programmabegroting regio achterhoek 2022

3.1 Wonen en vastgoed Wat willen we bereiken en wat gaan we daar voor doen? Visie 2030 De woningmarkt anno 2019 is dynamisch en niet alle veranderingen zijn beïnvloedbaar. Voorop staat dat we willen dat de Achterhoek een aantrekkelijk woongebied blijft. In het Achterhoeks Woonwensen- en Leefbaarheidsonderzoek (2018) geven inwoners hun woonomgeving een 7,8. Het kleinschalige, groene landschap en de karakteristieke dorpen en steden leveren een grote bijdrage aan het woongenot. Dat is iets om te koesteren, zeker nu bij steeds meer mensen de kwaliteit van hun leefomgeving hoog op het prioriteitenlijstje staat. Om de aantrekkelijkheid van de Achterhoek te waarborgen, liggen er uitdagingen in de centra van steden en dorpen en het buitengebied. Denk aan het verkleinen van kernwinkelgebieden om leegstand te voorkomen, nieuwe bestemmingen voor of sloop van vrijkomende agrarische bebouwing en de noodzaak van grootschalige asbestsanering.

27

Juist in een regio waar het accent ligt op de bestaande woningen, zijn er volop kansen voor creativiteit en innovatie. Hoe kunnen we een leegstaand gebouw omvormen tot bijvoorbeeld (starters)woningen? Welke mogelijkheden zijn er voor ‘erfdelen’ in het landelijk gebied? De Achterhoek is een proeftuin voor nieuwe woonconcepten. De energietransitie en vergrijzing zijn van blijvende invloed op de woningmarkt. Met het oog op de toekomst moeten woningen energieneutraal en levensloopbestendig worden. Omdat veel bewoners geen urgentie voelen om hun huis aan te passen, willen we investeren in financiële of praktische ondersteuning daarbij.

Wat willen we bereiken? De score voor leefbaarheid in de Achterhoek blijft minimaal op het gemiddelde van een 7,8. We willen een woningvoorraad die meebeweegt met de demografische ontwikkelingen en die kwalitatief en kwantitatief voldoet. Een aantrekkelijke en passende woningvoorraad is ook belangrijk voor het behouden en aantrekken van arbeidskrachten. We willen leegstand voorkomen en ruimte bieden aan nieuwe en bijzondere manieren van wonen. De verbinding tussen wonen, werken en aspecten als cultuur, recreatie, voorzieningen en sociale cohesie willen we versterken.

Hoe gaan we dat doen? Voor de toekomst van de Achterhoek ligt de focus op de bestaande woningvoorraad. Verduurzamen van woningen krijgt de hoogste prioriteit, omdat het een vliegwiel is voor kwaliteitsverbetering. Ook richten we ons op het levensloopbestendig maken van woningen, zodat meerdere doelgroepen bediend kunnen worden. Daarnaast zien we een opgave om te voorzien in het tekort aan woningen op de korte termijn. De Achterhoek is bereid naar verhouding in de Gelderse opgave voor 100.000 nieuwe woningen te gaan voorzien. Waar mogelijk zorgen we voor transformatie van leegstaand vastgoed naar een woonbestemming; zo benutten we bestaande stenen. Daarbij spannen we ons gezamenlijk in om bepaalde woningen, die niet aan de eisen van de tijd voldoen, uit de markt te laten verdwijnen. Bij extra nieuwbouw geldt het credo ‘van kwantiteit naar kwaliteit’. We streven naar de juiste woning op de juiste plek op de korte termijn (2-5 jaar), de middellange termijn (5-10 jaar) én de lange termijn (10 jaar en langer). Het overgrote deel van de woningen in de Achterhoek staat er al. Op korte termijn zien we extra vraag naar woningen ontstaan. We gaan voor een flexibel woonbeleid, gericht op het oplossen van knelpunten. We voegen alleen extra nieuwbouw toe als dit bijdraagt aan het oplossen van de mismatch op de lokale woningmark.

Er komt een regionale set aan kwaliteitscriteria op basis waarvan nieuwe woningbouwplannen worden beoordeeld. Bijsturing vindt plaats door fasering (kwantitatief) en/of het aanpassen van woningbouwplannen (kwalitatief). Op deze manier zorgen we voor een evenwichtige toevoeging van het aantal nieuw te bouwen woningen. Hierbij gebruiken we de nieuwste technieken en innovaties op het gebied van duurzaam en tijdelijk bouwen en installeren. Uitgangspunt vormen dus lokale trends en maatwerk. We baseren ons daarbij op feiten en trends om op basis van actuele gegevens te kunnen sturen. We denken daarbij vanuit de regio en haar kernen en niet vanuit gemeentegrenzen. Jaarlijks vindt er op regionaal niveau monitoring (en indien nodig bijsturing) plaats. Er is experimenteerruimte voor vernieuwende, flexibele en tijdelijke woonvormen. Ten slotte gaan we een transformatie- en sloopstrategie voor leegstaand en leegkomend vastgoed ontwikkelen en uitvoeren (agrarische bebouwing, kantoren, detailhandel, maatschappelijk vastgoed). Ook zetten we actief in op het verkleinen en transformeren van de kernwinkelgebieden in de centra om leegstand te beperken. Inbreiden gaat boven uitbreiden. In principe komen er geen nieuwe uitbreidingslocaties meer bij. Bij deze aanpak hoort natuurlijk ook het ontwikkelen van nieuwe verdienmodellen.

We onderzoeken of en hoe er een transformatie- en sloopfonds kan komen.

Te bereiken maatschappelijk effect De score voor leefbaarheid in de Achterhoek blijft minimaal op het gemiddelde van een 7,8.

28

Sub-doelen wonen en vastgoed Sub-doelen 2030

Meetbare parameters (*)

De woningvoorraad beweegt mee met de demografische Passende woningvoorraad. ontwikkelingen en draagt tegelijkertijd bij aan het behouden en aantrekken van arbeidskrachten. De bestaande woningvoorraad is in 2030 duurzamer en Kwaliteit van de woningvoorraad en meer levensloopbestendig. duurzaamheid. Leegstaand vastgoed is getransformeerd naar een andere Omvang van de leegstand. functie (indien passend woningen) of gesloopt. Er zijn nieuwe en bijzondere manieren van wonen die Samenstelling van de woningvoorraad. aansluiten bij de vraag en het bestaande aanbod. De leefbaarheid blijft op peil door een integrale aanpak Score leefbaarheid gemiddeld minimaal een 7,8. met aspecten als cultuur, voorzieningen en sociale cohesie. Aan de hand van de gegevens uit de Woonmonitor en Achterhoeks Woonwensen en Leefbaarheidsonderzoek (AWLO) worden de subdoelen gemeten.

Aanpak voor 2022 2022 is het laatste jaar waarin gebruik kan worden gemaakt van de RegioDeal middelen. In dat jaar zal een aantal reeds opgestarte projecten een vervolg krijgen en een laatste reeks projecten worden opgepakt. Dit zal gebeuren langs de drie RegioDeal-programmalijnen: 1. Kwaliteitsverbetering van de bestaande woningvoorraad in de Achterhoek 2. Toevoegen van passende nieuwe woningen 3. Slopen en transformeren van leegstand vastgoed en daarmee versterken van stads- en dorpscentra. Binnen de eerstgenoemde programmalijn is vooral een verdere uitrol van de zogenaamde Baanbrekende aanpak aan de orde. Het gaat hier op een vernieuwende regiobrede aanpak waarmee segmentsgewijs grotere aantallen woningen worden aangepakt met de inzet van een aantrekkelijk all-in aanbod voor eigenaren en bewoners. Voor de tweede programmalijn zullen de data die voortkomen uit de nieuwe regionale Woon- en Vastgoedmonitor leidend zijn. Het heeft er alle schijn van dat de huidige druk op de Achterhoekse woningmarkt ook na 2022 zal toenemen. Naar verwachting zal naast een algehele versnelling extra inzet op betaalbare woningen en (flexibele) woonvormen voor spoedzoekers nodig zijn. Arbeidsmigranten en vergunninghouders zijn voorbeelden van die spoedzoekers.

