memo businesscase kievitstraat

Memo

Datum

: 29 september 2022

Van

: college van burgemeester en wethouders

Aan

: gemeenteraad

Onderwerp

: Business-case versnelde opvang statushouders

Management samenvatting De gemeente Oost Gelre wil per 1-11-2022 gebruik maken van het leegstaande pand van Careaz aan de Kievitstraat in Lichtenvoorde voor de versnelde opvang van statushouders die aan de gemeente zijn gekoppeld. Door de opvang te versnellen kan de gemeente een bijdrage leveren aan het ontlasten van de asielketen in Nederland, die verstopt is geraakt. Om versnelde opvang van statushouders te realiseren kan er gebruik worden gemaakt van de handreiking regionale tussenvoorziening (HRT) en de hotel- en accommodatie regeling (HAR). Binnen de HRT kan aanspraak worden gemaakt op een vergoeding van ongebruikelijke kosten, door de overheid. De HAR regeling voorziet in een eenmalig bedrag waarmee de versnelde opvang van statushouders gedeeltelijk kan worden gefinancierd en een leefgeldregeling voor de statushouders. Deze regeling wordt uitgevoerd door het COA. Het aantal statushouders dat versneld opgevangen kan worden is gelijk aan het aantal statushouders dat voor 1-9-2023, als de huur van het pand aan de Kievitstraat afloopt, een woning toegewezen kan krijgen. Er kunnen niet meer statushouders worden opgevangen dan dat er woningen beschikbaar komen voor 1-92023.

Versnelde opvang van statushouders kan gerealiseerd worden als er aanspraak gemaakt kan worden op gelden vanuit de handreiking regionale tussenvoorziening, er een samenwerking ontstaat met verschillende gemeenten en instroom van de statushouder gerealiseerd kan worden voor 31-12-2022. Bij de opvang van minimaal 74 statushouders voor 31-12-2022 zijn alle kosten gewaarborgd. Kosten realisatie tussenvoorziening en opvang Inkomsten HAR Inkomsten HRT

€

8.280

74 statushouders

€ € €

935.550 612.720 324.500

Resultaat

€

-1.670

Inleiding Nederland beleeft momenteel een crisis op het gebied van de opvang van vluchtelingen. Het nationale aanmeldcentrum in Ter Apel is overvol, en datzelfde geldt voor de regionale asielzoekerscentra in het land. Het Rijk ervaart moeilijkheden om instromende asielzoekers op te vangen, en om vluchtelingen die inmiddels een verblijfsvergunning gekregen hebben, te plaatsen in de verschillende gemeenten. Deze laatstgenoemde groep, de statushouders, blijven daarmee te lang zitten in de asielzoekerscentra, en houden daardoor ten onrechte plekken bezet. Een algehele opstopping in de keten is daarmee een feit. Zorgorganisatie Careaz heeft aan de Kievitstraat 75 in Lichtenvoorde een locatie ingericht waarin zij de bewoners van de Antoniushove tijdelijk gehuisvest heeft tijdens de nieuwbouw. De nieuwbouw van de Antoniushove is inmiddels afgerond, en de bewoners zijn terug verhuisd naar hun oude locatie aan de

Varsseveldseweg. Daarmee komt de locatie aan de Kievitstraat leeg te staan. Careaz heeft aan de gemeente gevraagd of de gemeente de locatie tijdelijk wenst te gebruiken met het oog op de genoemde opvangcrisis. De locatie is beschikbaar tot uiterlijk 1-9-2023. Verlenging van deze periode is niet mogelijk. Op 13 september 2022 heeft het college van Oost Gelre besloten een onderzoek te doen naar op welke wijze huisvesting van statushouders gerealiseerd kan worden. Hieronder volgen de resultaten van dat onderzoek.

