programmabegroting regio achterhoek 2023

26

Juist in een regio waar het accent ligt op de bestaande woningen, zijn er volop kansen voor creativiteit en innovatie. Hoe kunnen we een leegstaand gebouw omvormen tot bijvoorbeeld (starters)woningen? Welke mogelijkheden zijn er voor ‘erfdelen’ in het landelijk gebied? De Achterhoek is een proeftuin voor nieuwe woonconcepten. De energietransitie en vergrijzing zijn van blijvende invloed op de woningmarkt. Met het oog op de toekomst moeten woningen energieneutraal en levensloopbestendig worden. Omdat veel bewoners geen urgentie voelen om hun huis aan te passen, willen we investeren in financiële of praktische ondersteuning daarbij.

Wat willen we bereiken? De score voor leefbaarheid in de Achterhoek blijft minimaal op het gemiddelde van een 7,8. We willen een woningvoorraad die meebeweegt met de demografische ontwikkelingen en die kwalitatief en kwantitatief voldoet. Een aantrekkelijke en passende woningvoorraad is ook belangrijk voor het behouden en aantrekken van arbeidskrachten. We willen leegstand voorkomen en ruimte bieden aan nieuwe en bijzondere manieren van wonen. De verbinding tussen wonen, werken en aspecten als cultuur, recreatie, voorzieningen en sociale cohesie willen we versterken.

Hoe gaan we dat doen? Voor de toekomst van de Achterhoek ligt de focus op de bestaande woningvoorraad. Verduurzamen van woningen krijgt de hoogste prioriteit, omdat het een vliegwiel is voor kwaliteitsverbetering. Ook richten we ons op het levensloopbestendig maken van woningen, zodat meerdere doelgroepen bediend kunnen worden. Daarnaast zien we een opgave om te voorzien in het tekort aan woningen op de korte termijn. De Achterhoek is bereid naar verhouding in de Gelderse opgave voor 100.000 nieuwe woningen te gaan voorzien. Waar mogelijk zorgen we voor transformatie van leegstaand vastgoed naar een woonbestemming; zo benutten we bestaande stenen. Daarbij spannen we ons gezamenlijk in om bepaalde woningen, die niet aan de eisen van de tijd voldoen, uit de markt te laten verdwijnen. Bij extra nieuwbouw geldt het credo ‘van kwantiteit naar kwaliteit’. We streven naar de juiste woning op de juiste plek op de korte termijn (2-5 jaar), de middellange termijn (5-10 jaar) én de lange termijn (10 jaar en langer). Het overgrote deel van de woningen in de Achterhoek staat er al. Op korte termijn zien we extra vraag naar woningen ontstaan. We gaan voor een flexibel woonbeleid, gericht op het oplossen van knelpunten. We voegen alleen extra nieuwbouw toe als dit bijdraagt aan het oplossen van de mismatch op de lokale woningmark.

Er komt een regionale set aan kwaliteitscriteria op basis waarvan nieuwe woningbouwplannen worden beoordeeld. Bijsturing vindt plaats door fasering (kwantitatief) en/of het aanpassen van woningbouwplannen (kwalitatief). Op deze manier zorgen we voor een evenwichtige toevoeging van het aantal nieuw te bouwen woningen. Hierbij gebruiken we de nieuwste technieken en innovaties op het gebied van duurzaam en tijdelijk bouwen en installeren. Uitgangspunt vormen dus lokale trends en maatwerk. We baseren ons daarbij op feiten en trends om op basis van actuele gegevens te kunnen sturen. We denken daarbij vanuit de regio en haar kernen en niet vanuit gemeentegrenzen. Jaarlijks vindt er op regionaal niveau monitoring (en indien nodig bijsturing) plaats. Er is experimenteerruimte voor vernieuwende, flexibele en tijdelijke woonvormen. Ten slotte gaan we een transformatie- en sloopstrategie voor leegstaand en leegkomend vastgoed ontwikkelen en uitvoeren (agrarische bebouwing, kantoren, detailhandel, maatschappelijk vastgoed). Ook zetten we actief in op het verkleinen en transformeren van de kernwinkelgebieden in de centra om leegstand te beperken. Inbreiden gaat boven uitbreiden. In principe komen er geen nieuwe uitbreidingslocaties meer bij. Bij deze aanpak hoort natuurlijk ook het ontwikkelen van nieuwe verdienmodellen.

We onderzoeken of en hoe er een transformatie- en sloopfonds kan komen.

Te bereiken maatschappelijk effect De score voor leefbaarheid in de Achterhoek blijft minimaal op het gemiddelde van een 7,8.

27

Sub-doelen wonen en vastgoed Sub-doelen 2030

Meetbare parameters (*)

De woningvoorraad beweegt mee met de demografische Passende woningvoorraad. ontwikkelingen en draagt tegelijkertijd bij aan het behouden en aantrekken van arbeidskrachten. De bestaande woningvoorraad is in 2030 duurzamer en Kwaliteit van de woningvoorraad en duurzaamheid. meer levensloopbestendig. Leegstaand vastgoed is getransformeerd naar een andere Omvang van de leegstand. functie (indien passend woningen) of gesloopt. Er zijn nieuwe en bijzondere manieren van wonen die Samenstelling van de woningvoorraad. aansluiten bij de vraag en het bestaande aanbod. De leefbaarheid blijft op peil door een integrale aanpak Score leefbaarheid gemiddeld minimaal een 7,8. met aspecten als cultuur, voorzieningen en sociale cohesie. Aan de hand van de gegevens uit de Woonmonitor en Achterhoeks Woonwensen en Leefbaarheidsonderzoek (AWLO) worden de subdoelen gemeten.

Aanpak voor 2023 In 2023 zal een aantal reeds opgestarte projecten een vervolg krijgen en zullen eveneens nieuwe trajecten worden opgepakt. Dit zal gebeuren langs de drie lijnen binnen het Wonen en Vastgoed-programma: 1. Kwaliteitsverbetering van de bestaande woningvoorraad in de Achterhoek 2. Toevoegen van passende nieuwe woningen 3. Slopen en transformeren van leegstand vastgoed

Kwaliteitsverbetering van de bestaande woningvoorraad in de Achterhoek Hiervoor is vooral een verdere uitrol van de zogenaamde Baanbrekende aanpak aan de orde. Dit is een vernieuwende regiobrede aanpak waarmee doelgroepsgewijs grotere aantallen woningen op het gebied van verduurzaming worden aangepakt met de inzet van een aantrekkelijk all-in aanbod voor eigenaren en bewoners. Circulair bouwen met zo mogelijk gebruik van biobased materialen zal hierbij een nieuw aandachtspunt zijn.

Toevoegen van passende nieuwe woningen Hiervoor zijn de data die voortkomen uit de nieuwe regionale Woon- en Vastgoedmonitor leidend. Het heeft er alle schijn van dat de huidige druk op de Achterhoekse woningmarkt ook in 2023 groot zal zijn. Naar verwachting zal, naast een algehele versnelling van de woningbouw onder andere door vergroting van de realisatiecapaciteit, een extra impuls op de realisatie van betaalbare en toegankelijke woningen nodig zijn. Zeker in het licht van de huidige crisis in Oekraïne is het van belang extra huisvesting te creëren voor bijzondere vaak spoedeisende bewonersgroepen. Voor deze uitdagingen kan het bouwen van flexwoningen gedeeltelijk een oplossing bieden. Voorts zal worden ingezet op de ontwikkeling en realisatie van nieuwe innovatieve woon- en bouwvormen waarbij relaties met bijvoorbeeld klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit worden gelegd.