Met name voor betaalbare woningen voor jonge starters op de woningmarkt zullen verbindingen worden gezocht met de Achterhoekse Wooncoöperatie. Voorts in dit programmaonderdeel zal worden ingezet op nieuwe innovatieve woonvormen waarbij relaties met bijvoorbeeld klimaat, energie, waterhuishouding, natuur en circulariteit zullen worden gelegd. Binnen de derde programmalijn zijn in 2021 verschillende projecten gestart. Voor 2022 zal daaraan vooral een operationeel Kennisplatform Transformatie worden toegevoegd. Binnen dit platform zal opgedane kennis (in de vorm van beleidsstrategieën en projectaanpakken) bijeen worden gebracht en ter beschikking gesteld aan betrokken partijen in de regio. Dit teneinde de kwaliteit en effectiviteit van transformatieprocessen te verhogen. Bij bovengenoemde trajecten zal zo veel als mogelijk aansluiting worden gezocht bij andere financieringsmogelijkheden binnen de provincie Gelderland maar ook op nationaal niveau.

29

Projecten Wonen en vastgoed Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2021-2022 worden uitgevoerd om de doelen van de thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via Board en indien nodig de (Achterhoek) Raad. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2021 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2021 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Korte omschrijving Ontwikkelen portefeuillestrategie 2e Gezamenlijk met alle betrokken partijen, inclusief inwoners, is er een tranche visie op wonen (portefeuillestrategie) voor kernen ontwikkeld, die, via projecten getrokken door inwoners, ook daadwerkelijk tot uitvoering wordt gebracht. Het project bestaat uit 2 tranches en 20 kernen. Sleutel tot een energieneutrale Opbouw regionale kennis- en businessclusters voor innovatieve woning ontzorg- en financieringsconcepten voor de verduurzaming van de particuliere woningvoorraad, uiteindelijk leidend tot een energieneutrale Achterhoek en regionale werkgelegenheid. Pilot Transformatievisie Oudestraat Repareren van de leegstand in winkelstraten op de gebruikelijke manier Neede 2030 lukt vaak niet meer. Een transformatie, waarbij delen van de winkelstraat echt worden omgevormd, is nodig. Een winkelstraat die het erg moeilijk heeft is de Oudestraat in Neede. Het rapport Van reparatie naar transformatie uit 2017 heeft dit duidelijk bevestigd. Op dit moment staat ca. 33% van de winkels in de Oudestraat leeg, dit lijkt binnen enkele jaren op te lopen naar 50%. Structurele leegstand is het gevolg. Voor zowel de straat als het vastgoed moet een nieuwe functie worden gezocht.

Woon- en Vastgoedmonitor Om goed en snel in te kunnen spelen op de transformatieopgave en de Achterhoek woonbehoefte, ontwikkelingen en opgaven is het van belang actueel inzicht te hebben in feiten, dynamiek op de woningmarkt en trends en ontwikkelingen. In de vastgoedmonitor worden afzonderlijke onderdelen als woningmarktmonitor en het Achterhoekse woonleefbaarheidsonderzoek (AWLO) samengevoegd. Enkele hoofdindicatoren worden opgenomen in de Achterhoek Monitor die in voorbereiding is. Pilot betaalbaar tijdelijk wonen in Dit project geeft invulling aan het oplossen van de mismatch tussen kleine kernen vraag en aanbod van woningen in de (kleine) kernen. Voor starters en ouderen zijn er te weinig mogelijkheden om een tijdelijke woonvraag in te vullen. Hierdoor trekken jongeren weg en zijn er voor ouderen te weinig doorstroommogelijkheden. Leergang toekomstgericht Verbeteren van de leefbaarheid en pro-actief bestrijden van retailmanagement leegstandsontwikkeling door het investeren in en het creëren van vitale kernen/binnensteden met toekomstbestendige ondernemers en innovatieve duurzame ondernemingen. Dit (pilot-)project bestaat concreet uit een coaching- en trainingstraject voor retailondernemers in de binnenstad van Doetinchem.

Leefsamen Deze unieke publiek-private samenwerking in de Achterhoek kan gezien worden als nutsvoorziening voor ouderen, met een grote mate van sociale activatie van naasten waardoor er op zowel economisch als sociaal vlak veel effecten zijn. Dit project bestaat uit meerdere deelprojecten die in uitvoering of in ontwikkeling zijn. Zorgeloos Samenwonen in de Het woongebouw Kattenberg (28 woningen) in Aalten in de nabije Kattenberg toekomst inzetten als aanleun wooncomplex (bij een verpleeghuis) waarbij sprake is van zorgeloos samenwonen in een uniek woonconcept voor relaties waarbij één van de partners dementie heeft.

30

Heuvelstraat Silvolde

Wonion en medeaanvragers bouwen 28 nul-op-de-meter-woningen (NOM) circulair en in een optimaal verduurzaamde en klimaatadaptieve woonstraat. Hierbij is sprake van een gesloten waterkringloop en een duurzame lokale energievoorziening met opslagcapaciteit om zo veel mogelijk zelfvoorzienend te zijn. De regionale impact is o.a. het gevolg van opschaling van kennis door samenwerking met lokale organisaties op de verschillende innovatieve onderdelen. Opgebouwde kennis (d.m.v. monitoring en dataverzameling) wordt gekoppeld aan het onderwijsprogramma van Saxion.

Projecten in ontwikkeling Projectnaam Uuthuuskes

Baanbrekende aanpak

Centrumplannen voor zes Achterhoekse gemeenten

Kennisplatform Transformatie

Korte omschrijving Deze unieke publiek-private samenwerking in de Achterhoek kan gezien worden als nutsvoorziening voor ouderen, met een grote mate van sociale activatie van naasten waardoor er op zowel economisch als sociaal vlak veel effecten zijn. In vervolg op het project Sleutel tot een energieneutrale woning is een traject gestart voor een meerjarig grootschalig traject tot verduurzaming van woningen. Daarbij worden consortia van bedrijven samengesteld die via een One Shop formule verduurzamingspakketten voor specifieke woningsegmenten aan gaan bieden. In 2020 is hiertoe in eerste instantie een zogenaamde Baanbrekende Visie opgesteld. Deze zal worden gevolgd door een Baanbrekende aanpak verduurzaming waarvan de uitvoering eind 2021 van start zal gaan. We werken verder aan gebiedsgerichte opgaven en blijven ervaringen op doen in het aanjagen en faciliteren van transformatieprocessen. Er wordt (verder) uitvoering gegeven aan de herontwikkeling en transformatie van gebieden in dorpen en steden in de Achterhoek waar veel structurele leegstand is. Het accent ligt met name op de kwaliteit van centra; het versterken van kernwinkelgebieden, gerichte vermindering van detailhandel in aanloopstraten en een groeiend probleem van leegstaand maatschappelijk vastgoed (bijv. kerken).

Hiermee wordt ook uitvoering gegeven aan de Retail Deal voor het vitaal houden en toekomstbestendig maken van winkelharten in stadsen dorpscentra. Dit platform moet gaan voorzien in het verzamelen, borgen en delen van kennis op het terrein van transformatie van vastgoed onder andere ook binnen gebiedsgerichte opgaven. Deze kennis bestrijkt zowel beleidsstrategieën, procesaanpakken als praktische tools die bij transformatie aan de orde zijn. Kennis zal worden gedeeld via een aantrekkelijk en toegankelijk online platform. Naast deze kennisbank zal ook een community van betrokken partijen worden opgezet.

31

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

10.000.000

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

6.106.223

2.891.391

398.486

9.396.100

Financiering projecten

9.000.000 8.000.000 7.000.000 6.000.000

Maatschappelijke organisaties; 2.891.391 Ondernemers; 398.486

5.000.000 4.000.000 3.000.000

Overheid; 6.106.223

2.000.000 1.000.000 0

32

3.2 Circulaire economie & energietransitie Wat willen we bereiken en wat gaan we daar voor doen? Visie 2030 In het Akkoord van Groenlo is afgesproken om als Achterhoek al in 2030 energieneutraal te zijn. Het omgaan met grondstoffen en afval volgens het kringloopprincipe is een essentieel onderdeel van een klimaat-vriendelijke economie. Gerelateerd hieraan is onze ambitie om voorop te blijven lopen op het gebied van circulaire landbouw.

