programmabegroting regio achterhoek 2023

Programmabegroting en Financiële begroting 2023 – 2026

Inhoudsopgave Bestuurlijk voorwoord Inleiding Opbouw begroting Samenvatting financiële begroting Besluitvormingsproces begroting

1 2 3 4

Deel 1 Beleidsbegroting: programma’s Programma 1: Smart Governance 1.1 Smart Governance (begroting Regio Achterhoek)

6

Programma 2: Smart Economy 2.1 Smart werken en innovatie 2.2 Onderwijs en arbeidsmarkt 2.3 Mobiliteit en bereikbaarheid

12 17 21

Programma 3: Smart Living 3.1 Wonen en vastgoed 3.2 Circulaire economie en energietransitie 3.3 Gezondste Regio

26 32 37

Programma 4: Bedrijfsvoering en rente 4. Bedrijfsvoering en rente

41

Deel 2 Beleidsbegroting: de paragrafen 1. Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing 2. Paragraaf financiering 3. Paragraaf bedrijfsvoering 4. Paragraaf subsidies

43 47 50 51

Deel 3: Financiële begroting Overzicht van baten en lasten per programma Meerjarenraming 2023-2026 Toelichting op baten en lasten

59 60 61

Bijlagen Formatieplan Staat van reserves en voorzieningen Taakvelden Verzamelstaat bijdragen gemeenten en provincie Doelenmatrix

65 67 70 71 72

Bestuurlijk voorwoord Wij bieden we u de begroting aan voor het jaar 2023 van Achterhoek Ambassadeurs; het Achterhoekse samenwerkingsverband van de zeven Achterhoekse gemeenten, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de provincie Gelderland. De regionale 3O samenwerking is terug te vinden in de opbouw van deze begroting. De begroting is qua inhoud breder dan alleen de taken die Regio Achterhoek uitvoert. Zo willen we zichtbaar maken wat er buiten onze eigen (Regio Achterhoek) organisatie gedaan wordt door de partijen die samen Achterhoek ambassadeurs vormen. In de ‘Achterhoek Visie 2030 Ruimte voor innovatie, groeien in kwaliteit’ staan onze doelen op het gebied van Smart Governance, Smart Economy en Smart Living beschreven. De begroting heeft dezelfde indeling. De organisatie van de Achterhoek Ambassadeurs (Regio Achterhoek) is de basis en motor voor het programma Smart Governance. De activiteiten en begroting van Achterhoek Ambassadeurs zijn in dit onderdeel te vinden. Hieraan is ook de inwonerbijdrage voor de organisatiekosten vanuit gemeenten en provincie gekoppeld. De programma’s Smart Economy en Smart Living geven inzicht in de doelen, activiteiten en projecten per thema. Dit wordt onder regie van de Achterhoek Board, door zes thematafels vormgegeven en in gang gezet.

Deze thematafels hebben een belangrijke rol in het uitvoeren van de Achterhoek Visie 2030 en de vertaling ervan in concrete projecten. Met deze begrotingsvorm maken we de doelstellingen van de Achterhoekse samenwerking zichtbaar en controleerbaar. Het projectenoverzicht dat per thematafel is bijgevoegd is niet uitputtend, want er zijn steeds projecten in ontwikkeling en ook buiten ons zichtveld lopen projecten die bijdragen aan de doelen. Voor de opgenomen projecten geldt dat er vanuit Achterhoek Ambassadeurs een bijdrage beschikbaar is gesteld. Programma 2 en 3 van de begroting zijn dan ook bedoeld ter informatie en niet ter vaststelling. De projecten van deze programma’s worden voor het grootste deel uitgevoerd door initiatiefnemers en maken geen onderdeel uit van de begroting van Regio Achterhoek. Wij wensen u veel leesplezier!

NB In de begroting hanteren we de officiële naam van de GR: Regio Achterhoek. Voor de 3O-samenwerking gebruiken we de naam Achterhoek Ambassadeurs: 8RHK

1

Opbouw begroting De programmabegroting van Regio Achterhoek bestaat uit 4 programma’s; Smart Governance, Smart Economy, Smart Living en Bedrijfsvoering en rente. De werkzaamheden van de thematafels zijn per thematafel terug te vinden in de programma’s Smart Economy en Smart Living. De werkzaamheden voor de grensoverschrijdende samenwerking zijn niet terug te vinden als een apart thema, maar gaat door alle thema’s heen. De werkzaamheden van de Achterhoek Board, de Achterhoek Raad en het algemeen/dagelijks bestuur komen terug in het programma Smart Governance. Ook zijn hier de lobby, communicatie, monitoring en subsidiewerkzaamheden ondergebracht.

Herijking Visie 2030 In de begroting 2023 wordt voor de programma’s 2 en 3 uitgegaan van de Visie 2030. In 2022 wordt deze visie herijkt. Afhankelijk van de uitkomst van deze herijking kan dit consequenties hebben voor wat we willen bereiken en wat we hiervoor gaan doen. In de aanpak voor 2023 is hierop -voor zover mogelijk- al voorgesorteerd. Echter de herijking is nog volop in gang en besluitvorming pas voorzien in de Achterhoek Raad van september 2022.

2

Samenvatting financiële begroting Financiële uitgangspunten 2023 Het algemeen bestuur heeft op 15 december 2021 ingestemd met een gewijzigde berekeningsmethodiek voor de absolute stijging van de inwonerbijdrage. De loonsom wordt verhoogd met een loonindex inclusief nacalculatie. De overige exploitatiekosten worden verhoogd met een prijsindex. De indexcijfers komen uit de septembercirculaire 2021. De totale stijging bedraagt € 69.000, waarvan € 58.000 voor de gemeenten en € 11.000 voor de provincie. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de algemene financiële beschouwing in deel 3 onderdeel 3.1.

Bijdrage gemeenten en provincie 2023 De Regiobegroting bevat de programma’s Governance, Smart Economy, Smart Living en Bedrijfsvoering en rente. Alleen voor Smart Governance wordt een bijdrage van de gemeenten in organisatiekosten gevraagd. Daarnaast voegen gemeenten een eventueel overschot van het jaarresultaat toe aan het investeringsfonds tot maximaal € 0,50 per inwoner (in 2023 max € 131.862). De provincie draagt eveneens bij in de organisatiekosten en doet daarnaast een bijdrage in het investeringsfonds. Bijdrage gemeenten

Totaal

Bijdrage van de gemeenten 2022 Absolute stijging van de autonome kosten Bijdrage van gemeenten 2023 bestaand beleid

1.819.247 57.941 1.877.188

Bijdrage Provincie Bijdrage van Provincie in organisatiekosten Bijdrage van Provincie in investeringsfonds Totaal bijdrage van Provincie (*)

2022

421.534 140.424 561.958

Per inw

6,91 0,21 7,12

2023

1,60 0,53 2,13

432.442 144.147 576.589

1,64 0,55 2,19

* De bijdrage van de Provincie wordt jaarlijks geïndexeerd

Meerjarenraming en risico’s In de begroting zijn geen voorstellen voor nieuw beleid voor 2023-2026 opgenomen. Voor de normale risico’s is een weerstandsvermogen aanwezig. Door het algemeen bestuur is bepaald dat het maximaal te reserveren bedrag voor weerstandsvermogen wordt bepaald op basis van een weerstandsratio van 1,4 * de benodigde weerstandscapaciteit (AB 17 december 2021), ofwel op basis van de huidige begroting 2023 € 358.000. Een surplus wordt uitbetaald als de weerstandsratio boven de 1,4 uitkomt. Er zijn op dit moment geen risico’s en/of risicodossiers aanwezig.

Bijdrage projecten De besluitvorming over financiële bijdragen (subsidies vanuit Regio Deal of provinciale Gebiedsopgavemiddelen) aan projecten loopt via de Thematafels, Achterhoek Board en het dagelijks bestuur. Besluitvorming over de inzet van het investeringsfonds is voorbehouden aan het algemeen bestuur. Wanneer er additionele middelen vanuit de gemeenten gevraagd worden loopt de besluitvorming hierover via het algemeen bestuur naar de gemeenteraden. Projecten worden ingediend en uitgevoerd door verschillende partners binnen de samenwerking. Verantwoording vindt plaats op basis van de afgegeven subsidiebeschikking door de uitvoerende partner.

