notitie verordening hemelwaterafvoer

Bijlage 2: Notitie Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater 2022 gemeente Oost Gelre Opsteller: Datum:

Rob van der Velde, Stephan Papen, Bob ten Have 24 januari 2022

Aanleiding voor deze notitie. Afvoer van hemelwater via de riolering lijkt vanzelfsprekend, maar is soms ongewenst. Of alleen toelaatbaar als het op voorgeschreven wijze geschiedt. De eigenaar van een woning of bedrijfspand moet dan zorgen dat hemelwater op de juiste wijze wordt verwerkt. Dit wordt geregeld in een nieuwe verordening. Deze notitie geeft een toelichting op die verordening. Eerst wordt de wetstekst toegelicht die deze verordening mogelijk maakt. Daarbij wordt ook gekeken naar het gemeentelijk rioleringsplan (GRP). In het tweede hoofdstuk worden voorbeelden benoemd, die laten zien waar het om gaat. In het derde hoofdstuk staat de voorgestelde tekst van de verordening.

Inhoudsopgave Aanleiding voor deze notitie............................................ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 1 – De basis van de verordening vanuit de Wet en het GRP. ................................................ 1 2 – Enkele voorbeelden van de werking in de praktijk. .......................................................... 4 3 – De verordening. ............................................................................................................... 8

Pagina 1|9

1 – De basis van de verordening vanuit de Wet en het GRP. Zie bijgaand kader met een citaat uit de Wet milieubeheer. Deze tekst vormt de basis voor de Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater 2022 gemeente Oost Gelre. Met de Wet gemeentelijke watertaken is per 1 januari 2008 artikel 10.32a in de Wm opgenomen: 1) De gemeenteraad kan bij verordening bepalen dat: a) bij het brengen van afvloeiend hemelwater of van grondwater op of in de bodem of in een voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater, wordt voldaan aan de in die verordening gestelde regels, en b) het brengen van afvloeiend hemelwater of van grondwater in een voorziening voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater binnen een in die verordening aangegeven termijn wordt beëindigd. 2) Van de mogelijkheid, bedoeld in het eerste lid, onderdeel b, wordt geen gebruik gemaakt, indien van degene bij wie afvloeiend hemelwater of grondwater vrijkomt redelijkerwijs geen andere wijze van afvoer van dat water kan worden gevergd.

De verordening-bevoegdheid beperkt zich tot de omgang met afvloeiend hemelwater en grondwater. Andere soorten afvalwater (huishoudelijk afvalwater, bedrijfsafvalwater, etc.) kunnen niet met dit instrument gereguleerd worden. Gemeente Oost Gelre heeft in het GRP 2017 – 2021 beleid geformuleerd voor haar zorgplichten inzake afvalwater, hemelwater en grondwater. Scheiding van schoon en vuil water is daarin een belangrijk uitgangspunt. Als sluitstuk van dit beleid kan een verordening worden afgekondigd die in aangewezen gebieden regels geeft voor de omgang met hemelwater en grondwater. De bedoeling is dat deze verordening wordt vastgesteld door de gemeenteraad om zo meer kracht te verlenen aan het GRP. Na de vaststelling van de verordening volgen in de loop der jaren op specifieke locaties gebiedsaanwijzingen waar daadwerkelijk gebruik wordt gemaakt van de verordening en waar dus eisen worden opgelegd aan individuele lozers. In de onderhavige notitie worden de verordening en de praktijktoepassingen toegelicht. Het gaat om situaties waarin de gemeente, op basis van afwegingen in het gemeentelijk rioleringsplan, het rioolstelsel heeft ingericht op zo min mogelijk hemelwater. De gemeente heeft zijn zaken op orde en verwacht op zo’n moment medewerking van de lozers. Voor meer informatie, zie het GRP Oost Gelre 2017 – 2021.