Wat willen we bereiken? In 2030 wekt de Achterhoek haar eigen energie op, is afval een grondstof geworden en is er meer biodiversiteit door minder emissies. Met deze ambitie groeit de Achterhoek uit tot de schoonste regio van het land. In 2030 wordt afval niet langer als een probleem of als een kostenpost gezien, maar als een nuttige grondstof. Energie wordt duurzaam opgewekt en bij het gebruik ervan staat besparing centraal. We verminderen emissies en creëren zo ruimte voor een grotere biodiversiteit. Ook voor (agrarische) bedrijven is dit interessant om nieuwe, circulaire verdienmodellen te kunnen ontwikkelen.

Hoe gaan we dat doen? Het landelijk klimaatakkoord wordt door dertig regio’s uitgewerkt naar regionale doelen voor energiebesparing en grootschalige energieopwekking. Om de Achterhoek aardgasloos te maken, wordt een regionaal warmteplan opgesteld; voor wijken en dorpen wordt gekeken wat nodig is. Ook komt er een regionaal windturbineplan. Het (verbrede) energieloket zorgt voor bewustwording bij inwoners en bedrijven, geeft integrale adviezen over de woning en begeleidt inwoners bij de realisatie. De focus ligt daarbij op de bestaande woningvoorraad om zo de energiedoelstelling te kunnen halen. In 2030 is de Achterhoek koploper in de kringlooplandbouw, doordat 80% van de agrarische ondernemingen hierbij is aangesloten. De Achterhoek loopt nu al voorop dankzij projecten als de Vruchtbare Kringloop (deelname door circa 300 agrarische bedrijven), Kunstmestvrije Achterhoek, Groene Kenniswerkplaats met het Zone.college en Proefboerderij De Marke. Deze projecten worden doorontwikkeld tot een vitaal ecosysteem voor kringlooplandbouw, met De Marke als open innovatie- en kenniscentrum. We blijven nieuwe pilots op het gebied van kringlooplandbouw ontwikkelen en bevorderen daarmee de biodiversiteit. De bedrijvenparken dragen bij door circulair te worden als efficiënt werkende en zelfvoorzienende ecosystemen; als eerste drie bedrijvenparken in Berkelland, Doetinchem en Oost Gelre.

Ook de bouw draagt bij aan circulaire economie; door het vroegtijdig inventariseren van te slopen gebouwen wordt duidelijk hoeveel en welke materialen voorhanden zijn voor hergebruik. De opzet van een Grondstoffenbank en een Materialenwerkplaats zijn hiervoor in voorbereiding.

Te bereiken maatschappelijk effect In 2030 wekt de Achterhoek haar eigen energie op, is afval een grondstof geworden en is er meer biodiversiteit door minder emissies.

33

Sub-doelen Circulaire economie en energietransitie Sub-doelen 2030

Meetbare parameters

De Achterhoek is energieneutraal.

Hoeveelheid energie die verbruikt wordt in de Achterhoek, die nog niet in de regio met hernieuwbare bronnen wordt opgewekt (bron is beschikbaar). De Achterhoek is koploper gebleven in de kringloopAantal agrarische ondernemingen dat hun landbouw. activiteiten koppelt aan verantwoord omgaan met bodemwaterlucht en natuurkwaliteit is opgelopen tot 80% (nu 10%). Bedrijvenparken zijn efficiënt werkende ecosystemen Aantal bedrijvenparken (ondernemingen) dat en zijn zelfvoorzienend. individueel en/of samen in de directe omgeving en met hun ketenpartners verantwoord omgaat met grondstoffen en afval tot een minimum beperken. In de Achterhoek wordt circulair omgegaan met vastgoed Aantal gebouwen en infrastructurele projecten en infrastructuur. dat circulair ontwikkeld, gebruikt en hergebruikt wordt.

Aanpak voor 2022 Energietransitie De Achterhoek heeft de ambitie om in 2030 energieneutraal te zijn. Deze doelstelling is in de Regionale Energietransitie Achterhoek, RES Achterhoek vertaald in een bod, als bijdrage aan de landelijke klimaatdoelen voor grootschalige opwekking van zon- en windenergie en de ruimtelijke inpassing ervan. Onderdeel van RES is ook een regionaal warmteplan. In 2022 worden de inspanningen om te komen tot realisatie van grootschalige energieopwekking voortgezet. Er is een baanbrekende aanpak opgesteld om te komen tot versnelling in de verduurzaming van particuliere woningen. De thematafel Wonen en vastgoed richt zich op dit project. In het eerste deel van deze paragraaf is er meer over te lezen. In 2022 blijft er aandacht voor het verbreden van de energie- en klimaatopgaven naar Industrie, Mobiliteit, Landbouw en biogastransitie en de aanpalende thematafels.

Circulaire Economie Met circulaire economie wordt beoogd grondstoffen te besparen, door zoveel mogelijk gebruik te maken van bestaande materialen en te voorkomen dat afval ontstaat. Op het gebied van circulair ondernemen zijn pilots gestart op bedrijvenparken in de Achterhoek (Doetinchem, Berkelland en Oost Gelre). Het gaat daarbij zowel om een verdieping van circulair en toekomstbestendig ondernemen, als om een versterking van de samenwerking van verschillende bedrijven om samen, collectief, meer te kunnen bereiken. De resultaten van deze pilots worden via SIKA uitgerold over de andere industrieterreinen. De cirkelregio Achterhoek richt zich specifiek op circulair slopen en bouwen, door onder andere inventarisatie van materialen bij te slopen gebouwen en betrekken van voorhanden materialen bij nieuwbouw. Via COP’s worden initiatieven opgepakt en vindt kennisoverdracht plaats. De praktijkvoorbeelden worden breed bekend gemaakt in een inspiratieboek.

Kringlooplandbouw De afstemming tussen de projecten, die binnen de Regiodeal zijn opgepakt, leiden tot een Innovatie-en Ontwikkelagenda voor de Kringlooplandbouw. De agenda maakt onderdeel uit van de aanpak van met ministerie LNV voor de 5 experimenteergebieden, waarvan de Achterhoek er één is en is bedoeld als bouwsteen voor en brede gebiedsagenda. De Achterhoek is aangewezen als pioniersgebied voor het Nationaal Plan Landelijk Gebied, onderdeel van NOVI. Met rijk, provincie, waterschap en regionale stakeholders worden afspraken gemaakt over de wijze waarop de regionale opgaven voor droogte, stikstof, biodiversiteit, energietransitie, kringlooplandbouw, natuurinclusiviteit en agrofood in regie gezet wordt.

34

Vitaal Buitengebied Het project Toekomstbestendig Erf in de Achterhoek is gestart in vier gemeenten (Berkelland, Bronckhorst, Oude IJsselstreek en Winterswijk) en richt zich op het in gesprek komen met de bewoners van de erven in het buitengebied om samen met hen de aanzet te geven tot het realiseren van een vitaal en een toekomstgericht erf. Hiervoor wordt per gemeente een plan van aanpak opgesteld, waarbij erfadviseurs en erfbegeleiders worden ingezet. Onderdeel van dit project is ook het opstellen van een gebiedsanalyse. Hierbij wordt samengewerkt met het RIEC, die via het project Ondermijning een gebiedsanalyse opstelt voor dit specifieke thema.

