rapport evaluatie samenwerking achterhoek ambassadeurs
Tekst van het document
RAPPORT
Voortbouwen op een goede basis! Evaluatie Achterhoek Ambassadeurssamenwerking
Roeland Stolk Caspar van den Berg m.m.v. Mirthe de Kok & Sinem Albayrak 64092 | 23 april 2021
2
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
Inhoudsopgave
1.
2.
Inleiding.............................................................................. 3 1.1
Achtergrond .................................................................................................... 3
1.2
Onderzoeksvragen ..................................................................................... 5
1.3
Evaluatiekader ............................................................................................... 5
1.4
Onderzoeksmethode................................................................................6
1.5
Leeswijzer ..........................................................................................................7
Feiten: inzichten uit de documentstudie................ 8 2.1
Inleidend ............................................................................................................8
2.2 Inrichting (structuur en processen) ..............................................9 2.3 Doelstellingen ..............................................................................................14 2.4 Resultaten ....................................................................................................... 16
3.
Beelden: inzichten uit de gesprekken ................... 18 3.1
Inleidend ..........................................................................................................18
3.2 Doelstellingen .............................................................................................. 19 3.3 Cultuur ..............................................................................................................20 3.4 Resultaten......................................................................................................... 21 3.5 Inrichting.......................................................................................................... 23 3.6 Grip van de individuele betrokkenen........................................24 3.7 Betrokkenheid van de ambtelijke organisaties................. 25 3.8 Aanbevelingen van gesprekspartners ..................................... 25
4.
Analyse onderzoekers .................................................27 4.1
Inleidend en samenvatting analyse .......................................... 27
4.2 Publieke waarde.........................................................................................28 4.3 Legitimiteit...................................................................................................... 29 4.4 Operationele capaciteit ........................................................................ 31 4.5 Omgang met processen in de two-level-game ............... 31
5.
Conclusies ....................................................................... 33 5.1
Inleidend........................................................................................................... 33
5.2 Inhoudelijke evaluatiepunten..........................................................34 5.3 Cultuuraspecten.........................................................................................34 5.4 Procesmatige evaluatiepunten ..................................................... 35
6.
Aanbevelingen ..............................................................36 6.1
Inleidend ......................................................................................................... 36
6.2 Verdiepen van het ambassadeurschap .................................. 37 6.3 Concretiseren van de doelstellingen ........................................ 37 6.4 Versterken van de samenwerkingscultuur .......................... 37 6.5 Bekrachtigen van de inrichting ....................................................38
7.
Bijlage 1. Overzicht gesprekspartners .................. 40
8.
Bijlage 2. Geraadpleegde documenten ................. 41
9.
Bijlage 3. De basics voor het concretiseren van doelstellingen ........................................................42
HOOFDSTUK 1
Inleiding
1.1
Achtergrond
samengewerkt. Vanuit het idee dat samen de meeste waarde gecreëerd kan worden werkt de Achterhoek
De Achterhoek is een uniek gebied dat veel te
aan een goed vestigingsklimaat voor bedrijven, juist
bieden heeft. De regio heeft een prachtige woon- en
opgeleid personeel, goede (digitale) bereikbaarheid en
werkomgeving, een bloeiende en innovatieve economie
een mooie en duurzame woonomgeving.
en een cultuur van samenwerken en vertrouwen. Tegelijkertijd ziet de regio nog volop ruimte voor
In 2018 is deze samenwerking doorontwikkeld,
versterking en verbetering. Zij staat, evenals veel andere
door naast de zeven gemeenten (Aalten, Berkelland,
regio’s in Nederland, voor een aantal grote opgaven
Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Oude
op gebied van wonen, leefbaarheid, vitaal platteland,
IJsselstreek en Winterswijk) ook ondernemers en
infrastructuur, bereikbaarheid, werk en sociaal
maatschappelijke organisaties nadrukkelijker een
domein. Om deze opgaven in samenhang te bekijken
positie te geven. Hiervoor heeft de samenwerking
en aan te pakken wordt in de Achterhoek intensief
een aantal nieuwe organen geïntroduceerd: de
4
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
Achterhoek Raad, de Achterhoek Board en zes inhoudelijke
van den Berg (hoogleraar Global and Local Governance,
Thematafels. Middels de Achterhoek Raad zijn raadsleden beter
Rijksuniversiteit Groningen) en Roeland Stolk (managing
bij de regionale samenwerking betrokken en de Achterhoek
director Openbaar Bestuur, Berenschot) op persoon gevraagd
Board en Thematafels moeten de bestuurlijke slagkracht
om hieraan uitvoering te geven. Het eindrapport van deze
en uitvoeringskracht vergroten én de triple O (overheden,
evaluatie ligt nu voor u. De onderzoekers zijn ondersteund door
ondernemers en maatschappelijke organisaties) stevig in
twee adviseurs van het bureau Berenschot.
de samenwerking verankeren. De naam van dit nieuwe samenwerkingsverband is ‘Achterhoek Ambassadeurs’.1
De onderzoekers beseffen dat het na een tijdsperiode van twee jaar relatief vroeg is voor een evaluatie, omdat samenwerkingen
In de besluitvorming over deze nieuwe samenwerkingsstructuur
zich dan nog aan het zetten zijn. Bovendien is een jaar van
in de zeven gemeenteraden is afgesproken dat deze na twee
deze periode getekend door de coronacrisis. Die context is
jaar geëvalueerd zou worden. In najaar van 2020 zijn Caspar
meegewogen in het onderzoek.
Kengetallen Achterhoek 2020 23.600 bedrijven
262.800 inwoners
3700 werklozen
32% eenpersoonshuishoudens
gevestigd in de Achterhoek in 2019.
telt de Achterhoek begin 2020.
Dat was 2,7% van de beroepsbevolking in 2019
Bijna een derde eenpersoonshuishoudens in de Achterhoek
Groei t.o.v. 2018
2,5%
Achterhoek
4,7% Nederland
Groei t.o.v. 2019
0,01% 0,73% Achterhoek
Nederland
2,7%
Achterhoek
3,4%
32%
Nederland
Achterhoek
39%
Nederland
23.000 banen in de maakindustrie
114.000 huishoudens
50 jaar en ouder: 47%
127.100 banen
telde de Achterhoek begin 2020.
telde de Achterhoek in 2019.
In 2019 was met 23,000 arbeidsplaatsen de maakindustrie het grootste regionale cluster.
Groei t.o.v. 2019
Bijna de helft van de Achterhoekers was begin 2020 50 jaar of ouder.
2,5%
Achterhoek
1,9%
Nederland
0,4%
Achterhoek
0,9% Nederland
47%
Achterhoek
40%
Groei t.o.v. 2018
3,4%
Nederland
Achterhoek
2,5% Nederland
Hoge brede welvaart
1
De regio Achterhoek bestaat uit de gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Oude IJsselstreek en Winterswijk
Figuur 1
1 2
Kengetallen Achterhoek2
Achterhoek Visie 2030. Bron: Achterhoek Monitor, december 2020.
2
3
De regio Achterhoek staat op de 4e positie in de brede welvaart-ranglijst van 40 Nederlandse regio’s
4
5
6
7
8
9
10
11
5
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
1.2 Onderzoeksvragen Het doel van de evaluatie is om scherp in beeld te brengen
Hiertoe zijn vanuit de opdrachtgever de hiernavolgende
in welke mate de Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
onderzoeksvragen opgesteld, die zijn onderverdeeld naar drie
publieke waarde creëert voor de Achterhoek en de deelnemers
verschillende onderwerpen: inhoudelijke evaluatiepunten,
aan de samenwerking, waarbij zowel gekeken wordt naar de
cultuuraspecten en procesmatige evaluatiepunten.
bedoelde als naar de onbedoelde effecten van de samenwerking.
Inhoudelijke evaluatiepunten
Cultuur evaluatiepunten
Procesmatige evaluatiepunten
Draagt de samenwerking bij aan het behalen
Draagt de gekozen vorm bij aan een echte
Is de werkwijze praktisch en goed geregeld?
van onze doelstellingen op het gebied van
samenwerking tussen de 3O’s en met partijen
economie, wonen en leefbaarheid?
buiten de Achterhoek?
1.
6. Is de samenwerkingscultuur binnen de
Helpt de nieuwe governance om onze doelen – in gezamenlijkheid en gedragen – beter te formuleren en te bereiken?
Achterhoek verbeterd?