Onderstaand enkele aandachtspunten bij de Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater 2022 gemeente Oost Gelre: 1. Kern van de verordening. De verordening regelt dat een gemeente een gebied kan aanwijzen, waarbinnen regels worden gesteld aan het brengen van afvloeiend hemelwater of grondwater naar voorzieningen. Ook een verbod op het lozen van hemelwater of grondwater op een openbaar riool behoort tot de bedoelingen van deze verordening. 2. Pas in werking na een gebiedsaanwijzing. De verordening wordt ingesteld door de gemeenteraad voor de gehele gemeente. Maar van concrete werking is pas sprake als een afgebakend gebied wordt aangewezen door het College van Burgemeester en Wethouders. Bij die gebiedsaanwijzing worden ook de specifieke regels voor dat gebied kenbaar gemaakt. De verordening gaat dan pas werken en alleen in het aangegeven gebied. 3. Nooduitgang bij onredelijkheid. De verordening geeft de beheerder de mogelijkheid een ontheffing van de regels te

Pagina 2|9

verlenen het leidt tot onredelijkheid. Dit is een nooduitgang als de verplichting al is ingesteld en voor een perceel nauwelijks uitvoerbaar blijkt. 4. De verordening is ook van toepassing op inrichtingen. Voor inrichtingen in de zin van de Wet milieubeheer wordt de wijze van afvoeren geregeld met het Activiteitenbesluit, eventueel met maatwerkvoorschriften. Daarbij wordt uitgegaan van het schoon en gescheiden houden van hemelwater. Het verplicht afkoppelen vanuit de afkoppelverordening past daar goed bij. 5. De verordening sluit aan op de bouwregelgeving. Het Bouwbesluit 2012 regelt het maken van een aansluiting op de riolering. Het aansluiten van hemelwater is niet verplicht, het is slechts een mogelijkheid. Daarom is het niet in strijd met de bouwregelgeving dat de verordening het lozen van hemelwater en grondwater op een vuilwaterriool in een aangegeven gebied verbiedt. Zie Bouwbesluit 2012 art. 6.18 lid 5b. 6. Autowassen en dergelijke regel je niet met deze verordening. De verordening maakt het niet mogelijk autowassen en dergelijke te verbieden. Dat kan eventueel wel op indirecte wijze, namelijk door eisen te stellen aan het geloosde water, maar het handhaven daarvan is vrijwel onmogelijk. Het is niet de bedoeling van deze verordening en daarnaast is de vraag of het verbieden van autowassen en dergelijke doelmatig is. 7. Ontluchting in de woning.

In Nederland vindt ontluchting van het openbare riool meestal plaats via de particuliere aansluiting. Dit kan via de regenpijp en/of via een ontspanningsleiding in de woning. Bij afkoppelen dient de eigenaar na te gaan of de ontluchting goed is uitgevoerd, liefst conform NEN 3215. Eventueel kan een installateur controleren of dit punt in orde is en advies geven. 8. Toezichthouders aanwijzen. Na inwerkingtreding van de verordening kan de gemeente toezichthouders aanwijzen via de gebruikelijke weg. Het gaat erom dat het toezicht vanwege deze verordening wordt toegevoegd aan het pakket van tenminste enkele toezichthouders. 9. Verordening als sluitstuk van beleid. De verordening is het sluitstuk van beleid en geen doel in zichzelf. De gemeente heeft haar rioleringsbeleid verwoord in het GRP, het gemeentelijk rioleringsplan. Hierin staat het beleid inclusief de onderbouwing daarvan en inclusief de vertaling naar projecten. De gemeente werkt het beleid uit tot concrete maatregelen die in haar opdracht worden uitgevoerd. Aansluitend op de inspanningen van de gemeente is het redelijk om van particulieren te verwachten dat zij hun lozingssituatie geschikt maken om aan te sluiten bij het gemeentelijke beleid. Dit zal primair gaan langs de lijn van overleg en in redelijkheid.

Alleen als een lozer niet bereid is om zich in redelijkheid te voegen naar het gemeentelijke beleid, dan komt deze verordening in actie. Zie het als een stok achter de deur: niet prettig, wel nuttig. 10. Communicatie. Communicatie is van groot belang om deze verordening op de goede wijze te verstaan. Hij is dwingend en streng van karakter en dat kan wellicht afschrikken. Het is daarom van belang de redelijkheid en de goede bedoelingen van het rioleringsbeleid te communiceren en daarbij deze verordening aan te duiden als sluitstuk van het beleid, als stok achter de deur voor wie zich dwars opstelt.