Projecten Circulaire economie & energietransitie Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2021-2022 worden uitgevoerd om de doelen van de thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via Board en indien nodig de (Achterhoek) Raad. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2021 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2021 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Korte omschrijving Achterhoek Onderneemt Duurzaam Middels verschillende aanpakken een versnelling aanbrengen in de (MKB-aanpak) energietransitie (besparing en opwekking) bij het MKB en bedrijfsleven. Dit gebeurt in samenwerking met de industriekringen d.m.v. het samen ontwikkelen van een aanpak (afgestemd op de behoeften van de branche). Zon op erf - demonstratiefase Dit project richt zich op de realisatie van zonneparken. Deze demonstratiefase is de fase waarin er daadwerkelijk enkele plannen gerealiseerd worden. D.m.v. communicatie en informatieverstrekking aan mogelijke vervolgdeelnemers wordt de uitrol van meerdere projecten mogelijk gemaakt. Regionale Energie Strategie (RES) De Achterhoek is aangewezen als één van de 30 regio’s, die uitvoering geven aan het landelijk klimaatakkoord. Per 1 juni 2020 komen de RESregio’s met een concept-bod voor opwekking van grootschalige zon- en windenergie, inclusief ruimtelijke inpassing. Dit concept-bod is een gezamenlijk besluit van de colleges van B&W, Gedeputeerde Staten en dagelijks bestuur Waterschap. Per maart 2021 wordt dit concept-bod omgezet naar een RES 1.0, besluitvorming daarover vindt plaats door de gemeenteraden, provinciale staten en algemeen bestuur van het Waterschap.

Circulair en toekomstbestendig Dit project heeft tot doel om ervoor te zorgen dat kleine en middelgrote ondernemerschap ondernemers doorpakken op het gebied van circulair en toekomstbestendig ondernemen. Het gaat zowel om een verdieping van circulair en toekomstbestendig ondernemen, als om een versterking van de samenwerking van verschillende bedrijven om samen, collectief, meer te kunnen bereiken. Zuiverende kas Het opzetten van een living lab bij Zone.college Doetinchem rondom een zuiverende kas, een decentraal alternatief op traditionele rioolwater zuiveren met volledig hergebruik van het afvalwater. Urine van studenten en de nabijgelegen woonwijk wordt opgevangen en gezuiverd en hergebruikt in de kas bij het Zone.College. Hierbij wordt verbinding gelegd met het onderwijs, onder andere door studenten te inspireren met de mogelijkheden van circulaire economie en het opleiden van operators. Cirkelregio Achterhoek Vergroten van de kennisdeling en expertise over circulariteit in de Achterhoek. In de Achterhoek is op initiatief van het bedrijfsleven de Cirkelregio Achterhoek opgericht, die de kleinschalige circulaire 35

initiatieven regionaal bundelt en coördineert en die vanuit de Coöperatie Cirkelregio Achterhoek de verbindingen legt met het landelijke netwerk Cirkelstad en het provinciale Circles. Via Community of Practises worden gezamenlijk met de 17 partners regio-specifieke thema’s uitgewerkt. Voorbeeld is het circulair slopen/oogsten in relatie tot materiaalhergebruik en circulaire bouwen en circulair aanbesteden. Kunstmestvrije Achterhoek Het verduurzamen van de mineralenkringloop en de landbouwsector in de Achterhoek. Dit doen we door de import van kunstmest te vervangen door lokaal geproduceerde meststoffen op basis van mineralen herwonnen uit varkensmest. Dit project is onderdeel van het 6e Actieprogramma Nitraatrichtlijn, waardoor het de aandacht heeft van de landelijke overheid en Europa. Vruchtbare Kringloop (VKA) De Achterhoekse landbouwbedrijven ontwikkelen zich door middel van kwaliteits- en studiekringen tot nationale koploper in kringlooplandbouw, daardoor zijn ze klimaatvriendelijk en zorgen ze voor schoon grond- en oppervlaktewater. De agrarische ondernemers hebben een vereniging gevormd, bestaande uit nu ruim 300 leden. De VKA is onderdeel van het agro-ecosysteem, samen met de Marke, Kunstmestvrije Achterhoek en Groene kennisleerwerkplaats.

Innovatiecentrum de Marke De Achterhoek ontwikkelt zich tot nationale koploper in innovatie en kennisontwikkeling op de terreinen kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw en precisielandbouw. Die koploperpositie dankt de Achterhoek aan een effectief open innovatiesysteem waarin boeren, bedrijfsleven, kennisinstellingen, onderwijs, ketenpartijen en overheden samen grenzen verleggen. De Marke is spil, kenniscentrum en innovatiehub in dit innovatie-eco-agrosysteem. Zonvarken Het doel van het project is een innovatief coöperatief model te ontwikkelen en een eerste pilot uit te voeren met dertien bedrijven waarbij deze bedrijven maximaal 50 zeugen zullen houden op een wijze die maximaal aansluit bij hun natuurlijke leefomgeving. Het effect zal dan zijn dat het vlees van kwalitatief hoger niveau is, dat varkensboeren een kleinschalig alternatief kan worden geboden, met een reëel verdienmodel en dat inhoud wordt gegeven aan kringlooplandbouw voor varkensbedrijven. Groene leerkenniswerkplaats De Achterhoek is aangewezen als agro-innovatieregio voor (GLKWP) kringlooplandbouw. Het agro-onderwijs wil daar volledig op aansluiten door een sterke samenwerking met de innovatieve agrosector. Om ook praktijk-rijk te kunnen leren moet het onderwijs veel meer plaatsvinden buiten het schoolgebouw.

De hybride leervormen en toekomstbestendig onderwijs worden vormgegeven in de samenwerking tussen de onderwijsinstelling en een groot aantal bedrijven. Waaronder de 300 boeren en loonwerkers verenigd in de VKA en de Marke, toeleveranciers waaronder ForFarmers en afnemers waaronder Friesland Campina. Hierbij is maximaal synergie gezocht met andere lopende projecten en samenwerkingsvormen. Werken aan toekomstgerichte erven Het programma richt zich op het in gesprek komen met de bewoners van in de Achterhoek de erven in het buitengebied, samen met hen de aanzet te geven tot het realiseren van een toekomstgericht erf en daarmee een vitaal buitengebied. Duurzame Eiwitproductie Het project richt op het ontwikkelen van een nieuwe, innovatieve Achterhoek methode voor het op industriële schaal telen van meelwormen als duurzame bron van eiwit en vet. Deze wordt als concept ontwikkeld in de bestaande voormalige, leegstaande varkensstal. Biogas en waterstof in Bronckhorst Dit project richt zich op de reductie van CO2 emissie en verduurzaming van woningen en industrie in Steenderen. Men gaat biogas- en biowaterstofproductie inzetten als (bio)hythaan voor vergroening van het aardgasnet.

Biobased Kennisontwikkelcentrum Verkenning uitvoeren als voorbereiding op een go/no go besluit over het Innovatieregio Achterhoek realiseren van een biobased kennis- en ontwikkelcentrum voor de innovatieregio Achterhoek (BKIA) waarin regionale biobased bedrijven, 36

investeerders en regionale kennis- en onderwijsinstellingen participeren met ondersteuning van diverse overheden zoals ministerie, provincie, gemeenten en regio. Focus ligt op nieuwe initiatieven waarbij agrarische bedrijven met lokale (MKB) bedrijven uit de maak- en procesindustrie samenwerken in de ontwikkeling en productie van hoogwaardige biobased producten.

Projecten in ontwikkeling Projectnaam

Korte omschrijving

Duurzame onkruidbestrijding ruwvoer

Verduurzamen van de landbouw en stimuleren van biodiversiteit. Met de wensen vanuit de maatschappij en de boeren gaan we samen met het MKB en studenten in de Achterhoek werken aan een oplossing voor een duurzame methode voor de bestrijding van probleemonkruiden (voornamelijk ridderzuring) in (kruidenrijk) grasland. Dit project is een onderzoek naar het functioneren en de betrouwbaarheid van gerecirculeerde lood-zuur accu’s, de Eco Accu Storage Packs, in de praktijk. Dit moet onder praktijkomstandigheden onderzocht worden omdat de belasting door de combinatie van frequentie in combinatie met intensiteit van laden en ontladen in de praktijk grote invloed kan hebben op de werking van de accu’s.

