kadernotitie een thuis voor nieuwkomers in oost gelre

Een thuis voor nieuwkomers in Oost Gelre Samen wonen, werken en leven in Oost Gelre Kadernotitie voor de brede opgave van opvang en huisvesting van nieuwkomers

Voorwoord Voor u ligt de kadernotitie ‘Een thuis voor nieuwkomers in Oost Gelre’. Als gemeente hebben we de taak en maatschappelijke verantwoordelijkheid om een thuis te realiseren voor nieuwkomers. Tegelijk is dit één van de onderwerpen die in onze politiek-dynamische tijd volop tot discussie leidt. De Spreidingswet is net aangenomen en het nieuwe kabinet heeft het voornemen deze af te schaffen. Als gemeente zien we een maatschappelijke verantwoordelijkheid. In deze notitie leest u hoe wij werken aan een veilig huis voor nieuwkomers. Vanuit het perspectief van nieuwkomers. En vanuit het perspectief van inwoners, ondernemers en samenwerkingspartners. Zodat we opvang en huisvesting kunnen bieden die past bij Oost Gelre. In de afgelopen jaren hebben we in Oost Gelre nieuwkomers opgevangen. In Lichtenvoorde hebben we verschillende tijdelijke locaties gehad voor asielzoekers. In Groenlo vangen we groepen Oekraïense ontheemden op. Ook krijgen we continu nieuwe inwoners die als statushouder werken aan hun inburgering en participatie. Opvang van vluchtelingen is van alle tijden. De laatste jaren neemt het aantal nieuwkomers toe door oorlogen en instabiliteit in de wereld. Dichtbij en verder weg. Nieuwkomers komen naar Europa – en Nederland – om hier een veilige plek te vinden. En in een aantal gevallen om een nieuwe toekomst op te bouwen.

Een toekomst waarin zij hun talenten en kennis kunnen inzetten en zo meedoen in onze samenleving. Tegelijk leven er zorgen rondom de opvang en participatie van nieuwkomers. De zorgen gaan over de balans tussen bestaande en nieuwe inwoners. Over woonbehoefte, sociale veiligheid en leefbaarheid van een buurt. En ook: hoe houden we als gemeente zorg, onderwijs en vervoer toegankelijk als meer mensen er gebruik van maken? Deze kadernotitie brengt veel zaken samen en is tot stand gekomen op basis van vele gesprekken en ontwikkelingen in onze gemeente. Belangrijke input zijn de gesprekken met omwonenden van de opvanglocaties in de afgelopen jaren. De adviezen die we de afgelopen jaren hebben gekregen vanuit de samenleving. En de discussies die hebben geleid tot de vorig jaar vastgestelde woonagenda en agenda voor mens & samenleving. Goed samen wonen, werken en leven blijft een grote maatschappelijke opgave. Deze kadernotitie is daarbij de start van de invulling hiervan in de komende jaren. Voor u als inwoner, voor alle betrokken partners en ons als gemeente. Bart Porskamp Wethouder

Inhoudsopgave Voorwoord ........................................................................................................................ i Inleiding ........................................................................................................................... 4 Context en aanleiding ....................................................................................................... 5 Doelgroepen nieuwkomers ............................................................................................... 7 Kadernotitie ‘Een thuis voor nieuwkomers in Oost Gelre’ ................................................... 8 Uitgangspunten ........................................................................................................................ 8 Thema’s en ambities ................................................................................................................. 9 Huisvesting ............................................................................................................................... 9 Meedoen ................................................................................................................................ 10 Basisvoorzieningen .................................................................................................................

11 Afwegingskader ...................................................................................................................... 12

Participatie en communicatie .......................................................................................... 14 Bijlage 1 Toelichting op relatie nieuwkomers, wettelijk kader en opgave ......................... 18 Toelichting Provinciaal plan ..................................................................................................... 18 Afspraken en actuele situatie in Oost Gelre ............................................................................. 19

Bijlage 2 Huisvesting en opvang vluchtelingen, aanpak participatie en communicatie ..... 20 Bijlage 3 Begrippenlijst ................................................................................................... 35

Inleiding Mensen zijn in beweging. In het ergste geval zijn ze op de vlucht voor oorlog of geweld. Mensen zoeken op andere plekken naar een veilig onderkomen. Ze vluchten onder andere Europa in. Ook binnen Europa vlucht men, zoals vanuit Oekraïne naar andere Europese landen. Met de komst van deze nieuwkomers staat Nederland en ook de gemeente Oost Gelre voor een grote opgave. Migratie is van alle tijden Opvang van nieuwkomers en moeten vluchten om redenen van veiligheid is van alle tijden. De Slag om Grolle tijdens de Tachtigjarige Oorlog was voor veel inwoners reden om te vluchten voor gevaar en plundering. In de 19e en 20e eeuw emigreerden Achterhoekers om economische redenen naar landen als de Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland. Wereldwijd is het aantal mensen dat hun thuisland verlaat in de afgelopen 10 jaar toegenomen. De wereldwijde afstanden zijn kleiner geworden door verbeterde communicatiemiddelen en kortere reistijd. Mensen buiten Europa vluchten naar Europa. En ook binnen Europa zelf is er sprake van migratie. Denk bijvoorbeeld aan de Oekraïners die hun land ontvluchtten na de Russische inval. Groeiende opgave Onze gemeente voert al lange tijd taken uit die zijn gericht op opvang, huisvesting en maatschappelijke integratie van nieuwkomers. Deze opgave groeit.

