omgevingsvisie oost gelre 2040 groen en verbonden
Tekst van het document
Omgevingsvisie Oost Gelre Groen en verbonden Oost Gelre 2040 Versie september 2023
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
COLOFON Dit document is opgesteld door RUIMTEVOLK in samenwerking met de gemeente Oost Gelre. Het copyright van de beelden, kaarten en foto’s berust bij RUIMTEVOLK tenzij anders aangegeven. Hoewel aan de inhoud en samenstelling van dit rapport de grootst mogelijke zorg is besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig is. RUIMTEVOLK en de gemeente Oost Gelre aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor de volledigheid en juistheid van de gegeven informatie. september 2023
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
Groen en verbonden Oost Gelre 2040 Omgevingsvisie gemeente Oost Gelre Versie september 2023
02
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
SAMENVATTING
Voor u ligt de samenvatting van de omgevingsvisie Oost Gelre. Maar wat is dat eigenlijk? In de omgevingsvisie gaat het om de vraag: hoe ziet Oost Gelre eruit in 2040? In deze omgevingsvisie beschrijft de gemeente hoe ze kijkt naar de ontwikkeling van de gemeente, en welke kansen én uitdagingen er zijn. En hoe we daarmee om willen gaan. Verkeer, werken, openbare ruimte, wonen, natuur en milieu, gezondheid, landelijk gebied: alles wat te maken heeft met de fysieke leefomgeving komt voorbij. Het wordt voor elke gemeente in Nederland verplicht om een omgevingsvisie te hebben. Dit is handig als u wilt weten wat het beleid is in een bepaald gebied. Of wanneer u wilt bepalen of uw plan past in de doelen die Oost Gelre de komende jaren heeft. In de omgevingsvisie kijken we jaren vooruit, maar houden we ook ruimte voor nieuwe inzichten. Stap voor stap werken we de visie uit. Op deze manier kunnen we goed en snel reageren op nieuwe kansen en uitdagingen. Deze omgevingsvisie maakte de gemeente samen met inwoners, ondernemers, mede-overheden en maatschappelijke instellingen. Zij hebben intensief meegepraat en input gegeven. Samen hebben we gekeken naar alle aspecten van de fysieke leefomgeving. Met als resultaat deze integrale visie.
Uitdagingen voor de toekomst Oost Gelre staat erom bekend dat wonen, werken en recreëren verbonden is met ruimte, groen, lokale betrokkenheid, samenleven, evenementen en samen zelf zaken organiseren. We zijn hier erg trots op en willen dit in de toekomst graag zo houden. Dat betekent dat we in de toekomst te maken krijgen met een aantal grote uitdagingen.
03
GEMEENTE OOST GELRE
Denk hierbij aan vragen als: hoe zorgen we voor voldoende woningen voor iedereen? Waar en hoe kunnen we bestaande woningen verduurzamen? Hoe zorgen we ervoor dat we goed kunnen blijven leven in onze grote en kleine kernen? Waar willen we onze voorzieningen? Ook zijn er veel vragen over de toekomst van ons landelijk gebied. Hoe bieden we ruimte aan boeren, natuur en recreatie? Waar gaan we energie opwekken? En op welke manier kunnen we overlast van extreme droogte of water voorkomen? En voor wat betreft de economie: waar werken we in de toekomst? En op welke manier verplaatsen we ons daar naar toe? Hebben we voldoende woningen voor arbeidskrachten in Oost Gelre? En waar maken we ruimte voor onze succesvolle evenementen? Dit zijn allemaal uitdagingen die invloed hebben op onze leefomgeving. Daarop proberen we in deze omgevingsvisie zo goed mogelijk antwoord te geven.
Visie voor Oost Gelre 2040 in vijf doelen In 2040 zijn we als Oost Gelre meer dan ooit een groene gemeente. We wonen, werken en brengen onze vrije tijd door in verbinding met het landschap en elkaar. Op weg naar 2040 doen we moeite voor een sterk netwerk van kernen met een rijk en sociaal verenigingsleven. En dat binnen een afwisselend en duurzaam landschap. Wat dit betekent staat beschreven in de vijf doelen.
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
Oost Gelre in 2040…
... geeft ruimte aan ondernemen Gemeente Oost Gelre is bij uitstek een ondernemersgemeente. Dat willen we ook in de toekomst zo houden. Daarom moedigen we ondernemerschap aan en willen we koploper worden in toekomstbestendige werklocaties. Dit geldt voor de bestaande en nieuwe bedrijventerreinen. Op weg naar 2040:
.. heeft hechte en leefbare kernen In 2040 ontwikkelt Oost Gelre zich verder tot een afwisselende gemeente met acht unieke en sterke kernen: Groenlo, Harreveld, Lichtenvoorde, Lievelde, Mariënvelde, Vragender, Zieuwent en Zwolle. De omgeving waarin we wonen houden we in onze kernen prettig. Hoe we dat doen met elkaar, leest u hieronder.
04
GEMEENTE OOST GELRE
... blijft dichtbij en bereikbaar Een goede verbondenheid is een voorwaarde voor kernen waar we goed kunnen leven en een goed ondernemersklimaat. Hoe zorgen we voor een goede bereikbaarheid?
→ In elke kern houden we minimale voorzieningen in stand: een basisschool, een plek om elkaar te ontmoeten en een zorglocatie. Wanneer dit niet kan, zorgen we voor de best mogelijke bereikbaarheid van de voorzieningen in andere kernen. → Minimaal één toekomstbestendige fysieke plek om elkaar te ontmoeten per kern. → Compleet en verschillend aanbod aan huuren koopwoningen. Met aandacht voor de betaalbaarheid en het aanbod voor starters en ouderen op de woningmarkt. → Nieuwbouw die levensloopgeschikt, klimaatadaptief, zoveel mogelijk energieneutraal en met herbruikbare materialen wordt gebouwd. → Inbreiding én uitbreiding van de kernen. We kiezen voor inbreiding als de (her)ontwikkeling van een plaats het belangrijke groene en dorpse karakter niet aantast, en tegelijkertijd bijdraagt aan klimaatadaptatie. → Hulp voor inwoners in de energietransitie en hulp bij het isoleren van woningen om deze ‘aardgasvrijgereed’ te maken.
→ Worden we sterker als echte ondernemersgemeente met aantrekkelijke voorwaarden voor ondernemers. Dat betekent dat we werken aan duurzame, groene en klimaatadaptieve bedrijventerreinen. Daarbij zoeken we naar slimme verbindingen met de opwekking en inzet van hernieuwbare energie. → Maken we ruimte voor uitbreiding van de Laarberg waarbij we rekening houden met de geldende milieuwetgeving. → Zijn we terughoudend met het vestigen van bedrijven in de opslag- en distributie sector. → Zorgen we voor goede woningen en bereikbaarheid om jong talent en arbeidsmigranten aan te trekken. → Versterken we cultuurhistorische monumenten en landschappen in onze gemeente. Bij nieuwe invulling van gebouwen kiezen we een geschikte functie die recht doet aan de cultuurhistorische kwaliteiten. → Hebben we volop ruimte voor kleine en grote evenementen onder voorwaarden die we nog verder uitwerken. Deze voorwaarden passen binnen de geldende milieu- en (water) veiligheidsgrenzen.
→ We willen de N18 blijven doorontwikkelen tot een slimme, schone en stille regionale doorstroomweg met een goede ontsluiting van en naar (economische) kerngebieden binnen de gemeente. We willen verbeteringen aanbrengen die bijdragen aan doorstroming, verkeersveiligheid en tijdwinst, mede om daarmee op kortere termijn bestaande knelpunten op te lossen. De ambitie daarbij is een N18 met 2x2 rijstroken, een geldende snelheid van maximaal 100 km/u en ongelijkvloerse kruisingen of een aanvaardbaar alternatief. → We verbeteren de fietsinfrastructuur. Langzaam verkeer krijgt voorrang in de buurt van voorzieningen. We geven extra aandacht aan verkeersveiligheid in het buitengebied. En we ontwikkelen verder aan doorfietsroutes in aansluiting op de fietsverbindingen in de regio. → Duurzaam verkeer: we helpen om elektrificatie van autoverkeer mogelijk te maken. → Mobiliteitsknooppunten Groenlo, Lichtenvoorde en Lievelde: voor zo goed mogelijke overstapmogelijkheden van trein, bus, fiets en auto. → We helpen het mogelijk maken dat het vervoer van deur tot deur verbetert. Zodat iedereen hier gebruik van kan maken.