3. Voldoen de thema’s die wel/niet belegd zijn
Rijk en hogescholen onze samenwerking? 8. Hoe ervaren ondernemers en
in de samenwerking? 4. Zijn we voldoende wendbaar om nieuwe
Raad?
7. Hoe ervaren provincie, andere regio’s, het
2. Welke concrete resultaten zijn bereikt?
10. Bevalt de werkwijze van de Achterhoek 11. Bevalt de werkwijze van de Achterhoek Board en de taakverdeling met het algemeen bestuur
maatschappelijke organisaties hun positie?
12. Bevalt de werkwijze van de Thematafels?
9. Heeft de samenwerking het regionaal
opgaven als klimaat, stikstof, droogte en
denken bevorderd?
corona op te pakken? 5. Is de focus van de Thematafels goed?
1.3 Evaluatiekader Evaluatiekaders ordenen en categoriseren de kijk van
1.3.1
De essentie van een two-level game
onderzoekers op hoe de samenwerking zijn doelen kan
Naast een publieke waarde-driehoek op niveau van de Achterhoek
bereiken. Het evaluatiekader voor dit onderzoek (zie Figuur
Ambassadeurs-samenwerking, hebben de 3O’s in deze
2) hebben wij gebaseerd op het publieke waarde-model
samenwerking ook elk hun eigen driehoek. Het kan voorkomen
van Harvard-hoogleraar Mark Moore. Hij beredeneert dat
dat de publieke waarde, capaciteit en legitimiteit van deze eigen
de effecten van een samenwerking moeten voldoen aan de
driehoeken niet overeenkomt met die van de samenwerking.
volgende drie aspecten:
Sterker nog, bij samenwerking komt het vaak voor dat individuele belangen en wensen niet synchroon met elkaar lopen. Collectieve
•
Publieke waarde propositie: de uitkomsten die je voor de
besluitvorming kan dan niet anders dan een compromiskarakter
samenleving wil bereiken.
hebben. De literatuur noemt deze realiteit een two-level game: de actoren (in de Achterhoek Board, de Achterhoek Raad en de
•
Organisatie en operationeel vermogen: de operationele
Thematafels) moeten ‘het spel’ op twee niveaus spelen, om zowel
capaciteit die je nodig hebt om dit te realiseren.
publieke waarde te creëren voor de eigen gemeente, onderneming of organisatie, als voor de regio als geheel.
•
Legitimiteit: de rechtmatigheid van en het draagvlak bij democratische organen en stakeholders voor de gewenste publieke waarde en de benodigde capaciteit.
6
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
Publieke waarde
Achterhoek Ambassadeurs
Legitimiteit
Organisatie
ACHTERHOEK RAAD
ACHTERHOEK BOARD EN ONDERLIGGENDE THEMATAFELS
Publieke waarde
Legitimiteit
Publieke waarde
Organisatie
Legitimiteit
Overheden Figuur 2
Publieke waarde
Organisatie
Ondernemers
Legitimiteit
Organisatie
Maatschappelijke organisaties
Evaluatiekader evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
1.4 Onderzoeksmethode De onderzoeksvragen zijn door de opdrachtgever opgesteld.
overzicht van de gesprekspartners opgenomen. Hieruit volgen
Samen met hen is besloten dat deze evaluatie vooral op basis
de ‘beelden’, waarop hoofdstuk 3 in gaat. Tot slot hebben we
van gesprekken diende te geschieden. De gesprekspartners
in vier verdiepingssessies onze bevindingen en analyses bij een
zijn samen met een begeleidingscommissie die uit de 3O’s is
vertegenwoordiging van de gesprekspartners teruggelegd om ze
samengesteld gekozen. We hebben de volgende stappen gezet:
te valideren: we checkten of er feitelijke onjuistheden in zaten en of punten extra verduidelijking nodig hadden. Op basis
Allereerst is een documentstudie uitgevoerd naar de relevante
van deze verdiepingssessies hebben we kleine veranderingen
documenten van de Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking,
doorgevoerd. Het merendeel van de gesprekspartners gaf aan de
waaronder de samenwerkingsregeling, het uitvoeringsplan, de
lijn van de evaluatie te herkennen. Tijdens het traject vonden
Achterhoek Visie 2030 en jaarstukken. Uit deze documentstudie
drie bijeenkomsten met de begeleidingscommissie plaats,
volgen de ‘feiten’ die we in hoofdstuk 2 bespreken. Vervolgens
waarin zij bijstuurden op het proces en feedback gaven op de
zijn in totaal 26 gesprekken gevoerd met de belangrijke
opbrengsten van de evaluatie.
betrokkenen bij de samenwerking. In Bijlage 1 hebben we een
7
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
1.5 Leeswijzer Deze rapportage is als volgt opgebouwd: In het tweede hoofdstuk staan de feitelijke inzichten vanuit de documentenstudie. Hierin worden de inrichting van de Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking, de doelstellingen en resultaten weergegeven zoals die in de documenten zijn opgenomen. In het derde hoofdstuk presenteren we de beelden van gesprekspartners, die we hebben opgehaald tijdens de interviews. Het vierde hoofdstuk bevat de analyse van de onderzoekers. De feiten en beelden worden in dit hoofdstuk door de onderzoekers gewogen. Hoofstuk 5 bevat de conclusies. In hoofdstuk 6 sluiten we af met de aanbevelingen.
HOOFDSTUK 2
Feiten: inzichten uit de documentstudie 2.1 Inleidend In dit hoofdstuk worden de inzichten uit de
•
Inrichting (structuur en processen)
documentenstudie weergegeven. Hiervoor is gebruik
•
Doelstellingen
gemaakt van documenten van de Achterhoek
•
Resultaten
Ambassadeurs-samenwerking (zie Bijlage 2 voor het overzicht van de geraadpleegde documenten). Daarbij zijn de volgende onderwerpen uiteengezet binnen dit hoofdstuk:
9
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
2.2 Inrichting (structuur en processen)
De provincie Gelderland is bij de Achterhoek Ambassadeurssamenwerking betrokken middels haar positie in de Achterhoek Board (een gedeputeerde heeft zitting in de Board) ook is de
2.2.1 Governance van de samenwerking in een notendop
provincie aangesloten bij de Thematafels (altijd ambtelijk, soms
De Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking heeft het
deelname aan de Thematafel Circulaire economie.
bestuurlijk). Het waterschap Rijn en IJssel is betrokken middels
openbaar lichaam ‘Regio Achterhoek’ als juridische basis, conform de Wet op Gemeenschappelijke Regelingen (Wgr).3
Democratische legitimiteit: hoe zit het in formeel juridische zin?
In lijn met de Wgr kent de Achterhoek Ambassadeurs een Algemeen Bestuur en een Dagelijks Bestuur, waarvan het Algemeen Bestuur het formele bestuursorgaan is. Aanvullend hierop zijn in 2018 (24ste wijziging van de
Het juridische construct van de Achterhoek
bestaande samenwerkingsregeling) nog drie gremia aan de
Ambassadeurs samenwerking is een openbaar
samenwerkingsregeling toegevoegd: de Achterhoek Raad,
lichaam. In dit construct dragen de deelnemende
de Achterhoek Board en de Thematafels. Doel hiervan is
partijen gemeentelijke bevoegdheden op of over aan
om de 3O-samenwerking te formaliseren (in de Board en
het algemeen bestuur. Het algemeen bestuur legt,
Thematafels zijn alle drie de O’s vertegenwoordigd) en de
als hoogste orgaan, formeel aan niemand verant
rol van de gemeenteraden in de samenwerking te versterken
woording af over het gevoerde bestuur. De afzon
(de Achterhoek Raad bestaat uit vertegenwoordigers van alle
derlijke leden van het algemeen bestuur doen dit
lokale raadsfracties).4 Deze drie gremia hebben geen formele
echter wel: zij leggen individueel verantwoording af
publiekrechtelijke bevoegdheden, omdat de WGR, anders dan
aan hun eigen gemeenteraden. In formele juridische
afgezwakt in de vorm van commissies, geen basis biedt voor het
zin neem het algemeen bestuur dus de besluiten,
beleggen van dergelijke verantwoordelijkheden bij organen die
en kunnen raadsleden uit de individuele gemeente raden hun bestuurslid hierop aanspreken.
bestaan uit vertegenwoordigers uit de 3O’s. Wel is vastgelegd dat deze organen er zijn en dat ze hun rol te vervullen hebben.