Onderzoek naar Eco Accu Storage Packs als congestive oplosser

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

10.951.565

838.892

8.115.022

19.905.479

Financiering projecten 25.000.000

Maatschappelijke organisaties; 838.892

20.000.000

Ondernemers; 8.115.022

15.000.000

10.000.000

Overheid; 10.951.565

5.000.000

0

37

3.3 Gezondste Regio Wat willen we bereiken en wat gaan we daar voor doen? Visie 2030 De gezondheidszorg in de Achterhoek is van hoog niveau. Maar om voorbereid te zijn op de toekomst, waarbij er meer ouderen zijn en minder personeel, zullen we nog iets anders moeten doen. We richten ons op vernieuwing en verbetering binnen zorg en welzijn zodat de gezondheid van de Achterhoekse inwoners kan toenemen. We werken hiervoor aan een integrale agenda met doelen voor de lange termijn. We hanteren twee pijlers: preventie en zorginnovatie. Door te investeren in preventie kunnen we een groot aantal ziektes voorkomen, waardoor minder ingrijpen nodig is. Door een gezonde leefstijl (gezonde voeding, niet roken, matig met alcohol en voldoende bewegen) in het dagelijks leven te integreren, zal op de lange termijn minder zorg (ingrepen, medicijnen, hulpmiddelen) nodig zijn. Daarnaast biedt zorginnovatie de mogelijkheid voor slimme oplossingen zodat alle inwoners van de Achterhoek goede zorg kunnen blijven ontvangen, ook in 2030. Denk aan zorg op afstand via computer of tablet en de ontwikkeling van een digitale, veilige en persoonlijke gezondheidsomgeving.

Wat willen we bereiken? Er heeft in 2030 een verschuiving plaatsgevonden naar slimmere zorg en het voorkomen van ziekten. Het zogenoemde ‘prevent model’ geeft aan hoe preventie op alle groepen binnen de samenleving kan worden toegepast en welke resultaten behaald kunnen worden. We zetten in op de filosofie van ‘positieve gezondheid’, met andere woorden het vermogen van mensen zich aan te passen en zelf regie te voeren in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven. De ‘gezondheidspiramide’ geeft een nieuwe visie op de organisatie rondom gezondheid en zorg. Het vertrekpunt is voorkomen dat mensen ziek worden en zorg nodig hebben. Door op alle niveaus te investeren in leefstijl, preventie, gezondheid en gedrag kan een groot deel van de ziekte- en behandelkosten vermeden worden. Extra aandacht gaat daarbij uit naar mensen met de grootste gezondheidsachterstand, zoals de groep met een lage sociaaleconomische status. Door het stimuleren van een gezonde leefstijl hopen we het ziekteverzuim terug te dringen en daarmee de arbeidsparticipatie te verhogen.

Hoe gaan we dat doen? We werken aan verbindingen tussen het zorgen voor de gevolgen van een aandoening (care), het genezen van een aandoening (cure) en het voorkomen van een aandoening (preventie), zodat een integrale aanpak ontstaat. Hierbij investeren we in de samenwerking tussen partijen en aanbieders die op verschillende plaatsen in de keten werken. Op deze wijze is het mogelijk kennis en middelen richting preventie te verschuiven. De projecten die er komen, worden getoetst op hun bijdrage aan een gezonde leefstijl, vitale gemeenschappen en het slim begeleiden van gezondheidsproblemen. Een mooi voorbeeld is Achterhoek in Beweging, een programma dat nauw aansluit bij de doelstelling van de thematafel. Het verzamelen en analyseren van data over leefstijl, gedrag en gezondheid van de bevolking zijn belangrijk, zodat we weten waar we staan en waaraan we moeten werken.

Te bereiken maatschappelijk effect Er heeft in 2030 een verschuiving plaatsgevonden naar slimmere zorg en het voorkomen van ziekten.

38

Sub-doelen Gezondste Regio Sub-doelen 2030

Meetbare parameters

De Achterhoek is de gezondste regio van Nederland door preventie en zorginnovatie.

Gezonde leefstijl: 95% van de jeugd heeft in 2025 een gezonde leefstijl 72% van de Achterhoekers beweegt in 2025 voldoende (2016: 66,7 %). Achterhoekers zijn zelf (langer) verantwoordelijk Zelfredzaamheid en sociale omgeving: voor hun gezondheid. 94% van de Achterhoekers voelt zich in 2025 verbonden met anderen. Er is een stimulerend, bereikbaar en betaalbaar Chronisch zieken die gebruik maken van zorg op afstand netwerk van gezondheids- en ondersteuningsgebruiken 30% minder medische zorg en ervaren meer diensten beschikbaar voor de Achterhoeker. regie over hun eigen gezondheid. Het ziekteverzuim ligt in de Achterhoek lager dan bij soortgelijke bedrijven elders.

Aanpak voor 2022 Om de drie subdoelen te gaan bereiken gaan we de volgende stappen in 2022 zetten:

Stimuleren van vitaliteit bij werknemers In 2021 is het project Fit Veur Altied van start gegaan. Via netwerkbijeenkomsten stimuleren en versterken HRM managers en directies van organisaties elkaar om aandacht te hebben voor vitaliteit van hun medewerkers. Daarnaast is er een toolbox ontwikkeld waar organisaties mee aan de slag kunnen. Via Fit Veur Altied komen (bestaande) oplossingen uit de Achterhoek samen die het belang van gezondheid, fitheid en werkgeluk binnen organisaties benadrukken en samenwerkingen stimuleren. Deze oplossingen zijn allemaal sport- en beweging gerelateerd en zullen bijdragen aan de vorming van een nieuw regionaal ecosysteem. Dit zal de Achterhoek versterken als een prachtige plek voor wonen, werk en leven.

Achterhoek Gezond In 2021 wordt de acceleratiefase van Achterhoek Gezond doorlopen. Met als einddoel een meerjarig plan dat focust op gezondheid, innovatie en preventie waarin partijen in de Achterhoek anders organiseren, financieren en monitoren. Achterhoek Gezond is gebaseerd op de het Preventie Akkoord Achterhoek en de gezamenlijke visie op zorg en gezondheid ‘Samen langer gelukkig en gezond leven in de Achterhoek’. Achterhoek Gezond (het Kavelmodel) zet in op het duurzaam verbeteren van de gezondheid van inwoners in de Achterhoek. Daarbij wordt de organisatie, financiering en monitoring van de zorg anders ingericht. Namelijk op meer maatwerk en behoud van gezondheid. Passend bij het credo: ‘Voorkomen is beter dan genezen’. Het Kavelplan is een meerjarenplan, waarbij verschillende domeinen van zorg en gezondheid worden aangepakt. Daarmee komt meer focus op gezondheid.

Projecten Gezondste Regio Onderstaande projecten zijn de nu bekende projecten die in voorbereiding zijn of in 2021-2022 worden uitgevoerd om de doelen van de thematafel te bereiken. De projectuitvoering zal plaatsvinden in wisselende samenstelling door verschillende uitvoerders. Monitoring van alle projecten vindt plaats via Board en indien nodig de (Achterhoek) Raad. De projecten zijn breder dan hetgeen Regio Achterhoek zelf uitvoert. Dit programma is dan ook informerend en niet ter vaststelling. Dit betreft de stand van zaken per eind maart 2021 van projecten die (door)lopen of starten in de tweede helft van 2021 en/of verder.

Lopende projecten Projectnaam Achterhoek Monitor thema Gezondste Regio

Korte omschrijving Data en informatie verzamelen en analyseren vanuit het sociaal domein, cure en care zodat er inzicht komt in de gezondheid en zorg van de hele populatie van de Achterhoek en dat er programmasturing kan plaats vinden. Enkele hoofdindicatoren worden opgenomen in de Achterhoek Monitor die in voorbereiding is. 39

Achterhoek Rookvrij

Preventie Akkoord Achterhoek

Voorkomen van (mee)roken en stimuleren van het stoppen van roken. Onder meer door het opzetten van een communicatiecampagne en het ontwikkelen van een hulpmiddel die jongeren stimuleert om niet te gaan roken. Een Achterhoeks Preventie akkoord waar resultaatafspraken in staan waarop de ondertekenaars aanspreekbaar zijn. Als leidraad is het Nationaal Preventie Akkoord gebruikt met aanvullend de Achterhoekse thema’s schulden aanpak, meedoen en weerbaarheid. Het Achterhoekse Preventie Akkoord sluit nauw aan bij het vernieuwde Achterhoekse Beweeg- en Sport Akkoord.