Besluitvorming programma’s en paragrafen Gemeenten worden gevraagd in te stemmen met programma 1 Smart Governance en programma 4 Bedrijfsvoering en rente en de verplichte paragrafen. De programma’s Smart Economy en Smart Living worden aangeboden ter kennisneming, omdat dit breder is dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Zie de volgende pagina voor de schematische weergave van het besluitvormingsproces.

3

Besluitvormingsproces begroting januari/april 2022

Ambtelijke voorbereiding

30 maart 2022

Behandeling concept kaderbrief door het dagelijks bestuur De kaderbrief inclusief financiële gevolgen wordt behandeld in de vergadering van het dagelijks bestuur. Direct daarop wordt de kaderbrief ter informatie verzonden aan de colleges en gemeenteraden van de deelnemende gemeenten.

20 april 2022

Behandeling concept-programmabegroting door het dagelijks bestuur De programma’s, verplichte paragrafen en bijlagen worden in de vergadering van het dagelijks bestuur behandeld. Direct daarop wordt het volledige boekwerk aan de deelnemende gemeenten verzonden voor behandeling in de raad.

tot 20 juni 2022

Mogelijkheid tot het indienen van zienswijzen Tot 20 juni 2022 mogelijkheid voor gemeenten om gemeentelijke standpunten over de programma-begroting schriftelijk kenbaar te maken bij Regio Achterhoek.

6 juli 2022

Besluitvorming algemeen bestuur Voorstel: 1. Instemmen met programma 1 en 4 en de verplichte paragrafen 2. Kennisnemen van programma’s 2 en 3.

4

Deel 1

Beleidsbegroting Programma’s

5

Programma 1

Smart Governance Dit programma bestaat uit het onderdeel Smart Governance, inclusief de begroting van Regio Achterhoek.

1.1 Smart Governance (begroting Regio Achterhoek) Sinds medio 2018 werken we samen in een nieuwe Governance. De samenwerking bestaat uit een Achterhoek Raad, Achterhoek Board en Achterhoek thematafels. Ondernemers, organisaties/onderwijs en overheden (drie O’s) geven via de Achterhoek Board en thematafels samen invulling en uitvoering aan de samenwerking. Het inhoudelijke kader hiervoor is in 2019 vastgelegd in de Achterhoek Visie 2030. In onderstaande afbeelding is de wijze van samenwerking weergegeven.

Regio Achterhoek is de motor van de samenwerking en daarom zijn de taken en de begroting van Regio Achterhoek in dit onderdeel opgenomen. Hieraan is ook de bijdrage in de organisatiekosten van gemeenten en provincie gekoppeld. Dit programma én programma 4: Bedrijfsvoering en rente liggen dan ook ter besluitvorming voor aan de gemeenten. De programma’s 2 en 3 zijn opgenomen om zicht te geven op de inhoud van de Achterhoekse samenwerking, deze programma’s zijn informerend.

6

Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Te bereiken maatschappelijk effect Regio Achterhoek De samenwerking in de Achterhoek richt zich op de ruimtelijk-economische agenda. De Visie 2030 is daarvoor het kompas. Kern is een sterke economie, uitgaande van de eigen kracht, inzet op open innovatie en ruimte voor experimenten. Met daarbij een uitstekend werk-, leer-, woon- en leefklimaat en gezonde Achterhoekers. Belangrijke opgaven daarin zijn: zorgen voor voldoende arbeidskrachten, verhogen van de arbeidsproductiviteit, betaalbaar en betrouwbaar vervoer, een energie neutrale en circulaire Achterhoek, een passende woningvoorraad en een gezonde regio. Gezamenlijk nemen we verantwoordelijkheid voor een integrale aanpak. De opgaven en te bereiken doelen zijn belegd in de zes thematafels. In de Achterhoek Board komt dit integraal samen, worden de strategische lijnen uitgezet en nieuwe kansen en ontwikkelingen gesignaleerd. Samen met het algemeen bestuur zet de Board de lobbystrategie uiteen en geeft hier invulling aan.

Subdoelen en activiteiten Regio Achterhoek Subdoelen Raadsleden in positie brengen bij regionale samenwerking

Activiteiten Regio Achterhoek  Adviseren en faciliteren Achterhoek Raad

Slagkracht in de bestuurlijke besluitvorming en adequate uitvoeringskracht

      

Adviseren en faciliteren Achterhoek Board Regisseren en faciliteren thematafels Adviseren en faciliteren algemeen en dagelijks bestuur Subsidiewerkzaamheden Monitoring Lobbywerkzaamheden Communicatiewerkzaamheden en Regiomarketing

Prestatie-/resultaatafspraken per activiteit Regio Achterhoek Voor de activiteiten die Regio Achterhoek uitvoert gelden de volgende afspraken voor 2023: Activiteit Prestatie-/resultaatafspraak Adviseren en faciliteren Achterhoek Raad  Ondersteunen en voorbereiden van de Achterhoek Raad  Organiseren van minimaal 3 Achterhoek Raad vergaderingen  Voorbereiden van voorstellen voor de Achterhoek Raad  Organiseren van verbindingen tussen de Achterhoek Raad, Achterhoek Board en de thematafels Adviseren en faciliteren Achterhoek Board  Ondersteunen en voorbereiden Board vergaderingen  Organiseren van minimaal 4 Achterhoek dagen en 6 Board vergaderingen  Voorbereiden van adviezen aan de Achterhoek Board  Uitvoering geven aan besluiten Achterhoek Board  Ondersteunen van de boardleden  Opstellen uitvoeringsplan 2024 Regisseren en faciliteren thematafels  Ondersteunen en voorbereiden thematafels  Organiseren van minimaal 6 bijeenkomsten  Voorbereiden van adviezen aan de thematafel  Genereren en stimuleren van projecten  Opstellen uitvoeringsplan 2024  Accounthouders actief betrekken Adviseren en faciliteren algemeen en dagelijks  Ondersteunen en voorbereiden vergaderingen bestuur algemeen en dagelijks bestuur  Voorbereiden van adviezen  Opstellen begroting, budgetrapportages en jaarrekening 7



Subsidiewerkzaamheden

  Monitoring

 

Lobbywerkzaamheden

     

Communicatiewerkzaamheden en Regiomarketing

      

Uitvoeren van de Regio Deal en Gebiedsagenda Achterhoek Genereren van aanvullende subsidies (o.a. Interreg) Verantwoorden en uitvoeren van subsidieregelingen Òpstellen vierde Achterhoek Monitor Monitoring van projecten (via thematafels) Actieve lobby o.b.v. speerpunten Lobby uit onverwachte hoek Inspelen op actuele ontwikkelingen bij Rijk, Provincie, gemeenten, GROS en Europa Actuele lobbynetwerken in beeld houden en relaties beheren Aansluiten bij lobby Oost Nederland (Kracht van Oost, NL slim benutten en SIIA) Regionale inbreng voor coalitieprogramma provinciale verkiezingen Organiseren van lobbybijeenkomsten en werkbezoeken (o.a. Lentediner) Organiseren van relatie-evenementen Versterken lobbykracht regio en gemeenten Uitvoeren marketingcampagne Onverwachte Hoek Raadplegen Achterhoek Panel Investeren in perscontacten en voorbereiden persgesprekken/berichten Informeren, betrekken en binden van het ambassadeursnetwerk en partners via eigen en andermans communicatiekanalen Beheer website en sociale mediakanalen 8RHK

Projecten Smart Governance Onderstaande projecten lopen (door) in 2023. Project Achterhoek Monitor 2023 en 2024

Onverwachte Hoek

De zachte Landing

Omschrijving Met de Achterhoek Monitor ontsluiten we één keer per jaar alle relevante data voor de Achterhoek op één portaal, duiden we deze data in een uitgebreide jaarpublicatie en organiseren we een congres. Het doel is de Achterhoekmonitor de informatiebron te laten zijn voor iedereen die in de Achterhoek werkt, onderneemt en woont en voor volgers van de ontwikkelingen in de Achterhoek. Daarnaast willen we zelf ook beter inzicht in feiten en cijfers over onszelf hebben. Hiermee kunnen we onder andere onze lobby ondersteunen. De Achterhoek op de kaart zetten als regio waar je carrière kunt maken (én fijn kunt wonen). Een imago verandering van de Achterhoek in de rest van Nederland, mogelijk ook de Duitse grensstreken. Geïnteresseerden in de Achterhoek aan de hand meenemen en ze van de juiste informatie voorzien over wonen en werken.

