rv ihp onderwijs

Raadsvoorstel Agendapunt Fase in de beleidscyclus Onderwerp Portefeuillehouder Datum B&W-besluit

: : : : :

15 Oriëntatie (groen) Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting 2024 Wethouder Dusseldorp 19 maart 2024

Doel Een vastgesteld Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) dat voldoet aan de (komende wetswijziging binnen de) onderwijswetgeving. Een IHP waarin de benodigde maatregelen voor een planmatige, duurzame en toekomstgerichte aanpak voor onderwijshuisvestingsvoorzieningen voor de jaren 2024-2040 binnen de gemeente Oost Gelre in kaart zijn gebracht. Een IHP dat als basis dient voor de lopende en toekomstige onderwijshuisvestingsopgaven. Aanleiding Vanaf 1997 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de huisvesting van scholen voor Primair en Voortgezet Onderwijs. Om een doelgericht, planmatig en samenhangend beleid op het gebied van onderwijshuisvesting te kunnen voeren, wordt het bij wet verplicht dat gemeenten vanaf 2025 beschikken over een IHP. Het college heeft daarop opdracht verstrekt aan een onafhankelijk adviesbureau, ICSadviseurs, om een IHP op te stellen. In de afgelopen jaren zijn er allerlei ontwikkelingen geweest die impact hebben op de onderwijshuisvesting. Landelijke ontwikkelingen zoals het Klimaat- en Energieakkoord en het Huisvestingsakkoord van de Primair Onderwijs (PO)-raad, Voortgezet Onderwijs (VO)-raad en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG).

Maar ook regionale en lokale ontwikkelingen zijn van invloed op onderwijshuisvesting zoals: (thuisnabij) passend onderwijs; leefbaarheid (ontwikkelperspectief leerlingaantallen); maatschappelijke functie van de school in dorpen en wijken; samenwerking tussen basisscholen, de jeugdzorg en de kinderopvang; heroriëntering op het gemeentelijke vastgoed. In het IHP worden de verwachte ontwikkelingen in het onderwijs, de maatschappij en de gemeente Oost Gelre in relatie gebracht met de onderwijshuisvesting. Het IHP biedt hierdoor een richtinggevend kader en bevat meerjarige investeringsafspraken. Het IHP is mede gericht op leefbaarheid, vitaliteit en op de maatschappelijke voorzieningen van de afzonderlijke kernen. Onderdeel van deze maatschappelijke voorzieningen zijn de basisscholen in de kleine kernen en wijken van Oost Gelre. De betrokken partijen in het IHP onderschrijven dat de school een wezenlijk onderdeel is van de leefbaarheid binnen een dorp of wijk. Waarbij de partijen structureel en vroegtijdig met de gemeente en lokale dorpsbelangenorganisaties (DBO’s) in gesprek blijven over het onderwijs en leefbaarheid. Hierin hebben de betrokken partijen nadrukkelijk hun eigen verantwoordelijkheid en rol. De betrokken partijen gaan dit bekrachtigen in een geactualiseerde intentieovereenkomst. Meer hierover leest u bij het onderdeel participatie van dit raadsvoorstel.

Meestal doen wij uw raad een inhoudelijk voorstel, inclusief beschikbaarstelling van de benodigde financiële middelen. In dit geval wijken wij hiervan af (zie argument 1.4). Door het IHP nu vast te stellen, geeft uw raad een procesmatige markering aan: een goed en gedragen plan dat voor zowel schoolbesturen als ons college de grondslag en de kaderstellende richting bepaalt voor de vervolggesprekken. Voorstel aan de raad 1. Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2024 vast te stellen. Kader De verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting is landelijk geregeld in onderwijswetgeving en lokaal uitgewerkt in de verordening ‘Voorzieningen huisvesting onderwijs’. De gemeente heeft daarbij de