Slopen en transformeren van leegstand vastgoed De centrumplannen voor de kernwinkelgebieden worden afgerond. Daarnaast zal de bestaande aanpak van transformatie van (leegstaand) vastgoed worden voortgezet. Bij bovengenoemde trajecten zal zo veel als mogelijk aansluiting worden gezocht bij instrumentarium wat zowel binnen de provincie Gelderland (bijvoorbeeld het Actieplan Wonen) maar ook op nationaal niveau beschikbaar is. In januari 2022 is een start gemaakt met de opbouw van een nieuwe regionale woonagenda voor de Achterhoek. Deze moet de inmiddels verouderde agenda 2015-2025 gaan vervangen. Deze nieuwe agenda gaat een geactualiseerde visie op wonen in 2030 geven. Hierin zullen nieuwe doelstellingen worden geformuleerd en 28

bovenal een strategie voor het behalen van deze doelen worden ontworpen. Deze strategie en bijbehorend instrumentarium zal in belangrijke mate de nieuwe projectactiviteiten in het begrotingsjaar 2023 gaan bepalen.

Projecten Wonen en vastgoed Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2022-2023 worden uitgevoerd om de doelen van de thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via Board en indien nodig de (Achterhoek) Raad. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2022 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2022 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Centrumvisie Dinxperlo

Korte omschrijving Aanjagen, versnellen en bewaken van de synergie van de projecten uit de Centrumvisie Dinxperlo om daarmee de geformuleerde doelen/ambities te realiseren. In de Centrumvisie Dinxperlo zijn heldere en onderbouwde keuzes gemaakt om te komen tot een compact, aantrekkelijk, vitaal centrum waar het fijn is om te wonen, te ondernemen, boodschappen te doen, te vertoeven en bovenal om elkaar te ontmoeten. Pilot Transformatievisie Oudestraat Repareren van de leegstand in winkelstraten op de gebruikelijke manier Neede 2030 lukt vaak niet meer. Een transformatie, waarbij delen van de winkelstraat echt worden omgevormd, is nodig. Een winkelstraat die het erg moeilijk heeft is de Oudestraat in Neede. Het rapport Van reparatie naar transformatie uit 2017 heeft dit duidelijk bevestigd. Op dit moment staat ca. 33% van de winkels in de Oudestraat leeg, dit lijkt binnen enkele jaren op te lopen naar 50%. Structurele leegstand is het gevolg. Voor zowel de straat als het vastgoed moet een nieuwe functie worden gezocht. Woon- en Vastgoedmonitor Om goed en snel in te kunnen spelen op de transformatieopgave en de Achterhoek woonbehoefte, ontwikkelingen en opgaven is het van belang actueel inzicht te hebben in feiten, dynamiek op de woningmarkt en trends en ontwikkelingen.

In de vastgoedmonitor worden afzonderlijke onderdelen als woningmarktmonitor en het Achterhoekse woonleefbaarheidsonderzoek (AWLO) samengevoegd. Enkele hoofdindicatoren worden opgenomen in de Achterhoek Monitor die in voorbereiding is. Dorpshart Wehl Regionaal Versterken van het kernwinkelgebied van Wehl door onder andere te concentreren op speciaalzaken. Wehl ontwikkelen als regionaal recreatief knooppunt waarbij het Kerkplein wordt ontwikkeld naar aantrekkelijk groen verblijfsgebied. Groenlo, een vitaal centrum voor Het creëren van een aantrekkelijke binnenstad waar het fijn wonen, onze inwoners werken en recreëren is. Realiseren van fraaie verbindingen naar het hart van de vesting: De Markt, het verblijfgebied van de stad. Leefsamen Deze unieke publiek-private samenwerking in de Achterhoek kan gezien worden als nutsvoorziening voor ouderen, met een grote mate van sociale activatie van naasten waardoor er op zowel economisch als sociaal vlak veel effecten zijn. Dit project bestaat uit meerdere deelprojecten die in uitvoering of in ontwikkeling zijn. Zorgeloos Samenwonen in de Het woongebouw Kattenberg (28 woningen) in Aalten in de nabije Kattenberg toekomst inzetten als aanleun wooncomplex (bij een verpleeghuis) waarbij sprake is van zorgeloos samenwonen in een uniek woonconcept voor relaties waarbij één van de partners dementie heeft.

Heuvelstraat Silvolde Wonion en medeaanvragers bouwen 28 nul-op-de-meter-woningen (NOM) circulair en in een optimaal verduurzaamde en klimaatadaptieve woonstraat. Hierbij is sprake van een gesloten waterkringloop en een 29

One Stop Shop Achterhoek

Gebied zoekt ondernemende bewoner Flexwonen in de Achterhoek

Volkshuisvestingsfonds

Heerlijk thuis in huis

duurzame lokale energievoorziening met opslagcapaciteit om zo veel mogelijk zelfvoorzienend te zijn. De regionale impact is o.a. het gevolg van opschaling van kennis door samenwerking met lokale organisaties op de verschillende innovatieve onderdelen. Opgebouwde kennis (d.m.v. monitoring en dataverzameling) wordt gekoppeld aan het onderwijsprogramma van Saxion. De One Stop Shop voor woningverduurzaming is een ontzorgconcept gericht op particuliere woningeigenaren om ze te helpen bij het verduurzamen van hun woning. Hier kan je terecht voor het gehele proces van verduurzaming van je totale woning. Via een persoonlijke inlog in een bewonersportaal doorloop je stap voor stap het gehele traject. Van het eerste aanbod, tot de opname van de woning, de financiering en de uitvoering. Alles, op een plek. Toekomstige leefbaarheid en vitaliteit van het gebied versterken door een gezondere mix in bevolkingsopbouw te bevorderen. Dat wordt bereikt door vastgoed in het buitengebied naar behoefte te transformeren naar betaalbare woon-en bedrijfsruimte. Snelle beschikbaarheid van tijdelijke woonaccommodaties (flexwoningen) in met name dorpen, buurtschappen en kleine kernen voor sociale bindingen en versterking van de leefbaarheid met 2 doelgroepen: Jongeren en senioren. Met flexwonen onstaat schakelmogelijkheid en wordt toekomstbestendig circulair en duurzaam gebouwd.

De Achterhoek heeft een forse opgave op herstructurering van een deels verouderde woningvoorraad. Deze woningen kennen een relatief hoog gasverbruik en een verhoudingsgewijs groot aandeel ouderen in de bevolking geeft een aarzeling op renovatie en verduurzaming. Dit project geeft mede invulling aan deze opgave. Doelen daarbij zijn: vergroting van de kwaliteit van wonen, meer levensloop geschikt maken van woningen, reductie van energiegebruik (voorbereiding op energietransitie) en een meer aantrekkelijk woonomgeving met klimaatadaptatie en sociale cohesie. Het project kent drie deelplannen in de gemeenten Berkelland, Bronckhorst en Doetinchem en betreft de verbetering van particuliere woningen in de kwetsbare delen van deze gemeenten. Heerlijk in huis bestaat uit een digitaal regionaal informatiepunt, inspiratie en advies, een contactpunt voor vragen over oplossingen voor een toekomstbestendig thuis en doorverwijzing naar regionale en lokale organisaties voor advies/ondersteuning. In alle deelnemende gemeenten worden jaarlijks en 3 jaar lang ca. 2000 huishoudens aangeschreven. In de communicatie en uitvoering van de aanpak wordt de verbinding gezocht met lopende projecten die bijdragen aan de doelstelling.

30

Projecten in ontwikkeling Projectnaam Baanbrekende aanpak

Korte omschrijving In vervolg op het pilotproject Sleutel tot een energieneutrale woning is eind 2022 een start gemaakt met de zogenaamde Baanbrekende aanpak. Dit is een programmatisch grootschalig meerjarig traject voor verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Deze verduurzaming draagt bij aan de uiteindelijk beoogde warmtetransitie van woningen. De eerste programmalijn, genaamd One Stop Shop, is in gang gezet. Daarbij worden consortia van bedrijven ingezet die via een One Stop Shop formule verduurzamingspakketten voor specifieke woningsegmenten aan particuliere eigenaren aan gaan bieden. In 2023 zal een tweede programmalijn uit deze Baanbrekende aanpakstrategie in werking gaan. Daarbij zal een nieuwe doelgroep van woningeigenaren worden bediend. Met het oog op de afgesproken klimaatdoelen is het belang van circulair bouwen en daarbij het gebruik van biobased materialen groter geworden. Binnen de Achterhoek bestaan ideeën voor een regionaal ketenproject Biobased bouwen. In het voorjaar van 2022 is een eerste aftrap voor de realisatie daarvan gegeven. In vervolg daarop zal een project worden uitgewerkt wat in 2023 van start zal gaan. Dit gebeurt in samenwerking met de thematafel circulaire economie.