Pagina 3|9

2 – Enkele voorbeelden van de werking in de praktijk. De verordening op de lozing van hemelwater en grondwater 2022 gemeente Oost Gelre kan in verschillende situaties worden ingezet. In dit hoofdstuk worden enkele voorbeelden besproken. De voorbeelden zijn niet limitatief. ❖ Voorbeeld 1 – Gemengd riool wordt vervangen door dubbel stelsel. ➢ Een oud gemengd rioolstelsel wordt vervangen door een dubbel stelsel. ➢ Zo’n project vloeit voort uit het GRP, het gemeentelijk rioleringsplan. ➢ De gemeente legt een nieuwe voorziening aan voor het hemelwater en eventueel grondwater. ➢ De gemeente zorgt ervoor dat de straatkolken worden aangesloten op de nieuwe voorziening. Het hemelwater van de straat wordt dus afgekoppeld. ➢ De gemeente verlangt nu van de eigenaren van woningen in deze straat dat zij de afvoer vanaf hun perceel aanpassen aan de nieuwe situatie. ➢ De gemeente zal concreet aanwijzen om welke woningen of percelen het gaat. ➢ De gemeente zal concreet aangeven of alleen de regenpijpen aan de voorzijde van de woning moeten worden afgekoppeld of ook die aan de achterzijde. ➢ De gemeente zal geen onredelijke eisen opleggen. Als na de gebiedsaanwijzing onverhoopt blijkt dat in een aangewezen bouwwerk het redelijkerwijs niet mogelijk is om af te koppelen, dan kan de gemeente ontheffing verlenen aan de eigenaar.

➢ Als de perceeleigenaar meewerkt tijdens de uitvoering van het gemeentelijke project, dan komt de gemeente hem dikwijls tegemoet in de uitvoering en de kosten. ➢ Als de eigenaar weigert medewerking te verlenen, dan is de verordening bedoeld om hem alsnog daartoe te dwingen. Hij krijgt dan enige tijd om alsnog en op eigen kosten de afvoer aan te passen. In geval hij niet aan de opgelegde verplichting heeft voldaan, dan is hij in overtreding volgens de verordening en volgen sancties. ➢ De verordening is in dit voorbeeld bedoeld om dwarsliggers aan te pakken.

❖ Voorbeeld 2 – Nieuwe inbreidingslocatie. ➢ Op een locatie in de bebouwde kom wordt een oud bedrijfspand gesloopt. Er komt een straatje met enkele woningen voor in de plaats. ➢ De gemeente kiest ervoor om alleen afvalwater te ontvangen op het nieuw te leggen riool dat aansluit op het bestaande gemengde rioolstelsel. Dit stelsel functioneert beter wat betreft overstortingen en wateroverlast als er zo min mogelijk hemelwater op wordt geloosd. ➢ De bodemgesteldheid en het grondwaterregime ter plekke zijn zodanig dat het hemelwater op de kavels zelf kan infiltreren. Door middel van de gebiedsaanwijzing legt de gemeente dit op aan de eigenaren van de percelen. De gemeente zorgt aanvullend voor infiltratie van het hemelwater dat valt op het openbare terrein. ➢ De verordening is in dit voorbeeld een juridisch sluitstuk van het bouwrijp maken van het plangebied en de uitgifte van de kavels. Het kan leiden tot handhavend optreden richting de eigenaren als zij zich niet houden aan het opgelegde beleid.