5
3 4 5
‘Regio Achterhoek’ is de naam van de juridische entiteit, zoals opgenomen in de KvK. De werknaam is ‘Achterhoek Ambassadeurs’ Bron: De Achterhoek werkt door 2.0. Bron: Samenwerkingsregeling Regio Achterhoek 24ste wijziging.
10
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
Gremium
Samenstelling
Taken en bevoegdheden
Legt verantwoording af aan
Algemeen
De burgemeesters van de
•
Aansturen en toezichthouden op de ambtelijke organisatie
De raad die het lid heeft
bestuur
deelnemende gemeenten.
•
Vaststellen van de begroting en de jaarrekening
aangewezen (individueel)
•
Voorbereiden van wat aan het algemeen bestuur ter
Algemeen bestuur
Totaal zeven leden. Dagelijks
Een vertegenwoordiging van
bestuur
het algemeen bestuur. Totaal drie leden.
overweging en beslissing wordt voorgelegd •
Belangenbehartiging richting andere overheden, instellingen, diensten of personen
•
Uitvoeren van de besluiten van het algemeen bestuur
•
Zorgen voor goede bestuurlijke coördinatie
•
Informatievoorziening richting het algemeen bestuur
•
Beheer van de vermogenswaarden
•
Controle op de administratie en het beheer van de vermogenswaarden
•
Toezicht op al wat de Regio Achterhoek aangaat
•
Ambtelijke bijstand verlenen aan of vragen bij een of meerdere gemeenten
•
Zorg voor de beheersmatige kerntaken beheer, nazorg en overdracht regionale stortplaatsen
•
Zorg voor de afbouwtaken
Achterhoek
Vertegenwoordigers
•
Voorbereiden van de beleidsinhoudelijke meerjarenvisie
Board
van de 3O’s (overheid,
•
Voorbereiden van de beleidsinhoudelijke jaarplannen
maatschappelijke
•
Bewaken van de voortgang en de resultaten van de
organisaties en
beleidsinhoudelijke jaarplannen zoals deze worden uitgevoerd
ondernemers) en de provincie. Totaal elf leden.
Achterhoek Raad
door de Thematafels •
Voorbereiding van beraadslaging en bijeenkomsten van de Achterhoek Raad
•
Coördineren Achterhoek lobby
Achterhoek
Uit elke raadsfractie van de
•
Instemmen met de beleidsinhoudelijke meerjarenvisie
Indirect: aan inwoners,
Raad
deelnemende gemeenten
•
Instemmen met de beleidsinhoudelijke jaarplannen
via verkiezingen
één vertegenwoordiger. Circa
•
Indienen van moties en amendementen op de meerjarenvisie
50 leden.
Thematafels
en de jaarplannen •
Benoemen van de leden van de Achterhoek Board
Vertegenwoordigers
•
Uitvoering van de beleidsinhoudelijke jaarplannen
vanuit de overheid,
•
Een inhoudelijke bijdrage leveren aan de voorbereiding van de
maatschappelijke organisaties en het
Achterhoek Board
beleidsinhoudelijke meerjarenvisie en jaarplannen •
Inhoudelijke voorbereiding van bijeenkomsten van de
bedrijfsleven. Aantal leden
Achterhoek Raad en informeren over ontwikkelingen rondom
varieert.
het onderwerp van de Thematafel
Individuele
Gekozen volksvertegen-
•
Zienswijzen geven op de begroting van de Regio Achterhoek
Indirect: aan inwoners,
raden
woordigers
•
Besluiten over grote, regionale projecten met ‘nieuw’ budget
via verkiezingen
•
Voordragen en benoemen van de leden van het algemeen bestuur
Tabel 1
Overzicht samenstelling, taken, bevoegdheden en verantwoordingslijnen per gremium (zoals vastgelegd in de samenwerkingsregeling)6
2.2.2 Inzoomen op het algemeen bestuur en dagelijks bestuur
voorzitter inbegrepen. Het algemeen bestuur is het formele
De Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking heeft een
regelingen en vervult de rol van werkgever van de organisatie
algemeen bestuur bestaande uit één vertegenwoordiger uit elk
Regio Achterhoek. Hij vergadert zo’n acht keer per jaar. Deze
college van B en W, momenteel de zeven burgemeesters van
vergaderingen zijn in principe openbaar.7 De inhoudelijke
de deelnemende gemeenten. Het algemeen bestuur kiest uit
rol van het algemeen bestuur is gering, omdat de Achterhoek
zijn midden het dagelijks bestuur bestaande uit drie leden, de
Board samen met de Achterhoek Raad de inhoudelijke
6
7
Bron: Samenwerkingsregeling Regio Achterhoek (24ste wijziging).
bestuursorgaan in het kader van de Wet gemeenschappelijke
Via: https://8rhk.nl/smart-governance/regio-achterhoek.
11
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
koers van de samenwerking bepaalt. Het algemeen bestuur
consequenties aan te verbinden. De Achterhoek Board komt
focust zich op de formele, meer secundaire werkzaamheden
minimaal vier keer per jaar samen, maar vaker indien gewenst.10
van de regio. Zijn taken zijn onder meer het besluiten over de begroting van de samenwerking, de PIOFACH-taken
2.2.4 Inzoomen op de Achterhoek Raad
(personele aangelegenheden, administratie- en archieftaken,
De Achterhoek Raad bestaat uit één vertegenwoordiger per fractie
financiën, automatisering en huisvesting) een deel van de
van elke deelnemende gemeente, zodat alle politiek geluiden
communicatie en (het werven van) subsidies. Binnen het
vertegenwoordigd zijn. Om recht te doen aan de electorale
samenwerkingsverband is afgesproken dat het algemeen bestuur
verhoudingen binnen de gemeenten heeft de vertegenwoordiger
van de Achterhoek Ambassadeurs bestaat uit de burgemeesters.
zoveel ‘stempunten’ als zijn of haar fractie raadsleden kent. Dat
Formeel is echter niet vastgelegd dat dit de burgemeesters
betekent dat de mening van een vertegenwoordiger van een grote
moeten zijn. Het kunnen ook andere collegeleden betreffen.
fractie zwaarder meetelt tijdens de stemming dan die van een
8
kleine fractie. De vertegenwoordigende raadsleden functioneren
2.2.3 Inzoomen op de Achterhoek Board
als ‘ambassadeur’ van de samenwerking naar de lokale raden.
De Achterhoek Board bestaat uit elf vertegenwoordigers van de drie O’s (inclusief de provincie). Hij richt zich op de ruimtelijk-
De Achterhoek Raad heeft geen formele, publiekrechtelijke
economische ambities en doelen van de Achterhoek, zoals
bevoegdheden, maar is vooral in positie om inhoudelijke
beschreven in de Achterhoek Visie2030. De Board stuurt op
aansturing te geven op de regionale koers. De raad ‘stuurt aan
de visie en de uitvoering, bereidt de inzet van de middelen op
de voorkant van het proces’: hij gaat over de inhoud van de
hoofdlijnen voor (bijvoorbeeld via de Regio Deal) en ziet toe op
samenwerking en benoemt (eerst in de visie en daarna jaarlijks)
de voortgang. De Board wordt inhoudelijk gevoed door de zes
de kaders en thema’s waarmee de Achterhoek Board aan de slag
Thematafels en waar nodig stuurt de Board de Thematafels bij.
moet.11 De raad stemt (al dan niet) in met de Achterhoek Visie,
Daarnaast zet de Board zich in om het samenwerkingsproces in
de jaarplannen en evaluaties, heeft het recht om te amenderen
de Achterhoek goed te laten verlopen en verbindt hij partijen
en/of moties in te dienen op voorstellen van de Achterhoek
binnen en ook buiten de Achterhoek. Tot slot coördineert
Board (dus ook op de jaarplannen), benoemt de leden van
de Board, samen met de portefeuillehouder in het algemeen
de Achterhoek Board, kan een Thematafel op ieder moment
bestuur, de Achterhoekse lobby, door het positieve verhaal van
verzoeken om geïnformeerd te worden over de stand van zaken
de Achterhoek te vertellen. De Board legt verantwoording af
en kan de Achterhoek Board actuele onderwerpen meegeven.