Hoe beleeft Gerrit (73) Oost Gelre in 2040? Lees het op p. 33.
Hoe beleeft Esther (53) Oost Gelre in 2040? Lees het op p. 37.
Hoe beleeft Els (59) Oost Gelre in 2040? Lees het op p. 41.
05
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
... is een gezonde en veilige leefomgeving Wie zich in 2040 door Oost Gelre beweegt ziet een groene, veilige en gezonde leefomgeving. Dit is belangrijk om prettig te kunnen wonen, werken en vrije tijd door te brengen. Dit geldt voor onze kernen, maar ook voor ons buitengebied. Hoe kunnen we hiervoor zorgen?
... heeft een aantrekkelijk landelijk gebied vol leven In 2040 zien we in Oost Gelre dat het landschap in het buitengebied op een aantal plekken beter is geworden. Tegelijkertijd vormt het agrarische karakter van de gemeente nog steeds een belangrijke basis in ons landelijk gebied. We willen dit doel halen door:
→ We verbinden ruimtelijke ontwikkelingen altijd met het natuurlijke bodem- en watersysteem. Dat doen we op een manier die goed past bij de situatie en het gebied. Zo zijn we klimaatadaptief bezig. → Door de biodiversiteit te versterken. Dit is een vast aandachtspunt bij alle ruimtelijke ontwikkelingen en beheertaken. → We kiezen voor een gezonde en klimaatadaptieve omgeving. Waarin we leven, bewegen, ontmoeten en waarin iedereen mee kan doen. Een gezonde manier van leven is de regel bij het inrichten van onze openbare ruimte. → Al onze (nieuwe) ontwikkelingen en onderhoudswerkzaamheden hebben maatregelen die (mee)helpen aan een gezonde en veilige leefomgeving. → Alle ontwikkelingen in Oost Gelre passen binnen de bestaande wet- en regelgeving. Denk aan regels voor brandveiligheid, externe veiligheid (de risico’s voor mens en milieu bij gebruik, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen), geur, geluid, water en luchtkwaliteit.
→ Toekomstbestendige landbouw een blijvende positie te geven in ons landelijk gebied. Wij gaan voor een vitaal en aantrekkelijk landelijk gebied waar agrariërs werken binnen de draagkracht van natuur, klimaat, water en bodem. → Ervoor te zorgen dat landbouw, natuur, duurzame energieopwekking en ontspanning en vermaak met elkaar in evenwicht zijn. → Het beschermen van de natuurgebieden van nu (Natura 2000, Gelders Natuurnetwerk). → Ruimte te creëren voor actief landschapsherstel en -versterking, bevordering van biodiversiteit en een perspectiefrijke agrarische bedrijfsvoering. → Een geschikte en duurzame invulling te zoeken voor vrijkomende agrarische bebouwing (VAB). → Duurzame energieopwekking goed in te passen in ons landschap met oog voor realisme. → Ervoor te zorgen dat onze eigen inwoners en bedrijven als eerste financieel kunnen meedoen aan duurzame energieopwekking. → Ervoor te zorgen dat we zonne-energie volgens de zonneladder inpassen in het landschap.
Hoe beleeft Zoë (24) Oost Gelre in 2040? Lees het op p. 46.
Hoe beleeft Michiel (42) Oost Gelre in 2040? Lees het op p. 51.
GEMEENTE OOST GELRE
Resultaat in vier gebiedstypen: grote kernen, kleine kernen, plekken waar u werkt en het buitengebied Oost Gelre is een gemeente met veel afwisseling. Niet op elke plek gaan we hetzelfde om met de omgeving. In het ene gebied vinden we iets anders belangrijk dat in het andere gebied. Daarom kiezen we ervoor om onze omgevingsvisie uit te werken in vier deelgebieden. Elk deelgebied heeft een eigen aanpak met eigen ontwikkelrichtingen. Dat zijn de grote kernen, de kleine kernen, de plekken waar u werkt en het buitengebied. Samen werken we aan Oost Gelre 2040! De omgevingsvisie geeft ons een overzicht en begrip van de uitdagingen en opdrachten voor de toekomst. Voor alle nieuwe ideeën geldt dat deze visie het afwegingskader vormt. We nodigen iedere inwoner en ondernemer uit om hierover mee te denken. En de doelen samen te brengen met eigen acties en keuzes. Om de vier jaar zullen we de omgevingsvisie bijstellen aan nieuwe ontwikkelingen en ambities. De visie blijft op deze manier altijd een actueel afwegingskader. Zo maken we Oost Gelre in 2040 samen.
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
VOORWOORD Oost Gelre is een mooie, groene gemeente waar we trots op zijn. Het is hier goed wonen, werken en recreëren. Dit doen we al decennialang in verbondenheid met elkaar. En dat willen we graag zo houden. Tegelijk zien we dat we de komende jaren te maken krijgen met stevige opgaven. Denk aan het behouden van een aantrekkelijke, leefbare en gezonde woonomgeving voor onze veranderende bevolking. Aan vraagstukken rondom duurzaamheid en energie. Aan het blijven bieden van ruimte aan een gezonde economie, aan het versterken van goede bereikbaarheid en een succesvolle transitie in ons buitengebied. Oost Gelre is een gemeente waar mensen er samen het beste van maken. Een werkgemeente, met veel ondernemerschap. Waar volop wordt geïnnoveerd binnen en tussen bedrijven. Een gemeente met een sterke actieve leefgemeenschap. Met vrijwillige inzet en organiseren we samen veel met en voor elkaar. In verenigingen, sport, cultuur en evenementen. In het onderhoud van ons landschap, in zichtbare cultuurhistorie, in het netwerk van wandel- en fietspaden. De gemeenschap maken we samen, de uitdagingen van de komende tijd zullen we dus ook samen aan gaan.
© Arjan Almekinders voor gemeente Oost Gelre
06
Op weg naar de omgevingsvisie hebben we samen met de inwoners, ondernemers en organisaties opgetrokken. Samen benoemd wat we het meest waardevol vinden, wat we willen houden. Samen gesproken over de veranderingen en uitdagingen. Samen de keuzes verkend. Dank daarvoor! Het heeft nog duidelijker gemaakt wat Oost Gelre te doen staat en welke keuzes er moeten worden
gemaakt om uitdagingen met een grote ruimtelijke impact tot een succes te maken. Het resultaat ligt voor u. De omgevingsvisie Oost Gelre: Groen en Verbonden, is de komende jaren onze gids voor ruimtelijke maatschappelijke vraagstukken. We zullen dit gebruiken als referentiekader voor toekomstige veranderingen en ontwikkel-projecten in de gemeente. Welwillendheid en oog houden voor de menselijke maat zijn voor ons hierbij sleutelbegrippen. Het is ook een uitnodiging aan alle inwoners, ondernemers en andere partners om samen de komende jaren verder te bouwen aan onze mooie gemeente. Deze ontwerp-omgevingsvisie biedt richting, tegelijk zijn er ook nog onduidelijkheden over ontwikkelingen. Zo bevinden we ons nu midden in het gesprek over een toekomstbestendig landelijk gebied. De visie is daarom ook een dynamisch, levendig document. We monitoren en evalueren de ontwikkelingen en passen aan als het nodig is. Namens het college van B&W nodig ik u van harte uit om kennis te nemen van de Omgevingsvisie en samen de verdere uitwerking van de Omgevingsvisie op te pakken.
