rv akkoord van groenlo 3.0

Raadsvoorstel Agendapunt Titel Fase Portefeuillehouder B&W-besluit

: : : : :

14 Akkoord van Groenlo 3.0 Ontwikkeling (blauw) Wethouder Porskamp 9 januari 2023

Inleiding De Achterhoek heeft in 2009 en 2013 het Akkoord van Groenlo gesloten. De belangrijkste ambitie in dit akkoord was het streven naar een energieneutrale Achterhoek in 2030. Een energieneutrale Achterhoek wil zeggen dat alle energie die we verbruiken in de Achterhoek duurzame, hernieuwbare, energie is. In 2016 hebben we de definitie voor een energieneutrale Achterhoek beperkt tot de energie die wordt verbruikt in de gebouwde omgeving (woningen en bedrijven). De term ‘energieneutraal’ is ook gekwantificeerd in 2016, in de “Regionale uitvoeringsagenda duurzame energie Achterhoek” (hierna uitvoeringsagenda 2016/UA2016 genoemd). Hierin is een Achterhoekse strategie uitgewerkt om in te zetten op energiebesparing en het zelf opwekken van duurzame energie. Voor elke gemeente is de ambitie ook vertaald in meetbare doelen. Per gemeente zijn doelen gesteld (ten opzichte van het referentiejaar 2013) : - hoeveelheid lokaal op te wekken duurzame elektriciteit in kWh; - hoeveelheid te vervangen m3 aardgas voor duurzame warmtebronnen; - percentage te besparen elektriciteit; - percentage te besparen aardgas in m3 Deze uitvoeringsagenda is twee keer gemonitord in 2018 en 2020. In 2021 is geconstateerd dat het tijd is om onze ambitie en doelstelling van het Akkoord van Groenlo tegen het licht te houden en het akkoord te herijken.

In 2021 hebben de gemeenten met behulp van RoyalHaskoningDHV een voorstel voor de herijking van het Akkoord van Groenlo opgesteld. Er is veel tijd gaan zitten in het evalueren van het proces van de afgelopen jaren, het benoemen van de successen en het wegen van de samenwerking in de regio. Dit heeft geresulteerd tot een intern “reisverslag” van 2016 tot nu. Hierin is er veel aandacht voor onze waarden, onze manier van samenwerken en de gevoelde urgentie. De achtergrond en historie zijn beschreven, er is opnieuw gerekend en er is een aanzet gedaan voor een nieuw uitvoeringsprogramma). De variantentabel en het voorgestelde uitvoeringsprogramma is nog niet gereed, het moet nog verder in thema’s en cijfermatig worden uitgewerkt. Wel is er een nieuw Akkoord van Groenlo geformuleerd: het Akkoord van Groenlo 3.0 (bijlage 2). Ook is er een versie gemaakt voor organisaties, ondernemingen en onderwijsinstellingen (de andere O’s) e.d. in de Achterhoek. Aan hen wordt gevraagd om een steun te betuigen aan het akkoord, maar ook om zelf in actie te komen (bijlage 3).

Mogelijke beleidskeuzes 1. Instemmen met het herijkte regionale Akkoord van Groenlo 3.0. 2. Niet instemmen met het herijkte regionale Akkoord van Groenlo 3.0.

Voorstel 1. In te stemmen met het herijkte regionale Akkoord van Groenlo 3.0.

RAADSVOORSTEL 66296-2022

Beoogd effect Gezamenlijk werken aan een energieneutrale Achterhoek. Het herijkte akkoord gaat uit van nieuwe inzichten en ontwikkelingen sinds 2013 en zal nader worden uitgewerkt in een vernieuwde regionale uitvoeringsagenda. Ook worden andere Achterhoekse organisaties, ondernemingen en onderwijsinstellingen etc. uitgenodigd actief deel te nemen aan de realisatie van het akkoord.