aan de Achterhoek Raad.9 De Achterhoek Raad komt minimaal drie keer per jaar bijeen, De Board heeft geen formele, publiekrechtelijke bevoegdheden,
maar vaker indien gewenst. Deze vergaderingen zijn in principe
maar is vooral in positie om de 3O-samenwerking te initiëren
openbaar. De vergadercyclus van de raad worden zoveel mogelijk
en kracht te geven (de Board als ‘gezicht van de Achterhoek
afgestemd op de vergaderingen van de gemeenteraden. De inhoud
Ambassadeurs-samenwerking’). Het vaststellen van de
van de vergaderingen wordt voorbereid door de Achterhoek
begroting is bijvoorbeeld een taak van het algemeen bestuur,
Board.12 Het niet overdragen van formele, publiekrechtelijke
dat is wettelijk zo vastgelegd. De leden van de Board worden
bevoegdheden aan de Achterhoek Raad betekent dat bijvoorbeeld
door de Achterhoek Raad benoemd voor een periode van vier
het geven van zienswijzen op de begroting van Regio Achterhoek
jaar. De voordracht voor leden doen de O’s zelf: het Algemeen
en het benoemen van leden van het algemeen bestuur een
Bestuur draagt wethouders voor, maatschappelijke organisaties
bevoegdheid blijft van de individuele gemeenteraden.
en ondernemers dragen afgevaardigden voor en het college van Gedeputeerde Staten draagt een gedeputeerde voor. De
2.2.5 Inzoomen op de Thematafels
voorzitter wordt niet aangedragen, maar is dezelfde voorzitter als
De inhoudelijke samenwerking in de Achterhoek wordt
die van het algemeen bestuur. De Achterhoek Raad kan middels
vormgegeven in zes Thematafels. Deze tafels bestaan uit
een motie van wantrouwen het vertrouwen in één of meerdere
vertegenwoordigers uit de overheid (gemeenten en provincie),
Boardleden opzeggen, maar het is aan de Boardleden (of aan
maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven, die elk
degenen die hen hebben voorgedragen) om daar eventuele
vanuit hun eigen expertise bijdragen. De samenstelling van
8 9
10 11 12
Bron: Achterhoek werkt door 2.0. Via: https://8rhk.nl/smart-governance/achterhoek-board.
Bron: Achterhoek werkt door 2.0. Bron: Achterhoek werkt door 2.0. Via: https://8rhk.nl/smart-governance/achterhoek-raad/ bevoegdheden-en-taken-van-de-achterhoek-raad.
12
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
de Thematafels is niet op voorhand vastgelegd. De voorzitter
VAN PROJECTIDEE TOT BESLUIT
van de desbetreffende Thematafel en de voorzitter van de
Idee
Achterhoek Board kunnen personen uitnodigen om deel te
Uitwerking met partners
Pitch
Besluit Achterhoek Board
Advies Thematafel
nemen aan de tafel. Ook nodigt de voorzitter van de Thematafel per gemeente één wethouder uit, maar gemeenten zijn niet verplicht om aan een tafel deel te nemen. Thematafels kiezen zelf uit hun midden een voorzitter, waarbij wel wordt gelet op een goede balans tussen voorzitters vanuit de drie verschillende O’s. De (vice)voorzitter kan door de Achterhoek Board
Criteria • Meerdere O’s • Regionale impact • Substantiële bijdrage aan doelstelling
ontslagen worden. Voor de samenstelling van de Thematafels gelden verder nog de volgende kaders:13 •
De voorzitter of de vicevoorzitter van de tafel is een wethouder. De voorzitter en vicevoorzitter mogen niet van dezelfde ‘O’ zijn.
•
Elke tafel kent ten minste één vertegenwoordiger vanuit de
Figuur 3
Van projectidee tot besluit
overheid, één vanuit de maatschappelijke organisaties en één vanuit de ondernemers; De Thematafels leggen verantwoording af aan de Achterhoek •
Alleen leden van het college van burgemeesters en
Board.15 Ook de Thematafels hebben geen formele,
wethouders, bestuurders of directeuren van bedrijven/
publiekrechtelijke bevoegdheden. De tafels kennen ambtelijke
instellingen kunnen aansluiten bij de tafels (het gaat
ondersteuning vanuit de Regio Achterhoek: iedere voorzitter
immers om bestuurlijke tafels).
krijgt ondersteuning van een programmaregisseur en een projectmedewerker.16 Deze regisseurs zijn in dienst van de
Doel van de Thematafels is het realiseren van de Achterhoek
Achterhoek Ambassadeurs. Zij hebben als taak om onder
Visie, door concrete projecten uit te voeren die bijdragen
andere de agenda’s voor te bereiden en ook hebben zij een
aan de doelstellingen zoals vastgesteld door de Achterhoek
signalerende functie richting de Thematafel over de stand van
Board en Raad. De Thematafels bereiden de inhoudelijke
zaken van projecten.
koers van de samenwerkingsthema’s voor en geven uitvoering aan de thema’s. In de uitvoering (‘Van idee tot besluit’, zie
2.2.6 (Ambtelijke) ondersteuning
ook figuur 3) maken de Thematafels van een projectidee een
De organisatie van de Regio Achterhoek ondersteunt het
volwaardig projectvoorstel, inclusief een financieringsvoorstel.
algemeen bestuur, de Achterhoek Board en de Thematafels.
Hierin wordt ook de beoogde financiële bijdrage van de
Daarnaast richt de organisatie zich op de lobby richting
partners (3O’s) opgenomen en bepaald voor welk deel een
Arnhem, Den Haag, Duitsland en Brussel, levert zij
subsidiebijdrage wordt gevraagd. De Thematafel leidt het
griffieondersteuning aan de Achterhoek Raad en financiële
projectvoorstel door naar de Board. Voor de cofinanciering van
ondersteuning (inclusief subsidiespecialisme) en verzorgt zij de
de overheid zijn verschillende fondsen/subsidies. De projecten
communicatie. De totale formatie van de organisatie bedraagt
worden uitgevoerd in wisselende samenstelling, met wisselende
19,75 fte. Het uitgangspunt is dat deze personele inzet vanuit
projectrekkers die de kosten via hun eigen begroting/
de overheden (gemeenten en provincie) wordt gefinancierd.
jaarrekening verantwoorden. Niet alle uitgaven zullen dus via
De andere twee O’s dragen bij middels hun inzet in de Board,
de begroting/jaarrekening van samenwerking lopen. Projecten
de Thematafels en de (cofinanciering van de) projecten.17
worden gemonitord op hun bijdrage aan de gewenste doelen en op de bijdragen door de 3O’s.14
De gemeentelijke organisaties als geheel (al dan niet in de persoon van gemeentesecretarissen) hebben geen specifieke positie binnen de Achterhoek Ambassadeurs-
13 14
Bron: De Achterhoek werkt door 2.0. Begroting 2021
15 16 17
Via: https://8rhk.nl/smart-governance/achterhoek-thematafels. Bron: De Achterhoek werkt door 2.0. Bron: Achterhoek werkt door 2.0.
13
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
samenwerking. Er wordt wel gewerkt met accounthouders.
2.2.8 Samenwerking met andere regio’s
Accounthouders, vaak gemeentelijke medewerkers, zorgen voor
Om de gestelde ambities waar te kunnen maken en het
de communicatielijn naar de gemeenten. Zij worden actief
economisch potentieel van de Achterhoek Ambassadeurs-
geïnformeerd over inhoud van de Thematafel waarvoor zij
samenwerking te vergroten, is de samenwerking met Duitsland
accounthouder zijn, veelal via het ‘accounthoudersoverleg’.
van belang.20 Omdat deze samenwerking geen doel op zich is,
Middels deze informatie kunnen zij hun bestuurders
is hiervoor geen aparte Thematafel gevormd, maar wordt dit als
adviseren en het bestuurlijke proces (binnen de gemeenten)
een onderdeel binnen iedere Thematafel beschouwd. Daarnaast
borgen. Accounthouders zijn verantwoordelijk voor de
is de samenwerking binnen de Euregio’s van belang. Voor het
besluitvorming binnen de gemeenten en/of voor de
versterken van de samenwerking met Duitsland en binnen de
organisatie van de te leveren capaciteit. Dit kan zo nodig via
Euregio’s zijn primair de gemeenten aan zet. Iedere gemeente
de gemeentesecretarissen, wanneer onderwerpen als capaciteit
heeft een Duitslandcoördinator aangesteld en deze coördinatoren
(vanuit de gemeente) aan bod komen.
zijn hier gezamenlijk voor verantwoordelijk. Daarbij is ook een taakverdeling afgesproken, zodat iedere Thematafel één
2.2.7 Inzoomen op de ambassadeurs
aanspreekpunt heeft binnen de groep Duitslandcoördinatoren.