Projecten in ontwikkeling Projectnaam Achterhoek Gezond Gemeenten

Fit veur altied

Korte omschrijving Met het aangaan van de acceleratiefase wil de Achterhoek de beweging maken van minder zorg naar meer gezondheid en preventie. Dit kan alleen als we anders organiseren, financieren en monitoren. Dit wordt vastgelegd in een Kavelplan waarin afspraken worden gemaakt over interventies, financiering en monitoring en governance. Fit Veur Altied’ brengt (bestaande) oplossingen uit de Achterhoek samen die het belang van gezondheid, fitheid en werkgeluk binnen organisaties benadrukken en samenwerkingen stimuleren. Deze oplossingen zijn allemaal sport- en beweging gerelateerd en zullen bijdragen aan de vorming van een nieuw regionaal ecosysteem. Dit zal de Achterhoek versterken als een prachtige plek voor wonen, werken en leven.

Financiering lopende projecten

Totaalfinanciering

Overheid

Maatschappelijke organisaties

Ondernemers

Totaal

152.400

195.263

10.000

357.663

Financiering projecten 400.000

350.000

300.000 Maatschappelijke organisaties; 195.263

250.000

200.000 Ondernemers; 10.000

150.000

100.000 Totaal overheid; 152.400

50.000

0

40

Programma 4

Bedrijfsvoering en rente Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Te bereiken effect Wij willen begrotingsevenwicht binnen de bij andere programma’s nagestreefde doelstellingen en met een minimale bijdrage van de gemeenten een maximaal resultaat behalen. De kosten en opbrengsten moeten elkaar, gezien de beperkte financiële armslag, zoveel mogelijk in evenwicht houden.

Prestatie-/resultaatafspraken per activiteit Regio Achterhoek Voor de activiteiten die Regio Achterhoek uitvoert gelden de volgende afspraken voor 2022: Activiteit

Prestatie-/resultaatafspraak

Incidentele financiering

Realiseren van begrotingsevenwicht.

Algemeen financieel beleid

• Voldoen aan wettelijke kaders (rechtmatigheid) • Continu verbeteren van de beleidscyclus • Adequate bedrijfsvoering • Uitvoeren van interne controles • Verantwoording van de uitgaven. Beheren van de financiële middelen.

Treasury

Kosten en financiering Regio Achterhoek Begroting Regio Achterhoek (deel 2) Programma 4: Bedrijfsvoering en rente

R 2020

B 2021 na wijziging

B 2022

Rentelasten

3.000

34.000

15.000

Bedrijfsvoering lasten

585.000

451.000

418.000

Lasten (A)

588.000

485.000

433.000

Rentebaten

31.000

34.000

15.000

Bedrijfsvoering baten

388.000

390.000

356.000

Baten derden (B)

419.000

424.000

371.000

Bijdragen gemeenten en Provincie (C)

-28.000

0

0

Saldo van baten en lasten (B-A+C)

-197.000

-61.000

-62.000

Onttrekking reserves

197.000

61.000

62.000

Storting reserves

-

-

-

Resultaat

0

0

0

Toelichting De mutatie reserve (€ 62.000) betreft een onttrekking aan de reserve doorontwikkeling vanwege loonkosten voor maatwerkoplossingen € 57.000 (AB voorstel december 2019) vermeerdert met een onttrekking van € 5.000 aan reserve onderhoud huisvesting voor onvoorziene incidentele huisvestingskosten. De kosten voor bedrijfsvoering betreffen de kosten voor leiding en ondersteuning en huisvesting. Van deze kosten is een bedrag van € 288.000 overhead. Voor een nadere toelichting wordt u verwezen naar de paragraaf bedrijfsvoering en het taakveldenoverzicht in de bijlagen. 41

Deel 2

Beleidsbegroting

Paragrafen

42

1 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen is het vermogen om (incidentele) financiële tegenvallers te kunnen opvangen om taken te kunnen voortzetten. Het weerstandsvermogen is de relatie tussen de weerstandscapaciteit (de beschikbare middelen om niet begrote kosten te dekken) en de risico’s (waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen of verzekeringen voor zijn afgesloten). Het weerstandsvermogen is van belang voor het bepalen van de gezondheid van de financiële positie van Regio Achterhoek.

1.1 Beleid In de nota “reserves en voorzieningen” van december 2019 zijn kaders gegeven hoe met het vermogen van Regio Achterhoek kan en mag worden omgegaan. Door het algemeen bestuur is bepaald dat het maximaal te reserveren bedrag voor weerstandsvermogen wordt vastgesteld op een vast bedrag dat in de buurt ligt van 10% van de begrote omzet (AB 18 december 2019), ofwel € 300.000. Jaarlijks wordt bij het vaststellen van de begroting een eventueel surplus van de algemene reserve bepaald. Dit surplus wordt bepaald op basis van het laatste jaar van het meerjarenbeeld rekening houdend met de effecten van reeds genomen bestuursbesluiten met financiële gevolgen voor volgende jaren.

1.2 Weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit het vrij besteedbaar deel van de algemene reserve vermeerderd met stille reserves en met onvoorziene posten. 2021

2022

2023

2024

2025

240.000 memorie

240.000 memorie

240.000 memorie

240.000 Memorie

240.000 Memorie

8.000

8.000

8.000

8.000

8.000

248.000

248.000

248.000

248.000

248.000

Per 31 december Vrij besteedbaar deel alg. reserve Stille reserves Onvoorzien Weerstandscapaciteit

1.3 Risico’s Door middel van sessies met de medewerkers zijn de risico’s bij Regio Achterhoek in kaart gebracht. Er is een inschatting gemaakt van de kans dat de gebeurtenis daadwerkelijk plaatsvindt en de (financiële) impact daarvan. De 5 meest belangrijke risico’s staan hierna genoemd.

43

Risico

Kans

Impact (€) per jaar

Beheersmaatregelen

Inzetten van incidenteel beschikbare middelen voor projecten (bijv. krimpgelden); risico’s zijn geen politieke keuzes durven maken, tegenstrijdige belangen en het vinden van cofinanciering.

Hoog

Reputatieschade Geen impact in € voor Regio Achterhoek.

Nieuwe structuur met Achterhoek Raad, Board en thematafels met 3-O samenwerking.

Als gevolg van een slechtere financiële situatie bij gemeenten bestaat de kans dat Regio Achterhoek een bezuinigingstaakstelling opgelegd krijgt.

Laag

Financiële impact bij een taakstelling van 10% is € 223.000 per jaar.

Bij een bezuinigingstaakstelling zullen structureel maatregelen in gang gezet moeten worden met kans op gevolgen voor wachtgelden.

De gevolgen van de CAO onderhandelingen en premiestijgingen leiden tot hogere personeelskosten dan de door gemeenten gehanteerde systematiek voor gemeenschappelijke regelingen.

Hoog

Financiële impact bij 1% afwijking in de uitgangspunten is € 19.000 per jaar (gebaseerd op primaire begroting).

Vanaf 2018 gewijzigde uitgangspunten door alle functies op maximale anciënniteit te begroten. Hiermee kan op de korte termijn de impact worden opgevangen.

Bij eigen projecten; projecten zijn niet op tijd af of gemaakte kosten voldoen niet aan subsidievoorwaarden door bijvoorbeeld inkoopeisen of verantwoordingseisen.

Laag

Reputatieschade en evt. financiële schade. Bij afkeuring 2% van de projectkosten is het € 26.600.

Subsidievoorwaarden vooraf duidelijk in beeld hebben. Strenge interne controle op van de stukken conform eisen subsidievoorwaarden.

Risico’s rondom personeel; langdurige ziekte of ontslag werknemer.

Middel

Eén zieke of boventallige medewerker kost gemiddeld € 96.000 per jaar

Continue aandacht hiervoor vanuit personeelsbeleid.