Jos Hoenderboom
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
INHOUD
OMGEVINGSVISIE
1
GEMEENTE OOST GELRE
Inleiding
08
2
Kenschets Oost Gelre
16
2.1 2.2
Het DNA van Oost Gelre Oost Gelre in de regio
17 21
3
Onze visie voor Oost Gelre 2040: groen en verbonden
23
4
Oost Gelre 2040 in vijf kernambities
28
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Oost Gelre in 2040 heeft hechte en leefbare kernen Oost Gelre in 2040 geeft ruimte aan ondernemen Oost Gelre in 2040 blijft nabij en bereikbaar Oost Gelre in 2040 is een gezonde en veilige leefomgeving Oost Gelre in 2040 heeft een vitaal en aantrekkelijk landelijk gebied
29 34 38 42 47
5
Oost Gelre 2040 in vier gebiedsgerichte uitwerkingen
52
5.1 5.2 5.3 5.4
Grote kernen Kleine kernen Werklocaties Buitengebied
53 56 59 61
6
Uitvoering
64
6.1 6.2 6.3 6.4
Hoe gaan we samenwerken? Hoe gaan we de omgevingsvisie uitvoeren? Monitoring en evaluatie Financiering
65 67 69 70
Bijlagen72
07
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
1
Inleiding
08
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
Oost Gelre groen en verbonden: een veelzijdige en groene gemeente waar je in verbinding met het landschap en elkaar goed woont, werkt en recreëert. Dat is onze visie voor de toekomst van onze gemeente omstreeks 2040. Hoe dit er precies uitziet en hoe we hier met elkaar aan gaan werken, staat in onze omgevingsvisie. Wij willen met deze omgevingsvisie initiatiefnemers en samenwerkingspartners inspireren en uitnodigen om samen met ons te werken aan de leefomgeving van de toekomst. Dat betekent: het beschermen van alle kwaliteiten die wij als Oost Gelre te bieden hebben, maar ook vooruitstrevend inspelen op alle ontwikkelingen die effect hebben op onze leefomgeving. We hebben hierin de afgelopen jaren al grote stappen gezet en willen dit met veel energie blijven doen. Daarom stippelen we nu onze koers uit zodat we weten waar we naartoe werken én hoe we dat gaan doen.
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
Urgente opgaven vragen om een integrale visie op de leefomgeving In Oost Gelre is het goed wonen, werken en recreëren. We zijn hier erg trots op en willen dit in de toekomst graag zo houden. Tegelijkertijd hebben en krijgen we de komende jaren te maken met een aantal grote opgaven. Ontwikkelingen op de woningmarkt vragen om aandacht voor voldoende woningen passend bij de woonbehoefte van inwoners. Met name voor jongeren en voor ouderen - waarvan er door de vergrijzing steeds meer zijn is het steeds lastiger om een passende woning te vinden. Ook ligt er een opgave om de bestaande woning- en vastgoedvoorraad te verduurzamen en passend te maken voor de toekomst. De grote kernen en kleine kernen zoeken naar mogelijkheden om deze leefbaar te houden in de toekomst en voorzieningen en verenigingen voor iedereen zo goed mogelijk bereikbaar te houden. Het landelijk gebied is volop in beweging. De agrarische sector verandert: een deel van de agrariërs stopt met hun bedrijf, een ander deel zet in op transformatie naar een andere manier van perspectiefvolle bedrijfsvoering. Klimaatopgaven zorgen op sommige plekken in het oosten van de gemeente voor extreme droogte of juist voor wateroverlast op de meer natte plekken aan de westkant. Hiernaast zitten we midden in de omschakeling naar meer duurzame energiebronnen zoals windenergie, zonne-energie of waterstof.
Ook ligt er voor de komende jaren een opgave om te zorgen voor voldoende arbeidskrachten voor ons bedrijfsleven. Hoe blijft Oost Gelre bijvoorbeeld een aantrekkelijke gemeente om te werken en hoe zorgen we voor toekomstbestendige en duurzame werklocaties die passen bij de ondernemers van de toekomst?
09
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
Ook denken we aan de ontwikkelingen rondom Oost Gelrese evenementen. Zowel de grote evenementen die ruimte nodig hebben en zorgen voor piekbelasting, als de kleine evenementen die zorgen voor levendigheid en sociale verbondenheid in zowel onze grote als onze kleine kernen. Al deze ontwikkelingen en opgaven hebben in meer of mindere mate impact op onze leefomgeving. Als Oost Gelre willen we zo goed mogelijk anticiperen op deze uitdagingen en kansen benutten. We werken hier als gemeente samen met onze inwoners en andere partners al jaren hard aan. Ook is er al veel sectoraal beleid op de verschillende thema’s ontwikkeld. Maar dit is niet genoeg. De complexiteit van de opgaven vraagt om een meer integrale en samenhangende blik. Met deze omgevingsvisie maken we daarom een belangrijke
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
► VIJF KERNAMBITIES
vertaalslag: we verwerken ons actuele beleid en eventuele benodigde aanvullingen hierop tot één integraal en samenhangend toekomstverhaal. We zoeken hierbij naar slimme koppelkansen en meervoudig gebruik van de ruimte. Deze omgevingsvisie biedt hiervoor de basis. Samen met onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke (keten)partners en de politiek hebben we deze visie opgesteld. Onze omgevingsvisie geeft richting aan toekomstige ontwikkelingen, initiatieven en beleid van onze gemeente voor de komende jaren. Daarnaast beschrijven we hoe we daar op hoofdlijnen uitvoering aan willen geven. We willen hiermee uitnodigen, inspireren en tegelijkertijd duidelijke ruimtelijke kaders stellen.
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
De omgevingsvisie kijkt vooruit. We kunnen nu nog niet alles zeggen over de ontwikkelingen in de toekomst, want niemand weet precies hoe de wereld er over twintig jaar uitziet. Er zullen verschillende economische, maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen komen die onvoorspelbaar zijn en veel impact hebben op hoe we naar de toekomst kijken. Van een strategische langetermijnvisie als de omgevingsvisie vraagt dit dus om flexibiliteit. Gelukkig is de omgevingsvisie een dynamisch instrument binnen de Omgevingswet. Dit maakt het mogelijk om de komende jaren regelmatig doelen en ambities bij te stellen, wanneer dit nodig blijkt te zijn.
formuleren, heldere kaders te stellen en het overleg daarover goed te organiseren. We zien onze omgevingsvisie als uitnodiging en inspiratie.
Hoe werkt de omgevingsvisie? De omgevingsvisie is een beleidsinstrument voor gemeenten, voortkomend uit de Omgevingswet. Deze wet treedt naar verwachting in 2024 in werking. Het is een nieuw stelsel van landelijke regelgeving met regels over ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. Dit stelsel bundelt de huidige 26 wetten en ruim honderd regelingen over de fysieke leefomgeving tot één wet. Maar veel belangrijker nog: de wet biedt lokale overheden meer afwegingsruimte in regels en beleid en dus meer mogelijkheden om in overleg te gaan over plannen en initiatieven. In het verlengde daarvan daagt de Omgevingswet ons uit na te denken over onze rol als beleidsmaker, vergunningverlener, toezichthouder en procesbegeleider. Doordat er meer afwegingsruimte komt in regels en beleid, wordt het steeds belangrijker om de juiste ambities en doelen te
10
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
GEMEENTE OOST GELRE
We geven niet meer precies aan wat op welke plaats moet komen, maar we geven richting aan nieuwe ontwikkelingen door onze ambities thematisch en gebiedsgericht op te schrijven. Met deze visie bieden we inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en onszelf als gemeentelijke organisatie houvast voor het ontwikkelen en uitvoeren van plannen voor het wonen, werken en recreëren in Oost Gelre. Hierbij geven we antwoord op de lokale opgaven die spelen. Tegelijkertijd passen we de nationale ontwikkelingen en richtlijnen zo goed mogelijk lokaal in. Als gemeente hebben we de taak om een veilige en gezonde leefomgeving te borgen en de kwaliteiten van onze gemeente te beschermen. Naast het traject van de omgevingsvisie zijn er binnen de gemeente Oost Gelre voortdurend parallelle trajecten van beleid in ontwikkeling. In de afgelopen periode was dat het geval op het gebied van wonen, de energietransitie en de warmtetransitie. Ook zal er de komende jaren weer nieuw beleid ontwikkeld worden. De omgevingsvisie is een dynamisch instrument. Dit maakt het mogelijk om de komende jaren regelmatig doelen en ambities bij te stellen wanneer dit nodig blijkt te zijn.