De regionale samenwerking heeft ruim 250 mensen die ‘8RHK
Verder is in de Regio Deal afgesproken om samen met de regio
ambassadeur’ zijn. Zij nemen als bestuurder, ondernemer of in
Twente te kijken naar het samen optrekken of het versterken
een ander functie deel aan de Achterhoek Raad, de Achterhoek
van elkaar rondom (in ieder geval) de volgende zes thema’s:
Board, een Thematafel of de regionale organisatie. De leden
grensoverschrijdende samenwerking, circulaire economie, het
van de Achterhoek Raad functioneren als ‘ambassadeur’ van de
toepassen van nieuwe technologie en methodes in de zorg, de
regionale samenwerking in hun eigen gemeenteraad.19
arbeidsmarkt, mobiliteit en de digitale transformatie.21
18
Fracties uit gemeenteraden vaardigen af
2 1 3 7
6
5
Achterhoek Board (10 leden + voorzitter)
Legt verantwoording af aan
Vertegenwoordigers 3O’s + provincie
Samenstelling Achterhoek Board
Bronckhorst 25 raadsleden
2
Berkelland 27 raadsleden
3
Oost-Gelre 21 raadsleden
4
Winterswijk 21 raadsleden
5
Aalten 21 raadsleden
6
Oude IJsselstreek 25 raadsleden
7
Doetinchem 31 raadsleden
Kiest uit haar midden
(2 leden + voorzitter)
• • • •
De voorzitter uit het AB 1 gedeputeerde (voorgedragen door de GS) 3 wethouders (voorgedragen door AB) 3 ondernemers (voorgedragen door VNO/NCW en Sika) • 3 vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties (onderwijs, woningbouw en zorg)
Burgemeesters nemen zitting in
Thematafel Smart werken & Innovatie
Bewaakt de voortgang van
Thematafel Onderwijs & Arbeidsmarkt
Thematafel Mobiliteit & Bereikbaarheid
Leggen verantwoording af aan
Thematafel Vastgoed & Woningmarkt
Thematafel Circulaire economie & Energietransitie
Thematafel Gezondste Regio
Algemeen bestuur (6 leden + voorzitter)
Legt verantwoording af aan
Figuur 4
Benoemt de leden van
(51 leden) Vertegenwoordigers raadsfracties
4
1
Dagelijks bestuur
Achterhoek Raad
Formele bestuursorgaan Wet GR
Governance Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking 18 19 20 21
Bron: via https://8rhk.nl/ambassadeurs. Bron: De Achterhoek werkt door 2.0. Bron: Jaarrekening 2019 Bron: Regio Deal Achterhoek, 2019
14
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
2.3 Doelstellingen
Aan deze streefbeelden wordt uitvoering gegeven door zes Thematafels, die de streefbeelden ook mede bepaald
In april 2019 is in de Achterhoek Raad de ‘Achterhoek Visie
hebben. Per Thematafel zijn doelen geformuleerd voor
2030’ vastgesteld, met daarin de visie van de betrokken
2030, waar weer verschillende subdoelen onder vallen. Aan
overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties op
de subdoelen zijn weer indicatoren gekoppeld. De tabel
de doelstellingen van de samenwerking. De hoofddoelstelling
hieronder geeft deze weer. Wat opvalt is dat de subdoelen
van de Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking is om
variëren in de mate van concreetheid. Voor de subdoelstelling
een bloeiende en innovatieve economie (smart economy) te
‘2030 vervoer energieneutraal’ is het bijvoorbeeld duidelijk
combineren met een uitstekend werk-, leer- en woonklimaat
wanneer deze subdoelstelling is bereikt (namelijk: wanneer
(smart living), middels smart governance. De samenwerking
in 2030 het vervoer daadwerkelijk energieneutraal is). Bij
wil dit bereiken door ‘gezamenlijk verantwoordelijkheid
de subdoelstellingen van de Thematafel Wonen & Vastgoed
te nemen (triple helix) voor een integrale aanpak van de
zijn bijvoorbeeld (nog) helemaal geen concrete indicatoren
uitdagingen waar de Achterhoek voor staat’.
opgenomen.
22
23
De hoofddoelstelling wordt geconcretiseerd aan de hand van zes ‘streefbeelden’:24 De productieve regio richt zich op de regio als open innovatiesysteem, waarbij het gaat om economische én sociale innovatie. De gekwalificeerde regio richt zich op de beschikbaarheid van de juiste kwaliteiten op de arbeidsmarkt (onderwijs) en het benutten van talenten. Hieronder valt ook de inclusieve arbeidsmarkt, met als uitgangspunt dat iedereen in de Achterhoek mee kan doen. De bereikbare regio richt zich op duurzame en slimme mobiliteitsoplossingen voor alle vervoersmodaliteiten, en het op een innovatieve wijze verbinden en integreren hiervan. De schone regio gaat over de energietransitie, verduurzaming en grootschalige energieopwekking, kringlooplandbouw, circulair ondernemen en circulair vastgoed. De leefbare regio gaat over duurzame en passende woningen en de ontwikkeling van dorpen. Bij die leefbaarheid hoort ook aandacht voor vastgoed, voorzieningen, groen en sociale cohesie. De gezonde regio werkt aan het langer gezond blijven van mensen door preventie en zorginnovatie.
22 23 24
Bron: Achterhoek visie 2030. Bron: Programmabegroting 2021 Bron: Achterhoek visie 2030.
15
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
Thematafel
Doel voor 2030
Subdoelen
Smart Werken &
3% groei van de
•
Open innovatiesysteem
Innovatie
arbeidsproductiviteit in
•
Inventieve vakpersoon van de
de maakindustrie en de agrosector.
Indicatoren •
3% groei van de arbeidsproductiviteit in de maakindustrie en agro-sector.
toekomst
•
35 kennisdeel- en businessclusters in 2025
•
Productie van de toekomst
•
40 start-ups en 20 scale-ups in 2025
•
Stage- en afstudeerregio
•
250 bedrijven hebben slim werken en innovatie doorgevoerd
•
40% van de deelnemende studenten aan SmartHub/ Innovatiehubs komt van buiten de Achterhoek met 10% internationale achtergrond
Onderwijs &
In 2030 zijn vraag
•
Talenten arbeidsmarkt zijn benut
•
Arbeidsparticipatie naar 73% (nu 66%)
Arbeidsmarkt
en aanbod op de
•
Inclusieve arbeidsmarkt
•
Meten instroom uit het onderwijs (mbo+) en uit de
arbeidsmarkt meer in
•
Grensoverschrijdende
evenwicht.
samenwerking
pendel •
Monitoring banenafspraak voor wat betreft inclusieve arbeidsmarkt
Mobiliteit &
In 2030 is er
•
2030 vervoer energieneutraal
Bereikbaarheid
energieneutraal,
•
Betrouwbare en robuuste
betaalbaar en
•
Mate waarin het vervoer in de Achterhoek energieneutraal is
infrastructuur
•
Aantal laadpalen en groei naar een dekkend net
Slimme vervoersvoorzieningen
•
Afname aantal voertuigverliesuren
voor iedereen die zich
•
Reistijd op de ruggengraat van het OV in de Achterhoek
vanuit, naar en door
•
Tijd waarin Regionaal verzorgende voorzieningen met
betrouwbaar vervoer
•
de Achterhoek wil
de beschikbare OV-modaliteiten bereikbaar zijn (doel:
verplaatsen.
binnen 20 minuten)
Wonen &
De score voor
Vastgoed
leefbaarheid in de Achterhoek blijft
• •
minimaal op het gemiddelde van een 7,8.
• •
Woningvoorraad beweegt mee met
•
Er is nog nadere uitwerking nodig maar de indicatoren
de demografische ontwikkelingen
kunnen betrekking hebben op:
Woningvoorraad duurzamer en
-
passende woningvoorraad
levensloopbestendiger
-
kwaliteit van de woningvoorraad
Transformeren of slopen leegstand
-
woningmarkt
vastgoed
-
leegstand
Nieuwe en bijzondere manieren van
-
duurzaamheid
wonen •
Leefbaarheid is op peil
Circulaire
In 2030 wekt de
•
Achterhoek is energieneutraal
Economie &
Achterhoek haar eigen
•
Koploper kringlooplandbouw
Energietransitie
energie op, is afval een
•
Bedrijvenparken zelfvoorzienend
grondstof geworden en
•
Circulair omgaan met vastgoed en
is er meer biodiversiteit
•
Hoeveelheid energie die verbruikt wordt in de Achterhoek, die nog niet in de regio met hernieuwbare bronnen wordt opgewekt (bron is beschikbaar).