8

Kosten en financiering Regio Achterhoek In dit onderdeel staat een toelichting op de begroting (exploitatiekosten) van Regio Achterhoek. Begroting op programmaniveau: Begroting Regio Achterhoek (deel 1)

R 2021

B 2022

B 2023

Lasten (A)

4.168.000

3.270.000

3.349.000

Baten derden (B)

2.547.000

644.000

544.000

Subtotaal (B-A)

- 1.621.000

- 2.626.000

-2.805.000

Bijdragen gemeenten en Provincie (C)

2.190.000

2.241.000

2.310.000

Saldo van baten en lasten (B-A+C)

569.000

-385.000

-495.000

Onttrekkingen reserves

582.000

657.000

771.000

Toevoegingen reserves

-1.151.000

-272.000

-276.000

0

0

0

Programma 1: Smart Governance

Resultaat De volgende producten vallen onder dit programma:      

Achterhoek Visie 2030 en monitoring Lobby en communicatie Coördineren van subsidies en projecten Advisering algemeen- en dagelijks bestuur, Achterhoek Board, Achterhoek Raad en thematafels Uitgaven en inkomsten investeringsfonds Onvoorzien

Een nadere onderverdeling van baten en lasten naar kosten- en opbrengstensoorten is opgenomen op de volgende pagina.

Toelichting De stijging van de inwonerbijdrage is voor 2023 gebaseerd op een berekeningsmethodiek waarbij de loonsom wordt verhoogd met een loonindex inclusief nacalculatie en de overige exploitatiekosten worden verhoogd met een prijsindex. De absolute stijging bedraagt van € 58.000 voor de gemeenten en € 11.000 voor de provincie. De stijging is als volgt de specificeren: Autonome loonkosten Opleidingskosten Autonome prijsindex Totaal

61.000 1.000 7.000 69.000

De mutatie in de reserve betreft het investeringsfonds. De onttrekking van € 350.000 betreft de jaarlijks vast te stellen werkbudgetten van Board en thematafels en een onttrekking van € 421.000 voor projecten waarover reeds besluitvorming is geweest. De toevoeging van € 276.000 betreft de bijdrage van de provincie en gemeenten in het investeringsfonds.

9

Specificatie van baten en lasten De baten en de lasten uit de begroting van Regio Achterhoek zijn als volgt nader te specificeren: Specificatie baten derden

R 2021

B 2022

B 2023

Bijdrage gemeente en provincie investeringsfonds Decentralisatie uitkering bevolkingsdaling Diverse opbrengsten

138.000 1.012.000 113.000

272.000 17.000

276.000 25.000

Opbrengsten projecten

1.248.000

355.000

243.000

Bijdrage uit voorziening wachtgelden

40.000

17.000

18.000

Ontvangen rente en doorbelaste kapitaallasten

20.000

15.000

15.000

Interne doorbelasting

383.000

339.000

343.000

2.954.000

1.015.000

920.000

Af: programma 4 (Bedrijfsvoering en rente)

407.000

371.000

376.000

Totaal baten programma 1 Smart Governance

2.547.000

644.000

544.000

R 2021

B 2022

B 2023

1.809.000 40.000

1.858.000 68.000

1.917.000 70.000

Inhuur derden

133.000

28.000

28.000

Kantoorkosten (huur, ICT, telefonie, etc.)

177.000

189.000

189.000

5.000

15.000

15.000

Lobby en communicatie / werkbudget

132.000

123.000

124.000

Uitgaven uit investeringsfonds

339.000

350.000

350.000

Uitgaven projecten

1.491.000

662.000

664.000

Werkbudget grens

27.000

-

-

Kapitaallasten

2.000

-

-

Onvoorzien

27.000

8.000

8.000

Transparante btw voorheffing

45.000

48.000

48.000

Rente en afschrijving

5.000

15.000

15.000

Sub-totaal exploitatie

4.232.000

3.364.000

3.428.000

Bij: Interne doorbelasting

383.000

339.000

343.000

Sub-totaal lasten begroting

4.615.000

3.703.000

3.771.000

Af: programma 4 (Bedrijfsvoering en rente)

447.000

433.000

422.000

Totaal lasten programma 1 Smart Governance

4.168.000

3.270.000

3.349.000

Sub-totaal baten begroting

Specificatie Lasten Personeel (loonsom inclusief wachtgeld) Overige personele kosten

Bestuur

10

Onderverdeling inwonerbijdrage gemeenten/provincie in kostensoorten In 2023 dragen gemeenten en provincie € 2.310.000 bij in de organisatiekosten van Regio Achterhoek. Dit is als volgt onder te verdelen in kostencategorieën:

Onderverdeling bijdrage Regio Achterhoek 12%

Personeelskosten thematafels, Board en bestuur Personeelskosten Lobby en communicatie

0%

6% 1% 8%

subsidies en projecten

Personeelskosten Subsidies en projecten

thematafels, Board en bestuur

Bestuurlijke kosten 56%

lobby en communicatie

Budget Lobby en communicatie

17%

Overhead

Beleidsindicatoren Op 1 april 2018 is de Regeling Beleidsindicatoren vastgesteld. De volgende beleidsindicatoren zijn van toepassing. De indicatoren worden berekend op basis van het aantal inwoners over de gehele regio, ofwel 263.725 inwoners. Bestuur en ondersteuning

Formatie

Fte per 1.000 inwoners

0,07 fte

Bestuur en ondersteuning

Bezetting

Fte per 1.000 inwoners

0,09 fte € 1,24 per inwoner

Bestuur en ondersteuning

Apparaatskosten

Kosten per inwoner

Bestuur en ondersteuning

Externe inhuur

Bestuur en ondersteuning

Overhead

Kosten als % van totale loonsom € 28.000, ofwel 1,5% + kosten inhuur externen % van totale lasten 8%

11

Programma 2

Smart Economy In deze paragraaf worden de doelen en projecten van de thematafels weergegeven die vallen onder Smart Economy. Dit zijn Smart werken en innovatie, Onderwijs en arbeidsmarkt en Mobiliteit en bereikbaarheid. Per thematafel wordt weergegeven wat we willen bereiken voor 2030, welke subdoelen en meetbare parameters daar bij horen, wat de concrete aanpak is voor het begrotingsjaar 2023, welke projecten er voor 2023 reeds lopen en welke projecten er op dit moment in ontwikkeling zijn. De visie, doelen en parameters sluiten aan bij de Achterhoek Visie 2030. Voor de projecten geldt dat dit niet uitputtend is voor het jaar 2023. Gedurende 2022 zullen nieuwe projecten worden ontwikkeld en worden toegevoegd. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling.

2.1 Smart werken en innovatie Wat willen we bereiken en wat gaan we daar voor doen? Visie 2030 Technologische ontwikkelingen vragen om nieuwe organisatie- en verdienmodellen. Digitalisering en robotisering veranderen onze leef-, leer- en werkomgeving. Om de vergrijzende en ontgroenende Achterhoek verder tot bloei te brengen, zijn innovatieve oplossingen en smart toepassingen nodig die in economisch, sociaal en ecologisch opzicht waarde realiseren. Die oplossingen komen sneller tot stand in een open innovatiesysteem waarin overheden, ondernemers en onderzoeks- en onderwijsinstellingen samenwerken en de Achterhoekse bedrijvigheid, naoberschap en vakmanschap maximaal tot uiting komen.

Wat willen we bereiken? 3 % groei van de arbeidsproductiviteit in de maakindustrie en de agrosector.