RAADSVOORSTEL 50033-2023

zorgplicht om te voorzien in adequate huisvesting. Daarin is beschreven dat het bevoegd gezag van een po, (v)so- of vo-school de bekostiging die het ontvangt op grond van de onderwijswetten slechts mag besteden aan de in die wetten genoemde voorzieningen in de huisvesting. De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het Meerjarenonderhoudsplan (MJOP). Dit betekent dat nieuwbouw en uitbreiding (inclusief de eerste volledige inrichting van het gebouw), vervanging van een gebouw, of het beschikbaar stellen van een bestaand gebouw de verantwoordelijkheid is van gemeenten. Zij zijn ook verantwoordelijk voor herstel van constructiefouten of schade aan het gebouw. Het IHP is een uitwerking van de ambitie en doelen voor onderwijs in het Beleidsplan Mens & Samenleving 2023-2026. In het door de raad vastgestelde Beleidsplan Mens & Samenleving ‘Samen sterk in Oost Gelre 2023-2026’ hebben we de ambitie verwoord om als gemeente te staan voor ‘Goed onderwijs voor iedereen in Oost Gelre’. Goede onderwijshuisvesting is van invloed op het slagen van deze ambitie. De doelstellingen uit het Beleidsplan Mens & Samenleving vormen de basis voor dit IHP en een visie op onderwijshuisvesting. Dit betreft de volgende 3 doelstellingen: 1. Elke leerling krijgt een goede onderwijsplek met ondersteuning waar nodig; 2. Faciliteren van goede onderwijshuisvesting; 3. Voorkomen van vroegtijdig schoolverlaten.

In de doelstellingen zijn de, van invloed zijnde, ontwikkelingen binnen de gemeente en in het onderwijs, zowel landelijk, regionaal als ook lokaal uitgewerkt. Deze drie doelstellingen vormen het uitgangspunt om een goede onderwijshuisvestingsvisie te formuleren. In het IHP is uitgewerkt wat er op gebied van onderwijshuisvesting nodig is om de ambitie ‘Goed onderwijs voor iedereen in Oost Gelre’ te versterken en mogelijk te maken. Daarnaast zijn ook de ambities van de gemeente Oost Gelre uit het coalitieakkoord 2022-2026 meegenomen bij het opstellen van het IHP. De ambitie van de gemeente Oost Gelre (coalitieakkoord 2022-2026) is om in 2050 energieneutraal te zijn. Daarmee gaat de lokale ambitie verder dan de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs. Als onderdeel van de maatschappelijke vastgoedportefeuille speelt onderwijshuisvesting een belangrijke rol om deze ambitie te verwezenlijken. Daarnaast vormt binnenklimaat van onderwijsgebouwen landelijk, mede gevoed door de aandacht voor ventilatie vanwege de recente coronapandemie, een belangrijk thema. De schoolbesturen en gemeente hebben daarom gezamenlijk de ambitie vastgesteld om bij renovatie en nieuwbouw ten minste Frisse Scholen Klasse B te behalen en te streven naar Klasse A. Argumenten 1.1. Op basis van het IHP kunnen gemeente en schoolbesturen een actueel huisvestingsbeleid voeren.

Het IHP biedt het kader voor de uitvoering en concretisering van het Onderwijshuisvestingsbeleid. Het IHP geeft een zo compleet mogelijk beeld van de stand van zaken en ontwikkelingen op het gebied van de onderwijshuisvesting in de gemeente Oost Gelre. Het geeft meerjarig inzicht in de omvang en kwaliteit van de onderwijshuisvestingsportefeuille en benodigde investeringen om de schoolgebouwen aan te laten sluiten bij de behoefte van de ontwikkelingen in het onderwijs. 1.2. Het IHP geeft inzicht in de huisvestingsopgave(n), de bouwkundige staat van de gebouwen, en de benodigde huisvesting (het ontwikkelperspectief) voor de lange termijn. Daarmee is er sprake van een beleidsrijk IHP: een brede, integrale afweging die ruimer is dan de gemeentelijke Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs 2015. De Verordening beoordeelt bijvoorbeeld vervangende huisvesting enkel vanuit de technische conditie van het bestaande gebouw (mate van veroudering). De verordening kijkt niet naar de mate waarin de huisvesting het huidige en toekomstige onderwijs faciliteert en evenmin naar de energieprestatie en het binnenklimaat van de schoolgebouwen (Frisse Scholen). Naast een overzicht van de benodigde maatregelen, doet het IHP ook een voorstel voor prioritering van deze maatregelen. 1.3.

