rv deelname ontwikkelfonds
Tekst van het document
Raadsvoorstel Agendapunt Titel Fase Portefeuillehouder B&W-besluit
: : : : :
11 Deelname Landelijk Ontwikkelfonds Oriëntatie (groen) Wethouder Porskamp 12 oktober 2021
Inleiding Vijf gemeenten (Bronckhorst, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre en Winterswijk) hebben in 2018 besloten om een Achterhoeks aanjaagfonds voor duurzame energieopwekking op te richten. De gemeenteraad van Oost Gelre heeft op 16 oktober 2018 (zie bijlagen 3 en 4) besloten deel te nemen. Het oprichten van een regionaal aanjaagfonds voor duurzame energieopwekking heeft als doel om lokale coöperatieve projecten te ondersteunen met een geldlening in de eerste fasen van hun projecten. Reguliere geldverstrekkers voorzien daar nu niet in. Bij de uitwerking van het implementatieplan bleek echter dat de risico’s van het fonds zo groot zijn, dat de verwachting is dat het fonds op termijn leegloopt. Er is bekeken welke sturingsmogelijkheden gemeenten nog hebben, maar gaandeweg het proces bleek dat het draagvlak voor de eerder gekozen vorm van het aanjaagfonds was afgenomen. Winterswijk heeft zich eind 2019 teruggetrokken. Op vrijdag 20 december 2019 is uw raad middels een memo geïnformeerd over de stand van zaken, en vervolgens is de memo besproken door de raadscommissie op 28 januari 2020. De commissie heeft toen de ruimte geboden om alternatieven uit te werken met minder risico en waarmee wel hetzelfde doel wordt nagestreefd.
Omdat er ook bij de andere ‘overgebleven’ gemeenten onverminderd behoefte was aan een instrument om kansrijke projecten in de vroege fase te faciliteren, is er eind 2019 in het bestuurlijk overleg duurzaamheid besloten om ‘terug te gaan naar de tekentafel’. Hierbij werd gedacht aan een lichtere vorm met bijvoorbeeld een lagere inleg en beoordeling van posten op adviesbasis, eventueel aangevuld met een business development component. Toen bleek er tevens een landelijk fonds van Energie Samen in ontwikkeling te zijn. In 2020 is bekeken wat dit fonds inhoudt en of aansluiting van Achterhoekse gemeenten mogelijk is. Hieruit is naar voren gekomen dat deelname aan het Landelijk Ontwikkelfonds als een goed alternatief wordt gezien voor het oprichten van een eigen regionaal Aanjaagfonds. Voor een beknopte samenvatting van dit Landelijk Ontwikkelfonds verwijzen wij u naar bijlage 6. Vanwege de voordelen van het Landelijk Ontwikkelfonds stelt het college dan ook voor aan te sluiten bij dit Landelijk Ontwikkelfonds en het oorspronkelijk gereserveerde krediet van € 1,25 miljoen terug te brengen naar maximaal € 500.000. Ten aanzien van deelname aan het Landelijk Ontwikkelfonds stellen de colleges van Bronckhorst, Doetinchem en Montferland en mogelijk ook Berkelland en Oude IJsselstreek naar verwachting een zelfde voorstel aan hun raden voor.
Doordat dan maximaal 6 van de 8 gemeenten uit de Achterhoek zullen deelnemen wordt het een fonds van enige omvang, dat echt energiecoöperaties kan helpen bij het realiseren van projecten.
Mogelijke beleidskeuzes 1. Het raadsbesluit van 16 oktober 2018 voor deelname aan, en het beschikbaar stellen van krediet van € 1,25 miljoen voor het regionale aanjaagfonds herroepen. 2. Het raadsbesluit van 16 oktober 2018 niet herroepen. 3. Deelnemen aan het Landelijke Ontwikkelfonds en hiervoor maximaal € 500.000 beschikbaar stellen. 4. De resterende € 750.000 toevoegen aan de algemene reserve. 5. De resterende € 750.000 niet toevoegen aan de algemene reserve en behouden voor de energietransitie voor toekomstige kosten voor deze opgave. 6. Niet deelnemen aan het Landelijke Ontwikkelfonds.
RAADSVOORSTEL 43491-2021
Voorstel 1. Het raadsbesluit van 16 oktober 2018 voor deelname aan, en het beschikbaar stellen van krediet van € 1,25 miljoen voor het regionale aanjaagfonds te herroepen. 2. Deel te nemen aan het landelijke ontwikkelfonds en hiervoor maximaal € 500.000 beschikbaar te stellen. 3. De overige resterende middelen ad € 750.000 terug te laten vloeien naar de algemene reserve.
Beoogd effect Het ondersteunen van coöperatieve lokale duurzame energieprojecten voor energieopwekking door het voorfinancieren van een deel van de aanloopkosten.
