rv aanpassing begroting regio achterhoek

Raadsvoorstel Agendapunt Titel Fase Portefeuillehouder B&W-besluit

: : : : :

10 Aanpassing uitgangspunten begroting Regio Achterhoek Uitvoering (rood) Burgemeester Bronsvoort 19 oktober 2021

Inleiding In het verleden hebben de Achterhoekse gemeenten afgesproken om één gemeenschappelijk systeem van indexering toe te passen voor de begrotingen van de gemeenschappelijke regelingen. Als norm voor de beoordeling wordt de prijsontwikkeling van het bruto binnenlands product toegepast. Deze prijsontwikkeling wordt ook gebruikt bij de basisindexatie van het gemeentefonds en wordt in de circulaires van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gepubliceerd. Ook Regio Achterhoek past deze zogenaamde Achterhoekse indexeringssystematiek toe in haar begroting, bij het bepalen van de jaarlijkse inwonerbijdrage die gemeenten dienen af te dragen aan de gemeenschappelijke regeling. Deze systematiek staat echter ter discussie omdat de autonome kostenstijging van loon- en overige kosten (loonindex) niet meer in de pas loopt met de prijsindex. Bij de vaststelling van de uitgangspunten voor de begroting 2022, in januari 2021, heeft het Algemeen Bestuur daarom aangegeven dat de indexeringsproblematiek structureel, in het belang van een structurele gezonde financiële basis en een realistische begroting, dient te worden opgelost. Toen is aangegeven dat dit aspect bij de evaluatie van de samenwerking zou worden meegenomen. In het raadsvoorstel over de evaluatie is vervolgens aangegeven dat hiervoor een separaat voorstel zou volgen.

Naast een alternatieve indexeringssystematiek stelt Regio Achterhoek ook een aanpassing voor ten aanzien van de maximale omvang van het weerstandsvermogen. De gemeenschappelijke regeling is hiertoe opgeroepen door enkele Achterhoekse gemeenten. Gebleken is namelijk dat Regio Achterhoek een andere werkwijze hanteert dan andere gemeenschappelijke regelingen in de regio.

Mogelijke beleidskeuzes 1. 2. 3. 4.

De indexeringssystematiek wijzigen en daarbij de methodiek van de VNOG volgen. De indexeringssystematiek wijzigen door een andere methodiek te gebruiken. De indexeringssystematiek niet wijzigen. De berekening van het maximale weerstandsvermogen (bandbreedte van de weerstandscapaciteit) aanpassen en daarbij aansluiten bij de systematiek van de VNOG. 5. Een andere rekenmethodiek hanteren bij het bepalen van de bandbreedte van de benodigde weerstandscapaciteit. 6. De berekening van de bandbreedte van de weerstandscapaciteit niet aanpassen.

Voorstel 1. In te stemmen met het voorstel tot aanpassing van de uitgangspunten voor de begroting van Regio Achterhoek, vanaf het begrotingsjaar 2023, door: - ten zien van de indexeringssytematiek de methodiek van de VNOG te volgen, en - voor de weerstandcapaciteit een surplus uit te keren als de ratio weerstandsvermogen op begrotingsbasis boven 1,4 uitkomt.

RAADSVOORSTEL 62591-2021

Beoogd effect Een structurele gezonde financiële basis met een realistische doorberekening van loon- en prijsindex aan de gemeenten. Verdere uniformiteit bij gemeenschappelijke regelingen ten aanzien van de indexeringssystematiek en ten aanzien van het bepalen van de maximale omvang van het weerstandsvermogen.

Argumenten 1.1. De huidige indexeringssystematiek houdt onvoldoende rekening met autonome kostenstijgingen. De gemeenten in de Achterhoek hebben afgesproken dat de maximale stijging van de inwonerbijdrage voor gemeenschappelijke regelingen beperkt blijft tot de prijsindex. Regio Achterhoek heeft echter, net als gemeenten, al jaren te maken met autonome kostenstijgingen voor lonen en prijzen. Op loonkosten is een landelijke cao van toepassing die de gemeenschappelijke regeling niet kan beïnvloeden, evenmin als de landelijk vastgestelde werkgeverspremies. Ook zijn er de onzekerheden omtrent de cao en premiestijgingen. De conclusie is dan ook dat de prijs- en loonindexen uit de pas lopen en als gevolg daarvan autonome kostenstijgingen telkens opgevangen moeten worden binnen de begroting van Regio Achterhoek. Dit is onwenselijk en vraagt derhalve om herziening van de indexeringssystematiek. 1.2. Het opvangen van de autonome kostenstijgingen binnen de begroting is geen structurele oplossing. Regio Achterhoek wil zorgen voor een structurele gezonde financiële basis, met een realistische doorberekening van de loon- en prijsindex aan de gemeenten. Gebleken is dat de autonome kostenstijging al jarenlang niet meer in de pas loopt met de prijsindex, en dat dit een structureel beeld vormt. Vasthouden aan de gemaakte afspraken over de indexeringssystematiek is derhalve niet wenselijk. 1.3.