Het maximale risicobedrag inclusief structurele effecten bedraagt € 862.500. De genoemde risico’s zullen niet tegelijk en ook niet in hun maximale omvang optreden. Om te bepalen welke weerstandscapaciteit benodigd is worden kans, frequentie en risicobedrag tegen elkaar afgezet. Hieruit komt een benodigde weerstandscapaciteit (€ 259.000). Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is wordt een relatie gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico’s (benodigde weerstandscapaciteit) en de beschikbare weerstandscapaciteit (begroting 2022 € 248.000). De relatie wordt uitgedrukt in een ratio, waarbij normaliter gestreefd zou moeten worden naar een ratio weerstandsvermogen van minimaal 1,0 (voldoende). De ratio weerstandsvermogen bij Regio Achterhoek is € 248.000 / € 259.000 = 0,96 (matig). Voorgesteld wordt om het voordeel van de hypotheekrente in 2021 van € 15.000 toe te voegen aan het weerstandsvermogen. Dit past binnen het maximaal te reserveren bedrag (€ 300.000). Daarmee komt de ratio van het risicobedrag op 1,0 (voldoende).

Beoordelingstabel Categorie

Ratio weerstandsvermogen

Betekenis

A

>2

Uitstekend

B

1,4 < x < 2

Ruim voldoende

C

1,0 < x < 1,4

Voldoende

D

0,8 < x < 1,0

Matig

E

0,6 < x < 0,8

Onvoldoende

F

< 0,6

Ruim onvoldoende

44

Overige risico’s Schadeclaim Moram De zaak Moram betreft een brand bij Moram in ’s-Heerenberg in maart 2001. In 2004 heeft het dagelijks bestuur besloten dat dit aspect buiten de opschaling van de brandweertaak blijft en voor rekening van de Regio Achterhoek is. In 2006 is een hoofdprocedure John Deere-Moram gestart met een vrijwaringsprocedure richting de Regio. Deze procedure is in 2016 afgerond en hiermee krijgt de vrijwaringsprocedure tussen Regio en Moram geen vervolg. In 2008 is een tweede claim in de hoofdprocedure Bosman-Moram neergelegd bij de Regio Achterhoek. De vrijwaringsprocedure van Moram richting Regio krijgt geen vervolg (schikking in hoofdprocedure). Er loopt formeel echter nog wel steeds een procedure bij het Gerechtshof in deze zaak, waardoor de zaak op enig moment weer zou kunnen gaan leven. De verwachting dat dit gebeurt, is klein. In januari 2021 heeft de Regio een stuitingsbrief ontvangen van de verzekeraar van John Deere. Hiermee wordt de verjaring van de (eventuele) vorderingen van John Deere en haar verzekeraars op de Regio wederom gestuit.

1.1 Financiële kengetallen In de BBV is voorgeschreven dat in deze paragraaf een set van vijf verplichte financiële kengetallen opgenomen moet worden voorzien van een toelichting. Kengetallen 2020-2022:

Rekening 2020

Begroting 2021 primair

Begroting 2021 bijgesteld

Begroting 2022

netto schuldquote (zie I)

-102% -123%

-165% -207%

-135% -157%

-156% -183%

Solvabiliteitsratio (zie II)

22%

26%

22%

21%

structurele exploitatieruimte (zie III)

1%

0%

0%

0%

grondexploitatie

nvt

nvt

nvt

nvt

belastingcapaciteit

nvt

nvt

nvt

nvt

netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

Kengetallen meerjarenbegroting: netto schuldquote (zie I)

Prognose 2023

Prognose 2024

Prognose 2025

-170% -190%

-164% -184%

-159% -160%

Solvabiliteitsratio (zie II)

20%

20%

20%

structurele exploitatieruimte (zie III)

0%

0%

0%

grondexploitatie

nvt

nvt

nvt

belastingcapaciteit

nvt

nvt

nvt

netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

45

I

De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende geleden weergegeven. Een negatieve schuldquote geeft aan dat er sprake is van een overschot aan middelen, dit is bij Regio Achterhoek het geval. In de bijgestelde begroting 2021 stijgt dit percentage doordat er projectopbrengsten zijn opgenomen voor projecten waarover reeds besluitvorming is geweest.

II De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin Regio Achterhoek in staat is aan haar financiële verplichting te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe gezonder het bedrijf. Dit percentage blijft redelijk constant. III De structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Dit kengetal geeft aan dat er binnen de begroting van Regio Achterhoek geen structurele vrije ruimte aanwezig is.

1.2 Conclusie weerstandsvermogen Het geformuleerde plafond voor het weerstandsvermogen is vastgesteld op € 300.000. Het begrote vrij besteedbare deel van de algemene reserve per 31 december 2025 bedraagt € 240.000. De begrote weerstandscapaciteit per 31 december 2025 bedraagt € 248.000. Er is geen sprake van een surplus van de algemene reserve. De ratio weerstandsvermogen is matig. Met het voorstel om de hypotheekrente toe te voegen aan het weerstandsvermogen is de ratio voldoende.

46

2 Paragraaf financiering In deze paragraaf geven we inzicht in het financieringsbeleid van Regio Achterhoek. In de financieringsparagraaf (ook wel treasuryparagraaf) komen achtereenvolgens aan de orde treasurybeheer en financiering. De beleidskaders voor de uitvoering van de treasuryfunctie voor Regio Achterhoek zijn vastgelegd in: •

Financiële verordening Regio Achterhoek (2021)

• •

Treasurystatuut Regio Achterhoek (2011) Nota reserves en voorzieningen Regio Achterhoek (2019)

2.1 Treasurybeheer Het treasurybeheer is (beleids)uitvoering van de treasuryfunctie, binnen de kaders van het huidige financieringsstatuut. De treasuryfunctie omvat alle activiteiten die zich richten op het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, financiële geldstromen, de financiële posities en hieraan verbonden risico’s. Tot treasuryrisico’s behoren renterisico’s, kredietrisico’s en liquiditeitsrisico’s. Deze risico’s vloeien voort uit de transacties binnen de treasuryfunctie. De wet fido en het hierop gebaseerde treasurystatuut geven de speelruimte waarbinnen de treasury-activiteiten moeten plaatsvinden. Leningen of garanties mogen alleen uit hoofde van de publieke taak worden verstrekt. Met de komst van het Schatkistbankieren is het uitzetten van overtollige middelen bij financiële instellingen niet meer mogelijk.

2.1.1 Renterisico Het renterisicobeheer heeft als doelstelling het beperken van de invloed van mogelijke rentewijzigingen op de financiële positie van de organisatie. De wet Fido geeft twee concrete richtlijnen (de renterisiconorm en de kasgeldlimiet) voor het beheersen van renterisico’s.

Renterisiconorm De renterisiconorm is een instrument voor de beheersing van het renterisico bij herfinanciering. Om dit risico te beperken, mag de jaarlijkse verplichte aflossing en renteherziening niet meer dan 20% van het begrotingstotaal per 1 januari bedragen (rente-risiconorm). Regio Achterhoek heeft geen geldleningen lopen in 2022. Derhalve is er geen renterisico.

Kasgeldlimiet Om de rentegevoeligheid te beperken is de kasgeldlimiet ingesteld. De kasgeldlimiet stelt een maximum aan de omvang van de netto vlottende schuld (kort geld). De netto vlottende schuld mag maximaal 8,2% bedragen van het begrotingstotaal. Daarboven moet lang geld worden aangetrokken. De kasgeldlimiet voor Regio Achterhoek bedraagt voor 2022 € 304.000 (8,2% * € 3.703.000). Regio Achterhoek heeft gemiddeld een overschot aan middelen (vlottende middelen > vlottende schuld) en blijft daarmee binnen de limiet.

47

Renteschema Begroting 2022 Externe rentelasten over korte en lange financiering*

15.000

Externe rentebaten

-15.000

Saldo rentelasten en rentebaten

0

Rentelasten projecten (-/-)

0

Rentebaten projecten (+)

0 0

Rente over eigen vermogen

0

Rente over voorzieningen

0

Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente Aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)

0 0

Renteresultaat op taakveld Treasury

0

*Mogelijk moet Regio Achterhoek in 2022 een externe lening aantrekken voor maximaal € 6 ton. Zie nadere toelichting onder 2.2. De rentebaten van de hypotheken dekken dan deze rentelasten.