Sustainable Development Goals In deze omgevingsvisie geven we ook invulling aan de door de Verenigde Naties vastgestelde Sustainable Development Goals (SDG’s). Deze duurzame ontwikkelingsdoelen zijn in het leven geroepen als een wereldwijd kompas voor uitdagingen als armoede, onderwijs en de klimaatcrisis. Het uitgangspunt is dat iedere organisatie, of het nu een overheid, maatschappelijke organisatie of een bedrijf is, kan bijdragen aan een betere toekomst voor de mensheid. De SDG’s zijn 17 doelen om de wereld in 2030 en daarna toekomstbestendig te houden. Oost Gelre geeft vanuit de Achterhoek die de eerste SDG-regio in Nederland is - invulling aan de SDG’s. Per kernambitie hebben we in deze visie de bijbehorende SDG’s benoemd.
Meer informatie over het instrument omgevingsvisie en de Omgevingswet zijn te vinden in Bijlage 1.
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
► VIJF KERNAMBITIES
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
Hoe en met wie maakten we deze omgevingsvisie? Deze omgevingsvisie is van ons allemaal. Juist daarom hebben we gedurende het ontwikkelproces met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, alle ambtelijke afdelingen en de politiek nagedacht en samengewerkt. Dat deden we in de vorm van digitale en fysieke interactieve werkateliers, consultatierondes en gesprekken. Via een drietal fasen en tussenproducten hebben we stap voor stap naar de omgevingsvisie Oost Gelre toegewerkt: → Analyse. In de eerste fase hebben we op basis van bureaustudie en bestaand actueel beleid samen met de politiek, partners en de samenleving kansen, dilemma’s en gewenste ontwikkelrichtingen geïnventariseerd. We zochten daarin naar de gemene delers en inspirerende bijdragen, maar keken ook naar mogelijke tegenstellingen. Tevens hebben we in deze fase een digitale enquête uitgezet om inwoners en ondernemers te vragen welke uitdagingen zij zien voor de leefomgeving en wat hun visie op de toekomst is. We zijn gestart vanuit een Toekomstverkenning Oost Gelre waarin we de bestaande kwaliteiten van de Oost Gelrese leefomgeving, ontwikkelingen, trends en koppelkansen in beeld brachten. Ook analyseerden we hoe deze in relatie staan tot ons actuele beleid. De Toekomstverkenning kan beschouwd worden als nulmeting.
In deze omgevingsvisie vindt u de belangrijkste opgaven en kansen uit deze Toekomstverkenning in de gekleurde kaders in hoofdstuk 4.
11
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
→ Ontwikkelscenario’s. In de tweede fase zijn we – aan de hand van drie scenario’s – het gesprek over de gewenste ontwikkelrichting van de kernen en het buitengebied aangegaan met de politiek, partners en de samenleving. De drie scenario’s gaven een beschrijving van lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen in de vorm van een fictief, prikkelend verhaal over hoe de toekomst er mogelijk uit zou kunnen zien. De scenario’s waren: (1) Vitaal en verbonden, (2) Ondernemend Oost Gelre en (3) Uniek lokaal landschappelijk. Naast deze gespreksrondes hebben we inwoners de mogelijkheid geboden om participatief - o.a. via Swipocratie - mee te denken over de leefomgeving van morgen. Hierover meer in het kader op de volgende pagina. → Ontwikkelen omgevingsvisie. In de derde fase hebben we de omgevingsvisie opgesteld. Door middel van het delen van een concept visie hebben we bij politiek, partners en samenleving geverifieerd of de juiste richting in beeld was. Na aanscherping is de omgevingsvisie afgerond.
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
► VIJF KERNAMBITIES
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
Participatie: samen nadenken over de leefomgeving van morgen De omgevingsvisie daagt ons als gemeente, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties uit zelf initiatief te nemen en samen te werken aan de leefomgeving van morgen. In Oost Gelre hebben we daarom met elkaar gezocht naar een verhaal en perspectief waarin partijen zich herkennen en waaraan ze willen werken. Deze partijen hebben we veelvuldig betrokken gedurende het proces. Belangrijke momenten in het proces waren: → Interne werksessies: in elke fase van het proces hebben ambtenaren van alle relevante disciplines advies gegeven en meegeschreven aan de tussenproducten en de uiteindelijke omgevingsvisie. → Werksessies ketenpartners en maatschappelijke organisaties: de keuzes die we als gemeente maken gaan niet alleen over Oost Gelre, maar hebben ook implicaties voor de regio, provincie en (maatschappelijke) partners. Om die reden hebben we ook werksessies georganiseerd voor onze ketenpartners en maatschappelijke organisaties. → Bewonersavonden: gedurende het proces hebben we bewoners, dorpsraden, ondernemers en maatschappelijke organisaties veelvuldig betrokken. Tijdens de bewonersavonden hebben we betrokkenen bevraagd over de invulling van de visie en zijn de geschetste opgaven en keuzes bijgesteld of aangescherpt.
12
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
→ Jongerenpanel: gedurende het proces zijn er een aantal pizza-avonden georganiseerd waarin jongeren van Oost Gelre geprikkeld werden om na te denken over hun toekomstvisie over de gemeente. Tientallen jongeren hebben zo hun input geleverd voor deze omgevingsvisie. → Burgerschapslessen: verschillende bovenbouwklassen hebben in het kader van burgerschapslessen geparticipeerd in dit omgevingsvisie-traject. In de raadzaal van Groenlo gingen scholieren samen in gesprek over de toekomst van Oost Gelre.
werden tijdig geïnformeerd en geconsulteerd tijdens gezamenlijke raads- en collegebijeenkomsten. De resultaten van het participatietraject rondom het opstellen van deze omgevingsvisie zijn te vinden in de Nota van participatie. In de bijlage van dit document is de Nota van Participatie van fase 3 (het ontwikkelen van de omgevingsvisie) opgenomen.
→ Digitale enquête: al relatief vroeg in het proces zijn inwoners uitgenodigd om mee te denken over de kwaliteiten, kansen en opgaven van Oost Gelre, via een digitale enquête. De uitkomsten hebben we meegenomen in de toekomstverkenning en deze omgevingsvisie. → Swipocratie: een onderdeel van het participatietraject was de mogelijkheid voor inwoners om via ‘Swipocratie’ te reageren op het toekomstverhaal en de ruimtelijke keuzes die hierin besloten liggen. Swipocratie biedt een digitale mogelijkheid om te participeren en is ingezet om een brede groep inwoners, met name jongeren, te bereiken en mee te laten denken. → Raads- en collegesessies: gedurende het proces is de raad en het college van Oost Gelre op regelmatige basis geïnformeerd en betrokken. Zij
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
► VIJF KERNAMBITIES
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
529 INWONERS OVER
DE TOEKOMST VAN OOST GELRE
KEUZES VOOR DE TOEKOMST
In de zomer van 2022 is de mening gevraagd aan
A
inwoners en ondernemers over de toekomst van Oost Gelre. Onderstaand de resultaten.
20%
36%
4%
2%
3%
2%
9%
2%
10%
80% Liever alleen woningen bouwen in de grote kernen (Lichtenvoorde/Groenlo) [A OF woningen bouwen in ELKE kern [B
55% 37%
29%
B
9%
m ge de n ite Bu le ol Zw t en w eu Zi r de en ag Vr de el nv ie ar M e ld ve de or vo
e Li
ld
ve
re
lo
en
en ht
c Li
ar
H
ro
G
35 36 65 jaar 65 jaar jaar
61%
39% Liever bouwen in de kernen [A of aan de randen / in het buitengebied [B
39%
61%
e
nt
ee
Liever een breed aanbod van voorzieningen op één plek [A OF beperkt aanbod verspreid over de kernen [B 17%
HOE ZIEN INWONERS DE TOEKOMST?