Argumenten 1.1. , 2.1. en 3.1. Deelname aan het landelijke fonds is een goed alternatief voor het regionale aanjaagfonds Bij het opstellen van het implementatieplan voor het oorspronkelijke regionale aanjaagfonds en de exploitatiebegroting als onderdeel daarvan kwam naar voren dat het fonds nagenoeg ‘leegloopt’. Dit was destijds aanleiding om naar alternatieven te kijken. Bij de behandeling van de memo over de inzichten uit het implementatieplan tijdens de raadscommissie op 28 januari 2020 is deelname aan het landelijke fonds als alternatief genoemd. Er is een vergelijking gemaakt tussen het oorspronkelijke aanjaagfonds en het Landelijk Ontwikkelfonds (zie bijlage 2). Er is onder andere gekeken naar de doelgroep van het fonds, de voorwaarden van de leningen en de governance/organisatie. De belangrijkste conclusies uit de vergelijking zijn: - Inleg gemeenten veel lager (max 2 miljoen per regio/provincie); - Veel lager risicoprofiel voor gemeenten; - Alleen voor energiecoöperaties beschikbaar; - Bestedingsdoel vergelijkbaar; - Financieel beheer door Groenfonds/Energie Samen, regio beoordeelt; - Hoge opslag voor aanvrager voor vroege financiering. 1.2. , 2.2. en 3.2. Met deelname aan het Landelijk Ontwikkelfonds blijven de oorspronkelijke uitgangspunten van het aanjaagfonds overeind.
Doordat het Rijk het eerste risico van eventuele niet-terugbetaling van de leningen op zich neemt, worden de risico’s voor regio/provincie veel lager. En een groot deel van de fondsmanagementkosten wordt ook gedekt vanuit de Rijksbijdrage. Hierin zit het grote voordeel voor aansluiting aan het Landelijk Ontwikkelfonds. Belangrijkste verschil is de hoge opslag per fase. Deze opslag is wisselend per fase. De aflossingen op de lening komen terug in het revolverende fonds, waardoor de middelen opnieuw beschikbaar zijn voor toekomstige initiatieven. Ondanks de hoge opslag is de verwachting dat initiatieven gebruik zullen maken van het fonds. Veel andere alternatieven zijn er namelijk niet en de lening wordt onderdeel van de gehele businesscase. Hij moet zich uiteindelijk dus terugverdienen. In het rapport van KplusV (zie bijlage 5) wordt geconcludeerd dat als Oost Gelre in regionaal verband gaat samenwerken met EnergieSamen hiermee “het gat gevuld worden in de ontwikkelfase”.
Kanttekeningen 1.1. , 2.1. en 3.1. Met minder inleg kunnen ook minder projecten worden gerealiseerd. Met deelname aan het landelijk fonds leggen de Achterhoekse gemeenten in totaal minder geld in. Naar verwachting kunnen daardoor minder leningen worden uitgezet en daardoor minder projecten worden gerealiseerd. Mocht het Landelijk Ontwikkelfonds in onze regio erg succesvol zijn dan is bijstorten mogelijk. 1.2. , 2.2. en 3.2. Deelname aan dit fonds is geen garantie voor de komst van projecten in de eigen gemeente. De kanttekening die is gemaakt bij het voorstel voor het regionale fonds (zie bijlage 3) is ook van toepassing op deelname aan het Landelijke Fonds. Ontwikkeling van projecten moet plaatsvinden binnen de grenzen van de deelnemende samenwerkende Achterhoekse gemeenten. Deelname aan het fonds garandeert derhalve niet het ontstaan van initiatieven en projecten in de eigen gemeente. Gezien de totale
RAADSVOORSTEL 43491-2021
2
opgave die we als Achterhoek hebben, is het van belang om ook op het gebied van dit fonds samen te werken en te kijken naar het regionale belang. 1.3. , 2.3. en 3.3. Het fonds heeft een beperkt risico. Het risico van het Landelijk Ontwikkelfonds wordt door Energie Samen geschat op 25%. Dit betreft het risico dat de verstrekte lening niet (of deels) wordt terugbetaald. Het risico is lager doordat het Rijk de eerste verliezen dekt en doordat het fonds per fase werkt met opslag op de hoofdsom. De succesvolle projecten voeden het fonds weer en vangen mogelijk afgeboekte oninbare vorderingen op. Bij de periodieke monitoring actualiseren wij het ingeschatte risico percentage.