Met het gebrek aan asielopvang plaatsen en de komst van Oekraïense ontheemden is er nieuwe noodzaak om huisvesting en opvang te realiseren. Ook stokt de doorstroom van statushouders uit de asielzoekerscentra naar huisvesting. Er is schaarste In de opgaven waar we als gemeente voor staan, kennen we onze uitdagingen. Niet alleen op het asieldossier. Deze uitdagingen waren er al voordat wettelijke taken voor opvang van nieuwkomers bij gemeenten werden neergelegd. In de opgaven die wij als gemeente hebben, staan wij voor uitdagingen in de beschikbaarheid van onder andere woningen, (onderwijs)personeel en gezondheidszorg. De afgelopen jaren zijn meer taken voor de opvang en participatie van nieuwkomers bij de gemeenten komen te liggen. Wat vandaag geldt, kan morgen alweer anders zijn Gebeurtenissen volgen elkaar snel op en zijn soms moeilijk voorspelbaar. Zowel de situatie in landen van waaruit nieuwkomers naar Europa en Nederland komen, als de politieke context in Nederland en het voorgenomen beleid van het nieuwe kabinet. Daardoor verandert de context waarin we ons bevinden voortdurend. Als gemeente hebben we flexibiliteit nodig om hier steeds passend mee om te gaan in ons handelen. Leeswijzer Wij stellen in onze visie dat onze maatschappelijke opgave leidend is. Waarom wij dat vinden en hoe wij daar invulling aan geven, leest u in deze visie.

Allereerst nemen we u mee in de context van de brede asielopgave en de aanleiding voor het schrijven van deze visie. We leggen u uit welke doelgroepen onder de visie vallen, en welke niet. De visie omvat uitgangspunten, thema’s en een afwegingskader. De uitgangspunten en speerpunten bieden koers en wendbaarheid. Ze focussen zich op drie thema’s; huisvesting, meedoen en basisvoorzieningen. Daarnaast kent de visie een afwegingskader. Dit afwegingskader gebruikt het college om tot locatiekeuze(s) te komen wanneer er opvanglocatie(s) gerealiseerd moeten worden. Het afwegingskader gaat in op wat, waar en hoe.

4

Context en aanleiding In de asielopgave staan we als Nederland niet alleen. Dat betekent dat gezamenlijke afspraken ook voor ons gelden. Er gelden internationale verdragen en Europese regelgeving voor het verdelen en opvangen van asielzoekers. Landelijk geldt hetzelfde, we hebben wet- en regelgeving voor het opvangen en huisvesten van nieuwkomers. In regionaal verband werken we samen met de provincie en andere gemeenten. Verantwoordelijkheden voor asielopvang nemen toe en verschuiven naar gemeenten Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het opvangen en huisvesten van nieuwkomers. Afhankelijk van de betreffende wet en de status van de nieuwkomer, heeft de gemeente haar taak te vervullen 1. Het college van burgemeester en wethouders voert deze taken uit en heeft daarvoor wettelijke bevoegdheden gekregen. De provincie en het ministerie houden toezicht op het uitvoeren van deze taken. De afgelopen jaren verschoven verantwoordelijkheden naar gemeenten. Het te formeren kabinet wil mogelijk wetten en daaraan gekoppelde taken intrekken en/of aanpassen. De afgelopen jaren zijn de volgende verantwoordelijkheden naar de gemeente toegekomen: • Sinds 1 februari 2024 geldt de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (deze wet noemen we ook wel de Spreidingswet). Deze wet regelt een eerlijke verdeling van het opvangen van asielzoekers onder alle gemeenten in het land.

Colleges van burgemeester en wethouders (B&W) hebben als taak en bevoegdheid om opvanglocatie(s) aan te wijzen waar asielzoekers tijdens hun procedure verblijven. De gemeenteraad zorgt als het nodig is voor het besluit over een planologische procedure voor de aan te wijzen locatie. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) heeft als taak om asielzoekers een veilige en leefbare opvang te bieden en hen te begeleiden. Zodra asielzoekers een status krijgen, zijn gemeenten samen met woningcorporaties verantwoordelijk om huisvesting te bieden. • De Huisvestingswet verplicht gemeenten zijn statushouders huisvesting aan te bieden. Deze plicht geldt sinds 2015. • De Wet inburgering 2021 regelt dat gemeenten statushouders inburgeren. • Onder het staatsnoodrecht werden burgemeesters van gemeenten begin 2022 verantwoordelijk voor het opvangen van Oekraïense ontheemden. Sinds 1 juli 2024 is met de Tijdelijke wet Opvang Ontheemden Oekraïne deze verantwoordelijkheid bij het college van B&W gelegd. Gemeenten regelen deze opvang en huisvesting niet alleen. Zij werken hiervoor samen met lokale netwerken, samenwerkingspartners en medeoverheden. Gemeente Oost Gelre neemt haar verantwoordelijkheid om nieuwkomers een thuis te bieden Als gemeente Oost Gelre vinden we een thuis bieden aan nieuwkomers een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Daar willen (en moeten) we invulling aan geven.

De vraag is niet óf wij onze bijdrage willen leveren, maar hoe. We weten in ieder geval zeker dat we zoveel mogelijk regie willen hebben over de taakstellingen en opgaven die er zijn. We willen zelf keuzes maken in plaats van dat anderen keuzes voor ons maken. Dat helpt ons uit de crisisstand, zodat we koers kunnen zetten naar oplossingen voor de langere termijn. In de gemeente Oost Gelre halen we op dit moment niet alle taakstellingen. In bijlage 1 staat een toelichting op de invulling van het wettelijk kader, de regionale afspraken en de opgave waar we voor staan. De afgelopen twee jaar is al veel gedaan in samenwerking met partners en inwoners. Bijvoorbeeld voor de Oekraïense ontheemden die naar ons toekwamen. En voor de opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Voor het realiseren van voldoende opvangplekken zijn nieuwe locaties nodig. De geschetste kaders in deze notitie zijn in lijn met het Coalitieprogramma Oost Gelre 2022 - 2026.

1

In de begrippenlijst vindt u de definities van de doelgroepen nieuwkomers.