83% Liever een deelauto [A of een eigen auto [B
73% 84% zegt: als ik oud ben zou ik willen verhuizen naar een kleine woning in mijn eigen kern
83% is bereid de tuin te vergroenen (bijv. tegels eruit, regenwater opvangen)
27% Liever een kleine basisschool dichtbij [A OF grotere scholen met breed aanbod zoals sport en kinderopvang verder weg [B
79% zou graag de komende jaren het huis (laten) verduurzamen of aardgasvrij willen maken 60%
40% Liever groen voor de deur en iets verder weg parkeren [A OF direct voor de deur parkeren [B
73% is bereid meer te betalen voor producten van boeren uit Oost Gelre
68% vindt dat het netwerk van buslijnen en treinverbindingen in Oost Gelre verbeterd moet worden
54% weet waar ik de juiste informatie te vinden is over het verduurzamen van mijn woning en tuin
48%
24%
32% is bereid de (tweede) auto weg te doen als er in mijn buurt een deelauto is
13
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
52% Liever grootschalige energieopwek concentreren [A OF spreiden over de gemeente [B 76% Liever woningen voor senioren bij elkaar [A OF woningen voor jong en oud gemixt [B
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
► VIJF KERNAMBITIES
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
WAT VINDEN INWONERS BELANGRIJK?
GEMEENTE OOST GELRE
IETS MINDER BELANGRIJK 72%
94% vindt het belangrijk dat hulpbehoevende mensen kunnen verhuizen naar woningen in de buurt van zorgvoorzieningen
vindt het belangrijk dat jongeren na hun opleiding makkelijk werk kunnen vinden in Oost Gelre
82% vindt dat we onze boeren moeten koesteren
14
► INLEIDING
68%
68%
93% vindt het belangrijk dat kinderen veilig buiten kunnen spelen, ook als dit betekent dat auto’s verder van woningen moeten worden geparkeerd
vindt het belangrijk dat boeren worden geholpen in het versterken van de natuur op hun erf en grond
66% 91%
68%
85% vindt het belangrijk dat bij bouwprojecten tegelijkertijd de natuur wordt verbeterd
58%
vindt het goed als de erven van boerderijen een nieuwe functie krijgen voor wonen, recreatie of bedrijven
56%
vindt het goed dat bedrijventerreinen in Oost Gelre kunnen uitbreiden
55%
85% vindt dat er voldoende sportvoorzieningen in Oost Gelre zijn
vindt dat iedereen welkom is om te komen werken en wonen in Oost Gelre
vindt dat Oost Gelre nog meer een toeristische trekpleister moet worden
maak zich zorgen over de biodiversiteit (verscheidenheid aan planten, bloemen, dieren) in de gemeente
vindt dat de N18 een snelweg moet worden
NIET ZO BELANGRIJK OF GEEN GOED IDEE
81%
50%
vindt dat de straten en wandelpaden in Oost Gelre goed bruikbaar moeten zijn voor mensen met een rollator of rolstoel ook als dit meer geld en ruimte kost
► KENSCHETS OOST GELRE
vindt dat verkeersveiligheid voorop moet staan, ook als dit betekent dat ik nog maar 30 km/uur mag rijden op bepaalde wegen
vindt dat iedereen (die dat kan) zich moet inzetten voor verenigingsleven en leefbaarheid in Oost Gelre
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
► VIJF KERNAMBITIES
35%
27%
vindt dat er te weinig fiets- en wandelpaden zijn in het buitengebied
vindt dat grote evenementen in Oost Gelre minder overlast moeten veroorzaken
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
Milieu Effect beoordeling Voor deze omgevingsvisie is een milieu effectbeoordeling opgesteld door TAUW. Deze vindt u in de bijlage van dit document. De beoordeling laat zien dat het beleid van Oost Gelre in de omgevingsvisie een positieve invloed heeft op basisvoorzieningen, biodiversiteit, de opwekking van duurzame energie en wateroverlast. Voor de thema’s natuur, landschappelijke- en cultuurhistorische waarden, hitte en droogte is er sprake van een beperkte invloed, omdat het beleid zowel positief als negatief bijdraagt aan het kwaliteitsniveau van de betreffende indicator. Al met al kan geconcludeerd worden dat de Omgevingsvisie naar verwachting een redelijk positief effect heeft op de behandelde beleidsthema’s. Naast de invloed van de omgevingsvisie is het doelbereik van de kernambities geanalyseerd. Hieruit blijkt dat de omgevingsvisie in algemene zin een goede bijdrage levert aan het behalen van de doelen in de kernambities, maar niet altijd genoeg om dit met zekerheid te kunnen stellen. De afhankelijkheid van externe partijen (andere overheden, woningcorporaties, bedrijven, inwoners etcetera) draagt vaak bij aan de uitvoering van gemeentelijk beleid, wat een bepaalde mate van onzekerheid met zich meebrengt. Concretiseringen van verschillende thema’s kunnen helpen het doelbereik te vergroten.
15
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
Figuur 01 Samenhang van de verschillende stappen en tussenproducten van deze omgevingsvisie voor Oost Gelre. De zeven thema’s refereren aan de thema’s die centraal staan in de Toekomstverkenning Oost Gelre 2040: biodiversiteit, groen en landschap, energie en klimaat, economie en werkgelegenheid, landbouw, mobiliteit en bereikbaarheid, wonen, leefbaarheid en voorzieningen, welzijn, zorg en gezondheid.
Leeswijzer In deze omgevingsvisie beschrijven we allereerst de huidige kwaliteiten van onze fysieke leefomgeving in hoofdstuk 2. Vanuit de bestaande kwaliteiten en (toekomstige) ontwikkelingen hebben we onze gedeelde visie op de toekomst van Oost Gelre uitgedacht en opgetekend. Dit toekomstverhaal is in tekst en kaartbeeld uitgewerkt in hoofdstuk 3. Vervolgens hebben we deze toekomstvisie vertaald in vijf thematische ambities (hoofdstuk 4) en gebiedsgericht uitgewerkt voor de grote en kleine kernen, werklocaties en het buitengebied
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
► VIJF KERNAMBITIES
van Oost Gelre (hoofdstuk 5). Tot slot hebben we in hoofdstuk 6 de afspraken opgenomen die we hebben gemaakt over hoe we samenwerken met andere partijen aan de ambities in deze visie. Ook beschrijven we hoe we de komende jaren vooruitgang monitoren en hoe de financiering eruitziet.
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
2
Kenschets Oost Gelre
16
GEMEENTE OOST GELRE
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
2.1 Het DNA van Oost Gelre De bestaande kwaliteiten van Oost Gelre zijn een belangrijke onderlegger voor het gesprek over de toekomst. Het zogenoemde DNA beschrijft de ruimtelijke en maatschappelijke structuren en kwaliteiten en vormt daarom een belangrijk fundament voor de visie op de toekomst. In dit hoofdstuk gaan we hier dieper op in.
GROEN, GEZELLIG EN GEMEUDELIJK De gemeente Oost Gelre bestaat uit acht kernen: Groenlo, Harreveld, Lichtenvoorde, Lievelde, Mariënvelde, Vragender, Zieuwent en Zwolle. Alle kernen zijn aan elkaar verbonden door landschappelijke wandelroutes, fietspaden en wegen. De kleine kernen – ook wel kerkdorpen genoemd – wisselen elkaar af in het typische coulisselandschap met bijbehorende rust en ruimte. Eigen initiatief kenmerkt deze kleine kernen; zo hebben ze allemaal een lokale belangenorganisatie en nemen ze graag het voortouw in nieuwe ontwikkelingen. De inwoners van Oost Gelre onderschrijven deze kenmerken en beschrijven de gemeente als groen, gezellig en ‘gemeudelijk’. De sociale verbondenheid en het landelijke karakter van Oost Gelre is voor veel inwoners een belangrijke reden om in de gemeente te (blijven) wonen of er weer terug te keren.
17
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
De gemeente Oost Gelre staat bekend om een bloeiend verenigingsleven en een grote organisatiekracht in de kernen en het buitengebied. Hierdoor is er een uiteenlopend aanbod van cultuur, welzijn en sport in de gemeente. Het verenigingsleven verbindt jong en oud; inwoners koesteren de vele vrijwilligers die van oudsher veel werk voor elkaar verzetten binnen de gemeente. Binnen de grote kernen wordt er veel georganiseerd, maar ook de kleine gemeenschappen in het buitengebied staan altijd in verbinding met de nabijgelegen kernen. Het naar elkaar omkijken – ofwel ‘naoberschap’ – staat binnen de hele gemeente hoog in het vaandel. Het zorgt voor sociale verbondenheid en gemeenschapszin in Oost Gelre.