•
infrastructuur
Aantal agrarische ondernemingen dat hun activiteiten koppelt aan verantwoord omgaan met bodem- water-
door minder emissies.
lucht- en natuurkwaliteit = 80% (nu 10%). •
Aantal bedrijvenparken (ondernemingen) dat individueel en/of samen in de directe omgeving en met hun ketenpartners verantwoord omgaat met grondstoffen, en afval tot een minimum beperken.
•
Aantal gebouwen en infrastructurele projecten dat circulair ontwikkeld, gebruikt en hergebruikt wordt.
Gezondste Regio
Er heeft in 2030
•
een verschuiving
Gezondste Regio door preventie en
plaatsgevonden naar
•
Netwerk van gezondheidsdiensten
slimmere zorg en het
•
(langer) Zelf verantwoordelijk voor
voorkomen van ziekten.
•
zorginnovatie
Meten ervaren gezondheid via model positieve gezondheid. Vergelijking met Nederland en andere regio’s.
•
gezondheid
Gezonde leefstijl (95% van de jeugd heeft in 2025 een gezonde leefstijl, 72% van de Achterhoekers beweegt in 2025 voldoende)
•
Zelfredzaamheid en sociale omgeving 94% van de Achterhoekers voelt zich in 2025 verbonden met anderen.
•
Chronisch zieken die gebruik maken van zorg op afstand gebruiken 30% minder medische zorg en ervaren meer regie over hun eigen gezondheid.
•
Het ziekteverzuim ligt in de Achterhoek lager dan bij soortgelijke bedrijven elders.
Tabel 2
25
Overzicht doelen en subdoelen per Thematafel25
Bron: Achterhoek Visie 2030.
16
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
Thema’s die buiten de scope van de samenwerking vallen, zijn het sociaal domein (uitgezonderd zorginnovatie), de vrijetijdseconomie, sport en cultuur. Regionale afstemming en samenwerking op deze thema’s verlopen via de ‘portefeuillehoudersoverleggen’: voor het sociaal domein bijvoorbeeld het ‘Poho Sociaal’ en voor vrijetijdseconomie het ‘Poho VE’ (met tien gemeenten en in samenwerking met de Stichting Achterhoek Toerisme).26
2.4 Resultaten In documenten zijn de volgende concrete resultaten die door de samenwerking behaald zijn verankerd:27 Concrete resultaten Achterhoek Ambassadeurs: •
Achterhoek Visie 2030 opgesteld
•
Uitvoeringsplan 2020 opgesteld
•
Regio Deal binnengehaald
•
Achterhoek Monitor live
•
Bijna 10 miljoen extra voor de Achterhoek vanuit de provincie
•
Kracht van Oost 2.0 vertaald naar de Achterhoek
•
De Achterhoek wordt meer volwaardig opgenomen in de Omgevingsagenda Oost-Nederland
•
Lobbystrategie vastgesteld
•
Regiomarketingcampagne voorbereid (start mei 2021)
•
Aangesloten bij ‘Nederland Slim Benutten” (Oost-Nederland lobby)
Thematafel Smart Werken & Innovatie: •
Drie innovatiehubs en de Smarthub Incubator Industry
Thematafel Onderwijs en Arbeidsmarkt: •
(voor starters in de maakindustrie) gerealiseerd
Grensland College opgericht (start eerste opleidingen in september 2021)
•
MKB-deal gesloten (doel: verhogen arbeidsproductiviteit)
•
Fonds voor Talentontwikkeling opgezet
•
Digitaal platform Achterhoek Verbindt is opgezet
•
Aanbieden hybride onderwijs (LLO)
Thematafel Mobiliteit & Bereikbaarheid: • • •
Thematafel Wonen & Vastgoed:
Tweede fase onderzoek N18 is afgerond, akkoord op
•
Kennisplatform Transformatie van Vastgoed is opgezet
doorontwikkeling
•
Kwaliteitscriteria woningbouw vastgesteld
Project sMaaS uitgevoerd: kleine honderd elektrische
•
Woningmarkt monitor uitgevoerd
deelfietsen en eerste deelauto’s geplaatst
•
Woningcoöperatie voor jongeren opgericht
Samen met de provincie het ‘Programma Slimme en
•
Project Leefsamen voor langer zelfstandig thuiswonen
Duurzame Mobiliteit’ opgesteld •
Thematafel Circulaire Economie & Energietransitie: •
opgezet
Regio-Express is in de provinciale visie opgenomen
Concept-RES Achterhoek vastgesteld door de acht
Thematafel Gezondste Regio: •
gemeenten (inclusief Montferland) en het dagelijks bestuur
en gepubliceerd: ‘Samen langer gelukkig en gezond leven
van waterschap Rijn en IJssel •
Cirkelregio Achterhoek is opgezet (organiseert kennisdeling over circulair ontwikkelen, As a service en hergebruiken van
Gezamenlijke regiovisie op gezondheid en zorg ontwikkeld in de Achterhoek’
•
Preventie Akkoord Achterhoek gesloten (gezamenlijk inzetten voor gezonde leefstijl inwoners)
materialen) •
Landelijke status van innovatieregio voor kringlooplandbouw gekregen
Tabel 3
26 27 28
Concrete resultaten Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking28
Bron: De Achterhoek werkt door 2.0. Bron: Bestuurlijke tussenevaluatie Regio Deal (en Achterhoek Visie 2030), 29 oktober 2020. Wij hebben de resultaten opgenomen die we in documenten zijn tegengekomen en/of in gesprekken hebben terug gehoord. Deze lijst is daarom mogelijkerwijs niet geheel compleet.
17
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
Naast bovengenoemde resultaten is de samenwerking over
geen projecten die binnen de Regio Deal vallen, omdat het
de grens richting Duitsland versterkt. Er wordt momenteel
thema van deze tafel buiten de scope van de Regio Deal valt.
bijvoorbeeld gewerkt aan de eerste gemeenschappelijke Duits-
Gemiddeld gezien dragen projecten van de Thematafels Smart
Nederlandse brandweerpost. Eind 2020 lopen er totaal 44
Werken & Innovatie en Circulaire Economie & Energietransitie
projecten, waarvan er 37 een bijdrage uit de Regio Deal
het meest bij aan de subdoelen van de samenwerking. Deze
hebben (zie de volgende tabel). Dat betekent dat het grootste
laatste tafel draagt ook flink bij aan subdoelen van andere
deel van de projecten binnen de Achterhoek Ambassadeurs-
tafels. Er zijn, naar ons weten, geen documenten waarin is
samenwerking tot stand komt met behulp van Regio
vastgesteld in welke mate de doelen van de Thematafels zijn
Dealmiddelen. Enkel de Thematafel Gezondste Regio kent
gerealiseerd.30
29
Aantal projecten (waarvan
Bijdrage aan subdoelen
Gemiddelde bijdrage
met een bijdrage van de
van de samenwerking
aan subdoelen per project
Bijdrage aan subdoelen
Regio Deal)
(aantal keer)
(aantal keer)
buiten ‘eigen’ Thematafel
7 (5)
26
3,7
12%
7 (7)
18
2,6
39%
6 (4)
16
2,7
38%
Wonen & Vastgoed
10 (10)
23
2,3
22%
Circulaire Economie
12 (11)
42
3,5
50%
Gezondste Regio
2 (0)
4
2,0
0%
Totaal
44 (37)
127
2,9
32%
Thematafel Smart Werken & Innovatie Onderwijs & Arbeidsmarkt Mobiliteit & Bereikbaarheid
& Energietransitie
Tabel 4
29 30
Bijdrage projecten aan de subdoelen van de samenwerking
Bron: Bestuurlijke tussenevaluatie Regio Deal (en Achterhoek Visie 2030), 29 oktober 2020. Eind 2020 is wel de eerste Achterhoek Monitor gepresenteerd, met data over hoe de Achterhoek ervoor staat. Daarin komen enkele indicatoren uit de Achterhoek Visie 2030 terug.
HOOFDSTUK 3
Beelden: inzichten uit de gesprekken 3.1 Inleidend
•
Doelstellingen.
•
Concrete resultaten.