Het IHP brengt de gezamenlijke visie(s) op onderwijs(huisvesting) van de gemeente Oost Gelre en betrokken partners uit het primair, speciaal en voortgezet onderwijs en kinderopvangorganisaties samen. Gezonde, veilige en functionele onderwijshuisvesting draagt bij aan een goede ontwikkeling van kinderen. De schoolbesturen en de gemeente Oost Gelre hebben het doel om het onderwijs thuisnabij voor ieder kind toegankelijk te maken. Passend bij deze doelstelling hebben de schoolbesturen en de gemeente Oost Gelre de ambitie om zoveel mogelijk de schotten tussen de sectoren weg te nemen en de overgangen tussen de sectoren voor leerlingen te minimaliseren (I(E)KC-vorming). Deze uitgangspunten liggen ten grondslag aan het IHP en aan de projecten die daaruit voortvloeien. Gemeente en schoolbesturen voelen hiermee een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de onderwijshuisvesting in Oost Gelre.

RAADSVOORSTEL 50033-2023

2

1.4. Het IHP biedt een (financieel) kader (meerjarige investeringsagenda) voor de korte en middellange termijn met een doorkijk naar de lange termijn. Het IHP is de opmaat naar diverse businesscases. Na de vaststelling van het IHP gaan we met elk schoolbestuur het gesprek aan over de benodigde voorzieningen voor haar schoolgebouwen. Dit leidt tot een businesscase per gewenste voorziening. Door het IHP inhoudelijk vast te stellen krijgt het plan de bestuurlijke status die nodig is voor dit vervolgtraject. Er moet een integrale afweging worden gemaakt tussen Bijna Energie Neutraal Gebouw (BENG) en Energie Neutraal Gebouw (ENG), renovatie of nieuwbouw vanuit diverse invalshoeken. Hierbij spelen diverse aspecten een rol, waaronder het financiële, kwalitatieve, cultuurhistorische, duurzaamheids-, tijds- en procedurele aspect. 1.5. Door nieuwe Europese wetgeving per 2027 is de verwachting dat energieneutraal bouwen de standaard gaat worden voor publieke gebouwen. Met ingang van 1 januari 2021 zijn de eisen aan de energieprestatie van nieuwe schoolgebouwen al verhoogd; voor nieuwbouw is het uitgangspunt om een bijna energieneutraal gebouw (BENG) te realiseren. De gemeente Oost Gelre, de schoolbesturen en kinderopvangorganisaties kiezen er daarom voor om energieneutraal bouwen de ondergrens te maken bij nieuwbouw én (indien haalbaar) renovatie in onderwijshuisvesting.

Vanuit maatschappelijke betrokkenheid, maar ook omwille van een gezonde leer- en werkomgeving voor leerlingen en medewerkers. Deze gezamenlijke ambities vragen om extra investeringen boven op de wettelijke verplichting. 1.6. De schoolbesturen investeren mee waar ze dat kunnen én mogen omdat sommige investeringen een voordelige invloed hebben op de exploitatie van een gebouw. De schoolbesturen en de gemeente hebben elkaar nodig om de ambities rondom energieneutraliteit en het binnenklimaat te behalen. Het uitgangspunt is daarom dat het schoolbestuur, de kinderopvang en de gemeente in een businesscase gezamenlijk zoeken naar financiële middelen en financieringsmogelijkheden binnen de geldende wetgeving. Hierbij onderzoeken we in hoeverre er sprake is van energiebesparing als basis voor een eventuele bijdrage. Het verschil van BENG naar ENG bedraagt (prijspeil conform IHP) €175,- per m² Bruto-vloeroppervlakte (bvo) (circa 5%). 1.7. I(E)KC-vorming en samenwerking met (zorg)partijen bij de kinderopvang, PO, SBO, en (V)SO heeft impact op de ruimtebehoefte. Om ook de relatie op lange termijn te waarborgen, is er vanuit de gemeente de intentie om te investeren in ruimtes voor onderwijs én is de gemeente bereid een lening te verstrekken voor kinderopvang en/of zorgpartijen (voorfinanciering).