12

Hoe gaan we dat doen? Het digitaliseren (smart maken) van de maakindustrie en de agrosector heeft de hoogste prioriteit in het verder ontwikkelen van het Achterhoekse open innovatiesysteem. Door slim te werken en slim te innoveren, worden ook dwarsverbanden gelegd met de digitalisering van de zorg, bouw, de recreatieve en de creatieve sector. Een mooie spin-off en een noodzakelijke verbreding van smart werken. Door in te zetten op 35 kennisdeel- en businessclusters wordt slim innoveren gestimuleerd, waarbij we verbinding zoeken met onze Duitse buren (zoals samenwerking met de Duitse Hogescholen) en onze buurregio’s. Daarnaast faciliteren we startende bedrijven (start-ups) door het opzetten van broedplaatsen (incubators) voor hightechbedrijven, ondersteund door gevestigde ondernemingen. En bedrijven die willen groeien (scale-ups) faciliteren we met een versnellingsnetwerk (accelerator). Slim werken krijgt vorm door medewerkers te ondersteunen met ‘Leven Lang Ontwikkelen’. Om nieuwe medewerkers te binden, zijn we bezig dé stage- en afstudeerregio van Nederland te worden.

Te bereiken maatschappelijk effect 3% groei van de arbeidsproductiviteit in de maakindustrie en de agrosector.

Sub-doelen Smart werken en innovatie Sub-doelen 2030 Meetbare parameters Op het gebied van de maakindustrie en de agrosector is 3% groei van arbeidsproductiviteit in de maakde Achterhoek hét open innovatiesysteem van Nederland. industrie en agro-sector, gemeten als toegevoegde waarde per medewerker per tijd (en 2% voor alle andere sectoren). De Achterhoek beschikt over de inventieve vakman/ 35 kennisdeel- en businessclusters in 2025. vakvrouw van de toekomst (slim werken/sociale 40 start-ups en 20 scale-ups in 2025. innovatie). De Achterhoek ontwikkelt en implementeert de pro250 bedrijven hebben slim werken en innovatie ductie van de toekomst (slim innoveren/economische doorgevoerd. innovatie). De Achterhoek is dé stage- en afstudeerregio van 40% van de deelnemende studenten aan SmartNederland. Hub/Innovatiehubs komt van buiten de Achterhoek met 10% internationale achtergrond.

Aanpak voor 2023 Door projecten te initiëren langs de twee programmalijnen ‘productie van de toekomst’ en ‘de collega van de toekomst’ versterken we de randvoorwaarden die nodig zijn voor een economisch sterke Achterhoek. Door te investeren in ‘maatschappelijke’ innovaties creëren we werkgelegenheid en vergroten we de arbeidsproductiviteit. Door te investeren in de collega van de toekomst behouden we ervaren vakmensen en trekken we nieuwe collega’s aan.

Productie van de toekomst Om de productie van de toekomst (slim innoveren) te creëren ligt de nadruk op de volgende thema’s: 

  

Kennis- en businessclusters opzetten en het door ontwikkelen/verbreden van reeds opgezette clusters. Het huidige innovatiesysteem is in staat om kennis- en businessclusters op te zetten en te borgen. Het blijven organiseren van ontmoetingen op basis van thematiek is het uitgangspunt. Het vormen van een sterk ecosysteem voor de ondernemingen: Een sterke samenwerking tussen de innovatiecentra is een uitgangspunt voor onze regio. Het verbeteren van samenwerking met andere regio’s (zowel in Nederland als Duitsland) op inhoud: Bij projecten wordt altijd bekeken welke regio’s of initiatieven kunnen worden aangehaakt. Nieuwe sleuteltechnologieën en strategische vraagstukken worden behandeld in het bestaande ecosysteem. Door de eerder ontwikkelde initiatieven zijn er tools en middelen aanwezig om bedrijven te ondersteunen en inspireren bij innovatieve uitdagingen. Het is van belang deze funnel te blijven vullen met thema’s en kritisch te kijken welke extra hulpmiddelen ontwikkeld dienen te worden. 13

Collega van de toekomst Om de medewerker van de toekomst (sociale innovatie) te creëren ligt de nadruk op de volgende thema’s  Jongeren (scholieren en studenten) enthousiasmeren voor techniek en kennis laten maken met de Achterhoekse maakbedrijven: In 2022 is de missie van de stichting SmartHub 2.0 vastgesteld. Via dit initiatief worden de verschillende (ondernemers-)initiatieven geclusterd en de cohesie onderling bewaakt, waardoor dubbelingen en leemtes tussen projecten zichtbaar worden. De stichting signaleert en neemt initiatief als actie nodig is.  Verdere profilering van de economische Achterhoek en uitgroeien tot dé stage- en afstudeerregio van Nederland: Het doorontwikkelen en uitbreiden van SmartHub Young Talent als platform van de Achterhoekse industrie, waar meerdere projecten onder vallen om deze industrie te versterken en beter op de kaart te zetten.  Er worden verschillende projecten ontwikkeld die bijdrage aan het scholen van medewerkers om mee te kunnen groeien met innovatieve ontwikkelingen. Projecten worden gekoppeld aan het onderwijs, zodat naast ondernemers ook de studenten kennismaken met nieuwe ontwikkelingen. Bij het ontwikkelen en realiseren van de bovenstaande projecten zal rekening worden gehouden met het open innovatiesysteem dat we nastreven in de Achterhoek.

Om het bedrijfsleven te ondersteunen dient bij alle facetten en fases innovatie te worden bevorderd en moet een hulpvraag gesteld kunnen worden. Door drie innovatiecentra (De Steck, De Marke en CIVON/SmartHub Industry Incubator) nauw met elkaar samen te laten werken en hen te ondersteunen waar nodig ontstaat er een gunstig ondernemersklimaat, waarbij samenwerking en delen van expertise altijd mogelijk is. Om ervoor te zorgen dat de instroom van ondernemers en vindbaarheid van de initiatieven vergroot wordt gaan we in 2023 de samenwerking verder versterken. Een interactief overzicht en een verdere olievlekwerking moet de impact vergroten. Het doel is om meer branches en meer ondernemingen aan te laten haken bij de ontwikkelingen. Daarnaast zal 2023 in het teken staan van het tot stand laten komen van cross-overs van verschillende sectoren en technieken. Door verschillende expertises samen te brengen worden sectoren sterker van elkaar. Smart Agro is hier een uitstekend voorbeeld van; hier wordt maakindustrie en agrarische industrie samengebracht om tot innovatieve vondsten te komen.

Projecten Smart werken en innovatie Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2022-2023 worden uitgevoerd om de doelen van de thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via Board en indien nodig de (Achterhoek) Raad. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2022 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2022 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Fieldlab Digital Twin

Uitbouwen ecosysteem Achterhoek 2022-2024 Leergang Toekomstgericht Retailmanagement en Leiderschap (2e tranche)

Korte omschrijving Een digital twin is een virtuele representatie van bijvoorbeeld een product, proces of onderhoud. Het geeft de mogelijkheid om (samen in de keten) met real-time data in simulatiemodellen te prognosticeren, te ontwikkelen, toe te passen of te testen zonder daadwerkelijk te interveniëren in het huidige proces. Dit levert concurrentievoordeel op. Het versterken en verbreden van het ecosysteem in de regio Achterhoek. Hierdoor worden ondernemers beter in staat gesteld om te innoveren en is de regio beter in staat om innovatie via een strategische weg te ontsluiten. Het project draagt bij aan het behouden/creëren van innovatieve duurzame ondernemingen, vitale binnensteden en (nieuwe) werkgelegenheid door te investeren in kennisontwikkeling en sociale innovatie bij (Retail) ondernemers en/of hun medewerkers en- (Retail) ondernemers en/of hun medewerkers te stimuleren en voor te bereiden op Leven Lang Ontwikkelen. 14

MKB-deal

Met de MKB-deal willen we 100 MKB bedrijven in de Achterhoek ondersteunen bij het verhogen van hun arbeidsproductiviteit. We willen een stijging van de arbeidsproductiviteit bereiken met 5 % en toegang tot (risico)kapitaal vergroten voor het MKB. We gaan accountmanagers samenbrengen om onderling lerend effect te vergroten en wensen vanuit MKB inzichtelijk maken. Daarnaast willen we sterktes en zwaktes in het economisch ecosysteem van de Achterhoek signaleren en agenderen. SmartHub Industry Incubator Met de komst van de SmartHub Industry Incubator worden startups (SHII) gefaciliteerd en daarmee het aanjagen van innovatie en het binden van talent. De focus ligt op de smart industry. Dit sluit aan bij de visie 2030, namelijk aan het open innovatiesysteem van de regio door het facilitairen van startende bedrijfjes (startups) in innovatieve broedplaatsen, het aanjagen van innovatie en binden van (jong) talent