Pagina 4|9

❖ Voorbeeld 3 – Afkoppelen voor betere oppervlaktewaterkwaliteit. ➢ In een deel van een woonkern ligt een gemengd rioolstelsel waarvan de overstort problemen veroorzaakt voor de kwaliteit van het ontvangende oppervlaktewater. Het waterschap vraagt aan de gemeente om maatregelen te nemen, zodanig dat de overstort minder zal gaan werken. ➢ De gemeente overweegt de bergingscapaciteit van het gemengde rioolstelsel sterk te vergroten of om een bergbezinkbassin bij de overstort aan te leggen, maar voor beide ontwerpen zijn de kosten hoog. Vanuit doelmatigheidsoverwegingen komt de gemeente uit op een plan waarbij hemelwater lokaal wordt afgekoppeld. ➢ De gemeente zorgt er bijvoorbeeld zelf voor dat een straat gaat afvoeren naar een te verlagen berm in plaats van de riolering. Of plaatst infiltratiekolken. ➢ De gemeente ziet dat bij een aantal percelen het hemelwater relatief makkelijk kan worden afgekoppeld naar een naastgelegen sloot of relatief makkelijk kan infiltreren via een voorziening op het eigen erf. Deze percelen worden concreet aangewezen. ➢ Door de verordening en de gebiedsaanwijzing ontstaat voor deze percelen een lozingsverbod voor hemelwater op de bestaande riolering en moeten de eigenaren een andere oplossing realiseren. ➢ De gemeente zal geen onredelijke eisen opleggen.

Als na de gebiedsaanwijzing onverhoopt blijkt dat in een aangewezen bouwwerk het redelijkerwijs niet mogelijk is om af te koppelen, dan kan de gemeente ontheffing verlenen aan de eigenaar. ➢ Als de eigenaar weigert medewerking te verlenen, dan is de verordening bedoeld om hem alsnog daartoe te dwingen. Hij krijgt dan enige tijd om alsnog en op eigen kosten de afvoer aan te passen. In geval hij niet aan de opgelegde verplichting heeft voldaan, dan is hij in overtreding volgens de verordening en volgen sancties. ➢ De verordening is in dit voorbeeld bedoeld om een gewenste situatie te realiseren. ❖ Voorbeeld 4 – Afkoppelen tegen wateroverlast. ➢ In een deel van een woonkern treedt wateroverlast op bij zware buien. ➢ De gemeente overweegt de afvoercapaciteit van het rioolstelsel sterk te vergroten maar de kosten pakken erg hoog uit. Vanuit doelmatigheidsoverwegingen komt de gemeente uit op een plan waarbij hemelwater lokaal wordt afgekoppeld. ➢ De gemeente zorgt er bijvoorbeeld zelf voor dat een straat het teveel aan water kwijt kan in een te verlagen berm. ➢ De gemeente ziet dat bij een aantal percelen het hemelwater relatief makkelijk kan worden afgekoppeld naar een naastgelegen sloot of relatief makkelijk kan infiltreren via een voorziening op het eigen erf. Deze percelen worden concreet aangewezen.

➢ Door de verordening en de gebiedsaanwijzing ontstaat voor deze percelen een lozingsverbod voor hemelwater op de bestaande riolering en moeten de eigenaren een andere oplossing realiseren. ➢ De gemeente zal geen onredelijke eisen opleggen. Als na de gebiedsaanwijzing onverhoopt blijkt dat in een aangewezen bouwwerk het redelijkerwijs niet mogelijk is om af te koppelen, dan kan de gemeente ontheffing verlenen aan de eigenaar. ➢ Als de eigenaar weigert medewerking te verlenen, dan is de verordening bedoeld om hem alsnog daartoe te dwingen. Hij krijgt dan enige tijd om alsnog en op eigen kosten de afvoer aan te passen. In geval hij niet aan de opgelegde verplichting heeft voldaan, dan is hij in overtreding volgens de verordening en volgen sancties. ➢ De verordening is in dit voorbeeld bedoeld om een gewenste situatie te realiseren.