In dit hoofdstuk zetten we de beelden van
•
Cultuur.
gesprekspartners (zie Bijlage 1 voor een overzicht)
•
Inrichting van de samenwerking.
op een rij, zoals we ze hebben opgehaald tijdens de
•
Grip die men op de samenwerking ervaart.
interviews. De volgende paragrafen geven dus weer
•
Ambtelijke appreciatie (beelden van de
hoe betrokkenen tegen verschillende aspecten van de Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking aankijken. De volgende onderwerpen komen aan bod:
gemeentesecretarissen). •
Aanbevelingen die gesprekspartners hebben genoemd.
19
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
We hebben de 27 gesprekken op dezelfde wijze gevoerd.
Figuur 5 is dat de gemeenteraden overwegend iets kritischer zijn
Over de eerste vier onderwerpen – doelstellingen, resultaten,
als het gaat om de doelstellingen dan de andere partijen.
inrichting en grip – hebben we alle gesprekspartners (bijna honderd mensen) aan het begin van de interviews gevraagd
Uit de gesprekken blijkt wel dat er discussie is of er
een indicatief cijfer uit te delen voor hoe goed zij dit vinden
doelstellingen bij moeten of niet. Dit betreft de thema’s
gaan. Tijdens deze gesprekken hebben we deze cijfers vervolgens
ecologie en natuur (waaronder vitaal platteland, droogte,
kwalitatief verdiept. Deze cijfers waren dus vooral indicatief en
stikstof en de energietransitie vallen), Recreatie & Toerisme en
als begincijfer bedoeld om vervolgens de verdiepen. Om niet de
Sociaal Domein.
indruk te wekken dat deze cijfers eindcijfers zijn, nemen we in dit rapport geen gemiddelden op en geven we de uitkomsten
•
Voorstanders willen extra doelstellingen aan de samen-
weer op een indicatieve schaal (zie figuren 5 tot en met 8).
werking toevoegen omdat zij zien wat de kracht van de
Dat geeft zicht op het algemene sentiment.
samenwerking met de huidige thema’s is. Het uitbreiden van de doelstellingen met meer gemeentegrensoverschrijdende thema’s zou de integraliteit bevorderen. De wens om
3.2 Doelstellingen
het thema natuur en ecologie aan de scope van de samen werking toe te voegen leeft het meest breed.
Hoe passend vindt u de benoemde doelstellingen? Ondernemers
•
Tegenstanders van extra doelstellingen zijn van mening dat de samenwerking op deze manier aan focus verliest.
Maatschappelijke organisaties
Zij geven aan dat de kracht van de tafels vervaagt, wanneer
Gemeenteraden
de samenwerking, op het moment dat zij gaat verbreden,
Colleges van B&W Achterhoek Board
er meer doelen toegevoegd worden. Daarnaast vinden zij dat er zeker van moet zijn dat er een uitvoeringsorganisatie is die dat ook echt waar kan maken. Meer thema’s leiden tot extra complexiteit en tot stapeling. Andere regio’s waarschuwen voor het toevoegen van extra doelstellingen in
Figuur 5
Indicatief beeld van gesprekspartners over de doelstellingen31
3.2.1 De doelstellingen zijn passend en er is discussie over het al dan niet verbreden van de scope
het kader van draagvlak.
3.2.2 Focus aanbrengen binnen de doelstellingen van de Thematafels is een ‘brede opgave’ Het aanbrengen van focus binnen de Thematafels wordt genoemd als een ‘brede opgave’. Een groot deel van de
Over het algemeen vinden de gesprekspartners dat de
gesprekspartners geeft aan dat het de kunst is om de huidige
doelstellingen van de Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
doelstellingen goed te blijven vertalen naar concrete doelen,
passen bij de opgaven in de Achterhoek en dat deze voldoende
waaronder projecten hangen. Dat is in een aantal tafels goed
zijn (zie ook Figuur 5). De grensoverschrijdende thema’s
gelukt. Thematafel Mobiliteit & Bereikbaarheid is volgens de
waarop er binnen de Achterhoek Ambassadeurs samengewerkt
gesprekspartners bijvoorbeeld een stuk beter afgebakend dan de
moet worden, voldoen in eerste instantie met de gekozen
Thematafel Circulaire Economie & Energietransitie. Dit is van
onderwerpen. Maatschappelijke organisaties geven aan dat er
belang voor de slagvaardigheid van de Thematafels. Die wens
een breed, maar gedegen plan achter de doelstellingen zit. Ook
tot concretisering en focus in de komende periode leeft breed
ondernemers staan, op een uitzondering daar gelaten, achter de
onder de gesprekspartners. Ook het Rijk vindt dit in het kader
doelstellingen en beoordelen deze als logisch. Er wordt volgens
van de Regio Deal cruciaal.
de meeste gesprekspartners meer dan eerst over de eigen kerktorens heen (dus naar het niveau van de Achterhoek in
Maatschappelijke organisaties en ondernemers (en in mindere
plaats van het individuele gemeentelijke niveau) gekeken. Dat
mate ook vertegenwoordigers van de overheids-O) geven wel
wordt als positief ervaren. Wat opvalt als gekeken wordt naar
aan dat de verbinding tussen de Thematafels wat betreft de
31
NB Aan het begin van ieder interview hebben we alle gesprekspartners gevraagd indicatieve rapportcijfers te geven, bedoeld als begincijfer. Om niet de indruk te wekken dat dit eindcijfers zijn, hebben we ze weergegeven op indicatieve schalen in Figuur 5 tot en met 8.
20
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
doelstellingen beter kan. Zij geven aan dat er soms sprake
als iedereen de beschikking heeft over elkaars kennis)
is van overlap in doelstellingen tussen de Thematafels. Een
voorkomen. In de bespreking met de Board en het algemeen
duidelijkere afbakening van waar de tafels voor staan en welke
bestuur uitte één van de leden zijn verbazing over dat deze
projecten daarbinnen passen, is gewenst.
term in slechts één gesprek naar voren kwam. Ter mogelijke verklaring: alle gesprekspartners spraken wel over de
3.2.3 Er wordt weer meer gesproken over groei en minder over krimp
hiervoor vermelde randvoorwaarden en waarderen die in de
Bij maatschappelijke organisaties en ondernemers is er sprake
randvoorwaarden is het door de 3O-samenwerking mogelijk
van tevredenheid over de ontwikkeling van de doelen. Zij geven
om de coördinatie- en informatieproblemen grotendeels op
aan dat de manier van spreken in en over de regio in positieve
te lossen. Dat het woord open-innovatiemethode er niet aan
zin veranderd is. ‘We spreken niet meer over krimp, maar
wordt gekoppeld, dat komt vaker voor in samenwerkingen die
over groei’. De aandacht is verschoven van het zijn van een
vooral praktisch zijn. We hebben ook niet specifiek naar het
krimpregio naar thema’s als groei, innovatie en het verstevigen
woord gevraagd.
samenwerkingscultuur. Zeker in het creëren van passende
van het vestigingsklimaat. Een voorbeeld dat hierbij gegeven wordt is dat de provincie inmiddels weer ruimte geeft om te
In vrijwel elk interview kwam de zogenoemde
bouwen, waar dat eerst niet kon.
‘kerktorenpolitiek’ ter sprake. Hiermee wordt bedoeld dat men niet verder kijkt dan de eigen kerktoren of gemeentegrens,
3.3 Cultuur
en dus denkt en handelt vanuit het gemeentelijke niveau in plaats van vanuit het regionale niveau. Gesprekspartners geven aan dat kerktorenpolitiek speelt binnen de Achterhoek
Gesprekspartners geven aan dat er steeds meer een
Ambassadeurs-samenwerking, maar in frequentie wel afneemt.
samenwerkingscultuur ontstaat in de Achterhoek. Binnen de
Alle gemeenten (en enkele gesprekspartners van de andere
samenwerkingsorganen is zichtbaar dat de O’s steeds verder
O’s) noemen kerktorenpolitiek als belemmerende factor bij
naar elkaar toegroeien: ‘We trekken nu meer aan hetzelfde
de bespreking van en besluitvorming over onderwerpen met
touw’.
een duidelijk gezamenlijk belang. Het ‘ziekenhuisdebat’ wordt hierbij vaak als voorbeeld aangehaald. ‘Er is een structuur
Gesprekspartners geven aan dat het woord ambassadeur echt
opgezet om samen te werken, maar is er ook een cultuur om
iets betekent: mensen voelen zich erdoor verbonden met het
samen te werken?’ Anderzijds wordt ook genoemd dat in de
gebied. De vraag naar hoeveel ambassadeurs door te groeien en
term kerktorenpolitiek een vooroordeel huist: alsof opkomen
hoe nog meer inhoud aan het begrip te geven, is volgens enkele
voor het gemeentelijk belang immoreel is. De kunst is daarom
gesprekspartners interessant om te onderzoeken. Kan deze
vooral om te weten wanneer een onderwerp niet geschikt is
groep verbreed worden?