5

Oost Gelre is een gastvrije gemeente waar nieuwkomers en vluchtelingen welkom zijn en waarin iedereen een thuis verdient. Naast het realiseren van goede huisvesting, is het voor (snelle integratie) belangrijk om aandacht te hebben voor taalbeheersing en werk. Kaders van onze gemeente Met deze kadernotitie beogen wij uit een crisisstand te komen tot een meerjarig en omlijnd kader voor de asielopgave. De notitie spreekt zich uit over de opvang en participatie van nieuwkomers in brede zin. Het doel is om belangen af te wegen en tot besluitvorming te komen. Zo borgen we in onze gemeente zowel de belangen van onze inwoners als een veilig thuis voor de nieuwkomers. Totstandkoming notitie Deze notitie ontwikkelden we in korte tijd. We hebben hierbij sterk geput uit de ervaringen bij inwoners, lokale netwerken en samenwerkingspartners. Dit deden we op de volgende manieren: • Ervaringen van omwonenden en klankbordgroepleden van opvanglocaties. Deze ervaringen geven een richting aan wat inwoners belangrijk vinden bij een opvanglocatie en welke aandachtspunten er zijn bij het samenleven. • Overleggen met samenwerkingspartners (welzijnsorganisaties, Vluchtelingenwerk, onderwijs, GGD, woningcorporaties, huisartsen) die betrokken zijn bij de opvang en integratie van nieuwkomers • Gesprek met de Sociale Raad over uitgangspunten bij de opvang van nieuwkomers.

Deze uitgangspunten hebben we toegevoegd als bijlage aan deze notitie. • Integrale samenwerking tussen de verschillende afdelingen die vanuit de gemeente Oost Gelre betrokken zijn bij de opvang en participatie van nieuwkomers.

6

Doelgroepen nieuwkomers Deze visie gaat over nieuwkomers. Doorlopend gebruiken we verschillende termen om een nieuwkomer te duiden. In deze visie spreken we vanaf nu over nieuwkomer. Tenzij het nodig is om specifiek te benoemen om welke doelgroep nieuwkomer het gaat. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer het gaat om een juridische status en wettelijke rechten en plichten. In het begrippenkader in de bijlage leest u de omschrijving van de verschillende doelgroepen. Deze visie gaat over onderstaande doelgroepen nieuwkomers: • Alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv) • Asielzoekers • Ontheemden • Statushouders en nareizigers De doelgroepen die niet onder de visie vallen: • Arbeidsmigranten • Dak- en thuisloze mensen • Derdelanders • Kennismigranten • Uitgeprocedeerde asielzoekers • Veiligelanders Voor arbeidsmigranten zijn we ook beleid aan het ontwikkelen. We zien overlap in het werk dat door arbeidsmigranten, Oekraïense ontheemden, statushouders en asielzoekers wordt gedaan. Ook zien we overeenkomsten in de huisvestingsbehoefte van deze groepen. Omdat het wettelijk kader en het veld van betrokken partijen verschillend is, hebben we arbeidsmigranten niet als doelgroep opgenomen in deze notitie.

7

Kadernotitie ‘Een thuis voor nieuwkomers in Oost Gelre’ Wij hebben een maatschappelijke opgave een thuis te bieden aan nieuwkomers. We streven naar een lokale samenleving waarin nieuwkomers kunnen meedoen in het dagelijkse leven en waarin we kansen zien. We houden oog voor de beschikbaarheid en toegankelijkheid van basisvoorzieningen waarbij we zo min mogelijk (extra) druk op voorzieningen nastreven. En waarbij nieuwkomers en inwoners in harmonie samenleven in Oost Gelre. Hoe is deze kadernotitie opgebouwd en hoe komen we tot uitvoering van deze kaders? De kaders bestaan uit: 1. Uitgangspunten 2. Thema’s en ambities 3. Afwegingskader De uitgangspunten zijn leidend voor de kaders. De kaders richten zich op drie thema’s: 1. Huisvesting 2. Meedoen 3. Basisvoorzieningen

Uitgangspunten Voor elk thema spreken wij de ambitie uit. We leggen uit hoe we onze ambitie borgen en wat onze inwoners en nieuwkomers daarvan merken. Het college gebruikt de thema’s en ambities voor de brede asielopgave, ook wanneer er geen vraag voor ligt ten aanzien van realisatie van een locatie. Bij de maatschappelijke opgave horen ook vraagstukken die niet direct locatie gebonden zijn. Bijvoorbeeld, zijn voorschoolse en vroegschoolse educatie ook toegankelijk voor ontheemden, of is minimabeleid voor alle nieuwkomers toegankelijk? Wanneer er wel een vraag voor ligt één of meerdere locaties te ontwikkelen, formuleert deze notitie een afwegingskader om tot locatiekeuzes te komen. We lichten hieronder uitgangspunten, thema’s met ambities en het afwegingskader toe. Uitgangspunten • We handelen als gemeente vanuit een maatschappelijke opgave Een thuis bieden aan nieuwkomers zien wij als maatschappelijke opgave en verantwoordelijkheid. Ook als er geen wettelijke plicht (meer) is, ligt de focus hierop. Naast de wettelijke plichten en maatschappelijke opgaven bestaan er ook bestuurlijke afspraken. We nemen onze bestuurlijke verantwoordelijkheid door naar zowel de maatschappelijke opgave, bestuurlijke afspraken als wettelijke plichten te kijken en daarin een afgewogen keuze te maken. De thema’s, ambities en afwegingskader helpen ons daarbij. •

De kaders bieden een meerjarige koers om van crisissituatie naar structurele oplossingen voor de opgave van de gemeente te komen. De thema’s en ambities vormen deze koers en bieden focus. Daarbij werken en handelen we domeinoverstijgend. Waar passend sluiten we aan bij bestaande structuren en processen in de organisatie en in de samenleving. We werken samen in de regio en met de netwerkpartners.

8

•

Het college van B&W heeft regie op vraagstukken over opvang en meedoen van nieuwkomers Als gemeente willen we waar mogelijk regie houden op vraagstukken die voorliggen. Het college is bevoegd om binnen de kaders van de wet of van bestuurlijke afspraken te handelen. Deze notitie is een kader dat de gemeenteraad aan het college meegeeft. Het college verantwoordt haar keuzes aan de gemeenteraad. • Wij vinden participatie belangrijk Als college nemen we besluiten die van invloed zijn op inwoners, samenwerkingspartners en lokale netwerken. We betrekken hen in de realisatie van de plannen, om deze zo goed mogelijk vorm te geven. • Als college zijn we wendbaar Wat vandaag geldt, kan morgen alweer anders zijn. We gebruiken onze ervaringen om van te leren. We stellen bij wanneer de situatie daarom vraagt. We houden rekening met het feit dat we niet alles kunnen voor- en overzien. • We sluiten aan bij bestaande kaderstellende documenten We sluiten aan bij het Coalitieakkoord, Beleidsplan Mens & Samenleving 2023-2026, de Woonvisie en andere kaderstellende documenten.