De indexeringssystematiek drukt op de begrotingsruimte voor de formatie. Omdat de loonindex niet gecompenseerd kan worden binnen de maximale stijging van de prijsindex, zorgt dit ervoor dat de formatie steeds meer gaat knellen. Als gezegd is dit steeds opgelost door het opvangen van de kostenstijgingen binnen de begroting, maar voor de lange termijn is dit geen goede oplossing. Zo is in 2021 al structureel ruim € 60.000 aan loonkosten opgevangen binnen de begroting. 1.4. De indexeringssystematiek van de VNOG getuigt van realisme: het houdt zowel rekening met loon- als met prijsindexering, en gaat uit van nacalculatie achteraf. Regio Achterhoek heeft onderzocht hoe andere gemeenschappelijke regelingen de loon- en prijsindexen betrekken bij het bepalen van de stijging van de inwonerbijdragen. Er is een vergelijking gemaakt met de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG), de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Noord- en Oost Gelderland (GGD NOG) en de Omgevingsdienst Achterhoek (ODA). Voor een gedetailleerde toelichting hierop, verwijzen wij u graag naar de bijlage. Uit de analyse is naar voren gekomen dat de VNOG het beste recht doet aan de werkelijkheid. De inwonerbijdrage mag volgens hun systematiek stijgen met een mix van prijs- en loonindex (loonsom × loonindex, overige exploitatiekosten × prijsindex).

Ook wordt op basis van nacalculatie bekeken of de ontvangen compensatie over voorgaande jaren voldoende of te veel was om de stijging van de lonen zowel als gevolg van de afgesloten cao alsook als gevolg van wijzigingen in de belastingen en premies te dekken. Zowel afwijkingen naar boven als naar beneden worden in het nieuwe begrotingsjaar verrekend met de gemeentelijke bijdragen. Er is dus sprake van een mix van loon- en prijsindexering met nacalculatie achteraf. De volgende berekeningsmethodiek wordt voorgesteld voor de absolute stijging van de inwonerbijdrage (excl. eventueel nieuw beleid):

RAADSVOORSTEL 62591-2021

2

Voorbeeld begrotingsjaar 2022 (T) Loonindex: +/Nacalculatie loonindex:

+ Opleidingsbudget: + Prijsindex:

loonsom × loonvoet sector overheid jaar T (2022) uit septembercirculaire T-2 (2020) loonsom × loonindex jaar T-1 (2021) uit september circulaire jaar T-2 (2020) minus loonindex jaar T-1 (2021) uit september circulaire jaar T-3 (2019) 1,5% van de loonsom overige exploitatiekosten × prijs overheid consumptie netto materiaal jaar T (2022) uit septembercirculaire jaar T-2 (2020)

= absolute stijging van de inwonerbijdrage / aantal inwoners jaar T-1 (2021) = stijging per inwonerbijdrage jaar T (2022)

NB Een stijging of daling van het aantal inwoners heeft eveneens effect op de ontwikkeling van het bedrag per inwoner. 1.5. Een ruimer maximum van het weerstandsvermogen is wenselijk met het oog op continuïteit. Regio Achterhoek hanteert voor het weerstandsvermogen een maximum bedrag van € 300.000. Dit is in feite het buffervermogen om normale bedrijfsrisico’s op te kunnen vangen, en behelst de omvang van het vrij besteedbare deel van de algemene reserve. Als het plafond bereikt is dan wordt het surplus uitgekeerd aan de deelnemende gemeenten. Vanuit meerdere gemeenten is echter aangegeven dat de algemene reserve eigenlijk te beperkt is voor een organisatie met een omvang en omzet als Regio Achterhoek. De algemene reserve fungeert namelijk niet alleen als weerstandsvermogen (op basis van de berekening van de financieel gekwantificeerde risico’s (benodigde weerstandscapaciteit)), maar is ook een buffer om tegenvallers in de exploitatie op te vangen. De gemeenten stellen dan ook voor om aan te sluiten bij de systematiek van de VNOG en pas een surplus uit te keren zodra de ratio weerstandsvermogen boven de 1,4 uitkomt. Daarmee wordt het geformuleerde plafond voor het weerstandsvermogen hoger en heeft Regio Achterhoek een grotere maximale buffer om risico’s op te kunnen vangen.

Dit is belangrijk met het oog op de continuïteit van Regio Achterhoek en haar vermogen om haar taken uit te kunnen voeren. 1.6. De voorgestelde uitgangspunten worden reeds toegepast bij andere gemeenschappelijke regelingen. Enkele gemeenten hebben bij Regio Achterhoek gepleit voor meer uniformering tussen gemeenschappelijke regelingen, ten aanzien van de financiële uitgangspunten die jaarlijks vastgesteld worden voor de begroting. De voorgestelde uitgangspunten worden sinds 2020 toegepast bij de VNOG, en zijn tot stand gekomen door inbreng van financieel deskundigen van deelnemende gemeenten, waaronder Oost Gelre.

Kanttekeningen Geen.

Uitvoering Kosten Aan dit voorstel zijn geen kosten verbonden. Regio Achterhoek past de aangepaste uitgangspunten voor de begroting toe bij het opstellen van de programmabegroting 2023, na vaststelling door het Algemeen Bestuur. Planning Na instemming door de raad, wordt het besluit medegedeeld aan het Dagelijks Bestuur van Regio Achterhoek. Op 15 december neemt het Algemeen Bestuur een definitief besluit over de aanpassing van de uitgangspunten. Communicatie Zie planning. Evaluatie Niet van toepassing.

RAADSVOORSTEL 62591-2021

3

Bijlagen 1. Voorstel aanpassing uitgangspunten Begroting Regio Achterhoek

Een ontwerpbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan.

Het college van de gemeente Oost Gelre, secretaris,

burgemeester,

J. Heerkens

A. Bronsvoort

RAADSVOORSTEL 62591-2021

4