Biobased bouwen

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

20.591.957

3.127.013

1.088.655

24.807.625

Financiering projecten 30.000.000

Maatschappelijke organisaties; 3.127.013

25.000.000

Ondernemers; 1.088.655

20.000.000

15.000.000

Overheid; 20.591.957

10.000.000

5.000.000

0

31

3.2 Circulaire economie & energietransitie Wat willen we bereiken en wat gaan we daar voor doen? Visie 2030 In het Akkoord van Groenlo is afgesproken om als Achterhoek al in 2030 energieneutraal te zijn. Het omgaan met grondstoffen en afval volgens het kringloopprincipe is een essentieel onderdeel van een klimaat-vriendelijke economie. Gerelateerd hieraan is onze ambitie om voorop te blijven lopen op het gebied van circulaire landbouw.

Wat willen we bereiken? In 2030 wekt de Achterhoek haar eigen energie op, is afval een grondstof geworden en is er meer biodiversiteit door minder emissies. Met deze ambitie groeit de Achterhoek uit tot de schoonste regio van het land. In 2030 wordt afval niet langer als een probleem of als een kostenpost gezien, maar als een nuttige grondstof. Energie wordt duurzaam opgewekt en bij het gebruik ervan staat besparing centraal. We verminderen emissies en creëren zo ruimte voor een grotere biodiversiteit. Ook voor (agrarische) bedrijven is dit interessant om nieuwe, circulaire verdienmodellen te kunnen ontwikkelen.

Hoe gaan we dat doen? Het landelijk klimaatakkoord wordt door dertig regio’s uitgewerkt naar regionale doelen voor energiebesparing en grootschalige energieopwekking. Om de Achterhoek aardgasloos te maken, wordt een regionaal warmteplan opgesteld; voor wijken en dorpen wordt gekeken wat nodig is. Ook komt er een regionaal windturbineplan. Het (verbrede) energieloket zorgt voor bewustwording bij inwoners en bedrijven, geeft integrale adviezen over de woning en begeleidt inwoners bij de realisatie. De focus ligt daarbij op de bestaande woningvoorraad om zo de energiedoelstelling te kunnen halen. In 2030 is de Achterhoek koploper in de kringlooplandbouw, doordat 80% van de agrarische ondernemingen hierbij is aangesloten. De Achterhoek loopt nu al voorop dankzij projecten als de Vruchtbare Kringloop (deelname door circa 300 agrarische bedrijven), Kunstmestvrije Achterhoek, Groene Kenniswerkplaats met het Zone.college en Proefboerderij De Marke. Deze projecten worden doorontwikkeld tot een vitaal ecosysteem voor kringlooplandbouw, met De Marke als open innovatie- en kenniscentrum. We blijven nieuwe pilots op het gebied van kringlooplandbouw ontwikkelen en bevorderen daarmee de biodiversiteit. De bedrijvenparken dragen bij door circulair te worden als efficiënt werkende en zelfvoorzienende ecosystemen; als eerste drie bedrijvenparken in Berkelland, Doetinchem en Oost Gelre.

Ook de bouw draagt bij aan circulaire economie; door het vroegtijdig inventariseren van te slopen gebouwen wordt duidelijk hoeveel en welke materialen voorhanden zijn voor hergebruik. De opzet van een Grondstoffenbank en een Materialenwerkplaats zijn hiervoor in voorbereiding.

Te bereiken maatschappelijk effect In 2030 wekt de Achterhoek haar eigen energie op, is afval een grondstof geworden en is er meer biodiversiteit door minder emissies.

32

Sub-doelen Circulaire economie en energietransitie Sub-doelen 2030

Meetbare parameters

De Achterhoek is energieneutraal.

Hoeveelheid energie die verbruikt wordt in de Achterhoek, die nog niet in de regio met hernieuwbare bronnen wordt opgewekt (bron is beschikbaar). De Achterhoek is koploper gebleven in de kringloopAantal agrarische ondernemingen dat hun landbouw. activiteiten koppelt aan verantwoord omgaan met bodemwaterlucht en natuurkwaliteit is opgelopen tot 80% (nu 10%). Bedrijvenparken zijn efficiënt werkende ecosystemen Aantal bedrijvenparken (ondernemingen) dat en zijn zelfvoorzienend. individueel en/of samen in de directe omgeving en met hun ketenpartners verantwoord omgaat met grondstoffen en afval tot een minimum beperken. In de Achterhoek wordt circulair omgegaan met vastgoed Aantal gebouwen en infrastructurele projecten en infrastructuur. dat circulair ontwikkeld, gebruikt en hergebruikt wordt.

Aanpak voor 2023 Binnen circulaire economie & energietransitie werken we in 2023 langs 3 lijnen: Agro Food, Bouw en infra en Energietransitie

Agro Food De Achterhoek is koploper in de ontwikkeling van praktische oplossingen voor kringlooplandbouw. De basis daarvoor is een ecosysteem met goede samenwerking tussen kennisinstellingen, Achterhoekse (technische) bedrijven, overheden en de primaire sector. In de regio worden doorlopend experimenten uitgevoerd, zowel voor innovatieve ideeën als opschaling van innovaties en met aandacht voor een gezond verdienmodel. Daar blijven we in investeren. In 2023 wordt de verbinding van landbouw naar duurzame voedselsystemen uitgewerkt. Duurzaam geproduceerd voedsel vraagt om duurzame consumptie, om onze natuurlijke hulpbronnen ook duurzaam te kunnen beheren. Dat gaat ons mede richting geven voor de transitie van landbouw in het landelijk gebied. Zo werken we naast het bieden van toekomstperspectief voor (jonge) boeren, ook aan het klimaat en de kwaliteit van onze leefomgeving.

Bouw en Infra De inzet van de transitie naar een circulaire economie is gericht op besparing van primaire grondstoffen door zoveel mogelijk gebruik te maken van hernieuwbare en bestaande materialen en afval te voorkomen. Eén van de sporen die in 2022 is verkend en in 2023 wordt doorgezet is de toepassing van biogrondstoffen en biobased materialen in de bouw en infra wereld. Onze regio met een sterke agrosector en innovatieve maak- en bouwbedrijven biedt kansen om de gehele keten van productie, verwerking en toepassing van (lokaal geproduceerde) biogrondstoffen te ontwikkelen. De aanpak is gericht op opschaling voor de verschillende onderdelen in de keten en stimuleren van de vraag. Voor dat laatste is meer bekendheid van de mogelijkheden van de biogrondstoffen nodig, demonstraties, certificering van materialen en vernieuwend opdrachtgeverschap bij lokale overheden en woningbouwcorporaties. Naast hernieuwbare grondstoffen blijft hergebruik van materialen een belangrijk speerpunt. Dat is breder dan alleen bij bouw en infra, bijvoorbeeld ook voor bedrijven en bedrijvenparken in de Achterhoek. De ervaringen uit projecten zoals reststroominventarisator en circulaire, toekomstbestendige bedrijventerreinen zijn in 2022 vertaald in een aanpak die breed wordt uitgezet richting bedrijven en bedrijventerreinen.

Om deze ontwikkelingen aan te jagen blijven we bouwen aan regionale netwerken zoals Cirkelregio Achterhoek en samenwerking met Samenwerkende Industriële Kringen Achterhoek (SIKA) en (kennis-)netwerken in omliggende regio’s. Dat hebben we nodig om de ontwikkelingen in de Achterhoek te versnellen en impact te hebben. Een randvoorwaarde voor de het realiseren van alle ambities is het hebben van voldoende vakmensen. 33

Samen met onderwijsinstellingen, ondernemers en overheden gaan we aan de slag om vakmensen op te leiden en mensen om of bij te scholen.