Vertaald naar het programma Huisvesting en Opvang Migranten betekent dit: • Inspanningen op het gebied van Huisvesting en Opvang zijn gericht op volwaardig en gelijkwaardig meedoen in de samenleving; • Nieuwkomers ontvangen zoveel mogelijk dezelfde ondersteuning als andere inwoners, de uitzonderingen die we maken zijn functioneel en te verklaren, bijvoorbeeld vanuit verschillen in wettelijke kaders of praktische uitvoerbaarheid; • Wederkerigheid: het zich vestigen van nieuwkomers en onze ondersteuning daarbij is niet vrijblijvend. Wij verwachten van de mensen die wij ondersteunen dat zij naar vermogen actief participeren en werken aan hun eigen maatschappelijke positie; • We hanteren de menselijke maat, zowel richting doelgroep als omwonenden.

Thema’s en ambities Deze kadernotitie heeft drie thema’s; huisvesting, meedoen en basisvoorzieningen. We lichten de thema’s toe en duiden de ambitie per thema. Ook leggen we uit hoe we de ambities borgen en wat inwoners en nieuwkomers daarvan merken.

Huisvesting Ambitie: als gemeente richten we ons op humane opvanglocatie(s) en/of huisvesting Nieuwkomers hebben, afhankelijk van hun status, recht op opvang en/of huisvesting. Huisvesting en/of opvanglocaties die wij realiseren of faciliteren zijn passend. Hoe zorgen we ervoor dat nieuwkomers passend opgevangen of gehuisvest worden? We houden er rekening mee dat rechten en plichten onder nieuwkomers verschillen. Dit heeft met hun juridische status te maken. Bij het realiseren of faciliteren van huisvesting en/of opvanglocatie(s) borgen we zoveel mogelijk het zelf regisseren van het leven door de nieuwkomer zelf of door de verantwoordelijke instantie. Dit heeft invloed op de keuzes die wij als college maken en op de (bestuurlijke) afspraken die wij maken met samenwerkingspartners.

9

Voor statushouders betekent dit dat we structurele huisvesting mogelijk maken. Zij blijven vermoedelijk structureel in Nederland. We bieden hen bestaanszekerheid en daarvoor is structurele huisvesting nodig. Met samenwerkingspartners borgen we afspraken waarmee statushouders recht hebben en houden op structurele huisvesting. In de schaarste die we hebben, zijn niet altijd passende woningen beschikbaar om statushouders te huisvesten. Dit betekent dat wij als college keuzes kunnen maken die doorstroom van statushouders faciliteert, zodat we versneld aan de taakstellingen kunnen voldoen. Onze ambitie blijft passende opvang. Een voorbeeld hoe hier in de opvang van Oekraïense ontheemden uitvoering aan wordt gegeven, is de realisatie van drie locaties. Met de keuzes die het college maakte ten aanzien van deze locaties borgt zij opvang waarmee de ontheemden zoveel als mogelijk zelf in staat zijn hun leven te regisseren. Wanneer (een) locatie(s) gerealiseerd moeten worden, gebruikt het college het afwegingskader uit deze notitie. Met dit afwegingskader borgt zij de wat en waar vragen. Hoe het college het afwegingskader toepast, is te lezen in de paragraaf 4.3 ‘Afwegingskader’. Wat merken inwoners en nieuwkomers daarvan? Huisvesting en/of opvanglocaties liggen in de nabijheid van (basis)voorzieningen, of de voorzieningen zijn in de nabijheid te ontwikkelen.

Dit doen we omdat de basisvoorzieningen nodig zijn voor een bepaalde mate van zelfstandigheid van de nieuwkomer. We stimuleren daarmee eigen regie. Wanneer het college (een) locatie(s) realiseert, gaat zij na eerste besluitvorming in gesprek met omwonenden. Het voorbereidingstraject uitmondend in een locatiekeuze doen wij vanwege de gevoeligheid in beslotenheid. Nadat een locatiekeuze is genomen, wordt in de uitwerking van die locatie en tijdens de opvangperiode het gesprek met omwonenden gevoerd. We zoeken oplossingen die de druk op de reguliere woningmarkt beperken en/of bijdragen aan de oplossing van de woonopgaven in Oost Gelre.

Meedoen Ambitie: nieuwkomers doen mee in de samenleving Meedoen betekent deelnemen aan de samenleving. Bijvoorbeeld door te werken, naar school te gaan, te sporten of vrijwilligerswerk te doen. Als gemeente willen we bereiken dat nieuwkomers meedoen, los van afkomst, status en toekomst. De samenleving in Oost Gelre is open en toegankelijk. We zien kansen om verbindingen tot stand te brengen die leiden tot sociale en economische binding in de gemeente. Nieuwkomers brengen kansen en talenten met zich mee. Daarnaast geeft het nieuwkomers de mogelijkheid om zinvol hun tijd te besteden. Dit kan bijdragen aan de zingeving en het mentaal welbevinden van nieuwkomers (positieve gezondheid). Hoe zorgen we ervoor dat nieuwkomers kunnen meedoen in de samenleving? We stimuleren meedoen, en indien nodig organiseren we (samen met lokale netwerken) of faciliteren we dat. Het leren van de Nederlandse taal en cultuur vergemakkelijkt meedoen in de samenleving. We stimuleren dat nieuwkomers de Nederlandse taal en cultuur leren. De mate van de betrokkenheid van de gemeente hangt af van het wettelijke kader en de maatschappelijke opgave. We zetten in op snelle en effectieve toeleiding naar de arbeidsmarkt en/of onderwijs. Kinderen hebben altijd toegang tot onderwijs.