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
► VIJF KERNAMBITIES
LANDSCHAP EN CULTUURHISTORIE ALS KENMERKENDE DRAGERS De laatste twee ijstijden vormden de basis voor het kenmerkende landschap van Oost Gelre. Dit landschap is op te delen in drie gebieden: (1) het hoge en ‘droge’ terrasachtige plateau in het oosten, gekenmerkt door het glooiende landschap dat onderdeel uitmaakt van het Nationaal Landschap Winterswijk; (2) het lager gelegen ‘natte’ westen met daarbij de verspreide essen rondom de dorpen; (3) en het gebied rondom de verbinding tussen Groenlo en Lichtenvoorde. De gemeente Oost Gelre kent een rijk cultuurhistorisch verleden. Dit verleden is nog goed terug te zien in de vele kerken, veldkruisen en Mariakapelletjes. De kerkepaden die het landschap doorkruisen zijn eveneens een voetafdruk van deze historie. Deze paden worden door inwoners
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
en recreanten zeer gewaardeerd. Daarnaast markeren de verschillende vestingwerken en verdedigingslinies de historisch strategische ligging van het gebied. Groenlo heeft als vestingstad een eigen identiteit en toeristisch profiel, mede door de Grolse Linie als karakteristiek rijksmonument met een historisch verhaal. Daarnaast is de geschiedenis van de textiel-, bier- en leerbewerkingsindustrie nog goed zichtbaar in zowel Groenlo als Lichtenvoorde.
MAAKINDUSTRIE EN INNOVATIE Oost Gelre is bij uitstek een ondernemersgemeente die zich kenmerkt door veel bedrijvigheid, ambacht en industrie. Op economisch gebied zijn de maakindustrie en innovatie belangrijke dragers. Hierbinnen hebben veel bedrijven een directe relatie met de eveneens sterk in onze gemeente vertegenwoordigde agrarische sector (keten van voedselproductie en -verwerking). De transport- en bouwsector zijn eveneens goed vertegenwoordigd. Deze sectoren dragen - met zo’n 800 banen per 1.000 inwoners - voor een aanzienlijk deel bij aan de werkgelegenheid van de regio. Goede bereikbaarheid is daarbij randvoorwaardelijk. Dankzij de Twenteroute (N18) is Oost Gelre sterk verbonden met het omliggende land. Enerzijds biedt het aansluiting op regio Twente en ArnhemNijmegen, anderzijds geniet Oost Gelre een strategische ligging tussen Nederland en Duitsland. Hiermee draagt de N18 onmiskenbaar bij aan de economie van Oost Gelre. De verkeersader vormt een belangrijke verbinding tussen de werklocaties de Laarberg en de Kamp en de rest van de regio en daarbuiten.
18
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
AGRARISCH EN RECREATIEF LANDELIJK GEBIED De sterke agrarische sector is van grote betekenis voor Oost Gelre. In economische zin en als een karakteristiek onderdeel van het landschap in het buitengebied. De gemeente kent vooral veel (melk) veehouderijen en akkerbouwers. De agrariërs in Oost Gelre spelen een belangrijke rol in het genereren van werkgelegenheid, niet alleen op de agrarische bedrijven, maar ook bij andere bedrijven in de maakindustrie. Sommige Oost Gelrese agrariërs maken in hun bedrijfsvoering de koppeling met zorg of toerisme en recreatie. Hiernaast zijn in het buitengebied diverse vormen van (verblijfs) recreatie te vinden. Zo zijn er een aantal grote vakantieparken in de gemeente, maar ook tal van vakantiehuisjes, Bed & Breakfasts en kleinschalige bungalowparken.
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
► VIJF KERNAMBITIES
EVENEMENTENGEMEENTE Oost Gelre is een echte evenementengemeente. Dit is iets waar inwoners, ondernemers maar ook velen buiten de gemeente veel waarde aan hechten. De vele evenementen vormen een bindende factor in de gemeente; deze worden georganiseerd vanuit de verenigingen en de lokale vrijwilligersnetwerken. Ze zorgen voor verbinding binnen en tussen de Oost Gelrese kernen. Het grootste evenement - ondertussen volledig geprofessionaliseerd - in de gemeente is de Zwarte Cross. De eveneens zeer bekende evenementen zoals de carnavalsoptochten, de Slag om de Grolle en het bloemencorso (UNESCO immaterieel erfgoed) trekken jaarlijks ook vele bezoekers van binnen- en buiten de gemeentegrenzen.
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
19
► INLEIDING
OMGEVINGSVISIE
► KENSCHETS OOST GELRE
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
GEMEENTE OOST GELRE
► VIJF KERNAMBITIES
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
20
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
2.2 Oost Gelre in de regio
De gemeente Oost Gelre maakt onderdeel uit van de regio Achterhoek. De gemeente grenst aan de gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Oude IJsselstreek, Winterswijk en Duitsland. De Achterhoek ligt tussen de verzorgingsgebieden van de regio Arnhem-Nijmegen, de Stedendriehoek, Twente en de Duitse grensregio. Op nog hoger schaalniveau maakt de Achterhoek deel uit van het groengebied tussen de Randstad en het Ruhrgebied. De Achterhoek kent twee belangrijke regionale centra waar regionale voorzieningen samenkomen; Doetinchem en Winterswijk. Daarnaast maken inwoners veel gebruik van de regionale centra buiten de Achterhoek: Bocholt (Duitsland), Zutphen, Arnhem en Enschede. De N18 – ook wel de Twenteroute genoemd en gelegen in Oost Gelre – is een belangrijke regionale verbinding en verbindt
21
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
de Achterhoek van noord naar zuid met Enschede en Doetinchem. Bij Varsseveld sluit de weg aan op de A18 richting Arnhem. De trein naar Zutphen is een belangrijke verbindende lijn die aansluit op het landelijk treinnetwerk richting het westen. Bestuurlijk gezien heeft de gemeente Oost Gelre zich in regioverband verbonden aan de samenwerking 8RHK Ambassadeurs. Binnen 8RHK Ambassadeurs wordt door overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties op vernieuwende wijze samengewerkt aan de ontwikkeling van de regio. Vanuit zes thema’s zetten overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties innovatiekracht in ten behoeve van de versterking van de regio. Deze zes thema’s zijn: productief, gekwalificeerd, bereikbaar, schoon, leefbaar en gezond. De 8RHK Ambassadeurs hebben gezamenlijk
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
► VIJF KERNAMBITIES
ambities gesteld op gebied van de regionale energiestrategie, bereikbaarheid, verduurzaming van de woningvoorraad en toekomstbestendige agrarische bedrijvigheid. Door de vele innovatieve en exporterende bedrijven in de Achterhoek is de regio op een aantal vlakken sterk internationaal verbonden. Voorbeelden hiervan zijn bedrijven zoals de Nedap en Marel Red Meat, gevestigd in Oost Gelre. Gecombineerd met de Achterhoekse culturele waarden, de mentaliteit en werkethos waarin deze bedrijven geworteld zijn, maakt dat ze sterk met de regio verbonden zijn. Duurzaamheid en klimaatbestendigheid staan hoog in het vaandel in de Achterhoek. Concreet beleid op deze thema’s wordt in Oost Gelre dan ook ontwikkeld in regionale afstemming. Belangrijke voorbeelden hiervan zijn de Regionale Energie Strategie (RES), de Regionale Adaptatie Strategie
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
(RAS) en de Aanpak Droogte Achterhoek. Daarnaast vindt er ook regionale afstemming plaats op het gebied van wonen, economie, toerisme en veiligheid. Op het gebied van landschap en natuur maakt Oost Gelre deel uit van het Achterhoekse coulisseen kernen landschap. Binnen dit landschap is een Natura 2000-gebied aangewezen, het Korenburgerveen, dat verbonden is met het Vragenderveen. Daarnaast maakt het oostelijk deel van de gemeente deel uit van het Nationaal Landschap Winterswijk. Voor wat betreft het behoud en beschermen van erfgoed werkt Oost Gelre samen met buurgemeenten Aalten en Winterswijk. Gezamenlijk streven ze naar het werken aan en met erfgoed, duurzame instandhouding van erfgoed, benutten van de identiteit voor de beleving van het erfgoed en kennis over erfgoed vergroten en delen, als inspiratie voor jong en oud. De gemeente Oost Gelre is onderdeel van de provincie Gelderland. De provinciale omgevingsvisie is daarom logischerwijs een kaderstellend document. Gelderland heeft een aantal scherpe doelen en speerpunten geformuleerd op zeven kernthema’s: energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie, biodiversiteit, bereikbaarheid, vestigingsklimaat en woon- en leefomgeving. De ambitie voor volledige klimaatneutraliteit in 2050 is daarbij een belangrijke.