Energietransitie Grootschalige opwekking van hernieuwbare energie wordt uitgewerkt in de Regionale Energie Strategie (RES Achterhoek), door de betrokken overheden. Aan de thematafel wordt gewerkt aan oplossingsrichtingen om duurzaam opgewekte energie maximaal te benutten. De beperkingen in de bestaande netwerkinfrastructuur vragen om slimme combinaties zoals energiebesparing, flexibele consumptie en opslag van energie. Dat geldt voor lokale kernen waar inzet van alternatieve energiebronnen wordt verkend. In de landbouw draagt duurzame energie bij aan het verduurzamen van de bedrijfsvoering. Voor bedrijven en op bedrijvenparken werken regionale partners samen aan versnelling van energiebesparing en duurzame energieopwekking.

Reductie emissies en biodiversiteitsherstel Voor de drie bovenstaande thema’s zijn reductie van broeikasgasemissies in zijn algemeenheid en specifiek stikstof en koolstofdioxide (CO2) onderliggende doelen. Nieuwe oplossingen worden verwacht een bijdrage te leveren aan de reductie van emissies. Voor koolstofdioxide geldt dat het onderdeel is van de landelijke klimaatdoelstellingen om in 2030 tot een reductie van 55% te komen. In de regio gaan we in gesprek met verschillende regionale partijen (3O-breed) welke activiteiten daarvoor ontwikkeld kunnen worden, met aandacht voor inzet door inwoners. Reductie van broeikasgassen is een belangrijke voorwaarde voor herstel van biodiversiteit. Met regionale partners wordt onderzocht hoe nieuwe oplossingen, andere aanpak of door transformatie van (bedrijfs)processen wordt bijgedragen aan meer biodiversiteit.

Projecten Circulaire economie & energietransitie Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2022-2023 worden uitgevoerd om de doelen van de thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via Board en indien nodig de (Achterhoek) Raad. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2022 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2022 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Kunstmestvrije Achterhoek

Innovatiecentrum de Marke

Groene leerkenniswerkplaats (GLKWP)

Korte omschrijving Het verduurzamen van de mineralenkringloop en de landbouwsector in de Achterhoek. Dit doen we door de import van kunstmest te vervangen door lokaal geproduceerde meststoffen op basis van mineralen herwonnen uit varkensmest. Dit project is onderdeel van het 6e Actieprogramma Nitraatrichtlijn, waardoor het de aandacht heeft van de landelijke overheid en Europa. De Achterhoek ontwikkelt zich tot nationale koploper in innovatie en kennisontwikkeling op de terreinen kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw en precisielandbouw. Die koploperpositie dankt de Achterhoek aan een effectief open innovatiesysteem waarin boeren, bedrijfsleven, kennisinstellingen, onderwijs, ketenpartijen en overheden samen grenzen verleggen. De Marke is spil, kenniscentrum en innovatiehub in dit innovatie-eco-agrosysteem. De Achterhoek is aangewezen als agro-innovatieregio voor kringlooplandbouw. Het agro-onderwijs wil daar volledig op aansluiten door een sterke samenwerking met de innovatieve agrosector. Om ook praktijk-rijk te kunnen leren moet het onderwijs veel meer plaatsvinden buiten het schoolgebouw. De hybride leervormen en toekomstbestendig onderwijs worden vormgegeven in de samenwerking tussen de onderwijsinstelling en een groot aantal bedrijven. Waaronder de 300 boeren en loonwerkers verenigd in de VKA en de Marke, toeleveranciers 34

waaronder ForFarmers en afnemers waaronder Friesland Campina. Hierbij is maximaal synergie gezocht met andere lopende projecten en samenwerkingsvormen. Werken aan toekomstgerichte erven Het programma richt zich op het in gesprek komen met de bewoners van in de Achterhoek de erven in het buitengebied, samen met hen de aanzet te geven tot het realiseren van een toekomstgericht erf en daarmee een vitaal buitengebied. Duurzame Eiwitproductie Het project richt op het ontwikkelen van een nieuwe, innovatieve Achterhoek methode voor het op industriële schaal telen van meelwormen als duurzame bron van eiwit en vet. Deze wordt als concept ontwikkeld in de bestaande voormalige, leegstaande varkensstal. Onderzoek Eco Accu Storage Packs Het circulair maken van afgedankte lood-zuur accu's. Het ontwikkelen als congestie oplosser van een methodiek om op een duurzame wijze de congestie in het Achterhoekse stroomnet weg te nemen die nu een serieuze belemmering is voor de voortgang van de regionale energietransitie. De ontwikkeling van een manier voor het vergroten van de efficiëntie van autonome systemen voor de opwekking van hernieuwbare energie. Bijdragen aan het sneller vergroten van het aandeel hernieuwbare energie in de regio.

De ontwikkeling van management- en andere methodieken die de verliezen aan hernieuwbare energie minimaliseren die onvermijdelijk optreden bij het gebruik van accu als balancering voor de benutting van op locatie opgewekte energie door verschillende soorten ondernemingen

Projecten in ontwikkeling Projectnaam

Korte omschrijving

Biobased bouwen Achterhoek

De uitwerking van een ketenaanpak gericht op biobased bouwen, met landbouw, maak- en bouwindustrie in samenwerking met overheden en onderwijs. Dit gebeurt iin samenwerking met de thematafel wonen en vastgoed. Zie ook daar voor een uitgebreidere omschrijving. Aanpak/versnelling op hergebruik van reststromen in woningbouw en bij bedrijven/werklocaties, aandacht voor regionale aanpak

Circulaire samenwerking op reststromen Aanjagen energietransitie

Transitie kringlooplandbouw/ Ketenaanpak agro food Aanpak gericht op stimuleren reductie emissies en toename van biodiversiteit

Initiatief(ven) om te komen tot oplossingsrichtingen/slimme combinaties voor maximaal benutten van duurzaam opgewekte energie, opslag, energiebesparing en/of (collectief) benutten van duurzame energie (o.a. Zon op Erf). Doorlopende experimenten (oa m.b.t. klimaat) gericht op innovatie, opschaling en/of duurzame verdienmodellen in transitie naar kringlooplandbouw. Doorontwikkelen naar een agro food-aanpak Stimuleren toepassen CO2-reductie tools en aanpak (waaronder koolstofopslag) Aandacht/bewustwording van biodiversiteit, kansen in beeld brengen en stimuleren van toepassing van concrete oplossingen

35

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

5.703.499

445.974

2.872.190

9.021.663

Financiering projecten 10.000.000 Maatschappelijke organisaties; 445.974

9.000.000 8.000.000

Ondernemers; 2.872.190

7.000.000 6.000.000 5.000.000 4.000.000 3.000.000

Overheid; 5.703.499

2.000.000 1.000.000 0

36

3.3 Gezondste Regio Wat willen we bereiken en wat gaan we daar voor doen? Visie 2030 De gezondheidszorg in de Achterhoek is van hoog niveau. Maar om voorbereid te zijn op de toekomst, waarbij er meer ouderen zijn en minder personeel, zullen we nog iets anders moeten doen. We richten ons op vernieuwing en verbetering binnen zorg en welzijn zodat de gezondheid van de Achterhoekse inwoners kan toenemen. We werken hiervoor aan een integrale agenda met doelen voor de lange termijn. We hanteren twee pijlers: preventie en zorginnovatie. Door te investeren in preventie kunnen we een groot aantal ziektes voorkomen, waardoor minder ingrijpen nodig is. Door een gezonde leefstijl (gezonde voeding, niet roken, matig met alcohol en voldoende bewegen) in het dagelijks leven te integreren, zal op de lange termijn minder zorg (ingrepen, medicijnen, hulpmiddelen) nodig zijn. Daarnaast biedt zorginnovatie de mogelijkheid voor slimme oplossingen zodat alle inwoners van de Achterhoek goede zorg kunnen blijven ontvangen, ook in 2030. Denk aan zorg op afstand via computer of tablet en de ontwikkeling van een digitale, veilige en persoonlijke gezondheidsomgeving.