Omdat we een open en toegankelijke samenleving hebben, vragen we lokale netwerken en samenwerkingspartners om meedoen mogelijk te maken voor zover dat kan en haalbaar is.

10

We borgen dat statushouders, zodra ze in de gemeente zijn, kunnen inburgeren en dezelfde toegang hebben tot voorzieningen als inwoners. Bij ontheemden doen we een beroep op hun zelfredzaamheid en participatievermogen. Migranten brengen doorgaans meer arbeidspotentieel mee. We zien dat de groep ontheemdenredelijk in staat is haar eigen leven te organiseren zonder tussenkomst van ons als gemeente. We borgen ook dat zij, indien nodig, een beroep kunnen doen op voorzieningen van de gemeente. Wanneer we asielzoekers opvangen in de gemeente, gaan we ervan uit dat het COA als verantwoordelijke organisatie het meedoen stimuleert. We ondersteunen het COA in contact te komen met andere netwerkpartners. Wij bieden het bestaande netwerk in de gemeente aan; zo zijn verbindingen snel gemaakt. Wat merken inwoners en de nieuwkomers daarvan? Meedoen is belangrijk, omdat dit een gevoel van eigen waarde geeft. Door mee te doen, ontstaan verbindingen in de samenleving tussen mensen (inwoners, nieuwkomers, passenten, etc.). We gaan in gesprek met omwonenden en inwoners uit de omgeving van de locatie over hoe we interactie kunnen bevorderen, op welke schaal dit mogelijk is en welke initiatieven hierbij passen. We houden oog voor de mentale gezondheid van nieuwkomers. We bieden of faciliteren samen met samenwerkingspartners psychosociale hulp.

We stimuleren zelfredzaamheid: het volwaardig en gelijkwaardig meedoen in de samenleving. Nieuwkomers ontvangen zoveel als mogelijk dezelfde ondersteuning als andere inwoners. De uitzonderingen die we maken zijn functioneel en te verklaren, bijvoorbeeld vanuit wettelijke kaders. Wij verwachten van de mensen die wij ondersteunen dat zij naar vermogen actief participeren en werken aan hun eigen maatschappelijke positie.

Basisvoorzieningen Ambitie: we zetten in op de toegankelijkheid en beschikbaarheid van basisvoorzieningen Met basisvoorzieningen bedoelen we onder andere onderwijs, (gezondheids)zorg, openbaar vervoer, verenigingen, welzijnsvoorzieningen, winkels en toegang tot gemeentelijke dienstverlening. Wanneer er een nieuwe woonwijk komt of nieuwe locaties voor nieuwkomers, zullen de voorzieningen mee moeten groeien. Denk aan huisartsen of kinderopvangplekken. In de praktijk merken we dat we te maken hebben met schaarste van voorzieningen. Dat betekent dat we oog moeten houden voor de beschikbaarheid en toegankelijkheid van basisvoorzieningen voor zowel inwoners als nieuwkomers. Hoe zorgen we ervoor dat basisvoorzieningen zoveel mogelijk toegankelijk en beschikbaar blijven? We blijven in gesprek met de samenwerkingspartners die verantwoordelijk zijn voor de basisvoorzieningen. Daar waar dit kan ontlasten we de basisvoorzieningen (onderwijs, gezondheidszorg, begeleiding gemeentelijke dienstverlening, etc.). Of, wanneer het kansen biedt, stimuleren we ontwikkeling van basisvoorzieningen om ze toegankelijk en beschikbaar te maken. Specifiek voor het COA geldt dat wij hen vragen de basisvoorzieningen zoals vervoer, gezondheidszorg en begeleiding op de locatie zelf te regelen. We werken intergemeentelijk samen.

Ook met een regionale samenwerking kunnen we voorzieningen toegankelijk en beschikbaar houden of maken. Wat merken nieuwkomers en inwoners daarvan? We streven ernaar opvanglocatie(s) en/of huisvesting zo dicht mogelijk bij basisvoorzieningen te organiseren, of de voorziening moet te ontwikkelen zijn in de buurt van een opvang en/of huisvestingsplek.

11

De wachtlijsten en -tijden nemen toe. Bijvoorbeeld voor voorschoolse en vroegschoolse educatie (vve plekken) of jeugdhulp. Inwoners en nieuwkomers kunnen merken dat deze toenemen. Dit kan betekenen dat we deze voorzieningen beperkt beschikbaar hebben voor bepaalde doelgroepen nieuwkomers. Als andere organisaties deze voorzieningen kunnen bieden of andere oplossingen gevonden kunnen worden dan gemeentelijke voorzieningen, dan stimuleren we dat.

Afwegingskader Om aan de maatschappelijke opgave te voldoen kan het zijn dat er opvanglocatie(s) aangewezen of ontwikkeld moeten worden. Deze zijn verschillend per doelgroep. In bijlage 1 ‘Toelichting op relatie nieuwkomers, wettelijk kader en opgave’ is een overzicht opgenomen van de doelgroepen en aantallen. Om tot een locatiekeuze te komen, gebruikt het college een afwegingskader. Het afwegingskader kent drie fases. In de eerste twee fases trechtert het projectteam een aantal locaties. In de tabel hieronder staat het afwegingskader omschreven.

Tabel 1: Afwegingskader Het afwegingskader wordt gebruik in het proces om te komen tot een besluit voor het aanwijzen van een locatie. In de onderstaande tabel is een voorbeeld van de VNG beschikbaar van een proces op hoofdlijnen. In de praktijk is dit geen volgordelijk proces, maar de genoemde stappen geven een weergave van de te doorlopen onderdelen.