22
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
► VIJF KERNAMBITIES
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
3
OMGEVINGSVISIE
Onze visie voor Oost Gelre 2040: groen en verbonden
23
GEMEENTE OOST GELRE
24
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
In 2040 zijn we als Oost Gelre meer dan ooit een veelzijdige en groene gemeente waar je in verbinding met het landschap en elkaar goed woont, werkt en recreëert. In de jaren richting 2040 hebben we ingezet op een robuust netwerk van toekomstbestendige en leefbare kernen met een rijk en sociaal verenigingsleven binnen een gevarieerd en duurzaam landschap. Hoe dit er precies uitziet beschrijven we in dit hoofdstuk: ons toekomstverhaal. We beschrijven dit vanuit ons streefbeeld in 2040. De dikgedrukte woorden zijn terug te vinden op het bijbehorende kaartbeeld van deze omgevingsvisie.
HECHTE EN LEEFBARE KERNEN: EEN TOEREIKEND AANBOD AAN VOORZIENINGEN...
evenementen door alle seizoenen heen kleuren de identiteit van de afzonderlijke kernen en brengen jong en oud samen.
In 2040 heeft Oost Gelre zich verder ontwikkeld als een gevarieerde gemeente met acht unieke en sterke kernen: Groenlo, Harreveld, Lichtenvoorde, Lievelde, Mariënvelde, Vragender, Zieuwent en Zwolle. Onze kernenstructuur is de stevige fysieke én sociale ruggengraat van onze gemeente. Complementariteit is hierin het sleutelwoord. Niet in elke kern zijn bijvoorbeeld alle typen voorzieningen aanwezig, maar de kernen vullen elkaar goed aan. In Groenlo en Lichtenvoorde vind je een compleet aanbod aan kwalitatief hoogwaardige voorzieningen: zorg, primair- en voortgezet onderwijs, uitgebreide sportvoorzieningen en een compact, maar compleet winkelhart. Voor de kleinere kernen Mariënvelde, Lievelde, Harreveld, Vragender, Zieuwent en Zwolle is dit anders. Hier zorgen we met elkaar voor een basisniveau aan voorzieningen. Bij voldoende (financieel) draagvlak en mits de kwaliteit beschermd kan worden. Denk hierbij aan een basisschool, een zorgpunt, een dorpshuis of multifunctionele accommodatie en sportverenigingen. In sommige kernen is het aanbod aan voorzieningen de afgelopen jaren wat afgenomen. Des te meer hebben we hier ingezet op nabijheid. Dit betekent een optimale bereikbaarheid van de voorzieningen in naburige kernen. De sociale verbondenheid binnen onze kernen is de afgelopen jaren blijven bloeien; men kijkt naar elkaar om en zet er samen de schouders onder.
Verenigingen zijn steeds meer samen gaan werken om zo het oplopende tekort aan vrijwilligers op te vangen. De gemeente droeg hieraan faciliterend bij, door efficiënte en duurzame multifunctionele accommodaties te stimuleren. De kleinschalige
… EN TOEKOMSTBESTENDIGE WONINGEN
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
GEMEENTE OOST GELRE
► VIJF KERNAMBITIES
In Oost Gelre bieden we in 2040 in onze kernen een passend en duurzaam woningaanbod voor iedereen: jongeren, starters, gezinnen, ouderen en nieuwe arbeidskrachten. Het woningaanbod is in balans met de lokale woonbehoefte en betaalbare woonlasten staan hierbij voorop. Voor de nieuwbouw van woningen hebben we afgelopen jaren ruimte gegeven aan kleinschalige uitbreidingslocaties, om onze dorpsranden op een aantrekkelijke en organische manier af te ronden. Tegelijkertijd vond op kleine schaal - daar waar dit klimaat adaptief kon - kwalitatief hoogwaardige inbreiding plaats. De inbreidingslocaties bevinden zich vooral binnen de directe omgeving van de voorzieningen en van vraaggestuurd of openbaar vervoer. In Groenlo en Lichtenvoorde ontwikkelden we twee grotere uitbreidingslocaties met bestaande maar ook nieuwe woonvormen. Alle nieuw gebouwde woningen in onze gemeente zijn levensloopgeschikt, gelegen in een veilige en klimaatadaptieve leefomgeving en zo veel mogelijk energieneutraal en circulair. Tevens zijn ze ondersteunend aan het ‘dorpse’ en kleinschalige karakter van onze kernen. In 2040 is in de hele gemeente de kwaliteit van de woningvoorraad flink verbeterd en zijn we fors op stoom met het behalen van doelen uit het Klimaatakkoord.
Er is stevig gepiekt in de verduurzamingsslag van de bestaande woningvoorraad; woningen zijn goed geïsoleerd, maken veelal gebruik van een duurzame warmtebron en hernieuwbare energie en zijn dus aardgasvrij.
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
25
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
ONDERNEMEND OOST GELRE
NABIJ EN BEREIKBAAR
In de jaren richting 2040 heeft Oost Gelre zich steeds sterker gepositioneerd als belangrijke economische schakel in de regio. De N18 verbindt de twee economische clusters in de gemeente: de Laarberg en de Kamp. Beide werklocaties hebben de afgelopen jaren ruimte gekregen tot ontwikkeling. Naast uitbreiding en groei hebben ondernemers de afgelopen jaren fors ingezet op een duurzame transformatie van de Oost Gelrese bedrijventerreinen. Als gemeente hebben we hen hierin optimaal gefaciliteerd. De panden zijn geïsoleerd, er liggen overal zonnepanelen op de daken en de openbare ruimte is vergroend en klimaatadaptief gemaakt. Arbeidsmigranten hebben een goede woonplek en mogelijkheden tot integratie gevonden in onze gemeente. Oost Gelre biedt nog steeds veel economische kansen. Dit is een belangrijke vestigingsvoorwaarde voor (jonge) werknemers. Daarnaast is er nog steeds veel te ondernemen en beleven in Oost Gelre. Onze gemeente heeft in 2040 haar positie als dé evenementengemeente van de Achterhoek verstevigd. We zijn dan ook erg trots op onze evenementen. Ze dragen continu bij aan onze identiteit, economie en verbondenheid van de inwoners. Ook de afgelopen jaren hebben inwoners veel initiatief genomen om evenementen - groot én klein - te organiseren. Ze staan symbool voor de sociale verbondenheid die onze gemeente kenmerkt.
De afgelopen jaren hebben we ervoor gezorgd dat evenementen volop kunnen bloeien en tegelijkertijd qua belasting in balans zijn met de leefomgeving.
Een goede verbondenheid is randvoorwaardelijk voor sterke kernen en een optimaal ondernemersklimaat. De afgelopen jaren is de fijnmazige bereikbaarheid binnen onze gemeente verbeterd. In het openbaar- en vraaggestuurd vervoer is het vervoer van deur tot deur geoptimaliseerd. Iedere inwoner heeft op deze manier de mogelijkheid om zelfstandig te reizen. Tevens hebben we gezorgd voor toegankelijke en veilige wandel- en fietspaden in en tussen de kernen. Daar waar nodig hebben we het fiets- en landbouwverkeer ontvlochten om de verkeersveiligheid te waarborgen. Nabij het treinstation in Lievelde is een mobiliteitsknooppunt ontstaan; hier stap je gemakkelijk over van de trein op de bus, (deel)auto of (deel)fiets. Zonder overstap is er een treinverbinding tussen WinterswijkZutphen-Apeldoorn. Die vervolgens goed aansluit op de Achterhoekse RegioExpress tussen Arnhem en Winterswijk. Ook in Groenlo en Lichtenvoorde zijn de mobiliteitsknooppunten de afgelopen jaren verder uitgebouwd. De N18 is een slimme, schone en stille weg geworden, waarin technologische ontwikkeling en de inzet op goede doorstroming in 2040 vruchten afwerpt. Door al deze ingrepen is Oost Gelre nog beter, veiliger en met minder (milieu)overlast verbonden met de regio en bieden deze knooppunten een aantrekkelijk werk- en woonklimaat voor alle inwoners.