Projecten in ontwikkeling Projectnaam Inclusieve technologie

Start up in residence AD Software development Leergang 3Dmetaal printen

SmartHub 2.0

Korte omschrijving Technologie kan gebruikt worden als hulpmiddel om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te helpen deze afstand te overbruggen. Door ondernemers te inspireren en helpen te implementeren worden vacatures ingevuld en hebben meer mensen kans om aan te sluiten op de arbeidsmarkt. Gezamenlijke inkoop vanuit de Achterhoekse overheid waarbij innovatie inkoopvragen neer worden gelegd bij startups in de regio. Hierdoor worden lokale startups geholpen de volgende stap te maken. Het Grenslandcollege en AT techniekopleidingen gaat software developers opleiden naar behoefte van het Achterhoekse bedrijfsleven. Het Achterhoekse bedrijfsleven heeft behoefte aan de volgende stap op het gebied van 3D metaal printen. Daarom is de wens om MBO operators op te leiden om zo scholieren en bedrijven vertrouwder te laten worden met de techniek. De volgende stap is ingezet. De stichting zal in 2023 overgaan tot uitvoer en zorgen voor cohesie tussen de projecten in SmartHub en actie ondernemen op de witte vlekken.

15

Financiering lopende projecten Overheid Totaalfinanciering

1.235.471

Maatschappelijke organisaties 300.000

Financiering projecten 2.000.000 Maatschappelijke organisaties; 300.000

1.800.000 1.600.000

Ondernemers; 360.570

1.400.000 1.200.000 1.000.000 800.000

Overheid; 1.235.471

600.000 400.000 200.000 0

16

Ondernemers

Totaal

360.570

1.896.041

2.2 Onderwijs en arbeidsmarkt Wat willen we bereiken en wat gaan we daar voor doen? Visie 2030 De arbeidsmarkt is voortdurend in beweging. Er ontstaan nieuwe beroepen, terwijl andere typen werk verdwijnen. De banen van de toekomst brengen andere, vaak hogere eisen met zich mee. Daarbij zien we vooral een verschuiving richting het hogere mbo-niveau en het hbo. De arbeidsmarkt is in veel gevallen zelfredzaam en reguleert zich deels zelf. Soms is er echter een vraagstuk waar de arbeidsmarkt niet zelf met een oplossing kan komen. De banengroei is omvangrijk genoeg om de werkloosheid te laten dalen. Tegelijkertijd is de groei niet sterk genoeg om kansen aan iedereen te kunnen bieden. Zo vormen mensen met een vmbo-opleiding, 55-plussers, arbeidsbeperkten en degenen met een minder courant beroep kwetsbare groepen.

Wat willen we bereiken? In 2030 zijn vraag en aanbod op de arbeidsmarkt meer in evenwicht. Om deze ambitie te bereiken zullen we de kwantitatieve opgave binnen het scenario ‘talent benutten’ uit de Transitieatlas Beroepsonderwijs (2017) moeten realiseren. In totaal gaat het om het aantrekken van ruim 27.000 arbeidskrachten in de periode 20182025. Van deze groep moet ongeveer 7.000 universitair of hbo geschoold zijn, 14.000 mbo geschoold en 6.000 vmbo geschoold. Hierbij kiezen we de komende jaren expliciet voor de sectoren Techniek (waaronder naast de maakindustrie ook de bouw en logistiek vallen) en Zorg. Voor de overige sectoren worden de ontwikkelingen goed in de gaten gehouden en wordt zo nodig actie ondernomen.

Hoe gaan we dat doen? Onder het motto ‘De Achterhoek werkt het fijnst’ gaan we met twee hoofdthema’s aan de slag: de Human Capital Agenda en de inclusieve arbeidsmarkt. Voor een evenwichtige arbeidsmarkt moet de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt optimaal zijn. Anders gezegd: de instroom vanuit het onderwijs naar moeilijk vervulbare vacatures moet groter worden. Hiervoor wordt onder andere ingezet op het doorontwikkelen van hybride leersystemen. Met de Human Capital Agenda zetten we in op een leven lang ontwikkelen van de beschikbare beroepsbevolking, instroom van jong talent en het benutten van grensoverschrijdende mogelijkheden voor scholing. De negatieve arbeidspendel die de Achterhoek op dit moment kent (mensen die in de Achterhoek wonen, maar buiten de Achterhoek werken) zouden we graag willen keren naar een positieve arbeidspendel. Bij deze doelstelling ligt er een relatie met Smart werken. Om een inclusieve arbeidsmarkt te bevorderen, geven we invulling aan het sociaal akkoord van 2013. We maken ons sterk voor iedereen die ondersteuning nodig heeft bij het vinden van een plek op de arbeidsmarkt. Door een gezonde leefstijl te stimuleren, kan de arbeidsparticipatie groter worden, meer mensen kunnen aan het werk en het ziekteverzuim gaat omlaag. Hier liggen duidelijke verbindingen met De Gezondste Regio.

Te bereiken maatschappelijk effect In 2030 zijn vraag en aanbod op de arbeidsmarkt meer in evenwicht.

Sub-doelen Onderwijs en arbeidsmarkt Sub-doelen 2030

Meetbare parameters

Talenten op de arbeidsmarkt zijn benut v.w.b. Arbeidsparticipatie naar 73% (bij start 66%). vervangings- en uitbreidingsvraag (aantrekken van ruim 27.000 mensen) met de focus op de sectoren techniek en zorg. Er functioneert een inclusieve arbeidsmarkt, waarbij er Meten instroom uit het onderwijs (MBO+) en uit oog is voor de gehele beroepsbevolking. de pendel. De grensoverschrijdende samenwerking is toegenomen en Monitoring banenafspraak v.w.b. inclusieve belemmeringen van de grens rondom deze samenwerking arbeidsmarkt. zijn weggenomen.

17

Aanpak voor 2023 De cijfers en duiding van de Arbeidskracht Analyse Achterhoek zijn aanleiding om verder in te op het verkleinen van de mismatch op de arbeidsmarkt. De werkloosheid in de regio is historisch laag, daarnaast de krapte op de arbeidsmarkt ongekend hoog. Binnen de Human Capital agenda werken we aan een leven lang ontwikkelen en regulier opleiden.

Human Capital Agenda

Doel van de Human Capital Agenda voor de Achterhoek is te zorgen dat onderwijs en arbeidsmarkt beter op elkaar aansluiten en dat daarmee de mismatch op de arbeidsmarkt verkleind wordt en de arbeidsproductiviteit toeneemt. Binnen dit onderwerp is onder meer een Leven Lang Ontwikkelen een van de speerpunten evenals het Regulier opleiden en daarbij kiezen we voor de sectoren Techniek en Zorg. De thematafel heeft uitgesproken daar Onderwijs als sector aan toe te willen voegen. In 2023 zetten we in op het verder uitbouwen van activiteiten en het bestendigen van projecten binnen deze speerpunten. Leven Lang Ontwikkelen Dit is een instrument om de arbeidsmarkt structureel sluitend te maken en te houden waardoor deze beter functioneert. • Met de initiatieven die zich de afgelopen periode ontplooid hebben op het gebied van een Leven Lang Ontwikkelen (LLO) zullen we monitoren wat de opbrengsten gaan zijn. De nasleep van de Coronacrisis en actualiteit rondom de energiecrisis en de oorlog in Oekraïne maakt eens te meer duidelijk dat een LLO van het grootste belang is om te kunnen anticiperen op een snel veranderende arbeidsmarkt. We leggen ons toe op vervolgprojecten waarbij ook een ontwikkelslag ligt bij onderwijsinnovatie ter bevordering van LLO. • Er wordt toegewerkt naar een ontschotte dienstverlening waar het loopbaanvraagstukken van inwoners van de regio betreft.

Regulier Opleiden Onderwijs en bedrijfsleven kunnen samenwerken aan een toekomstbestendige voorbereiding van leerlingen op de arbeidspraktijk. Veel beroepen onttrekken zich aan hun waarneming. Daar worden activiteiten op ontplooid. Het onderwijs zal in de volle breedte aandacht geven aan het leren in de praktijk en het volgen van praktische vakken (ook door Havo- en Vwo-leerlingen).  