Argumenten 1.1. Het akkoord uit 2013 is aangepast naar de situatie van 2022. In 2021 is geconstateerd dat het tijd is om onze ambitie en doelstelling van het Akkoord van Groenlo tegen het licht te houden en dat een herijking van het Akkoord van Groenlo op zijn plaats is. Er is namelijk veel gebeurd in de energietransitie sinds 2016, er zijn nieuwe inzichten, en de samenhang tussen de verschillende opgaven en trajecten is niet altijd duidelijk. Belangrijke zaken hierin zijn onder andere: - het nationale klimaatakkoord (uit 2019) waarin duidelijk de taken van de gemeente worden omschreven (die vallen in de thema’s elektriciteit en gebouwde omgeving); - er heeft een landelijke standaardisering plaatsgevonden over de manier waarop we de energietransitie uitdrukken en meten (in cijfers). Dit ETM (energie transitie model) houdt ook rekening met omzet- en transportverliezen van energie en de economisch rendabele benutting van (natte) biomassa; - de RES 1.0 Achterhoek (regionale energiestrategie) vastgesteld in 2021 waarin is vastgelegd om 1,35 TWh duurzame elektriciteit op te wekken in de Achterhoek. De Achterhoekse RES-bijdrage komt overeen met de ambitie die in de UA2016 gezamenlijk is geformuleerd; - de RES 1.0, ETM én de monitoring van de UA2016 in 2020 hebben nieuwe inzichten opgeleverd over de opgave voor een energieneutrale Achterhoek.

Zo zal er In 2030 in de gebouwde omgeving van de Achterhoek nog (fossiel) aardgas worden verbruikt. Dan is de Achterhoek volgens de definitie niet energieneutraal. ETM wijst uit dat voor het behalen van energieneutraliteit de opgave voor opwek groter is dan 1,35 TWh aan grootschalig zon op land, grootschalig zon op dak en grootschalig wind. De evaluatie geeft aan dat de energiebesparing achterblijft bij de opgave, vastgesteld in de UA2016. Kortom: de opgaven blijken groter en moeilijker dan eerder werd gedacht ten tijde van het Akkoord in 2013. - elke gemeente heeft een Transitievisie Warmte (2021) opgesteld waarin staat hoe de gemeente aardgasvrij kan worden in 2050. De warmtetransitie in de Achterhoek betekent dat het elektriciteitsverbruik, als alternatief voor verwarming met aardgas, flink zal toenemen, en daarom ook de opgave voor duurzame opwek van deze elektriciteit. Het nieuwe akkoord geeft aan dat de ambitie voor een energieneutrale Achterhoek nog steeds belangrijk is, dit wordt benadrukt. Het is ook een herbevestiging van de Achterhoekse samenwerking; “samen d’ran”. Ook is het akkoord aangepast aan de huidige situatie. Nieuw beleid en cijfermatige inzichten zijn verwerkt in het akkoord. In lijn met het klimaatakkoord is gekozen om uiterlijk 2050 energieneutraal te zijn.

Belangrijk is hierbij verder dat gebleken is dat de opgave om energieneutraal te zijn veel hoger is dan is ingeschat in 2016. Voor 2030 hanteren we de opgave voor opwek van duurzame energie uit de RES. Deze opgave komt wél overeen met de opgave voor opwek voor een energieneutrale Achterhoek uit de uitvoeringsagenda in 2016. Met het nieuwe akkoord zal er ook een nieuwe regionale Uitvoeringsagenda uitgewerkt worden. Cijfermatig wordt het doel opnieuw bepaald en worden de thema’s definitief gemaakt. De nieuwe uitvoeringsagenda is een document waar de afzonderlijke gemeenten zich op kunnen baseren voor een gemeentelijk uitvoeringsprogramma. Er is ruimte voor variatie, voor specifieke lokale accenten. Het programma zal deels bestaan uit bekende thema’s en zal deels nieuwe, actuele thema’s bevatten. Thema’s uit de RES en de TVW zullen ook opgenomen worden. Het vaststellen van de uitvoeringsagenda is aan het college. 1.2. Het akkoord is een gemeenschappelijke tekst waar elke gemeente in de Achterhoek zich in kan vinden. De Achterhoek werkt al lang en succesvol samen maar er zijn ook verschillen tussen de gemeenten. Elke gemeente legt zijn eigen accenten en heeft haar eigen specifieke lokale situatie. Er is afgesproken dat elke gemeente zijn bijdrage levert, we spreken een minimum af. Individuele hogere ambitie is wenselijk. Dit wordt nader uitgewerkt in een nieuwe uitvoeringsagenda.