Vraagstelling 1. Op welke wijze kan huisvesting van statushouders in de locatie van Careaz aan de Kievitstraat 75 te Lichtenvoorde tijdelijk, tot uiterlijk 1 september 2023, als tussenvoorziening gerealiseerd worden. 2. Welke financiële risico’s brengt dat met zich mee?

1. Haalbaarheid Gebruik maken van de HAR in combinatie met de realisatie van een (regionale) tussenvoorziening biedt de gemeente Oost Gelre de beste mogelijkheden voor versnelde opvang van statushouders op de locatie Kievitstraat. Door een tussenvoorziening te realiseren ontstaat er letterlijk ruimte om statushouders, die aan de gemeente zijn gekoppeld, versneld op te vangen. Hierbij kan er samen worden gewerkt met meerdere gemeenten waardoor de kosten van de tussenvoorziening gedeeld kunnen worden. In het geval van een samenwerking met andere gemeenten spreekt men over een regionale tussenvoorziening. Door gebruik te maken van de HAR en gelden uit de handreiking regionale tussenvoorziening (HRT) kunnen de kosten die er komen kijken bij versnelde opvang van statushouders in een regionale tussenvoorziening (gedeeltelijk) gecompenseerd worden door de overheid. Bijkomend voordeel van de leefgeldregeling binnen de HAR is dat gemeenten de tijd krijgen om statushouders gereguleerd in te laten stromen in de administratieve systemen en er niet in ene keer een grote groep mensen aanspraak maakt op bijstand en toeslagen. Hieronder volgt een toelichting op de realisatie van een (regionale) tussenvoorziening. Vervolgens wordt er in gegaan op de financiering.

Het realiseren van een (regionale) tussenvoorziening Een tussenvoorziening geeft gemeenten een extra mogelijkheid om inwoners versneld te huisvesten in bestaande panden die geen permanente woonbestemming hebben. Hiervoor is een handreiking opgesteld door de overheid. De regeling is bedoeld om bestaande panden zoals kantoorpanden, of oude verzorgingshuizen versneld gereed te maken voor gebruik als (kleine) tijdelijke woonvorm. Niet alleen statushouders kunnen hier gebruik van maken, het kan ook een oplossing bieden voor andere groepen woningzoekenden zoals studenten en spoedzoekers. De regeling biedt gemeenten de mogelijkheid om regionaal samen te werken bij de realisatie van een tijdelijke tussen voorziening waardoor schaalvoordelen kunnen worden benut. In zo’n geval wordt er gesproken over een regionale tussenvoorziening. Kenmerken van een regionale tussen voorziening zijn: - Bewoners worden ingeschreven in de BRP - Het pand moet voldoen aan het bouwbesluit 2012 of bouwbesluit voor tijdelijke bouw. - bewoners kunnen zelfstandig of onzelfstandig worden gehuisvest - Exploitatie van de voorziening kan door derden worden gedaan bijvoorbeeld een woningcorporatie. - In het geval van huisvesting van statushouders in een regionale tussenvoorziening: o inburgering van statushouder dient meteen opgestart te worden.

De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de participatiewet. o Statushouders die gaan wonen in de regionale tussenvoorziening tellen direct mee voor de taakstelling verplichting van de gemeente waar ze aan zijn gekoppeld. o Scholing (primair en voort gezet) dient georganiseerd te worden.

2

o

Een statushouder kan vervolghuisvesting vanuit de (regionale) tussenvoorziening weigeren.