Uitvoering Kosten Voor deelname aan het regionale aanjaagfonds was op basis van het raadsbesluit van oktober 2018 al € 1,25 miljoen gereserveerd in een bestemmingsreserve. Van deze reservering wordt € 500.000 geoormerkt voor het Landelijk Ontwikkelfonds. De Achterhoekse gemeenten brengen in eerste instantie € 250.000 per gemeente in, met de optie op een later moment bij te storten. De resterende gereserveerde € 750.000 wordt toegevoegd aan de algemene reserve. De kosten van de werkzaamheden van het projectbureau en de regiocoördinator komen ten laste van het fonds. De aanvrager houdt in zijn begroting hiermee rekening. De gemeenten leggen hier dus geen apart budget voor in. Eventuele kosten voor de implementatie kunnen worden gedekt uit het budget van het Programma Energietransitie. Het financieel risico van onze inleg in het Landelijk Ontwikkelfonds is gemiddeld. Niet alle initiatieven zullen kansrijk zijn. Bij initiatieven wordt per fase gewerkt met een opslag per geleend bedrag. Succesvolle initiatieven betalen het geleende bedrag inclusief opslag terug. Daarnaast vangt het Rijk (EZK) de eerste verliezen (first loss) op. Planning Zodra alle gemeenten akkoord zijn, kan Energie Samen het subsidieverzoek indienen. Daarna kan de gemeente Montferland de subsidie beschikken (zie onderstaande toelichting). Vanaf het moment van de beschikking nemen we aanvragen in behandeling.
Als de middelen zijn overgemaakt, kunnen de leningen daadwerkelijk worden toegekend. Het is wenselijk dat er dan een provinciaal coördinator is die de aanvragen onder regie van de koepel kan evalueren en begeleiden. De formaliteiten rondom het projectbureau (in het geval van de Achterhoek is dat de Agem) kunnen in korte tijd worden geregeld. Om de gelden van de deelnemende Achterhoekse gemeenten onder te brengen bij het Groenfonds is het nodig dat één gemeente namens de deelnemende gemeenten de contacten met het Landelijk Ontwikkelfonds onderhoudt en de gezamenlijke middelen inlegt. Voor de samenwerking tussen de deelnemende Achterhoekse gemeenten zijn er meerdere organisatievormen mogelijk. Het advies is om de samenwerking vorm te geven door middel van een samenwerkingsovereenkomst. Nadat alle colleges hebben besloten tot subsidieverstrekking bericht Montferland het Groenfonds en Energie Samen dat er subsidie zal worden verstrekt. Het college is voorgesteld om de gemeente Montferland aan te wijzen als uitvoerende partij, omdat de portefeuillehouder van Montferland de zogenoemde bestuurlijk trekker is van dit initiatief. Communicatie Zodra het fonds gereed is voor de Achterhoek zal dit breed worden gecommuniceerd.
Door onze deelname aan het Landelijk Ontwikkelfonds vanuit de Achterhoekse gemeenten creëren we een voorziening om de lokale participatie in duurzame energieprojecten te vergroten. Evaluatie De Fondsmanager en Fondsbeheerder rapporteren jaarlijks over het voorgaande jaar. De gegevens worden per sub-tegoed/gebied gerapporteerd. Alle subsidiegevers en partners krijgen dezelfde rapportage toegezonden, tenzij nadrukkelijk anders is afgesproken. Daarnaast organiseert de fondsmanager elk jaar een overleg met de subsidiegevers om de werking van het fonds en jaarrapportages te bespreken. Het risico bestaat dat er onvoldoende gebruik gemaakt wordt van het fonds, het fonds niet doet wat het beoogd had of dat het te succesvol is dat er geen budget meer is. Daarom zal er op gezette tijden worden geëvalueerd, zodat zo nodig kan worden bijgestuurd. Omdat het een nieuw instrument is voor de versnelling van de energietransitie, gaan we uit van de verwachting dat dit fonds in een behoefte voorziet
RAADSVOORSTEL 43491-2021
3
en dat we met het fonds lokale initiatieven kunnen ondersteunen. Om te bezien of het fonds ook daadwerkelijk loopt, zullen we nauwgezet een vinger aan de pols blijven houden. Op een aantal evaluatiedata (31 december in 2022, 2025, 2029 en 2035) kan een evaluatie worden uitgevoerd door Subsidiegevers om te bepalen of het fonds doorgang moet vinden, vroegtijdig beëindigd moet worden of juist verlengd. Op deze momenten kunnen Subsidiegevers besluiten hun eigen deelname te beëindigen.
Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Fondsdocumentatie Energie Samen Vergelijking regionaal Aanjaagfonds en Landelijk Ontwikkelfonds Raadsbesluit deelname regionaal Aanjaagfonds Raadsvoorstel deelname regionaal Aanjaagfonds Rapport Vorm aan de energietransitie, Financiering van de ontwikkelfase Beknopte toelichting Landelijk Ontwikkelfonds
Een ontwerpbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan.
Het college van de gemeente Oost Gelre, secretaris,
burgemeester,
J. Heerkens
A. Bronsvoort
RAADSVOORSTEL 43491-2021
4