Wat willen we bereiken? Er heeft in 2030 een verschuiving plaatsgevonden naar slimmere zorg en het voorkomen van ziekten. Het zogenoemde ‘prevent model’ geeft aan hoe preventie op alle groepen binnen de samenleving kan worden toegepast en welke resultaten behaald kunnen worden. We zetten in op de filosofie van ‘positieve gezondheid’, met andere woorden het vermogen van mensen zich aan te passen en zelf regie te voeren in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. De ‘gezondheidspiramide’ geeft een nieuwe visie op de organisatie rondom gezondheid en zorg. Het vertrekpunt is voorkomen dat mensen ziek worden en zorg nodig hebben. Door op alle niveaus te investeren in leefstijl, preventie, gezondheid en gedrag kan een groot deel van de ziekte- en behandelkosten vermeden worden. Extra aandacht gaat daarbij uit naar mensen met de grootste gezondheidsachterstand, zoals de groep met een lage sociaaleconomische status. Door het stimuleren van een gezonde leefstijl hopen we het ziekteverzuim terug te dringen en daarmee de arbeidsparticipatie te verhogen.

Hoe gaan we dat doen? We werken aan verbindingen tussen het zorgen voor de gevolgen van een aandoening (care), het genezen van een aandoening (cure) en het voorkomen van een aandoening (preventie), zodat een integrale aanpak ontstaat. Hierbij investeren we in de samenwerking tussen partijen en aanbieders die op verschillende plaatsen in de keten werken. Op deze wijze is het mogelijk kennis en middelen richting preventie te verschuiven. De projecten die er komen, worden getoetst op hun bijdrage aan een gezonde leefstijl, vitale gemeenschappen en het slim begeleiden van gezondheidsproblemen. Een mooi voorbeeld is Achterhoek in Beweging, een programma dat nauw aansluit bij de doelstelling van de thematafel. Het verzamelen en analyseren van data over leefstijl, gedrag en gezondheid van de bevolking zijn belangrijk, zodat we weten waar we staan en waaraan we moeten werken.

Te bereiken maatschappelijk effect Er heeft in 2030 een verschuiving plaatsgevonden naar slimmere zorg en het voorkomen van ziekten.

37

Sub-doelen Gezondste Regio Sub-doelen 2030

Meetbare parameters

De Achterhoek is de gezondste regio van Nederland door preventie en zorginnovatie.

Gezonde leefstijl: 95% van de jeugd heeft in 2025 een gezonde leefstijl 72% van de Achterhoekers beweegt in 2025 voldoende (2016: 66,7 %). Achterhoekers zijn zelf (langer) verantwoordelijk Zelfredzaamheid en sociale omgeving: voor hun gezondheid. 94% van de Achterhoekers voelt zich in 2025 verbonden met anderen. Er is een stimulerend, bereikbaar en betaalbaar Chronisch zieken die gebruik maken van zorg op afstand netwerk van gezondheids- en ondersteuningsgebruiken 30% minder medische zorg en ervaren meer diensten beschikbaar voor de Achterhoeker. regie over hun eigen gezondheid. Het ziekteverzuim ligt in de Achterhoek lager dan bij soortgelijke bedrijven elders.

Aanpak voor 2023 Om de drie subdoelen te gaan bereiken gaan we de volgende stappen in 2023 zetten:

Achterhoek Gezond Achterhoek Gezond geeft handen en voeten aan de gezamenlijke visie op zorg en gezondheid ‘Samen langer gelukkig en gezond leven in de Achterhoek’. Achterhoek Gezond (het Kavelmodel) zet in op het duurzaam verbeteren van de gezondheid van inwoners in de Achterhoek. Daarbij wordt de organisatie, financiering en monitoring van de zorg anders ingericht. Namelijk op meer maatwerk en behoud van gezondheid. Passend bij het credo: ‘Voorkomen is beter dan genezen’. Het Kavelplan is een meerjarenplan, waarbij verschillende domeinen van zorg en gezondheid worden aangepakt maar waarbij ook domeinen wonen, werken, leren en meedoen belangrijk zijn. Daarmee komt meer focus op gezondheid. De verwachting is dat in 2023 een doorkijk kan worden gegeven wat er nodig is om deze beweging duurzaam te borgen in de Achterhoek.

Stimuleren van digitalisering van Achterhoekers Om gezondheidsverschillen te verkleinen is het nodig om Achterhoekers met een achterstand op het gebied van digivaardigheid te ondersteunen. Dit doen we door het aanpakken van de belangrijkste knelpunten op het vlak van digitale vaardigheden en het onvoldoende benutten van digitale mogelijkheden en technologische oplossingen in huis. Hiervoor ontwikkelen wij in samenwerking met de stakeholders; inwoners, overheden, onderwijs, ondernemers en (zorg)organisaties een regionale infrastructuur met een lokale invulling in aansluiting op lokale initiatieven en netwerken. Verwacht wordt dat dit project in de zomer van 2022 kan starten. Regionaal Preventieakkoord Achterhoek In 2020 is het regionaal preventieakkoord Achterhoek opgesteld met meer dan 80 partners uit de Achterhoek. Door de coronacrisis heeft coördinatie dit regionale preventie akkoord langere tijd stil gelegen. Wel zijn lokale akkoorden opgestart, vaak in nauwe verbinding met de lokale beweeg- en sportakkoorden. Verwacht wordt dat een netwerkorganisatie rondom het Preventie Akkoord Achterhoek kan helpen waar kennisdelen, inspireren, afstemmen en afspraken maken centraal staan om de ambities van het regionale preventie akkoord te kunnen verwezenlijken.

38

Projecten Gezondste Regio Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2022-2023 worden uitgevoerd om de doelen van de thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via Board en indien nodig de (Achterhoek) Raad. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2022 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2022 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Achterhoek Monitor thema Gezondste Regio

Fit veur altied

Preventie Akkoord Achterhoek

Korte omschrijving Data en informatie verzamelen en analyseren vanuit het sociaal domein, cure en care zodat er inzicht komt in de gezondheid en zorg van de hele populatie van de Achterhoek en dat er programmasturing kan plaats vinden. Enkele hoofdindicatoren worden opgenomen in de Achterhoek Monitor. Dit project richt zich op gezondheid en fitheid van de beroepsbevolking binnen de regio Achterhoek. Dit wordt gerealiseerd door het vormen van een regionaal, op beweging en preventie gericht ondersteuningssysteem voor werkgevers én hun werknemers. Dit systeem bestaat nog niet, maar de ingrediënten zijn er al wel. Een Achterhoeks Preventie akkoord waar resultaatafspraken in staan waarop de ondertekenaars aanspreekbaar zijn. Als leidraad is het Nationaal Preventie Akkoord gebruikt met aanvullend de Achterhoekse thema’s schulden aanpak, meedoen en weerbaarheid. Het Achterhoekse Preventie Akkoord sluit nauw aan bij het vernieuwde Achterhoekse Beweeg- en Sport Akkoord.

Projecten in ontwikkeling Projectnaam Digivaardige Achterhoekers

Netwerkorganisatie Regionaal Preventie Akkoord Achterhoek Gezond

Korte omschrijving Door een gezamenlijke aanpak vanuit de thematafels Onderwijs & Arbeidsmarkt en De Gezondste Regio hebben de inwoners de mogelijkheid om zowel via fysieke en online interventies hun digivaardigheid te vergroten. Coördinatie van regionaal preventie akkoord in nauwe samenhang met regionaal beweeg- en sportakkoord en beleid en uitvoering van volksgezondheid. Brede programma beweging om duurzaam te komen naar meer gezondheid voor inwoners.

39

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

1.200.000

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

532.830

534.360

10.000

1.077.190

Financiering projecten

1.000.000

Maatschappelijke organisaties; 534.360

800.000

600.000 Ondernemers; 10.000 400.000 Overheid; 532.830

200.000

0

40

Programma 4

Bedrijfsvoering en rente Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Te bereiken effect Wij willen begrotingsevenwicht binnen de bij andere programma’s nagestreefde doelstellingen en met een minimale bijdrage van de gemeenten een maximaal resultaat behalen. De kosten en opbrengsten moeten elkaar, gezien de beperkte financiële armslag, zoveel mogelijk in evenwicht houden.