De Achterhoek heeft als doel dé stage en afstudeerregio van Nederland te willen zijn. We zetten in op het behouden en interesseren van mensen om stage te lopen en af te studeren in de regio met het oog op het aantrekken van talent voor de toekomst. We werken o.a. vanuit het Techniekpact Achterhoek-De Liemers samen om jeugd vanaf jonge leeftijd te interesseren voor Techniek en een bèta profiel binnen het voortgezet onderwijs. Dit langs de lijnen, kiezen, leren, werken in de techniek.

Inclusieve Arbeidsmarkt

Bij de inclusieve arbeidsmarkt maken we ons sterk voor iedereen die ondersteuning nodig heeft bij het vinden van een plek op de arbeidsmarkt. Initiatieven die ontwikkeld worden hebben tot doel de inclusiviteit in de regio te bevorderen. In 2022 is het strategisch plan geschreven en zijn we van start gegaan met het bijbehorende uitvoeringsplan langs de thema’s: Onbenut arbeidspotentieel, Jongeren, Digitale vaardigheden en Laaggeletterdheid. Deze uitvoeringsagenda loopt door tot eind 2023. We sluiten als Arbeidsmarktregio Achterhoek aan bij regionale en landelijke overlegstructuren om zo over en weer van elkaar te leren. Vanuit het oogpunt samenwerken om doelen te bereiken kijken we ook over de grenzen van de Achterhoek heen. Over grenzen heen is niet alleen Duitsland, maar ook Twente en de samenwerking met de andere Gelderse Arbeidsmarktregio’s belangrijk. Deze stimulering is een doorlopend proces waar we ook in 2023 aandacht voor hebben.

18

Projecten Onderwijs en arbeidsmarkt Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2022-2023 worden uitgevoerd om de doelen van de thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via Board en indien nodig de (Achterhoek) Raad. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2022 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2022 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Korte omschrijving GROS: Grensoverschrijdend Het wegnemen van belemmeringen bij het grensoverschrijdend zaken doen ondernemen, werken en leren tussen Nederlandse en Duitse ondernemers/ondernemingen en het bevorderen van de grensoverschrijdende arbeidsbemiddeling in de regio Achterhoek en het aangrenzende gebied in Duitsland, door middel van een matchmaking-, adviserings- en ondersteuningstraject en het aanbieden van een (modulair) opleidingsprogramma en netwerkmogelijkheden. Grensland College Realisatie euregionale AD School om meer mensen te behouden voor de regio én nieuwe werknemers voor de regio te werven. Het Grensland wil MBO 4 studenten behouden die door willen studeren en nu voor een aantal opleidingen in de regio kunnen blijven. Daarna wil men nieuwe werknemers uit het buitenland werven die door het aansprekende onderwijsconcept, samenwerking met het bedrijfsleven en passende opleidingen naar onze regio komen. Ook wil het Grensland College meer aanbod organiseren voor mensen uit de regio die zich verder willen ontwikkelen. https://www.grenslandcollege.nl/ Dit project valt onder het speerpunt een leven lang ontwikkelen.

In het fonds Achterhoeks Fonds voor worden vouchers beschikbaar gesteld tot MBO niveau 1 t/m 4 en aansluiting Talentontwikkeling op Associate Degree (AD) om mensen te laten scholen ten behoeve van het behoud van de arbeidsmarkt. De intersectorale mobiliteit wordt gestimuleerd. Vervolgstappen worden ingezet om na goedkeuring zo snel mogelijk van start te gaan. SmartHub Young Talent Het behouden en aantrekken van jong talent in de leeftijd 17-25 jaar. Door bedrijven te ondersteunen bij het optimaal inrichten van hun bedrijf voor jong talent en het jonge talent op zoveel mogelijk manieren kennis te laten maken met de mogelijkheden die de Achterhoek biedt (gave bedrijven, inspiratieplekken, Innovatiehubs, start-up mogelijkheden, traineeships en meer) bieden we vanuit SmartHub Young Talent jongeren een fijne start (zachte landing) van een lange carrière in de Achterhoek. Deze carrière kenmerkt zich, mede door de projecten en activiteiten binnen het nieuwe overkoepelende SmartHub, door een leven lang ontwikkelen. Concreet spelen we met het nieuwe SmartHub Young Talent meer in op de behoeftes van organisaties, jongeren en betrekken we daar waar mogelijk direct het onderwijs erbij. Dit project is bij de thematafel onderwijs en arbeidsmarkt weergegeven, maar raakt ook de thematafel Smart Werken.

Ondersteunende middelen ten behoeve van kiezen, leren en werken in de Techniekpact techniek. Verhogen van de generieke instroom in technische opleidingen en technisch werk. Verhogen van de betrokkenheid van het bedrijfsleven om het technisch onderwijs te verbeteren. Bevorderen van een leven lang ontwikkelen voor werknemers in het technisch werkveld. Het verminderen van het docententekort in het technisch werkveld en het door ontwikkelen van het voortbestaan van het onderliggend netwerk en uitvoeringsstructuur. Routekaart onderwijsarbeidsmarkt Achterhoek

Het project inventariseert de mogelijkheden, ervaringen en behoeften die lerenden hebben om zich te ontwikkelen, passend bij de vraag vanuit de arbeidsmarkt. De routekaart die voortkomt uit het project is daarmee de basis voor nieuw te starten projecten op het gebied van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, met oog voor inclusiviteit. Ook bouwt het project 19

voort op de Achterhoek Monitor. Aanleiding voor het project is het in 2020 door Iselinge Hogeschool uitgevoerde onderzoek naar afstandsleren in de regio en aanknopingspunten die hieruit naar voren kwamen voor de vorm en inhoud van leven lang ontwikkelen, zowel op scholen als op de werkvloer.

Projecten in ontwikkeling Projectnaam Regionale Loopbaan Samenwerking Interreg project EDL

Uitvoeringsplan Inclusief Digivaardige Achterhoekers SPT (servicepunttechniek)

Korte omschrijving De loopbaanvraag vanuit de inwoner staat centraal, niet het loket waar hij zich als eerste meldt. De EDL aanvraag in 2022 moet leiden tot een vervolgsubsidie t.b.v. het inrichten van een Europese doorlopende leerlijn (EDL) van primair onderwijs tot wetenschappelijk onderwijs die voorziet in een kenniscentrum en een betere aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt aan beide zijden van de grens. Coördinatie en uitvoer richting projecten om het strategisch plan werkelijk gerealiseerd te krijgen. Door een gezamenlijke aanpak vanuit de thematafels Onderwijs & Arbeidsmarkt en De Gezondste Regio hebben de inwoners de mogelijkheid om zowel via fysieke en online interventies hun digivaardigheid te vergroten. Overbruggingsmiddelen voor het initiatief SPT om later gekoppeld te kunnen worden met het initiatief regionale loopbaansamenwerking.

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

12.000.000

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

6.003.036

2.135.535

1.461.530

9.600.101

Financiering projecten

10.000.000

Maatschappelijke organisaties; 2.135.535

8.000.000

Ondernemers; 1.461.530 6.000.000

4.000.000 Overheid; 6.003.036 2.000.000

0

20

2.3 Mobiliteit en bereikbaarheid Wat willen we bereiken en wat gaan we daar voor doen? Visie 2030 Een goede bereikbaarheid is voor de Achterhoek een essentiële voorwaarde om economisch te kunnen groeien en de leefbaarheid en de aantrekkelijkheid van de regio op peil te houden. Dat geldt zeker in de huidige tijd waarin de afstand tot voorzieningen op het platteland groeit. Ook goede (OV) verbindingen met Duitsland zijn voor ons als grensregio van groot belang. Zonder vervoer staat de regio letterlijk en figuurlijk stil.

Wat willen we bereiken? In 2030 is er energieneutraal, betaalbaar en betrouwbaar vervoer voor iedereen die zich vanuit, naar en door de Achterhoek wil verplaatsen. Hiervoor moeten zowel de hoofdinfrastructuur als de regionale en lokale infrastructuur kwalitatief en kwantitatief op orde zijn. Het is de bedoeling dat reizigers hun reis straks eenvoudig kunnen plannen via telefoon en internet. En idealiter zijn er in de Achterhoek geen belemmeringen meer voor reizigers en vervoerders tussen Nederland en Duitsland.