12

Tabel 2: voorbeeld proces vestiging van een opvanglocatie (bron: Handreiking Proces tot realisatie opvanglocatie asielzoekers, VNG, juli 2021) Toelichting afwegingskader Afwegingskader als instrument Het afwegingskader is een instrument (handvat) dat het college gebruikt bij keuzes voor een aan te wijzen locatie. We hanteren daarbij criteria. Het afwegingskader is ook een instrument om transparant en open te communiceren naar gemeenteraad en inwoners over hoe de locatiekeuze tot stand is gekomen; gemeenteraad en inwoners krijgen inzicht in belangen en afwegingen. Het uiteindelijke doel is om voldoende onderbouwde keuzes te maken die zo evenwichtig mogelijk rekening houden met de behoeften en belangen van omwonenden in de wijken/buurten, overige betrokkenen en de doelgroepen die gehuisvest moeten worden. Het heeft geen wettelijke of juridische status ten opzichte van de keuzes voor een locatie in relatie tot wet- en regelgeving voor omgevingsplannen, vergunning en handhaving, noch in de rest van de Omgevingswet. Het afwegingskader is geen middel dat het college gebruikt om mensen het eens te laten worden met elkaar. Soms zijn belangen tegenstrijdig en moet het college lastige keuzes maken. Toepassen afwegingskader Het toepassen van het afwegingskader gaat van ‘wat’, naar ‘waar’, naar ‘hoe’. De ‘wat’ gaat over het type opvanglocatie binnen de context van de kaders.

De ‘waar’ gaat over welke locaties de juiste mogelijkheden bieden binnen de context van de visie. De ‘hoe’ gaat over hoe we opvanglocaties realiseren en met wie. Het afwegingskader is domeinoverstijgend. Dit wil zeggen dat vanuit verschillende disciplines integrale afwegingen worden gemaakt om tot een locatiekeuze te komen. De disciplines die we daarbij minimaal betrekken komen uit het sociale en ruimtelijke domein, openbare orde & veiligheid en communicatie. Trechteren van afwegingen Het afwegingskader is een breed opgezet instrument. We kijken verder dan geschikte locaties. We kijken ook naar geschiktheid voor de verschillende doelgroepen nieuwkomers, integratiemogelijkheden (meedoen), beschikbaarheid en toegankelijkheid van basisvoorzieningen en participatie. Daarnaast kijken we ook naar de mate van impact voor de omgeving van de beoogde locatie(s). Aandachtspunten en risico’s brengen we in beeld. En daar waar kan beperken we de (negatieve) impact. De afwegingen trechteren we, waarmee we uiteindelijk een afgewogen keuze maken voor een specifieke opvanglocatie. De criteria genoemd in bovenstaand kader voor de Fases 1 en 2 staan in willekeurige volgorde. Het wettelijk kader, de bestuurlijke afspraken en de doelgroep nieuwkomers zijn bepalend voor de overige criteria.

13

Participatie en communicatie We werken samen aan de gemeente Oost Gelre We nemen verantwoordelijkheid door in samenspraak met inwoners en organisaties keuzes te maken en oplossingen te bedenken voor de toekomst van onze gemeente. We leggen onze keuzes uit en staan open voor feedback. Dit willen we zoveel mogelijk toepassen op de drie thema’s: 1. Huisvesting 2. Meedoen 3. Basisvoorzieningen Maatschappelijk belang naast individuele belangen Juist bij de opvang van nieuwkomers is het samenwerken met inwoners en organisaties soms spannend en ingewikkeld. Het maatschappelijk belang kan schuren met het belangen van inwoners, ondernemers of maatschappelijke organisaties. Toch willen we invulling geven aan de opvang van mensen die hun land zijn ontvlucht. Dat betekent dat we ook keuzes moeten maken. Daarvoor maken we als overheid keuzes, voor het algemeen maatschappelijk belang. Maar tegelijk willen we ook aandacht hebben voor andere belangen. Participatie is maatwerk Het college beslist, informeert en consulteert belanghebbenden. Het college stelt de Raad in gelegenheid om wensen en bedenkingen mee te geven met betrekking tot de bestuurlijke afspraken rondom een locatie. Het college neemt de uitkomsten van de consultatie en de wensen en bedenkingen mee in de verdere uitwerking. Die verdere uitwerking kent vaak ook een wettelijk kader.

Per thema wegen we af met welke belanghebbenden participeren van belang is, met welk doel en in welke vorm. Waar het gaat om locaties/ huisvesting kiezen we voor informeren en adviseren. Dit omdat de keuze van een locatie vaak gevoelig ligt. Over de thema's basisvoorzieningen en meedoen gaan we i.i.g. in gesprek met inwoners en organisaties voor het ophalen van visies hierop en coproduceren van initiatieven. Om de verschillende fasen van participatie met betrokkenen in beeld te brengen is een participatieaanpak op hoofdlijnen gemaakt (zie bijlage 2). Deze aanpak gaat uit van planbaarheid en ruimte voor voorbereiding. Bij het realiseren van verschillende onderdelen in de opgave huisvesting en opvang van nieuwkomers is hiervan lang niet altijd sprake. In die situaties zullen we wendbaar en flexibel zoveel als mogelijk aansluiten op de aanpak in dit plan. Binnen de beperkingen die de situatie dan biedt.

14

Thema

Trede van de participatieladder

Wat gebeurt er met de inbreng?

1. Opvanglocatie(s)/ huisvesting

1. Informeren College neemt een besluit en informeert belanghebbenden

1. & 2. Het college verbindt zich niet aan de resultaten die uit de gesprekken voortkomen. Zij neemt de informatie mee in de verdere uitwerking.

2. Raadplegen College bepaalt de agenda en ziet belanghebbenden als gesprekspartner 2. Nieuwkomers doen mee

1. Informeren 2. Raadplegen 3. Adviseren 4. Co-produceren -------------------------5. Burgerinitiatief

1. & 2. Zie hierboven. 3. De ideeën krijgen een volwaardige rol in de ontwikkeling van het beleid en de uitvoering. De gemeente kan bij de uiteindelijke besluitvorming wel beargumenteerd afwijken van het ontvangen advies. 4. College en/of Raad nemen het uiteindelijke besluit over het voorstel van de gemeentelijke organisatie en de coproducent.

Toelichting

Meedoen gaat over school, taal, werk, sociaal leven. Participatie is maatwerk en kan ingezet worden in alle fases van beleid en uitvoering. Ook is het denkbaar dat inwoners zelf initiatieven ontwikkelen.