Ruimtes die door de gemeente Oost Gelre worden gebouwd voor kinderopvang worden op basis van lange termijn overeenkomsten (minimaal 10 jaar) kostendekkend verhuurd, eventueel met een opslag voor het risico op leegstand. 1.8. We anticiperen op een in ontwikkeling zijnde wetswijziging per 2025. Vanwege de op korte termijn verwachte (ver)nieuwbouw van een aantal scholen in Oost Gelre zijn wij vooruitlopend op de wettelijke taak al eerder gestart met het opstellen van een IHP. Met de inzichten en kennis van nu maken schoolbesturen en de gemeente Oost Gelre een gezamenlijke visie op onderwijshuisvesting in Oost Gelre. Hierdoor zijn we zo goed mogelijk voorbereid op de toekomst. 1.9. Met het IHP voldoen we aan de onderwijswetgeving en sluiten we aan op het wetswijzigingsvoorstel van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), de PO-raad en de VO-raad. Dit wetswijzigingsvoorstel verplicht gemeenten om in samenspraak met de schoolbesturen vanaf 2025 een IHP voor ten minste 16 jaar op te stellen. Kanttekeningen 1.1. Investeren in vastgoed brengt risico’s met zich mee. Alle partijen zijn zich dat bewust en bereid om deze risico’s te delen. Zowel in bestaande gebouwen als nieuwe gebouwen worden hiertoe de ruimtes die kinderopvangorganisaties voor kinderdagopvang en peuteropvang gebruiken, onttrokken aan de capaciteit voor onderwijs en ingezet voor de kinderopvang.

RAADSVOORSTEL 50033-2023

3

Gezien de looptijd van het IHP en de benodigde uitwerking per businesscase is het niet realistisch om een totale financiering op te nemen. In het IHP is een raming opgenomen van de verwachte investeringskosten. De verwachte trajecten van nieuwbouw en/of renovatie met (eventuele) bijdragen van schoolbesturen worden per businesscase uitgewerkt. Elke businesscase zal te allen tijde ter besluitvorming aan de raad worden voorgelegd. 1.2. Het aanpassen van bestaande huisvesting vergt aanzienlijke investeringen en is niet in alle gevallen financieel haalbaar. Veel van de kernen beschikken over karakteristieke vooroorlogse schoolgebouwen, soms monumentaal of beeldbepalend. Bij elke maatwerkoplossing worden, voorafgaand aan de bouw, tussen de partners afspraken vastgelegd over beheer en exploitatie van het maatwerkgebouw. Daarom wordt er bij de keuze voor renovatie of nieuwbouw gezocht naar aansluiting bij andere voorzieningen. Dit kan een school bij een bestaand dorpshuis zijn of andersom. De keuze hiervoor is maatwerk, passend bij de lokale situatie en zal te allen tijde ter besluitvorming aan de raad worden voorgelegd. 1.3. Het is het nog niet duidelijk welke eisen in de toekomst vanuit de wet worden gesteld aan een IHP. Daarmee bestaat het risico dat het IHP aangepast moet worden aan de hand van mogelijk veranderende eisen.

Participatie De gemeente Oost Gelre heeft samen met de schoolbesturen en kinderopvangorganisaties kaders opgesteld, waarbinnen alle betrokkenen vol vertrouwen naar de toekomst kijken. In een aantal plezierige en constructieve overleggen met de schoolbesturen van het primair, voortgezet en voortgezet speciaal onderwijs en kinderopvangorganisaties is, onder begeleiding van ICSadviseurs, is het IHP tot stand gekomen. Op 11 december 2023 is in het ‘Op Overeenstemming Gericht Overleg’ (OOGO) met de schoolbesturen (en zienswijze van de kinderopvangorganisaties) overeenstemming bereikt over het IHP. Intentieovereenkomst ‘vitaliteit, leefbaarheid en onderwijs’ actualiseren Sinds 2017 ligt er een getekende intentieovereenkomst gericht op leefbaarheid, vitaliteit en op de maatschappelijke voorzieningen van de afzonderlijke kernen, waaronder de basisscholen. De gemeente is met de schoolbesturen en DBO’s in gesprek over leefbaarheid en instandhouding van scholen in de kleine kernen. We zijn voornemens om de huidige overeenkomst te actualiseren en opnieuw te ondertekenen. Naast de leefbaarheid in de kleine kernen is het voornemen om de intentieverklaring te verbreden door ook de wijken in Lichtenvoorde en Groenlo op te nemen. Hierdoor wordt het belang van het in gesprek blijven over het onderwijs in relatie tot vitaliteit en leefbaarheid opnieuw bekrachtigd.