(Regionale) tussenvoorziening op de Kievitstraat Het pand aan de Kievitstraat heeft 90 appartementen. Bewoning zal plaatsvinden door maximaal 1 huishouden en of maximaal 2 personen per appartement, zie onderstaand overzicht als voorbeeld. Bezetting units Alleenstaande

1 units

Gezin bestaande uit 1 volwassenen en 2 kinderen

2 units

Gezin bestaande uit 2 volwassen en 2 kinderen

2 units

Gezin bestaande uit 1 volwassenen en 4 kinderen

3 units

Er zijn een aantal gemeenschappelijke ruimten met keuken waar de statushouders kunnen koken. Elke unit zal de hoogstnoodzakelijke meubilering krijgen, zie bijlage 1. Instroom op de locatie zal geleidelijk worden georganiseerd tussen 1-11-2022 en 15-12-2022. Samenwerking met andere gemeenten De gemeente Oost Gelre zal niet alle beschikbare appartementen nodig hebben voor de aan haar gekoppelde statushouders. Daarom heeft zij samenwerking gezocht met andere gemeenten om hen ook de mogelijkheid te bieden gebruik te maken van deze voorziening. Op deze manier kunnen andere gemeenten ook de aan hen gekoppelde statushouders sneller laten instromen. Daarnaast kunnen de kosten voor de locatie worden gedeeld en wordt exploitatie van het pand haalbaar. Op dit moment zijn 4 omliggende gemeenten geïnteresseerd in een samenwerking met de gemeente Oost Gelre als het gaat om de versnelde opvang van statushouders. Opvang zal plaatsvinden in Lichtenvoorde maar elke gemeente blijft verantwoordelijk voor de aan haar gekoppelde statushouders als het gaat om doorstroom naar de vervolg voorziening (woning). Statushouders worden ingeschreven in de BRP van de gemeente Oost Gelre maar tellen mee voor de taakstelling van de gemeente waar ze aan gekoppeld zijn.

Bekostigingsmogelijkheden versnelde opvang statushouders Hotel- en accommodatie regeling (HAR) Het COA heeft de HAR in het leven geroepen om de druk op de opvangcapaciteit van het COA te verkleinen. De regeling voorziet in een eenmalige uitkering per statushouder. Met dat bedrag kan de gemeente tijdelijk onderdak en begeleiding bieden aan statushouders. Daarna stroomt de statushouder door naar een reguliere voorziening (woning). De bedoeling is dat het door deze regeling voor gemeenten mogelijk wordt, statushouders sneller te laten uitstromen uit de AZC’s, waardoor er daar capaciteit vrijkomt. Statushouders mogen plaatsing met behulp van de HAR (in een tussen voorzienig) niet weigeren. De vergoeding die het COA aan de gemeente betaalt kan uit drie componenten bestaan. Hotel- en accommodatie regeling Huisvestingskosten per statushouder Begeleidingskosten per statushouder Voedingskosten indien statushouder op de locatie niet zijn eigen maaltijd kan verzorgen.

3

8280 1000 5520

De statushouder krijgt gedurende maximaal 6 maanden leefgeld van het COA. Ook draagt het COA zorg voor verzekeringen. Na zes maanden wordt de gemeente (financieel) verantwoordelijk voor de statushouders. De regeling kan niet verlengd worden en statushouders kunnen niet terugkeren naar een AZC. In de situatie op de Kievitstraat is het uitgangspunt dat statushouders zelf kunnen koken en er dus geen aanspraak zal worden gemaakt op voedingskosten vanuit de HAR. De begeleidingskosten zullen worden aangewend voor de inburgering van de statushouders en worden buiten dit financieel overzicht gehouden. Handreiking regionale tussen voorziening (HRT) De overheid kan gemeenten tegemoet komen bij extra kosten die ontstaan bij de realisatie van een (regionale) tussenvoorziening. Het kan dan gaan om: - Voorbereidings- en uitvoeringskosten ten aanzien van het realiseren van een regionale tussenvoorziening. - Kosten voor extra klantmanagers vanwege de komst van een grotere groep statushouders in één keer. - Beheer en extra personele inzet op de locatie zoals een huismeester of aanspreekpunt. Reguliere kosten die komen kijken bij de huisvesting van statushouders zijn voor kosten van de gemeente. Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor afspraken over de kosten tussen de gemeenten als er wordt overgegaan tot de realisatie van een regionale tussenvoorziening.