Prestatie-/resultaatafspraken per activiteit Regio Achterhoek Voor de activiteiten die Regio Achterhoek uitvoert gelden de volgende afspraken voor 2023: Activiteit

Prestatie-/resultaatafspraak

Incidentele financiering

Realiseren van begrotingsevenwicht.

Algemeen financieel beleid

 Voldoen aan wettelijke kaders (rechtmatigheid)  Continu verbeteren van de beleidscyclus  Adequate bedrijfsvoering  Uitvoeren van interne controles  Verantwoording van de uitgaven. Beheren van de financiële middelen.

Treasury

Kosten en financiering Regio Achterhoek Begroting Regio Achterhoek (deel 2) Programma 4: Bedrijfsvoering en rente

R 2021

B 2022

B 2023

Lasten (A)

447.000

433.000

422.000

Baten derden (B)

407.000

371.000

376.000

Subtotaal (B-A)

-40.000

-62.000

-46.000

Bijdragen gemeenten en Provincie (C)

-4.000

0

0

Saldo van baten en lasten (B-A+C)

-44.000

-62.000

-46.000

Onttrekkingen reserves

59.000

62.000

46.000

Toevoegingen reserves

-15.000

-

-

0

0

0

Resultaat

Toelichting De mutatie reserve (€ 46.000) betreft een onttrekking aan de reserve doorontwikkeling vanwege loonkosten voor maatwerkoplossingen € 41.000 (AB besluit december 2019) vermeerdert met een onttrekking van € 5.000 aan reserve onderhoud huisvesting voor onvoorziene incidentele huisvestingskosten. De kosten voor bedrijfsvoering betreffen de kosten voor leiding en ondersteuning en huisvesting. Van deze kosten is een bedrag van € 291.000 overhead. Voor een nadere toelichting wordt u verwezen naar de paragraaf bedrijfsvoering en het taakveldenoverzicht in de bijlagen.

41

Deel 2

Beleidsbegroting Paragrafen

42

1 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen is het vermogen om (incidentele) financiële tegenvallers te kunnen opvangen om taken te kunnen voortzetten. Het weerstandsvermogen is de relatie tussen de weerstandscapaciteit (de beschikbare middelen om niet begrote kosten te dekken) en de risico’s (waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen of verzekeringen voor zijn afgesloten). Het weerstandsvermogen is van belang voor het bepalen van de gezondheid van de financiële positie van Regio Achterhoek.

1.1 Beleid In de nota “reserves en voorzieningen” van december 2019 zijn kaders gegeven hoe met het vermogen van Regio Achterhoek kan en mag worden omgegaan. Door het algemeen bestuur is bepaald dat het maximaal te reserveren bedrag voor weerstandsvermogen wordt bepaald op basis van een weerstandsratio van 1,4 * de benodigde weerstandscapaciteit (AB 17 december 2021), ofwel op basis van de huidige begroting 2023 € 358.000. Een surplus wordt uitbetaald als de weerstandsratio boven de 1,4 uitkomt. Dit wordt jaarlijks bepaald bij het vaststellen van de begroting en wordt bepaald op basis van het laatste jaar van het meerjarenbeeld rekening houdend met de effecten van inmiddels genomen bestuursbesluiten met financiële gevolgen voor volgende jaren

1.2 Weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit het vrij besteedbaar deel van de algemene reserve vermeerderd met stille reserves en met onvoorziene posten. 2022

2023

2024

2025

2026

255.000 memorie

255.000 memorie

255.000 memorie

255.000 memorie

255.000 memorie

Per 31 december Vrij besteedbaar deel alg. reserve Stille reserves Onvoorzien Weerstandscapaciteit

8.000

8.000

8.000

8.000

8.000

263.000

263.000

263.000

263.000

263.000

1.3 Risico’s Door middel van sessies met de medewerkers zijn de risico’s bij Regio Achterhoek in kaart gebracht. Er is een inschatting gemaakt van de kans dat de gebeurtenis daadwerkelijk plaatsvindt en de (financiële) impact daarvan. De 5 meest belangrijke risico’s staan hierna genoemd.

43

Risico

Kans

Impact (€) per jaar

Beheersmaatregelen

Inzetten van incidenteel beschikbare middelen voor projecten (bijv. krimpgelden); risico’s zijn geen politieke keuzes durven maken, tegenstrijdige belangen en het vinden van cofinanciering.

Hoog

Reputatieschade. Geen impact in € voor Regio Achterhoek.

Structuur met Achterhoek Raad, Board en thematafels met 3-O samenwerking voor besluitvorming over projecten.

Als gevolg van een slechtere financiële situatie bij gemeenten bestaat de kans dat Regio Achterhoek een bezuinigingstaakstelling opgelegd krijgt.

Laag

Financiële impact bij een taakstelling van 10% is € 231.000 per jaar.

Bij een bezuinigingstaakstelling zullen structureel maatregelen in gang gezet moeten worden met kans op gevolgen voor wachtgelden.

De gevolgen van de CAO onderhandelingen en premiestijgingen leiden tot hogere personeelskosten dan de door gemeenten gehanteerde systematiek voor gemeenschappelijke regelingen.

Laag

Financiële impact bij 1% afwijking in de uitgangspunten is € 19.000 per jaar (gebaseerd op primaire begroting).

In 2021 hebben de gemeenten ingestemd met een gewijzigde systematiek van loon- en prijsstijgingen.

Bij eigen projecten; projecten zijn niet op tijd af of gemaakte kosten voldoen niet aan subsidievoorwaarden door bijvoorbeeld inkoopeisen of verantwoordingseisen.

Laag

Reputatieschade en evt. financiële schade. Bij afkeuring 2% van de projectkosten is het € 30.000.

Subsidievoorwaarden vooraf duidelijk in beeld hebben. Strenge interne controle op van de stukken conform eisen subsidievoorwaarden.

Risico’s rondom personeel; langdurige ziekte of ontslag werknemer.

Middel

Eén zieke of boventallige Continue aandacht hiervoor medewerker kost vanuit personeelsbeleid. gemiddeld € 100.000 per jaar

Het maximale risicobedrag inclusief structurele effecten bedraagt € 906.500. De genoemde risico’s zullen niet tegelijk en ook niet in hun maximale omvang optreden. Om te bepalen welke weerstandscapaciteit benodigd is worden kans, frequentie en risicobedrag tegen elkaar afgezet. Hieruit komt een benodigde weerstandscapaciteit (€ 256.000). Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is wordt een relatie gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico’s (benodigde weerstandscapaciteit) en de beschikbare weerstandscapaciteit (begroting 2023 € 263.000). De relatie wordt uitgedrukt in een ratio, waarbij normaliter gestreefd zou moeten worden naar een ratio weerstandsvermogen van minimaal 1,0 (voldoende). De ratio weerstandsvermogen bij Regio Achterhoek is € 263.000 / € 256.000 = 1,03 (voldoende).

Beoordelingstabel Categorie

Ratio weerstandsvermogen

Betekenis

A

>2

Uitstekend

B

1,4 < x < 2

Ruim voldoende

C

1,0 < x < 1,4

Voldoende

D

0,8 < x < 1,0

Matig

E

0,6 < x < 0,8

Onvoldoende

F

< 0,6

Ruim onvoldoende

44

Overige risico’s Schadeclaim Moram De zaak Moram betreft een brand bij Moram in ’s-Heerenberg in maart 2001. In 2004 heeft het dagelijks bestuur besloten dat dit aspect buiten de opschaling van de brandweertaak blijft en voor rekening van de Regio Achterhoek is. In 2006 is een hoofdprocedure John Deere-Moram gestart met een vrijwaringsprocedure richting de Regio. Deze procedure is in 2016 afgerond en hiermee krijgt de vrijwaringsprocedure tussen Regio en Moram geen vervolg. In 2008 is een tweede claim in de hoofdprocedure Bosman-Moram neergelegd bij de Regio Achterhoek. De vrijwaringsprocedure van Moram richting Regio krijgt geen vervolg (schikking in hoofdprocedure). Er loopt formeel echter nog wel steeds een procedure bij het Gerechtshof in deze zaak, waardoor de zaak op enig moment weer zou kunnen gaan leven. De verwachting dat dit gebeurt, is klein. In januari 2021 heeft de Regio een stuitingsbrief ontvangen van de verzekeraar van John Deere. Hiermee wordt de verjaring van de (eventuele) vorderingen van John Deere en haar verzekeraars op de Regio wederom gestuit.