Pagina 5|9

❖ Voorbeeld 5 – Renovatie gescheiden rioolstelsel. ➢ In een woonbuurt uit de jaren zestig ligt een gescheiden rioolstelsel, dus reeds voorzien van aparte afvoer van hemelwater. Uit inspecties met rijdende camera’s blijkt dat de riolering diverse gebreken vertoont en aan renovatie toe is. ➢ Verder is op de lozingspunten waar het hemelwaterstelsel uitstroomt in het oppervlaktewater zichtbaar sprake van verontreiniging door foutieve aansluitingen. Waarschijnlijk loost een flink gedeelte van de woningen hun afvalwater via het hemelwaterriool. De meeste bewoners hebben hiervan geen benul. ➢ De gemeente overweegt om het rioolstelsel te vervangen, maar de kosten zijn hoog. Vanuit doelmatigheidsoverwegingen komt de gemeente uit op een ontwerp waarbij de bestaande riolen van binnenuit worden gerenoveerd met relining, een techniek waarbij een kous in de bestaande buis wordt aangebracht en uitgehard. ➢ Bij het hemelwaterriool wordt gekozen om de bestaande aansluitleidingen te laten vervallen en het hemelwater te laten instromen via enkele roostergoten in de straten. ➢ De gemeente verwacht van de particulieren dat zij hun hemelwater bovengronds aanbieden aan de perceelgrens. Het stroomt dan via de straat naar de roostergoot. Bovengrondse afvoer voorkomt foutieve lozing van afvalwater, want het is zichtbaar.

➢ De gemeente zal concreet aanwijzen om welke woningen of percelen het gaat en hoe het hemelwater dient te worden aangeboden. ➢ De gemeente zal geen onredelijke eisen opleggen. Als blijkt dat in een aangewezen bouwwerk het redelijkerwijs niet mogelijk is om aan de eisen te voldoen, dan kan de gemeente ontheffing verlenen aan de eigenaar. ➢ Als de eigenaar weigert medewerking te verlenen, dan is de verordening bedoeld om hem alsnog daartoe te dwingen. Hij krijgt dan enige tijd om alsnog en op eigen kosten de afvoer aan te passen. In geval hij niet aan de opgelegde verplichting heeft voldaan, dan is hij in overtreding volgens de verordening en volgen sancties. ➢ De verordening is in dit voorbeeld bedoeld om dwarsliggers aan te pakken. ❖ Voorbeeld 6 – Lozing op de drukriolering. ➢ Dit voorbeeld gaat over een deel van het buitengebied waar drukriolering ligt. ➢ De drukriolering is enkel bedoeld voor vuilwater, niet voor hemelwater of grondwater. ➢ Indien toch hemelwater of grondwater op de drukriolering wordt geloosd, dan ontstaat overbelasting van het systeem. Dit kan zich uiten in extra stroomkosten voor de pompen, in versnelde slijtage, in extra storingen of in overlast bij de betreffende lozer of bij een ander verderop in het systeem. Dergelijke situaties zijn ongewenst.

➢ De afkoppelverordening is niet in de eerste plaats bedoeld om lozing van hemelwater op de drukriolering in het buitengebied tegen te gaan, omdat dit domweg reeds verboden is. Maar soms bestaat onduidelijkheid op dit punt omdat ooit aan de bewoners is verteld dat hemelwater wel op de drukriolering mag. De verordening gaat dit beeld corrigeren. Door de verordening en de gebiedsaanwijzing wordt dergelijk lozen illegaal. ➢ In de praktijk zijn verschillende technieken voorhanden om dergelijke lozingen op te sporen, bijvoorbeeld met geluid, temperatuursensoren of rooksystemen. ➢ De gemeente benadert de lozer en de eigenaar van het perceel eerst met het verzoek de ongewenste lozingssituatie te beëindigen. Dit gaat in overleg en redelijkheid. Veelal zullen de mensen de problematiek begrijpen en vrijwillig hun situatie aanpassen om overbelasting van de drukriolering te voorkomen.

Pagina 6|9

➢ Als de eigenaar weigert medewerking te verlenen, dan is de verordening bedoeld om hem alsnog daartoe te dwingen. Hij krijgt dan enige tijd om alsnog en op eigen kosten de afvoer aan te passen. In geval hij niet aan de opgelegde verplichting heeft voldaan, dan is hij in overtreding volgens de verordening en volgen sancties. ➢ De verordening is in dit voorbeeld bedoeld om dwarsliggers aan te pakken.