2. Welke financiële risico’s zijn er? De optie om een tussenopvang voorziening te realiseren en gebruik te maken van de HAR regeling en de HRT is de meest geschikte oplossing voor de versnelde opvang van statushouders in Oost Gelre. De financiële risico’s zijn klein als: - Er een samenwerking ontstaat tussen een aantal gemeenten - Er minimaal 74 statushouders met HAR kunnen worden opgevangen - De overheid zich garant stelt voor de kosten zoals beschreven in de HRT. De kosten die de realisatie van een regionale tussenvoorziening met zich mee brengen worden in onderstaande paragraaf op een rijtje gezet en afgezet tegen de vergoedingen die daarbij horen. Als eerste wordt er een overzicht gegeven van de totale kosten en baten en onder welke regeling deze kosten vallen. Daarna zal het aantal statushouders dat kan worden opgevangen worden toegelicht.

4

Overzicht Kostenoverzicht

Totaal

Gemeente

Overheid HAR

Kosten Projectmanagement

€

100.000

Huisvesting

€

555.500 € 555.500

Service en coördinatie

€

195.000

subtotaal Onvoorzien 10% Totaal

€ € €

850.500 € 555.500 € 85.050 € 55.550 € 935.550 € 611.050 €

Dekking HAR regeling 74 statushouders Handreiking regionale tussenvoorziening Totaal

€ € €

612.720 324.500 937.220

Resultaat

€

1.670

HRT € 100.000

€ 195.000 -

€ 295.000 € 29.500 € 324.500

Huisvestingskosten Het pand aan de Kievitstraat is van Careaz, zij bieden het te huur aan aan de gemeente Oost Gelre. Hierbij houden zij rekening met de maatschappelijke opgave die er ligt als het gaat om de versnelde opvang van statushouders. Dit betekent dat zij een huurprijs hanteren die lager ligt dan de kapitaallasten die zij hebben op het pand. Deze niet marktconforme huurprijs maakt wel dat zij ook nog gebruik zullen maken van het pand. Hoe dit gezamenlijk gebruik van het pand er uit gaat zien is nog niet duidelijk. Naast kosten voor huur zijn er de reguliere kosten zoals energiekosten, internet, schoonmaak en verzekering.

5

Het pand zal gestoffeerd opgeleverd worden. De gemeente zal zorg moeten dragen voor de inventaris. Hiervoor zijn de volgende kosten berekend. Inrichtingskosten Inrichting 75 woonunits Wasmachines en drogers Recreatieruimte

€ € €

39.750 5.000 1.500

Op de tussenvoorziening zal 24u per dag een huismeester aanwezig zijn die de bewoners kan ondersteunen bij eenvoudige vragen. Daarnaast zal er een coördinator worden aangesteld die schakelt tussen de gemeenten en bewoners. Personele kosten Huismeester Coördinator

€ 150.000 € 45.000

Aantal statushouders Uitgangspunten Het aantal statushouders dat opgevangen kan worden wordt bepaalt door het aantal statushouders dat voor 1-9-2023 een woning aangeboden kan krijgen. Daarbij spelen grootte van de huishoudens van de statushouders en het woningaanbod een belangrijke rol. Voor deze businesscase is een analyse gemaakt van kenmerken van de statushouders die nu gekoppeld zijn aan de gemeente. Hierbij is gebruik gemaakt van gegevens die Fijnder kon aanleveren. Deze gegevens zijn veralgemeniseert en gebruikt als uitgangspunt. Bij Fijnder zijn op dit moment nog 35 statushouders, die gezamenlijk 19 huishoudens vormen, gekoppeld aan de gemeenten waarvoor Fijnder diensten levert. Huidige bestand gekoppelde statushouders Huishoudens Statushouders