1.1 Financiële kengetallen In de BBV is voorgeschreven dat in deze paragraaf een set van vijf verplichte financiële kengetallen opgenomen moet worden voorzien van een toelichting. Kengetallen 2021-2023:

Rekening 2021

Begroting 2022 primair

Begroting 2022 bijgesteld

Begroting 2023

netto schuldquote (zie I)

-105% -125%

-156% -183%

-190% -220%

-186% -204%

Solvabiliteitsratio (zie II)

25%

21%

26%

25%

structurele exploitatieruimte (zie III)

1%

0%

0%

0%

grondexploitatie

nvt

nvt

nvt

nvt

belastingcapaciteit

nvt

nvt

nvt

nvt

netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

Kengetallen meerjarenbegroting: netto schuldquote (zie I)

Prognose 2024

Prognose 2025

Prognose 2026

-185% -205%

-182% -201%

-177% -168%

24%

25%

25%

structurele exploitatieruimte (zie III)

0%

0%

0%

grondexploitatie

nvt

nvt

nvt

belastingcapaciteit

nvt

nvt

nvt

netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio (zie II)

45

I

De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende geleden weergegeven. Een negatieve schuldquote geeft aan dat er sprake is van een overschot aan middelen, dit is bij Regio Achterhoek het geval.

II De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin Regio Achterhoek in staat is aan haar financiële verplichting te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe gezonder het bedrijf. Dit percentage blijft redelijk constant. III De structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Dit kengetal geeft aan dat er binnen de begroting van Regio Achterhoek geen structurele vrije ruimte aanwezig is.

1.2 Conclusie weerstandsvermogen Het geformuleerde plafond voor het weerstandsvermogen is vastgesteld op € 358.000. Het begrote vrij besteedbare deel van de algemene reserve per 31 december 2026 bedraagt € 255.000. De begrote beschikbare weerstandscapaciteit per 31 december 2026 bedraagt € 263.000. Er is geen sprake van een surplus van de algemene reserve. De ratio weerstandsvermogen is voldoende.

46

2 Paragraaf financiering In deze paragraaf geven we inzicht in het financieringsbeleid van Regio Achterhoek. In de financieringsparagraaf (ook wel treasuryparagraaf) komen achtereenvolgens aan de orde treasurybeheer en financiering. De beleidskaders voor de uitvoering van de treasuryfunctie voor Regio Achterhoek zijn vastgelegd in: • •

Financiële verordening Regio Achterhoek (2021) Treasurystatuut Regio Achterhoek (2011)

•

Nota reserves en voorzieningen Regio Achterhoek (2019)

2.1 Treasurybeheer Het treasurybeheer is (beleids)uitvoering van de treasuryfunctie, binnen de kaders van het huidige financieringsstatuut. De treasuryfunctie omvat alle activiteiten die zich richten op het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, financiële geldstromen, de financiële posities en hieraan verbonden risico’s. Tot treasuryrisico’s behoren renterisico’s, kredietrisico’s en liquiditeitsrisico’s. Deze risico’s vloeien voort uit de transacties binnen de treasuryfunctie. De wet fido en het hierop gebaseerde treasurystatuut geven de speelruimte waarbinnen de treasury-activiteiten moeten plaatsvinden. Leningen of garanties mogen alleen uit hoofde van de publieke taak worden verstrekt. Met de komst van het Schatkistbankieren is het uitzetten van overtollige middelen bij financiële instellingen niet meer mogelijk.

2.1.1 Renterisico Het renterisicobeheer heeft als doelstelling het beperken van de invloed van mogelijke rentewijzigingen op de financiële positie van de organisatie. De wet Fido geeft twee concrete richtlijnen (de renterisiconorm en de kasgeldlimiet) voor het beheersen van renterisico’s.

Renterisiconorm De renterisiconorm is een instrument voor de beheersing van het renterisico bij herfinanciering. Om dit risico te beperken, mag de jaarlijkse verplichte aflossing en renteherziening niet meer dan 20% van het begrotingstotaal per 1 januari bedragen (rente-risiconorm). Regio Achterhoek heeft geen geldleningen lopen in 2023. Derhalve is er geen renterisico.

Kasgeldlimiet Om de rentegevoeligheid te beperken is de kasgeldlimiet ingesteld. De kasgeldlimiet stelt een maximum aan de omvang van de netto vlottende schuld (kort geld). De netto vlottende schuld mag maximaal 8,2% bedragen van het begrotingstotaal. Daarboven moet lang geld worden aangetrokken. De kasgeldlimiet voor Regio Achterhoek bedraagt voor 2023 € 309.000 (8,2% * € 3.771.000). Regio Achterhoek heeft gemiddeld een overschot aan middelen (vlottende middelen > vlottende schuld) en blijft daarmee binnen de limiet.

47

Renteschema Begroting 2023 Externe rentelasten over korte en lange financiering*

15.000

Externe rentebaten

-15.000

Saldo rentelasten en rentebaten

0

Rentelasten projecten (-/-)

0

Rentebaten projecten (+)

0 0

Rente over eigen vermogen

0

Rente over voorzieningen

0

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente Aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)

0 0

Renteresultaat op taakveld Treasury

0

*Mogelijk moet Regio Achterhoek in 2023 een externe lening aantrekken voor maximaal € 6 ton. Zie nadere toelichting onder 2.2. De rentebaten van de hypotheken dekken dan deze rentelasten.

2.1.2 Krediet- en liquiditeitenrisico’s Vanaf 10 december 2013 is het Schatkistbankieren ingevoerd en worden alle overtollige middelen aangehouden in de schatkist. Gelden tegen gunstige rentetarieven uitzetten op spaarrekeningen of deposito’s bij andere instellingen is met de invoering van Schatkistbankieren niet meer toegestaan. Onderstaande tabel geeft de liquiditeitsplanning weer: Stand 1/1 (x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

2027

Liquide middelen begin

24.842

24.311

23.796

23.268

22.732

Ontvangsten

2.882

2.941

2.972

3.009

3.046

Uitgaven

3.413

3.456

3.500

3.545

3.590

Liquide middelen eind

24.311

23.796

23.268

22.732

22.188

Bij het verloop van de liquiditeitsplanning is nog geen rekening gehouden met nog te nemen besluiten over de inzet van het investeringsfonds als cofinanciering voor projecten. Daarnaast is er ook geen rekening gehouden met nog te nemen besluiten over de inzet van de middelen van de RegioDeal en gebiedsopgavegelden voor projecten. Het begrote saldo van het investeringsfonds is per 31 december 2023 ruim € 6 miljoen. Eind 2021 is er nog € 16 miljoen voorschot RegioDeal en Gebiedopgavemiddelen aanwezig op de balans.

2.2 Financiering De aanwezig activa worden eerst met eigen vermogen (algemene en bestemmingsreserves) en vervolgens met vreemd vermogen (voorzieningen en langlopende schulden) gefinancierd. Regio Achterhoek heeft momenteel geen geldleningen aangetrokken.