In de huidige tekst kan elke gemeente zich vinden.

RAADSVOORSTEL 66296-2022

2

Kanttekeningen 1.1. Het Akkoord van Groenlo 3.0 voegt niets toe aan bestaand beleid. Het eerste Akkoord van Groenlo is al in 2009 gemaakt, dit was ver voor het nationale klimaatakkoord uit 2019. We waren een voorloper, en daar mogen we trots op zijn. We zijn echter ook ingehaald door nieuwe inzichten. Deze nieuwe inzichten zijn verwerkt in het nieuw Akkoord van Groenlo 3.0. Bestaand beleid is geïntegreerd in het nieuwe akkoord. Daarnaast geeft het akkoord een nieuwe impuls aan de Achterhoekse samenwerking; tussen de gemeenten maar zeker ook met organisaties, instellingen en ondernemingen in de Achterhoek. 1.2. Het Akkoord van Groenlo 3.0 verlaagt de ambitie. In 2013 is de ambitie uitgesproken om energieneutraal te zijn in 2030. Deze ambitie is nu bijgesteld tot uiterlijk 2050. In 2009 was de omvang van de opgave nog niet goed in beeld. Deze opgave is groter dan destijds gedacht. Er is sprake van voortschrijdend inzicht, Daarnaast is het standpunt van de gemeenteraad bij het tempo voor vervangen van het aardgas bij de gebouwde omgeving van belang. In de Transitievisie Warmte, vastgesteld in 2021, wordt aangegeven hoe de gemeente aardgasvrij gaat worden in 2050. Voor de periode tot 2030 is vorig jaar nadrukkelijk gekozen om nog geen wijken van het aardgas af te halen, maar in te zetten op het aardgasvrij-klaar maken van woningen.

Dit besluit heeft tot logische gevolg dat de ambitie van het akkoord van Groenlo ook opschuift naar 2050. We sluiten hierdoor ook beter aan bij het nationaal klimaatakkoord. De opgave voor de opwekking van lokale duurzame energie die in 2016 is vastgesteld is overigens wel gehandhaafd en vastgelegd in de RES 1.0.

Uitvoering Kosten Het besluit heeft geen directe financiële consequenties. Planning - Februari-maart 2023 - Begin 2023 - Begin 2023 - Zomer 2023

Instemming gemeenteraden van de Achterhoekse gemeenten Regionale uitvoeringsagenda maken (vaststelling door colleges) Communicatietraject Feestelijke ondertekening met oproep aan andere O’s zich aan te sluiten

Communicatie Voor een energieneutrale Achterhoek hebben we alle partijen nodig en communicatie over het nieuwe akkoord is essentieel. Om die reden wordt er regionaal een communicatieplan uitgewerkt om burgers en organisaties bij het akkoord te betrekken (bijlage 3). Gemeenten hebben een bepaalde invloed om de energietransitie te versnellen, maar we kunnen dit niet alleen. De overige O’s (ondernemers en (maatschappelijke) organisaties) zijn nodig om de transitie tot een succes te maken. Daarom worden de andere O’s actief gevraagd het akkoord te ondersteunen en zelf ook aan de slag te gaan. Het akkoord geeft aan dat we samen aan een energieneutrale Achterhoek blijven werken. De reden hiervoor is onveranderd groot. De gevolgen van de klimaatverandering worden steeds voelbaarder voor onze inwoners. Ook zijn de economische effecten van de energiecrisis dit jaar voelbaar voor iedereen. Door een goede communicatie wordt de gezamenlijke inspanning van de gemeenten onderstreept. Evaluatie Het akkoord wordt door de regionale colleges vertaald in een Uitvoeringsagenda. Deze wordt elke twee jaar gemonitord.

RAADSVOORSTEL 66296-2022

3

Bijlagen 1. Voorwoord Akkoord van Groenlo 3.0 2. Akkoord van Groenlo 3.0 Gemeenten 3. Steunbetuiging Akkoord van Groenlo 3.0

Een ontwerpbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan.

Het college van de gemeente Oost Gelre, secretaris,

burgemeester,

J. Heerkens

A. Bronsvoort

RAADSVOORSTEL 66296-2022

4