19 35

1-persoons huishouden Meer persoons huishouden

9 10

Voor de businesscase wordt er gewerkt met de volgende kengetallen Aantal 1- persoonshuishoudens : meerpersoonshuishoudens 1:1 Omvang meerpersoonshuishoudens: 2,6 personen Uitgangspunt is dat er per huishouden voor 1-9-2023 één woning in de plaatsende gemeente nodig is. Als een statushouder wordt opgevangen in een regionale tussenvoorziening waarbij er aanspraak wordt gemaakt op de HAR, kan er in principe geen gezinshereniging plaatsvinden. Bij het opstellen van het financieel overzicht is er dus geen rekening gehouden met een uitbreiding van de groep statushouders met gezinsleden die nareizen. Het aantal statushouders dat gehuisvest kan worden is afhankelijk van het aantal woningen dat in 2022 en 2023 beschikbaar komt voor hen. Het pand aan de Kievitstraat kan gehuurd worden tot 1-9-2023. Verlenging is niet mogelijk. Alle statushouders moeten dan dus ook uitgestroomd zijn. De HAR loopt tot 31-12-2022. Voor alle statushouders die gebruik willen maken van deze regeling moet de HAR aangevraagd zijn voor die datum en moet de instroom in de tussenvoorziening gerealiseerd zijn. Er wordt gewerkt aan een vervolg regeling voor na 31-12-2022 maar die zal soberder zijn dan de huidige HAR. Statushouders kunnen dan bijvoorbeeld waarschijnlijk geen aanspraak meer maken op leefgeld. Berekening De totale kosten voor de realisatie van de regionale tussenvoorziening bedragen 935.550 euro.

Hiervan vallen er 324.500 ten laste van de overheid onder de HRT. 611.050 euro komt ten laste van de gemeente 6

Oost Gelre. De inkomsten vanuit de HAR voor 74 statushouders (612.7200 euro) zouden alle kosten dekken. Op basis van de eerder genoemde gegevens van Fijnder is berekend dat om 74 statushouders voor 1-92023 te kunnen huisvesten er 42 woningen nodig zijn, binnen de deelnemende gemeenten. Elke gemeente moet woonruimte realiseren voor de aan haar gekoppelde statushouders. Een samenwerking met 4 gemeenten zou een woningbestand van 42 woningen moeten kunnen garanderen. Daarmee kunnen de kosten van een regionale tussenvoorziening geborgd worden en kan de regionale tussenvoorziening aan de Kievitstraat gerealiseerd worden.

Huishoudens = aantal benodigde woningen per 1-9-23 Statushouders

42 74

1 pers huishouden Meer pers huishouden Statushouders 1 pers huishouden Statushouders meer persoons huishouden

21 21 21 54

Woonvergoeding (HAR)

8280 74

Kosten realisatie tussenvoorziening niet gecompenseerd vanuit de HRT

€

612.720

€

611.050

Totaal €

1.670

Vanuit de HAR krijgt een statushouder zes maanden leefgeld en verzorgt het COA de verzekering. Na zes maanden is de gemeente financieel verantwoordelijk voor de statushouder. Dit is niet meegenomen in het financieel overzicht. De kosten die er dan gemaakt moeten worden zijn de reguliere kosten die altijd gemaakt moeten worden voor een statushouder. Deze zijn dus al opgenomen in de normale gemeentelijke gelden. Als er meer statushouders gehuisvest gaan worden dan nu in de taakstelling is opgenomen, moeten deze kosten wel worden meegenomen.

Voorwaarden Voordat overgegaan kan worden tot realisatie van de regionale tussen voorziening op de Kievitstraat moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan: onder andere • De overheid moet zich garantstellen voor de kosten zoals genoemd in de handreiking regionale tussenvoorziening en zoals opgenomen in het financieel overzicht in de kolom HRT. • Onderwijs voor de jongeren onder de 18 jaar moet gerealiseerd kunnen worden • Gezondheidszorg voor alle statushouders moet gerealiseerd kunnen worden. • De omgevingsvergunning moet aangepast worden.

7