duidelijkheid over de taakverdeling en bevoegdheden tussen gemeenteraad en college Een besluit over een locatie is sterk gevoelig. Daarom is het vooraf van belang dat de gemeenteraad en het college opereren vanuit een gedeeld beeld over de taakverdeling en bevoegdheden rondom deze besluiten. We gaan uit van de Spreidingswet. De Spreidingswet beschrijft bevoegdheden voor gemeenteraad en college. Het college is bevoegd en heeft als taak locaties aan te wijzen voor het opvangen van asielzoekers. De subregionale en regionale regietafels gaan uit van de taken en bevoegdheden zoals die belegd zijn in deze wet.

Het college werkt hierbij binnen de kaders vanuit de door de gemeenteraad vastgestelde kadernotitie. 2.2 Het sluiten van een intentie en/of bestuursovereenkomst met COA is een privaatrechtelijke aangelegenheid Onderdeel van het proces over de locatie van een asielzoekerscentrum is het sluiten van overeenkomsten met het COA. Dit is een privaatrechtelijke rechtshandeling waarvoor het college op basis van de Gemeentewet bevoegd is. Een azc kan ingrijpende gevolgen hebben voor de omgeving. Om die reden zal de gemeenteraad worden gevraagd wensen en bedenkingen te uiten als het gaat om de bestuurlijke afspraken. Kanttekeningen 1.1 De Spreidingswet staat ter discussie Het hoofdlijnenakkoord van de PVV, VVD, NSC en BBB schrijft dat de Spreidingswet wordt ingetrokken en er een verbod komt op voorrang van statushouders bij toewijzing van sociale huurwoningen. Het intrekken van een wet die controversieel is kan lang duren. Dit zal op korte termijn dan ook geen invloed hebben op de maatschappelijke opgave waar we als Nederland en gemeenten voor staan. 1.2 We gaan uit van toenemende en onzekere taakstellingen Het Rijk belegde de afgelopen jaren meer taken bij gemeenten. Het opvangen van Oekraïense ontheemden en de Spreidingswet zijn daar voorbeelden van. Een taak die al langer bij gemeenten ligt is het huisvesten en inburgeren van statushouders.

De taakstellingen voor asiel voor gemeenten stelt het Rijk voortdurend bij naar boven op basis van de instroom, de situatie bij de aanmeldlocaties en de stokkende doorstroom van statushouders uit de centra. We houden er rekening mee dat onze maatschappelijke opgave groter kan worden dan nu voorzien. De meerjarenprognoses gaat uit van een toenemende asielinstroom en een toenemende instroom van Oekraïense ontheemden. 1.3 Wij gaan uit van bestuurlijke afspraken en wettelijke taakstellingen Wij hebben bestuurlijke afspraken gemaakt in regionaal en provinciaal verband. Hiervoor verwijzen we u naar de bijlagen: Spreidingswet Gelderse lijn. In samenhang met de Spreidingswet is de planning rondom de opgave van de gemeentelijke bijdrage aan opvang als volgt: • Op 4 juli heeft de Regio Achterhoek aan de gemeente doorgegeven hoeveel opvangplekken zij regionaal gaat bijdragen. In deze globale planning heeft Oost Gelre aangegeven per 1 juli 2025 totaal 141 plekken te realiseren en vanaf eind 2026 dit uit te breiden naar in totaal 200 plekken. • De provincie gaat er vanuit dag gemeenten tussen 4 juli en 1 september hun besluitvorming ten aanzien van de realisatie van die opvangplekken voorbereiden. • Uiterlijk 1 september 2024 dient het concept regionaalplan gereed te zijn. Vanaf 1 september bereidt de provincie het provinciaal plan voor.

• Op 1 november 2024 dient de Commissaris van de Koning het provinciale plan in bij het ministerie.

RAADSVOORSTEL 36522-2024

2

Wij hebben de provincie geïnformeerd met het COA in overleg te zijn over een locatie voor tijdelijke opvang en/of voor langdurige opvang. Wij verwachten de datum van 1 september niet te realiseren qua besluitvorming. Wel verwachten we dit voor half oktober te hebben gerealiseerd. 1.4 De kadernotitie geeft geen op zichzelf staande oplossingen De kadernotitie met uitgangspunten en afwegingskader geeft ons koers en kaders waarmee we keuzes maken en naar oplossingen zoeken voor vragen die zich voordoen. Ze lost niet onze achterstand op en maakt ook niet duidelijk wat ons te wachten staat. 1.5 Urgente situaties kunnen dwingen tot snel handelen zonder tijdige en volgordelijke communicatie en participatie De kadernotitie bevat een aanpak voor communicatie en participatie. Deze aanpak gaat uit van planbaarheid en ruimte voor voorbereiding. Bij urgente situaties of korte termijn besluiten zal de communicatie en participatie worden aangepast aan de ruimte en mogelijkheden die de situatie dan biedt. Participatie Deze notitie ontwikkelden we in korte tijd. We hebben hierbij sterk geput uit de ervaringen bij onze inwoners, lokale netwerken en samenwerkingspartners. Dit deden we op de volgende manieren: • Ervaringen van omwonenden en klankbordgroepleden van opvanglocaties.

Deze ervaringen geven een richting aan wat onze inwoners belangrijk vinden bij een opvanglocatie en welke aandachtspunten er zijn bij het samenleven. • Overleggen met samenwerkingspartners (welzijnsorganisaties, Vluchtelingenwerk, onderwijs, GGD, woningcorporaties, huisartsen) die betrokken zijn bij de opvang en integratie van nieuwkomers • Gesprek met de Sociale Raad over uitgangspunten bij de opvang van nieuwkomers. Deze uitgangspunten hebben we toegevoegd als bijlage aan deze notitie. • Integrale samenwerking tussen de verschillende afdelingen die vanuit de gemeente Oost Gelre betrokken zijn bij de opvang en participatie van nieuwkomers. Communicatie Om inwoners continu op de hoogte te houden van het feit dat gemeente Oost Gelre actief zoekt naar een locatie voor de opvang van nieuwkomers, plaatsen we periodiek (ongeveer om de 2 á 3 maanden) een artikel op de gemeentepagina’s in de ELNA en Groenlose Gids. Ook op de website zijn deze artikelen (terug) te vinden. Zolang er geen locatiekeuze heeft plaatsgevonden, communiceren we niet over mogelijke locaties die onderwerp van onderzoek of gesprek zijn. Dit om te voorkomen dat we inwoners ongerust maken, terwijl de keuze van de locatie niet aan de orde is.

Zodra er een locatie is gekozen (collegeverantwoordelijkheid), gaan we in gesprek met (een brede cirkel van) omwonenden van die locatie, om vooral te bespreken hoe de locatie kan worden ingebed in de lokale samenleving. Het doel hiervan is prettig samenleven voor inwoners en nieuwkomers met elkaar. Waar een locatie eventueel verbouwd moet worden, betrekken we inwoners bij de verbouwplannen. Bijlage(n) Omschrijving Kadernotitie Een thuis voor nieuwkomers in 1 Oost Gelre Sociale Raad Oost Gelre: Uitgangspunten bij de 2 opvang van nieuwkomers 3 Spreidingswet Gelderse lijn - 27052024 Regio Achterhoek – Bestuurlijke afspraken 4 huisvesting vluchtelingen Achterhoek

Openbaar

Toelichting

Ja Ja Ja Ja

Het college van de gemeente Oost Gelre, secretaris,

burgemeester,

J.J.L. Heerkens

A.H. Bronsvoort

RAADSVOORSTEL 36522-2024

3