Hoe gaan we dat doen? We sluiten aan bij de drie hoofdthema’s in de Mobiliteitsagenda 2030; Betrouwbaar & robuust, duurzaam en slim. ‘Betrouwbaar en robuust’ gaat over het realiseren van betrouwbare vervoersvoorzieningen. Om dit te bereiken zijn een goed doorstromend hoofdwegennet, het versnellen van OV-connecties en regionale fietsverbindingen nodig. We willen van de N18 een toekomstgerichte ‘Smart N18’ (2x2 rijstroken, 100 km/h en ongelijkvloerse kruisingen) maken en we treffen maatregelen om een vlotte aansluiting van de A12 op de A18 te bevorderen. Ook blijven we investeren in de ruggengraat van het openbaar vervoer in de Achterhoek en willen we verbindingen versnellen door betere over- en instapmogelijkheden. Het opheffen van de belemmeringen voor reizigers tussen Nederland en Duitsland (zowel regionale verbindingen als goede aansluiting op internationale spoorverbindingen) heeft daarbij onze aandacht. Bij ‘duurzaam’ werken we toe naar duurzame vervoerswijzen die bijdragen aan klimaatadaptatie. Daartoe investeren we in energieneutraal mobiliteitsgedrag en een veilig en fijnmazig fietsnetwerk. De opkomst van de e-bike biedt in een gebied als de Achterhoek kansen om de fiets als alternatief vervoermiddel in te zetten. We stimuleren en faciliteren emissieloos vervoer, onder andere door het realiseren van voldoende laadstations voor duurzame energie.

‘Slim’ richt zich op betaalbare en slimme vervoersvoorzieningen. We willen vooroplopen in slimme en sociale mobiliteit en de eerste rurale MaaS-pilotregio worden. Het concept Mobility as a Service (MaaS) zal als een soort marktplaats voor mobiliteit gaan fungeren. Reizigers kiezen, plannen en betalen bijvoorbeeld via de smartphone zelf de optimale vervoersoplossing. Ook zetten we ons in voor slimme oplossingen die het goederenvervoer efficiënter en duurzamer maken. Zo werken we aan een sluitend netwerk voor Langere en Zwaardere Vrachtautocombinaties (LZV’s), waarmee we de efficiëntie en de duurzaamheid van het goederenvervoer verhogen.

Te bereiken maatschappelijk effect In 2030 is er energieneutraal, betaalbaar en betrouwbaar vervoer voor iedereen die zich vanuit, naar en door de Achterhoek wil verplaatsen.

21

Sub-doelen Mobiliteit en bereikbaarheid Sub-doelen 2030 Duurzaam: in de Achterhoek is het vervoer in 2030 energieneutraal en energieneutraal reizen wordt gefaciliteerd. Betrouwbaar en Robuust: de hoofd-, regionale en lokale infrastructuur is kwantitatief en kwalitatief op orde en zonder belemmeringen voor reizigers en vervoerders tussen Duitsland en Nederland. Slim: er zijn slimme vervoersvoorzieningen die gebruik maken van telefoon en internet.

Meetbare parameters Mate waarin het vervoer in de Achterhoek energieneutraal is. Aantal laadpalen en groei naar een dekkend net. Afname van het aantal voertuigverliesuren. Reistijd op de ruggengraat van het OV in de Achterhoek.

Tijd waarin Regionaal verzorgende voorzieningen met de beschikbare OV-modaliteiten bereikbaar zijn (doel: binnen 20 minuten).

Aanpak voor 2023

Binnen Mobiliteit en Bereikbaarheid werken we aan de drie doelstellingen Duurzaam, Betrouwbaar & Robuust en Slim

Duurzaam In 2023 zal de uitrol van de laadinfrastructuur voor (vracht)auto’s en (deel)fietsen worden gecontinueerd. De regionale laadvisie en de projectgroep Duurzame Mobiliteit is de basis voor deze verdere uitrol. De huidige en toekomstige opgaven zoals ‘het gebruik en de toepassing van waterstof’ worden hierin ook opgepakt. De opdracht aan de mobiliteitsmakelaars wordt verlengd tot ten minste eind 2023. De mobiliteitsmakelaars hebben deze periode wederom een breed takenpakket toebedeeld gekregen. Doel is om bewustwording te creëren voor: thuiswerken en ritdelen, maar ook het stimuleren van het gebruik van alternatieven voor de eigen auto zoals de elektrische deelauto’s, OV en het gebruik van de fiets. Dit met als doel om de CO2-uitstoot te verminderen en gedragsverandering teweeg te brengen naar een duurzame, gezondere verplaatsingskeuze en vervoerwijzekeuze.

Betrouwbaar en Robuust Doel blijft om de N18 2e fase concreet op de (Rijks)agenda te krijgen. Daarbij is het noodzakelijk dat alle betrokken partijen inhoudelijk op één lijn komen waaruit een breed gedragen stappenplan voort kan komen. We blijven inzetten om de doorkoppeling van de treinverbinding Arnhem-Winterswijk te versnellen. Dit betreft een actieve lobby richting Rijk en provincie Gelderland om de realisatie van de ontbrekende schakels op de politieke agenda te houden en dichterbij te brengen. Ook het versnellen van de lijnvoering HOV-buslijnen Doetinchem-Enschede (74) en Winterswijk-Enschede (73) volgens het met Arriva uitgewerkte vervoerplan in de N18 HOV-corridor staat op de agenda. Het regionale hoofdfietsnetwerk willen we completeren door de eerstvolgende potentieel kansrijke snelfietsroutes te verkennen en te onderzoeken. Vervolgens wordt gekeken of en wanneer een geschikte verbinding kan worden gerealiseerd. De bedoeling is om in 2023 twee tot drie van deze verkenningen uit te voeren. We gaan verder met het realiseren van mobiliteitshubs. Deze hubs moeten de verbindingen op de OV-trajecten verbeteren en meerdere modaliteiten en faciliteiten bijeenbrengen. De eerste bushalte in Lichtenvoorde die wordt omgevormd tot een mobiliteitshub zal mogelijk in 2023 worden afgerond.

In 2023 gaan we meerdere potentiële hublocaties die uit vooronderzoek zijn aangetoond, nader verkennen en we hopen enkele concrete hubs te realiseren. Er wordt o.a. de focus gelegd op het Slingeland Ziekenhuis en eventuele combinatiemogelijkheden met hubs, slim reizen en de werkgeversaanpak.

Slim De Achterhoek Deelvervoer Coöperatie en ZOOV werken samen aan het project Invulling Taken ADC door ZOOV 2022-2023. Binnen deze samenwerking worden diverse sub projecten uitgevoerd om de fijnmazige bereikbaarheid in de regio te verbeteren. Denk hierbij aan het uitrollen van deelvervoer (elektrische en gewone 22

deelfietsen, deelscooters, deelauto’s etc.), het onderzoeken van een zelfstandige Achterhoek Deelvervoer Coöperatie, het integreren van HaltetaxiRRReis en ZOOV en het creëren van een dataplatform. Verder is de GAON-app live gegaan in de Achterhoek. Inwoners en bezoekers van de Achterhoek kunnen met deze app gebruik maken van de deelmodaliteiten (fietsen, scooters, auto’s) en het ritdelen in de gehele Achterhoek. Daarnaast kunnen zij hun rit van A naar B met de app plannen, boeken en betalen. In 2023 gaan we de app met een communicatieplan aan de man te brengen. Er zullen dus meerdere acties worden ondernomen om de GAON-app onder de aandacht te brengen en om gebruikers aan de app te binden. Ook zal de app door een technische partij worden onderhouden en verder ontwikkeld om zodoende aan de eventuele (veranderende) vraag te blijven voldoen. De digitaliseringsopgave Mobiliteitsdata Achterhoek Fase 3 zal in 2023 worden gecontinueerd. Hiervoor is in 2022 een projectplan opgesteld. De derde fase van de digitaliseringsopgave zal onder andere de nieuwe manier van samenwerking verder vormgeven. Daarnaast zullen de laatste data items gezamenlijk met de wegbeheerders van de gemeenten worden opgepakt.