Pagina 7|9

3 – CONCEPT TEKST De verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater 2022 gemeente Oost Gelre De raad van de gemeente Oost Gelre Gezien het voorstel van het college van de gemeente Oost Gelre van 11 of 18 januari 2022; gelet op artikel 10.32a van de Wet milieubeheer; overwegende dat de Wet milieubeheer de bevoegdheid biedt bij verordening regels te stellen over het brengen van afvloeiend hemelwater of grondwater op of in de bodem of in een rioolvoorziening en over het beëindigen van het lozen van afvloeiend hemelwater en grondwater in een rioolvoorziening voor afvalwater; overwegende dat het gewenst is gebruik te maken van de mogelijkheid het afvloeiend hemelwater en het grondwater in een bepaald gebied vanaf een vooraf te bepalen datum niet meer te doen afvloeien in een openbaar vuilwaterriool; overwegende dat het gewenst is om regels te stellen omtrent het op of in de bodem brengen van afvloeiend hemelwater en grondwater; overwegende dat de bij het uitvoeren van maatregelen aan het rioolstelsel een gebiedsgerichte benadering de voorkeur heeft en het om die reden wenselijk is bevoegdheden te delegeren aan het college van burgemeester en wethouders; Besluit Vast te stellen de Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater 2022 gemeente Oost Gelre.

Artikel 1 Begripsomschrijvingen In deze verordening wordt verstaan onder: a) Het college van burgemeester en wethouders: het college. b) Onder grondwater in de zin van deze verordening wordt mede verstaan vrijkomend grondwater bij drainage, oppompen of andere vormen van onttrekkingen Artikel 2 Regels omtrent het op of in de bodem brengen van water

1. Het college kan nadere regels stellen met betrekking tot het op of in de bodem of in een voorziening voor de inzameling en het transport van afvalwater brengen van afvloeiend hemelwater of grondwater. 2. De in lid 1 genoemde nadere regels kunnen inhouden dat eigenaren of gebruikers van percelen in een door het college te bepalen gebied infiltratievoorzieningen dienen

Pagina 8|9

aan te brengen binnen een door het college te bepalen termijn. Het college houdt daarbij rekening met de uitgangspunten voor infiltratievoorzieningen die in het gemeentelijk rioleringsplan zijn opgenomen. 3. De in lid 1 genoemde nadere regels kunnen inhouden dat eigenaren of gebruikers van percelen in een door het college te bepalen gebied het hemelwater en/of grondwater, waarvan de houder zich wenst te ontdoen, bovengronds dienen aan te bieden op een door de gemeente aangewezen plek in de openbare ruimte, binnen een door het college te bepalen termijn. 4. Het is verboden te handelen in strijd met de krachtens dit artikel vastgestelde nadere regels. Artikel 3 Verbod tot lozen hemel- en grondwater in riool 1. Het college kan een gebied aanwijzen waarbinnen het verboden is afvloeiend hemelwater of grondwater in een voorziening voor de inzameling en transport van stedelijk afvalwater te brengen. 2. De gebiedsaanwijzing heeft geen betrekking op de openbare weg. 3. Bij het vaststellen van de gebiedsaanwijzing houdt het college rekening met het gemeentelijk rioleringsplan. 4. De gebiedsaanwijzing treedt in werking met ingang van de 52ste week na de dag waarop zij bekend is gemaakt. 5.

Het college kan ontheffing verlenen van het verbod dat voortvloeit uit de gebiedsaanwijzing, indien van de eigenaar van het bouwwerk, open erf of terrein redelijkerwijs geen andere wijze van afvoer van het hemelwater kan worden gevergd. 6. Op de voorbereiding van de gebiedsaanwijzing is afdeling 3:4 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing. Artikel 4 Toezichthouders Met het toezicht op de naleving van de bepalingen bij of krachtens deze verordening gesteld zijn belast de bij besluit van het college aan te wijzen personen of groep van personen. Artikel 5 Inwerkingtreding Deze verordening treedt in werking op de dag na de bekendmaking. Artikel 6 Citeertitel Deze verordening wordt aangehaald als Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater 2022 gemeente Oost Gelre. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van …….. (datum). De voorzitter,

De griffier,

Pagina 9|9