48

In navolgende tabel wordt het jaarlijkse financieringstekort c.q. -overschot op de bestaande vaste activa en passiva geschetst. Stand 31/12 (x € 1.000)

31-12-2022

31-12-2023

31-12-2024

31-12-2025

31-12-2026

Investeringen (bestaand)

0

0

0

0

0

Ambtenarenhypotheken

608

600

592

586

580

Lening project LEADER Achterhoek

370

-

-

-

-

Vervangingsinvesteringen (MJR)

-

-

-

-

-

Nieuw beleid

-

-

-

-

-

Te financieren activa (A)

978

600

592

586

580

7.132

6.591

6.267

6.163

6.068

Voorzieningen

21

3

-

-

-

Geldleningen

-

-

-

-

-

Financieringsmiddelen (B)

7.153

6.594

6.267

6.163

6.068

Financieringstekort (A-B) Financieringsoverschot (B-A)

6.175

5.994

5.675

5.577

5.488

Reserves

Uit de tabel blijkt voor de komende jaren dat de activa grotendeels uit ambtenarenhypotheken bestaat. Vanaf januari 2009 zijn geen nieuwe ambtenarenhypotheken meer mogelijk, bestaande hypotheken lopen wel door tot het einde van de contractduur. De substantiële middelen in de reserves omvatten voornamelijk het investeringsfonds. Deze middelen zullen met name worden gebruikt als cofinanciering voor projecten uit de Regio Deal. De maximale omvang van de aan te trekken geldleningen is bepaald op het totaal van uitstaande hypotheken tegen een rentepercentage van maximaal 4% (bestuursbesluit van 11 november 2002). De aantrekking van geldleningen is gerelateerd aan de uitstaande personeelshypotheken, omdat de personeelshypotheken niet direct contant kunnen worden gemaakt. De financiering geschiedt namelijk nu nog door middel van interne financiering. Als zicht is op de inzet van de middelen van het investeringsfonds ontstaat een maximale financieringsbehoefte van € 6 ton (stand hypotheken per 31-12-2022 € 608.000).

2.3 Conclusie Uit de voorgaande paragrafen blijkt dat Regio Achterhoek bij ongewijzigde voortzetting van het (financierings-) beleid geen risico loopt. Door de vele aflossingen op hypotheken de afgelopen jaren, wordt het eventueel te financieren bedrag steeds lager (per 31-21-2022 maximaal € 6 ton).

49

3 Paragraaf bedrijfsvoering De paragraaf bedrijfsvoering geeft inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens rondom de bedrijfsvoering. Met bedrijfsvoering worden de bedrijfsprocessen bedoeld die nodig zijn om de beleidsdoelstellingen uit de programma's te realiseren. Hierbij staat het belang van een rechtmatig, doelmatig en doeltreffend beleid en beheer voorop. De organisatie is voortdurend in verandering door de dynamiek in het openbaar bestuur en de ontwikkelingen in de samenleving. Dat vraagt een organisatie die daarmee om kan gaan en kwaliteit blijft leveren. Het Dagelijks Bestuur is verantwoordelijk voor een adequate bedrijfsvoering. Het Algemeen Bestuur heeft een hierbij een kaderstellende en controlerende taak.

3.1 Wat doen we daarvoor? Planning & control en administratie De financiële werkzaamheden bestaan uit het opstellen en bewaken van de begroting, de jaarrekening, rapportages, interne controle, verordeningen, externe contacten, inbreng van financiële expertise bij projecten en het voeren van de financiële administratie.

Personeelszaken en automatisering Voor de salarisadministratie en personeelsbeleid is een contract afgesloten met gemeente Doetinchem. Voor de automatisering is eveneens een contract afgesloten met gemeente Doetinchem voor het gebruik van netwerkfaciliteiten, ondersteuning en voor de basis hardware (computer inclusief toebehoren). De kosten voor speciale software (financieel pakket, etc.) komen voor rekening van Regio Achterhoek.

Secretariaat Het secretariaat verzorgt de correspondentie en agendabeheer voor het bestuur, de secretaris en de programmaonderdelen. In de huidige samenstelling is continu bezetting gerealiseerd.

Archief De archiefwerkzaamheden bestaan uit het duurzaam bewaren, ontsluiten en beschikbaar stellen van archiefstukken. De digitalisering van archieven is een belangrijk aandachtspunt.

3.2 Wat mag het kosten? Volgens de richtlijnen in de financiële verordening worden onderstaande kosten in de paragraaf opgenomen. Begroting 2022

Begroting 2023

Inhuur derden

28.000

28.000

Huisvestingskosten

49.180

48.785

Automatiseringskosten (incl. printer)

58.500

58.500

Budgetten voor bestuur (incl. bijeenkomsten colleges en raden)

14.500

14.500

Accountantskosten

13.000

13.000

Voor de omvang, opbouw en ontwikkeling van het personeelsbestand en de loonkosten wordt verwezen naar het formatieplan in de bijlagen.

50

4 Paragraaf subsidies 1.2 Subsidiemogelijkheden voor projecten Voor projecten die in de Achterhoek worden uitgevoerd bestaan er verschillende subsidiestromen bij verschillende organisaties. In deze paragraaf wordt ter informatie aangegeven welke mogelijkheden er zoal worden gebruikt voor subsidies. Afhankelijk van de soort subsidie die er wordt aangevraagd voor een project zal er een bijpassende route worden doorlopen voor toekenning van de subsidie. Projectideeën kunnen via de thematafels worden aangedragen.

Verloop projectvoorstel Op het moment dat een projectidee ontstaat wordt dat via een thematafel begeleid tot een volwaardig projectvoorstel met ook een financieringsvoorstel. Hierin is opgenomen welke bijdragen de partners (3 O’s) voor hun rekening nemen en voor welk deel een subsidiebijdrage wordt gevraagd. De thematafel leidt het projectvoorstel door naar de Board. Voor de cofinanciering van de overheid zijn er verschillende fondsen/subsidies. Projecten worden ingediend en uitgevoerd door verschillende partners binnen de samenwerking. De uitvoerende partner zorgt zelf voor aanvullende financiering (bijvoorbeeld van gemeenten). Verantwoording vindt plaats op basis van de afgegeven subsidiebeschikking door de uitvoerende partner. Projecten worden gemonitord op hun bijdrage aan de gewenste doelen en op de bijdragen door de 3 O’s. In deze paragraaf worden de verschillende subsidiestromen nader toegelicht. De projecten zelf worden benoemd in de programma’s Smart Economy en Smart Living per thema.

51

1.2.1 Gebiedsopgave Provincie Gelderland De provincie heeft middelen beschikbaar gesteld voor vijf gebiedsopgaven, waaronder de Achterhoek. In 2021 heeft de provincie 7.2 miljoen aan de Achterhoek beschikt. Deze middelen worden de komende jaren toegekend aan projecten. De middelen vanuit de Gebiedsopgave zijn gekoppeld aan de RegioDeal en worden ingezet als cofinanciering voor projecten. Projecten komen vanuit het veld. De projecten worden inhoudelijk en financieel kortgesloten met de thematafel en de provincie en voorgelegd aan de Board. Regio Achterhoek beschikt de projecten door aan de aanvrager.

1.2.2 Investeringsfonds Het investeringsfonds is hoofdzakelijk gevoed met de decentralisatie-uitkering bevolkingsdaling die wij gedurende zeven jaar (hebben) ontvangen van het Rijk. Ook draagt de provincie sinds 2018 vanuit de gebiedsopgave middelen bij in de Governance en in het investeringsfonds van 8RHK ambassadeurs. Deze afspraken lopen tot en met 2023. Tot slot wordt het fonds – zoals afgesproken in de Achterhoek Werkt door 2.0 – zo mogelijk gevoed uit een voordelig jaarsaldo van Regio Achterhoek. Dit is maximaal 0,50 per inwoner per jaar (circa € 130.000). Van het investeringsfonds wordt jaarlijks € 250.000 ingezet als werkbudget voor de Board en de thematafels. Daarnaast is € 100.000 beschikbaar als jaarlijks budget voor initiatieven vanuit de maatschappij en voor bijeenkomsten. De overige middelen worden ingezet voor projecten. De middelen worden onder meer ingezet als cofinanciering voor projecten in de RegioDeal. Inzet van het investeringsfonds loopt via de begroting van Regio Achterhoek.

Investeringsfonds Verwachte ontwikkeling investeringsfonds 2023-2026: Stand 1 januari

2023

2024

2025

2026

6.748.575

6.253.575