Aan de Thematafel Mobiliteit & Bereikbaarheid is de wens uitgesproken om meer in projectgroepen te werken om zodoende voldoende expertise en uitvoeringskracht op verschillende onderwerpen te creëren. Hiervoor is voor enkele projectgroepen inhuur van (mogelijk externe) expertise nodig. In 2022 is geïnventariseerd voor welke projectgroepen inhuur nodig zal zijn. In 2022-2023 zal hier voor de projectgroepen N18, Spoor en OV, Data, Fiets en Duurzame Mobiliteit nader op worden gehandeld.

Projecten Mobiliteit en bereikbaarheid Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2022-2023 worden uitgevoerd om de doelen van de thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via Board en indien nodig de (Achterhoek) Raad. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2022 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2022 en/of verder.

Lopende projecten Projecten Technische Partner ADC en de Doorontwikkeling Netmobiel

Invulling taken ADC door ZOOV 2022-2024 Werkgeversaanpak Mobiliteitsmakelaar 2022 -2023

Korte omschrijving Op dit moment is er een Netmobiel app en platform gerealiseerd, met open source componenten en vanuit een open source licentie. De ontwikkelde functionaliteit in de app (/website) en het platform moet overgenomen worden door de technische partner, doorontwikkeld en daarmee ook behouden worden voor de Achterhoek op lange termijn (o.a. hosting, doorontwikkeling, klantenservice en onderhoud). Daarnaast moet de Netmobiel-app worden omgevormd naar de GAON-app met alle bijbehorende functionaliteiten. Daarnaast moet de app de GAON branding krijgen en is het noodzakelijk dat er een Achterhoek-brede marketingcampagne worden opgezet om de app aan de man te brengen. " Het uitvoeren van taken voor de Achterhoek Deelvervoer Coöperatie (in oprichting) door ZOOV voor de periode tot en met 31 december 2024. Het op peil houden en verbeteren van de bereikbaarheid van Achterhoekse bedrijven en maatschappelijke voorzieningen binnen en buiten de Achterhoek, verdient blijvende aandacht. Ambitie is bovendien om dit verkeer op een zo duurzaam mogelijke wijze plaats te laten vinden. Met behulp van een mobiliteitsmakelaar wil de regio Achterhoek werkgevers en werknemers gericht informeren en actief stimuleren om duurzame mobiliteitskeuzes te maken. Het doel van de werkgeversaanpak is om de CO2-uitstoot van het woon-werkverkeer, alsook de 23

bereikbaarheid op de belangrijkste corridors zoals de A18-N18 te verbeteren. Elektrische Deelvoertuigen Coöperatie Groenkracht Groenlo

Elektrische Deelvoertuigen Coöperatie Zonnig Zieuwent

De OV-verbindingen in de kleine kernen binnen de regio Achterhoek zijn vaak ontoereikend. Inwoners zijn afhankelijk van eigen vervoer. Als men het kan betalen hebben huishoudens vaak 1 of 2 niet-duurzame auto's ter beschikking. Deze auto's staan het merendeel van de tijd stil en nemen onnodig veel plaats in de publieke ruimte in. Daarbij is een eigen auto voor veel mensen een enorme kostenpost, terwijl men de auto maar sporadisch gebruikt. Er wordt ingezet op 3 actieve duurzame deelauto’s in de kern van Groenlo. De OV-verbindingen in de kleine kernen binnen de regio Achterhoek zijn vaak ontoereikend. Inwoners zijn afhankelijk van eigen vervoer. Als men het kan betalen hebben huishoudens vaak 1 of 2 niet-duurzame auto's ter beschikking. Deze auto's staan het merendeel van de tijd stil en nemen onnodig veel plaats in de publieke ruimte in. Daarbij is een eigen auto voor veel mensen een enorme kostenpost, terwijl men de auto maar sporadisch gebruikt. Er wordt ingezet op 1 actieve duurzame deelauto in de kern van Zieuwent.

Projecten in ontwikkeling Projecten

Opzetten van aparte organisatie ADC

Korte omschrijving Voorzitten van de projectgroep Duurzame Mobiliteit. Hierbij focus op bereiken van een dekkend laadnetwerk, naast personenvoer ook opstarten plan voor logistieke vervoerders. Sparren met de regisseur slimme mobiliteit op verdere uitwerking MaaS concept en ADC en samenwerken met de mobiliteitsmakelaars om kansen en koppelingen goed op te pakken. Diverse kleine laadinfra projecten gebundeld: laadinfra semipubliek, snellaadinfra, flex laadinfra ontsluiten, overig laadinfra verkennen, dan wel uitvoeren i.s.m. met o.a. Agem/Kuster. Verdere verdiepende verkenningen uitvoeren voor mobiliteitshubs die als laaghangend fruit worden beschouwd. Organisatorische werkzaamheden die nodig zijn om een aparte Achterhoek Deelvervoer Coöperatie te vormen.

Procesbegeleiding N18

Externe expertise inhuren.

Regierol Duurzame Mobiliteit

Onderzoek en Realisering Laadinfra Achterhoek Verkenningen Mobiliteits Hubs

Procesbegeleiding Mobiliteitshubs Externe expertise inhuren. Procesbegeleiding OV en Spoor

Externe expertise inhuren.

Procesbegeleiding Fiets

Externe expertise inhuren.

Procesbegeleiding Data

Externe expertise inhuren.

Verkenningen Snelle Fietsverbindingen

+/- 3 tracés onderzoeken/verkennen

Mobiliteitshub Slingeland Ziekenhuis

Hiermee willen we de aanpak die de mobiliteitsmakelaars voor de werkgevers hebben opgetuigd uitrollen. Daarbij is er ook aandacht voor het verduurzamen van de mobiliteit van bezoekers en wordt er een eerste inventarisatie gedaan voor de mobiliteit van de nieuwbouw van het Slingeland Ziekenhuis. Bij deze nieuwbouw ligt de kans om ook aan te sluiten bij het netwerk van mobiliteitshubs dat in de komende jaren wordt uitgerold in de Achterhoek.

24

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

1.111.744

28.800

267.600

1.408.144

Financiering projecten 1.600.000

1.400.000

Maatschappelijke organisaties; 28.800

1.200.000

Ondernemers; 267.600

1.000.000

800.000

600.000 Overheid; 1.111.744 400.000

200.000

0

25

Programma 3

Smart Living In deze paragraaf worden de doelen en projecten van de thematafels weergegeven die vallen onder Smart Living. Dit zijn Wonen en vastgoed, Circulaire economie en energietransitie en de Gezondste regio. Per thematafel wordt weergegeven wat we willen bereiken voor 2030, welke subdoelen en meetbare parameters daarbij horen, wat de concrete aanpak is voor het begrotingsjaar 2023, welke projecten er voor 2023 reeds lopen en welke projecten er op dit moment in ontwikkeling zijn. De visie, doelen en parameters sluiten aan bij de Visie 2030. Voor de projecten geldt dat dit niet uitputtend is voor het jaar 2023. Gedurende 2022 zullen nieuwe projecten worden ontwikkeld en worden toegevoegd. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling.

3.1 Wonen en vastgoed Wat willen we bereiken en wat gaan we daar voor doen? Visie 2030 De woningmarkt anno 2019 is dynamisch en niet alle veranderingen zijn beïnvloedbaar. Voorop staat dat we willen dat de Achterhoek een aantrekkelijk woongebied blijft. In het Achterhoeks Woonwensen- en Leefbaarheidsonderzoek (2018) geven inwoners hun woonomgeving een 7,8. Het kleinschalige, groene landschap en de karakteristieke dorpen en steden leveren een grote bijdrage aan het woongenot. Dat is iets om te koesteren, zeker nu bij steeds meer mensen de kwaliteit van hun leefomgeving hoog op het prioriteitenlijstje staat. Om de aantrekkelijkheid van de Achterhoek te waarborgen, liggen er uitdagingen in de centra van steden en dorpen en het buitengebied. Denk aan het verkleinen van kernwinkelgebieden om leegstand te voorkomen, nieuwe bestemmingen voor of sloop van vrijkomende agrarische bebouwing en de noodzaak van grootschalige asbestsanering.