Uitvoering Juridische aspecten Zoals hiervoor aangegeven, is er nog geen wettelijk kader voor het vaststellen van het IHP. Via internetconsultatie is het concept ‘Voorstel van Wet tot wijziging van diverse onderwijswetten om te komen tot een meer planmatige en doelmatige aanpak van de onderwijshuisvesting in het primair en voortgezet onderwijs‘ geraadpleegd. De kaders die daarin zijn gesteld hebben wij als uitgangspunt genomen voor het opstellen van dit IHP. Internetconsultatie is een vorm van consultatie waarbij burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties via het internet informatie krijgen over wetgeving die in voorbereiding is en kennis kan nemen van wetsvoorstellen. Financiële aspecten In het uitvoeringsprogramma IHP wordt een financiële doorkijk gegeven over 16 jaar voor de huisvestingsscenario’s per locatie. De bekostiging van een businesscase voor renovatie en/of nieuwbouw wordt bekostigd uit de algemene middelen. Voor onderwijshuisvesting zijn geen aparte reserves (dus geen plafond). Per project (meerjarenperspectief) wordt door het college van B&W en raad een investeringsbedrag toegekend op basis van een businesscase, als uitwerking op het IHP.

Iedere businesscase wordt op basis van dezelfde criteria conform IHP uitgewerkt en ter besluitvorming aan de raad voorgelegd, waarbij de uitvoering van elke businesscase afhankelijk is van de op dat moment beschikbare financiële middelen. De gevormde visie in het IHP brengt een flinke investeringsopgave mee voor de komende jaren. Investeringen die nodig zijn om aan de ambities te voldoen en de kwaliteit van onderwijs in de gemeente te waarborgen. Door de wijziging van de structuur van de financieringssystematiek van het rijk neemt de

RAADSVOORSTEL 50033-2023

4

rijksbijdrage de komende jaren flink af. Dat leidt tot druk op de begroting en lastige keuzes. Het IHP is dan ook niet in ‘beton gegoten’. De investeringsmogelijkheden voor schoolbesturen (PO) zijn versoepeld, zodat gemeente en schoolbesturen samen kunnen en mogen investeren in de kwaliteit van onderwijshuisvesting. Schoolbesturen investeren mee waar ze dat kunnen én mogen, omdat sommige investeringen een voordelige invloed hebben op de exploitatie van een gebouw. Het schoolbestuur en de gemeente zoeken in een businesscase, volgend uit dit IHP, gezamenlijk naar financiële middelen, financieringsmogelijkheden binnen de geldende wetgeving. Personele aspecten n.v.t. Communicatie Na vaststelling van het IHP brengen wij de schoolbesturen, kinderopvangorganisaties en DBO’s op de hoogte van het besluit. Na het raadsbesluit communiceren we ook via een persbericht en onze gemeentepagina’s richting inwoners over het IHP en wat dit betekent voor onderwijshuisvesting in Oost Gelre. Planning Na vaststelling van het IHP treedt het uitvoeringsprogramma in werking. Evaluatie Het IHP en uitvoeringsprogramma van het IHP wordt jaarlijks in een ‘Op Overeenstemming Gericht Overleg’ (OOGO) door gemeente en schoolbesturen (en kinderopvangorganisaties) behandeld.

Daarnaast wordt het IHP elke vier jaar herijkt en worden feitelijke data als leerlingenprognoses en kostenkengetallen elke één à twee jaar geactualiseerd, bijvoorbeeld bij aanvang van een project.

Bijlage(n) Omschrijving 1 Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2 Concept verslag OGOO – 11 december 2023

Openbaar Ja Ja

Toelichting

Wij bieden u hierbij een ontwerpbesluit ter vaststelling aan.

Het college van de gemeente Oost Gelre, secretaris,

burgemeester,

J.J.L. Heerkens

A.H. Bronsvoort

RAADSVOORSTEL 50033-2023

5