2.1.2 Krediet- en liquiditeitenrisico’s Vanaf 10 december 2013 is het Schatkistbankieren ingevoerd en worden alle overtollige middelen aangehouden in de schatkist. Gelden tegen gunstige rentetarieven uitzetten op spaarrekeningen of deposito’s bij andere instellingen is met de invoering van Schatkistbankieren niet meer toegestaan. Onderstaande tabel geeft de liquiditeitsplanning weer: Stand 1/1 (x € 1.000)

2022

2023

2024

2025

2026

Liquide middelen begin

26.814

26.380

25.964

25.538

25.103

Ontvangsten

2.915

2.975

3.008

3.043

3.080

Uitgaven

3.349

3.391

3.434

3.478

3.522

Liquide middelen eind

26.380

25.964

25.538

25.103

24.661

Bij het verloop van de liquiditeitsplanning is nog geen rekening gehouden met nog te nemen besluiten over de inzet van het investeringsfonds als cofinanciering voor projecten. Daarnaast is er ook geen rekening gehouden met nog te nemen besluiten over de inzet van de middelen van de RegioDeal voor projecten. In 2020 is 6 miljoen ontvangen aan RegioDeal middelen, daarom is het saldo van de liquide middelen hoog. In de begroting van het jaar 2021 was het begrootte bedrag voor begin 2022 rond de 21 miljoen. Het saldo van het investeringsfonds is per 31 december 2022 € 5.587.000.

2.2 Financiering De aanwezig activa worden eerst met eigen vermogen (algemene en bestemmingsreserves) en vervolgens met vreemd vermogen (voorzieningen en langlopende schulden) gefinancierd. Regio Achterhoek heeft momenteel geen geldleningen aangetrokken.

48

In navolgende tabel wordt het jaarlijkse financieringstekort c.q. -overschot op de bestaande vaste activa en passiva geschetst. Stand 1/1 (x € 1.000)

1-1-2022

1-1-2023

1-1-2024

1-1-2025

1-1-2026

Investeringen (bestaand)

0

0

0

0

0

Ambtenarenhypotheken

616

607

598

591

585

Lening project LEADER Achterhoek

300

300

-

-

-

Vervangingsinvesteringen (MJR)

-

-

-

-

-

Nieuw beleid

-

-

-

-

-

916

907

598

591

585

6.401

5.954

5.583

5.476

5.368

Voorzieningen

37

20

-

-

-

Geldleningen

-

-

-

-

-

Financieringsmiddelen (B)

6.438

5.974

5.583

5.476

5.368

Financieringstekort (A-B) Financieringsoverschot (B-A)

5.522

5.067

4.985

4.885

4.783

Te financieren activa (A) Reserves

Uit de tabel blijkt voor de komende jaren dat de activa grotendeels uit ambtenarenhypotheken bestaat. Vanaf januari 2009 zijn geen nieuwe ambtenarenhypotheken meer mogelijk, bestaande hypotheken lopen wel door tot het einde van de contractduur. De substantiële middelen in de reserves omvatten voornamelijk het investeringsfonds. Deze middelen zullen met name worden gebruikt als cofinanciering voor projecten uit de Regio Deal. De maximale omvang van de aan te trekken geldleningen is bepaald op € 6 miljoen, wat is gebaseerd op het totaal van uitstaande hypotheken op dat moment, tegen een rentepercentage van maximaal 4% (bestuursbesluit van 11 november 2002). De aantrekking van geldleningen is gerelateerd aan de uitstaande personeelshypotheken, omdat de personeelshypotheken niet direct contant kunnen worden gemaakt. De financiering geschiedt namelijk nu nog door middel van interne financiering. Als zicht is op de inzet van de middelen van het investeringsfonds ontstaat een maximale financieringsbehoefte van € 6 ton (stand hypotheken per 1-1-2022 € 616.000).

2.3 Conclusie Uit de voorgaande paragrafen blijkt dat Regio Achterhoek bij ongewijzigde voortzetting van het (financierings-) beleid geen risico loopt. Door de vele aflossingen op hypotheken de afgelopen jaren, wordt het eventueel te financieren bedrag steeds lager (per 1-1-2022 maximaal € 6 ton).

49

3 Paragraaf bedrijfsvoering De paragraaf bedrijfsvoering geeft inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens rondom de bedrijfsvoering. Met bedrijfsvoering worden de bedrijfsprocessen bedoeld die nodig zijn om de beleidsdoelstellingen uit de programma's te realiseren. Hierbij staat het belang van een rechtmatig, doelmatig en doeltreffend beleid en beheer voorop. De organisatie is voortdurend in verandering door de dynamiek in het openbaar bestuur en de ontwikkelingen in de samenleving. Dat vraagt een organisatie die daarmee om kan gaan en kwaliteit blijft leveren. Het Dagelijks Bestuur is verantwoordelijk voor een adequate bedrijfsvoering. Het Algemeen Bestuur heeft een hierbij een kaderstellende en controlerende taak.

3.1 Wat doen we daarvoor? Planning & control en administratie De financiële werkzaamheden bestaan uit het opstellen en bewaken van de begroting, de jaarrekening, rapportages, interne controle, verordeningen, externe contacten, inbreng van financiële expertise bij projecten en het voeren van de financiële administratie. In 2020/2021 is een nieuw systeem aangeschaft voor de monitoring van projecten en de financiële administratie. Ook in 2022 vormt monitoring van projecten per thema een belangrijk item en wordt aandacht besteed aan het coördineren en zichtbaar maken van projecten.

Personeelszaken en automatisering Voor de salarisadministratie en personeelsbeleid is een contract afgesloten met gemeente Doetinchem. Voor de automatisering is eveneens een contract afgesloten met gemeente Doetinchem voor het gebruik van netwerkfaciliteiten, ondersteuning en voor de basis hardware (computer inclusief toebehoren). De kosten voor speciale software (financieel pakket, etc.) komen voor rekening van Regio Achterhoek.

Secretariaat Het secretariaat verzorgt de correspondentie en agendabeheer voor het bestuur, de secretaris en de programmaonderdelen. In de huidige samenstelling is continu bezetting gerealiseerd.

Archief De archiefwerkzaamheden bestaan uit het duurzaam bewaren, ontsluiten en beschikbaar stellen van archiefstukken. De digitalisering van archieven is een belangrijk aandachtspunt.

3.2 Wat mag het kosten? Volgens de richtlijnen in de financiële verordening worden onderstaande kosten in de paragraaf opgenomen. Begroting 2021 (gewijzigd)

Begroting 2022

Inhuur derden

25.000

28.000

Huisvestingskosten

50.637

49.180

Automatiseringskosten

47.000

52.000

Budgetten voor bestuur (incl. bijeenkomsten colleges en raden)

14.500

14.500

Accountantskosten

13.000

13.000

Voor de omvang, opbouw en ontwikkeling van het personeelsbestand en de loonkosten wordt verwezen naar het formatieplan in de bijlagen. 50

4 Paragraaf subsidies 1.2 Subsidiemogelijkheden voor projecten Voor projecten die in de Achterhoek worden uitgevoerd bestaan er verschillende subsidiestromen bij verschillende organisaties. In deze paragraaf wordt ter informatie aangegeven welke mogelijkheden er zoal worden gebruikt voor subsidies. Afhankelijk van de soort subsidie die er wordt aangevraagd voor een project zal er een bijpassende route worden doorlopen voor toekenning van de subsidie. Projectideeën kunnen via de thematafels worden aangedragen.

Verloop projectvoorstel Op het moment dat een projectidee ontstaat wordt dat via een thematafel begeleid tot een volwaardig projectvoorstel met ook een financieringsvoorstel. Hierin is opgenomen welke bijdragen de partners (3 O’s) voor hun rekening nemen en voor welk deel een subsidiebijdrage wordt gevraagd. De thematafel leidt het projectvoorstel door naar de Board. Voor de cofinanciering van de overheid zijn er verschillende fondsen/subsidies. De projecten worden uitgevoerd in wisselende samenstelling met wisselende projectrekkers die de kosten via hun eigen begroting/jaarrekening verantwoorden. Dus niet alle uitgaven zullen via de begroting/jaarrekening van Regio Achterhoek lopen. Projecten worden gemonitord op hun bijdrage aan de gewenste doelen en op de bijdragen door de 3 O’s. In deze paragraaf worden de verschillende subsidiestromen nader toegelicht. De projecten zelf worden benoemd in de programma’s Smart Economy en Smart Living per thema.