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
GEMEENTE OOST GELRE
► VIJF KERNAMBITIES
GEZONDE EN VEILIGE LEEFOMGEVING: WATER EN BODEM ALS LANDSCHAPPELIJKE ONDERLEGGER Wie zich in 2040 door Oost Gelre beweegt ziet een groene, klimaatrobuuste, veilige en gezonde leefomgeving. Het landgebruik is zichtbaar meer in balans met de natuurlijke systemen. Uiteindelijk vormen bodem en water het fundament van al onze ruimtelijke ontwikkelingen en deze zijn daarom de afgelopen jaren steeds meer leidend geworden. Tevens stond in onze ruimtelijke ontwikkelingen het bevorderen van de biodiversiteit altijd bovenaan. Zo hebben we de natuur en de diversiteit van ons landschap met bomen en coulissen, planten, bloemen en leefgebieden van dieren hersteld en versterkt. De afgelopen jaren heeft de klimaatadaptieve en waterrobuuste inrichting van de leefomgeving topprioriteit gekregen. Maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie helpen om de veiligheid en gezondheid van onze inwoners te waarborgen. Deze ingrepen in onze fysieke leefomgeving hebben de gevolgen van wateroverlast, droogte en hittestress beperkt. In de drogere gebieden (o.a. op het plateau) hebben we ruimte gemaakt voor waterretentie. In de meer nattere gebieden in onze gemeente hebben we gezorgd voor infiltratie en waterafvoer. Qua gezondheid zien we in 2040 dat onze inwoners steeds meer zijn gaan bewegen.
We hebben dit gestimuleerd door te werken aan groene beweegvriendelijke fiets- en wandelroutes en ander recreatief aanbod in onze gemeente. Tevens hebben de afgelopen jaren waar nodig gewerkt aan het verbeteren van de lucht- en waterkwaliteit en het tegengaan van geur- en geluidshinder.
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
VITAAL EN AANTREKKELIJK LANDELIJK GEBIED In het buitengebied van Oost Gelre is in 2040 te zien dat het historische landschap zich op een aantal plekken in volle glorie heeft hersteld. De agrarische sector heeft de nieuwe verdienmodellen kunnen omzetten in perspectiefrijke agrarische bedrijfsvoering, passend binnen de draagkracht van natuur, klimaat, water en bodem. De druk op de ruimte in het buitengebied is en was de afgelopen jaren onverminderd hoog en de ontwikkelingen volgden elkaar in rap tempo op. Landbouw, natuur, energiewinning en recreatie streden om de ruimte. Door een gezamenlijke aanpak met agrariërs, het Waterschap, natuur- en landschapsorganisaties en andere stakeholders hebben we gezorgd voor slim, meervoudig en divers ruimtegebruik. Landschapsherstel en -versterking, het ontwikkelen van biodiversiteit en ruimte voor perspectiefrijke agrarische bedrijfsvoering gingen hand in hand. Stoppende agrariërs zorgden in het landelijk gebied enerzijds voor extra ruimte voor innovatieve en extensieve (kringloop)landbouw. Anderzijds boden zij ruimte voor natuurherstel en de ontwikkeling van meer biodiversiteit. Voor veel vrijkomende agrarische bebouwing hebben we samen met stoppende agrariërs gezocht naar een passende en duurzame invulling, bijvoorbeeld voor recreatie, duurzaam lokaal geproduceerd voedsel, kleinschalige innovatieve bedrijvigheid en voor wonen en zorg.
Op sommige locaties zijn vrijkomende gebouwen gesloopt. Rond de N18 is vrijkomende agrarische bebouwing benut voor het realiseren van nieuwe, goed in het landschap ingepaste werklocaties. Ook kozen we op een aantal plekken voor de sloop van de bebouwing en gaven we ruimte terug aan de natuur. We zijn
26
► INLEIDING
► KENSCHETS OOST GELRE
trots op onze agrarische sector die al eeuwen de identiteit van Oost Gelre bepaalt en ook nu bijdraagt aan het versterken van de kracht van ons landelijk gebied. Daarnaast hebben we onze schouders eronder gezet om de energietransitie in onze gemeente te doen slagen. Door de inzet van goed ingepaste windenergie en zonne-energie zijn de RES-doelen gehaald en komt het overgrote deel van de gebruikte elektriciteit in Oost Gelre nu van eigen bodem. Goed dat een deel van de baten van de opbrengst van duurzame energie terugvloeien naar de gemeenschap, die hier vanuit het collectief medezeggenschap over heeft. Tot slot zijn we er trots op dat ook de cultuurhistorische waarden in ons buitengebied zijn versterkt. Recreatieve highlights zijn beter zichtbaar, beleefbaar en trekken veel toeristen aan, een voorbeeld hiervan is de historische Grolse Linie.
► VISIE: GROEN EN VERBONDEN
► VIJF KERNAMBITIES
► GEBIEDSGERICHTE UITWERKING
► UITVOERING
Groen en verbonden Oost Gelre 2040
27
Schetsmatige weergave ambities Omgevingsvisie Groen en Verbonden Oost Gelre
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
4
OMGEVINGSVISIE
Oost Gelre 2040 in vijf kernambities
28
GEMEENTE OOST GELRE
Het geschetste toekomstverhaal van Oost Gelre in 2040 vertaalt zich in vijf kernambities voor de toekomst. In dit hoofdstuk vatten we beknopt per kernambitie de context, kansen en opgaven samen (zie kaders afkomstig uit de Toekomstverkenning Oost Gelre 2040) en benoemen we vervolgens onze ambities hierop.
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
4.1 Oost Gelre in 2040 heeft hechte en leefbare kernen
AMBITIES OP HOOFDLIJNEN: → Behoud van een basisniveau aan voorzieningen in elke kern: basisschool, ontmoetingsplek en zorgpunt. Wanneer dit niet mogelijk is: optimale bereikbaarheid van de voorzieningen in andere kernen. → Minimaal één toekomstbestendige fysieke ontmoetingsplek per kern. → Een compleet en divers aanbod aan huur- en koopwoningen met aandacht voor de betaalbaarheid en het aanbod voor starters en senioren. → Nieuwbouw: levensloopgeschikt, klimaatadaptief en zo veel mogelijk energieneutraal en circulair. → Inbreiding én uitbreiding. Alleen voor inbreiding als de (her)ontwikkeling van een locatie het waardevolle groene, kleinschalige en dorpse karakter van een kern niet in de weg staat én er tegelijkertijd een bijdrage geleverd wordt aan klimaatadaptatie. → Hulp voor inwoners in de energietransitie en ondersteuning bij de isolatie van woningen om deze ‘aardgasvrijgereed’ te maken.
29
GEMEENTE OOST GELRE
GROEN EN VERBONDEN OOST GELRE 2040
OMGEVINGSVISIE
GEMEENTE OOST GELRE
Ambities Oost Gelre 2040
Context, opgaven en kansen: →
Lokale voorzieningen, ontmoetingsplekken en
kansen om deze transformatie samen te laten vallen
verenigingen staan steeds meer onder druk. Er ligt een
met het verduurzamen en klimaatadaptief maken van
opgave om voorzieningen in de (kleine) kernen te
woningen en buurten.
behouden, die aansluiten op de behoefte van inwoners. →
Door de verwachte vergrijzing is het een opgave om
→
Elektrificatie of nieuwe warmtebronnen zoals een
warmtenet, warmtepomp of aquathermie moeten het
in de toekomst voldoende vrijwilligers te behouden om
huidige aardgasverbruik gaan vervangen. Om dit allemaal