5. Het college faciliteert een initiatief van inwoners gericht op meedoen 3. We houden oog voor beschikbaarheid en toegankelijkheid van onze basisvoorzieningen

1. Informeren 2. Raadplegen 3. Adviseren 4. Co-produceren -------------------------5. Burgerinitiatief

Zie hierboven.

15

Zie hierboven.

Communicatie Een randvoorwaarde voor participatie met betrokkenen is dat informatie beschikbaar is en we actief informeren. Als mensen meer weten over de opgave, de rollen en verantwoordelijkheden en over de groepen nieuwkomers, dan bevordert dat de gelijkwaardigheid in het gesprek. Als basis zorgen we ervoor dat de informatie beschikbaar is op de website van de gemeente. De gemeentepagina's in de lokale huis-aan-huisbladen Elna en Groenlose Gids zijn ook onderdeel van die basis. Bij iedere locatie gaan we op zoek naar de informatiebehoefte en communicatievormen die daarbij passen.

16

Tot slot U heeft gelezen dat migratie van alle tijden is. Dat we schaarste kennen. Dat wat vandaag geldt, morgen alweer anders kan zijn. Verantwoordelijkheden in de asielopgave nemen toe en verschuiven naar gemeenten. Wij nemen als gemeente onze verantwoordelijkheid. Dit doen we door nieuwkomers een thuis te biedenwaar nieuwkomers kunnen meedoen in het dagelijkse leven en waarin we kansen zien. We houden oog voor de beschikbaarheid en toegankelijkheid van basisvoorzieningen, waarbij we zo min mogelijk extra druk op voorzieningen nastreven en waar inwoners in harmonie samenleven met nieuwkomers. U heeft gelezen dat wij als gemeente de maatschappelijke opgave als uitgangspunt zien, ook als er geen wettelijke plicht is. We hebben met onze kadernotitie een meerjarige koers die ons helpt richting structurele oplossingen. We leggen focus op drie thema’s: passende huisvesting, meedoen in de samenleving en beschikbaarheid en toegankelijkheid van basisvoorzieningen. We kunnen dit alleen bereiken als we ons verenigen. Dan kunnen we een thuis bieden aan nieuwkomers in de gemeente Oost Gelre en balans houden met de belangen van de inwoners. Waar we samen leven, wonen en werken.

17

Bijlage 1 Toelichting op relatie nieuwkomers, wettelijk kader en opgave Asielzoekers

Statushouders

(en amv zonder status)

(en amv met status)

Spreidingswet

Huisvestingswet 2014

Capaciteitsbesluit cyclus 2024-2026: 182

Taakstelling 2024-ll: 29 statushouders

Provinciaal plan: 200

Provinciaal plan: 29

Oekraïense ontheemden

Arbeidsmigranten

Tijdelijke wet opvang Oekraïne: 179

Convenant huisvestingsregio arbeidsmigranten Regio Achterhoek 2024-2030

Provinciaal plan - Opgave: 200

Verdeelbesluit cyclus 2024-2026: volgt eind 2024

Toelichting Provinciaal plan Het doel van het Provinciaal plan is inzichtelijk maken hoe de opgaven op het gebied van asiel, statushouders en Oekraïense ontheemden worden behaald. In het plan staan aantallen en aanvullende afspraken. Begin februari 2024 zijn de indicatieve asielopgaven per gemeente bekendgemaakt. Vervolgens zijn gemeenten gestart met de vaststelling van onderlinge afspraken over de verdeling in de subregio. Hierbij horen ook afspraken voor de opvang van Oekraïense ontheemden en de taakstelling statushouders. Het is mogelijk dat gemeenten ‘uitruilafspraken’ maken of gezamenlijke opvanglocaties realiseren. De aantallen en afspraken worden samengevat in het provinciaal plan. Op basis van dat plan neemt de Staatssecretaris een verdeelbesluit. Als de gemaakte afspraken volledig en uitvoerbaar zijn worden deze overgenomen. Is dat niet het geval, dan vult de Staatssecretaris de verdeling in. Als de afspraken niet worden nagekomen, kan er een aanwijzing volgen voor de betreffende gemeenten.

18

Afspraken en actuele situatie in Oost Gelre Asielopvang In de Achterhoekse aanpak is de afspraak dat Oost Gelre 200 asielopvangplekken realiseert. In het provinciaal plan wordt informatie gevraagd over capaciteit, type opvang, duur en wijze van exploitatie. Op dit moment zijn er geen asielopvangplekken in de gemeente. De verkenning naar locaties is nog gaande. Ook vinden oriënterende gesprekken plaats met COA. Afhankelijk van de locatie kan de capaciteit worden bepaald en welke opvangvorm passend is. De Spreidingswet stelt dat gemeenten deze opvangplekken per 1-7-2025 beschikbaar zijn. Eén van de uitgangspunten uit de kadernotitie ‘Een thuis in Oost Gelre voor nieuwkomers’ is om van een crisissituatie, naar een structurele oplossing te komen. Om die reden is het doel om duurzame opvangplekken te realiseren. Oekraïense vluchtelingen In het provinciaal plan is de afspraak dat Oost Gelre 200 opvangplekken voor Oekraïense vluchtelingen realiseert. Op dit moment zijn er 178 plekken in Oost Gelre. Locatie 1 Locatie: Capaciteit: Duur opvang: Bijzonderheden:

Ziekenhuisstraat 14 te Groenlo 80 opvangplekken 1 mei 2022 tot 1 april 2025 indien mogelijk vindt vervolgopvang plaats bij locatie 3

Locatie 2 Locatie: Capaciteit: Duur opvang:

Marveld Recreatie Groenlo 46 opvangplekken, per 1 oktober 2024 ophoging tot 106 opvangplekken 1 oktober 2023 tot 1 oktober 2025

Locatie 3 Locatie: Capaciteit: Duur opvang: Bijzonderheden: opgevangen.