voor kerktorenpolitiek (als het regionaal belang voorop hoort te staan) en wanneer wel (als er gerechtvaardigde lokale belangen
In één gesprek kwam aan de orde dat met de tafels conform
zijn). Een gemeenschappelijke taal om over kerktorenpolitiek
een zogeheten open-innovatiemethode wordt gewerkt. Deze
te spreken, alsook een begrip dat het tegengestelde betekent,
benadering op innovatie is internationaal momenteel in
ontbreekt nog.
zwang. In essentie betekent het dat (sociale, maatschappelijke en economische) innovatie juist tot stand komt wanneer
Gesprekspartners geven aan dat ‘naoborschap’ de verhoudingen
ideeën van ‘buiten’ betrokken worden. Een bedrijf bedenkt
in de regio definieert: iedereen wil elkaar helpen en gezamenlijk
dan niet zelf hoe te optimaliseren en transformeren, maar
de regio vooruit helpen. Dat is ook terug te zien in de
maakt gebruik van de omgeving en deelt de opgedane
samenwerking. Verder worden Achterhoekers omschreven als
kennis ook met de omgeving. Zo kunnen ook passende
‘doorpakkers’ en zien gesprekspartners ook dat terug in de
randvoorwaarden voor innovatie in een gebied of ecosysteem
Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking. Verbindingen komen
tot stand komen, in termen van de economische literatuur:32
relatief gemakkelijk van de grond en woorden worden relatief
Dit kan coördinatieproblemen (het lukt alleen als iedereen
snel omgezet in daden. ‘In de Achterhoek fixen we het gewoon.’
tegelijk wat doet) en informatieproblemen (het lukt alleen 32
Voor de liefhebber verwijzen we naar de Amerikaanse econoom Dani Rodrik, die dit scherp beschrijft.
21
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
In de Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking is relatief
iets heel moois’. In meerdere gesprekken is naar voren gekomen
weinig sprake van spanning tussen stedelijke en landelijke
dat de successen die geboekt worden binnen de Achterhoek
gemeenten of tussen grote en kleine gemeenten (ten opzichte
Ambassadeurs-samenwerking worden ondersteund door gunstige
van andere samenwerkingen). Er is ook waardering voor hoe
omgevingskenmerken, zoals de Achterhoekse vlag die voortkomt
de voorzitter zijn verschillende petten (voorzitter van het
uit de Zwarte Cross. Maatschappelijke- en omgevingskenmerken
algemeen bestuur, dagelijks bestuur, de Achterhoek Board
komen daarmee de samenwerking ten goede.
en de Achterhoek Raad) combineert. Wel geven sommige gesprekspartners aan dat het voor de samenwerkingscultuur
Een aandachtspunt dat gesprekspartners meegeven is dat
goed zou zijn om één van die petten aan een andere
de samenwerking nog maar twee jaar bezig is, waardoor het
burgemeester of aan een onafhankelijke voorzitter te geven.
nog relatief vroeg is om over concrete resultaten te spreken. De afgelopen tijd zijn veel Thematafels bezig geweest met het opzetten van de samenwerking en het honoreren van
3.4 Resultaten
projectvoorstellen. De resultaten van deze projecten moeten vaak nog volgen, laat staan de effecten van die resultaten op
Hoe tevreden bent u over de concrete resultaten die worden bereikt?
het niveau van de gehele samenwerking. De komende periode wordt zichtbaar of de effecten echt doorzetten.
Ondernemers Maatschappelijke organisaties
3.4.2 De opgave is wel om deze resultaten beter te delen
Gemeenteraden
Een groot deel van de gesprekspartners geeft de wens aan om breder te communiceren over (de trots op) bereikte resultaten.
Colleges van B&W
Deze verbetering in de informatievoorziening geldt zowel voor binnen als voor buiten de samenwerking. Binnen de
Achterhoek Board
samenwerking geven veel Thematafelleden aan maar beperkt Figuur 6
Indicatief beeld van gesprekspartners over de resultaten
33
op de hoogte te zijn van de resultaten van andere tafels. Ook missen lokale raadsleden die niet deelnemen in de Achterhoek
3.4.1 Alle betrokkenen zijn trots op de resultaten
Raad de terugkoppeling over de bereikte resultaten aan de
Uit Figuur 6 is te zien dat de gesprekspartners overwegend
lokale raden. Ondernemers en maatschappelijke organisaties
tevreden zijn met de concrete resultaten die worden bereikt.
stellen dat de communicatie over de opbrengsten van de
Daarbij is te zien dat de maatschappelijke organisaties en de
samenwerking richting externe partijen (marketing) beter kan.
Achterhoek Board een stuk tevredener zijn dan de overige
Inwoners van de regio zouden meer moeten zien van wat de
partijen. Gesprekspartners noemen de volgende concrete
samenwerking oplevert, bijvoorbeeld door steviger in te zetten
resultaten om trots op te zijn: de Regio Deal Achterhoek
op branding en de behaalde resultaten breder uit te dragen.
2019-2022 (als tweede tranche), de vele projecten die
Gesprekspartners vermoeden ook dat dit de samenwerking
inmiddels binnen de Thematafels lopen, afstemming over
meer ‘gedragen’ zal maken. ‘We laten het nog onvoldoende zien
regionale woningbouw, het verbeterde vestigingsklimaat voor
aan de buitenwereld’.
nieuwe bedrijven, de sterkere lobby van de regio en de betere branding van het merk ‘Achterhoek’. Als voorbeeld van de
3.4.3 Aan de Thematafels gebeurt het
Achterhoekbranding noemen zij dat de regio op de kaart is gezet,
De Thematafels zijn het gremium waar de échte resultaten
het ‘Achterhoekgevoel’ toeneemt en dat de Achterhoekse vlag
worden geboekt volgens de gesprekspartners. Er wordt dan
bij een op de tien huizen wappert. Daarnaast is het onderlinge
ook veelal met veel lof gesproken over de werking van deze
netwerk verstevigd: men kent elkaar beter, spreekt elkaar
tafels (‘Ik ben heel erg te spreken over de Thematafels’),
regelmatig en de lijnen (ook naar de provincie) zijn korter. Dit
maar we horen ook aandachtpunten. Gesprekspartners van
wordt als zeer waardevol ervaren. Veel gesprekspartners zien
maatschappelijke organisaties geven aan dat de expertise die
het hebben van een gremium om bovenlokaal overleg te voeren
aanwezig is binnen de Thematafels steeds beter wordt benut.
dan ook al als resultaat. ‘Het organiseren van het gesprek is al
Dit komt ten goede aan de projecten en resultaten, omdat
33
N.B.: Aan het begin van ieder interview hebben we alle gesprekspartners gevraagd indicatieve rapportcijfers te geven, bedoeld als begincijfer. Om niet de indruk te wekken dat dit eindcijfers zijn, hebben we ze weergegeven op indicatieve schalen in Figuur 5 tot en met 8.
22
Voortbouwen op een goede basis! | Evaluatie Achterhoek Ambassadeurs-samenwerking
de kracht van de Thematafels juist in de (triple O) diversiteit
voorzien van mensen en middelen) en meer te denken en
zit. Daarnaast vertellen maatschappelijke organisaties dat
handelen vanuit de gezamenlijke doelstellingen.
projecten waarbij twee of meer O’s betrokken zijn vaak de meeste resultaten behalen. Zij hopen dan ook dat projecten in
•
Bij Thematafel Smart Werken & Innovatie wordt opgemerkt
de toekomst steeds vaker meerdere initiatiefnemers hebben. Zelf
dat ondernemers vaak het voortouw nemen in het initiëren
geven ze aan blij te zijn hun bijdrage aan de regio te kunnen
en trekken van projecten, wat gewaardeerd wordt. Als
leveren en een ‘partner’ te kunnen zijn in het aanpakken van de
kans voor deze tafel om nog meer waarde te creëren zien
regionale opgaven.
gesprekspartners een intensievere samenwerking met de tafel Onderwijs & Arbeidsmarkt voor zich.
Vanuit de ambtelijke organisaties is er een wens tot meer aansluiting bij de Thematafels, om versnelling op de resultaten
•
De Thematafel Gezondste Regio is een ambitieuze