Winterswijkseweg 37 te Groenlo 63 opvangplekken 1 april 2025 tot de opvangplekken niet meer nodig zijn Indien mogelijk worden hier de Oekraïense vluchtelingen vanuit locatie 1

Taakstelling huisvesting statushouders Vanaf juli 2024 moeten Oost Gelre volgens de taakstelling 2024-ll 29 statushouders huisvesten. Bij de taakstelling van 2024-l is een voorsprong ontstaan van 12 statushouders. Hiermee is een deel van de taakstelling voor 2024-II al gerealiseerd per 1 juli 2024.

19

Bijlage 2 Huisvesting en opvang vluchtelingen - Aanpak 20participatie en communicatie

Inhoudsopgave Noot vooraf .................................................................................................................... 22 Introductie ...................................................................................................................... 23 Fasering.......................................................................................................................... 25 Participatiegraad ............................................................................................................ 25 Omgevingsscan............................................................................................................... 26 Communicatieplanning op hoofdlijnen ............................................................................ 27 Fase 1 Algemeen Opgave en proces ................................................................................ 28 Fase 2 Verkenning........................................................................................................... 29 Fase 3 Locatie in beeld .................................................................................................... 30 Fase 4 Inrichting en realisatie ..........................................................................................

32 Fase 5 Sluiten en nazorg.................................................................................................. 34

21

Noot vooraf Binnen gemeente Oost Gelre wordt momenteel gewerkt aan een algemene participatieaanpak voor verschillende thema’s binnen de diverse domeinen, inclusief een toolkit. Vanwege de urgentie bij het vraagstuk over opvang migranten, is dit document opgesteld. De mogelijkheid bestaat, dat het document op onderdelen wordt aangepast zodat er straks sprake is van een uniforme aanpak binnen de gemeente. Ook de ontwikkeling van de algemene aanpak komt op participatieve wijze tot stand door het betrekken van diverse teams en projectgroepen en medewerkers. In de loop van 2024 zal dit traject naar verwachting zijn afgerond. Verder zijn we afhankelijk van het nieuwe kabinet en de plannen m.b.t. het migrantenvraagstuk, met name asielzoekers. Het college van B&W staat op het volgende standpunt: “Ook al zou de Spreidingswet ingetrokken worden, dan nog hebben gemeenten met elkaar de zorg voor het opvangen van vluchtelingen. Bovendien gaat deze wet niet over de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Het college van B&W nam ook vóór de Spreidingswet al haar verantwoordelijkheid voor opvang van vluchtelingen. Dit doen we al jaren en zullen we blijven doen. We leveren ons aandeel in de opvang en integratie van vluchtelingen. Van asielzoekers, minderjarige asielzoekers, vluchtelingen uit de Oekraïne en statushouders.

En dat blijven we doen.” (Persbericht Een asielzoekerscentrum in Oost Gelre, d.d. 4 juli 2024).

22

Introductie Wat bedoelen we met participatie? Participatie betekent actieve deelname. Het is afgeleid van de Latijnse woorden pars (deel) en cipere (nemen). Het begrip participatie wordt op meerdere plekken in de samenleving gebruikt. In deze aanpak gaat het om het meedenken en meedoen van de omgeving bij verschillende fasen van een proces en op verschillende participatieniveaus, d.w.z. van informeren tot co-creëren. Deze aanpak volgt de methode ‘Relevant Gesprek’, specifiek ontwikkeld voor de (lokale) overheid. Diverse medewerkers in Oost Gelre zijn hiervoor getraind. Projectleiders/projectteams werken voor het opzetten en uitwerken van communicatie- en participatieplannen desgewenst samen met communicatie- en participatieadviseur(s). Op deze manier betrekken we de omgeving op een uniforme wijze bij diverse projecten, opgaven en dossiers. Deze aanpak willen we (op termijn) ook (extern) kunnen delen met bijv. de gemeenteraad. Participatie biedt de samenleving én de gemeente de volgende voordelen: • Bewoners voelen zich meer betrokken binnen de samenleving • Bewoners hebben meer regie over beleids- en besluitvormingsprocessen • Plannen en dienstverlening kunnen worden verbeterd/aangepast op basis van input uit de samenleving. Gemeentelijke plannen sluiten beter aan bij wat speelt.

• Samenwerking tussen inwoners onderling en tussen inwoners en gemeente leidt tot meer sociale cohesie. • Meer vertrouwen in de overheid: de gemeente is – waar mogelijk - transparant over haar processen • Het geeft inwoners inzicht in de processen bij de gemeente en kan leiden tot meer begrip over de afwegingen die een gemeente maakt. Wat is participatie níet? Van belang is ook om te weten en uit te dragen dat het organiseren van participatie niet hetzelfde is als het verkrijgen van draagvlak. Je kunt nog zo veel en vaak met mensen in gesprek gaan over een onderwerp, maar dat wil niet zeggen dat iedereen er na de gesprekken positief tegenover staat. Het is een (hardnekkig) misverstand dat door participatie het draagvlak altijd wordt vergroot. Het is van belang dit telkens opnieuw te benadrukken in project-, participatie- en communicatieplannen en bij gesprekken over het betrekken van de omgeving. Bij het beschrijven van deze aanpak zijn, naast de methodiek Relevant Gesprek, ook ervaringen op dit onderwerp van medewerkers in de gemeente verwerkt, alsmede ervaringen van het COA en van andere (Achterhoekse) gemeenten.

Definitie migranten We onderscheiden de volgende groepen vluchtelingen: • Asielzoekers • Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen (AMV’ers) • Statushouders (waaronder minderjarige statushouders) • Vluchtelingen uit Oekraïne (in overheidstermen wordt gesproken van ontheemden uit Oekraïne, bij externe communicatie over vluchtelingen uit Oekraïne) • Arbeidsmigranten Dit document richt zich vooralsnog op alle groepen, met uitzondering van arbeidsmigranten. Participatie voor laatstgenoemde groep is op dit moment minder opportuun hoewel het op de achtergrond wel degelijk speelt. Zodra hier meer duidelijkheid over bestaat, zal een hoofdstuk

23

‘arbeidsmigranten’ aan dit document worden toegevoegd. We maken in onze participatie- en (externe) communicatieaanpak een duidelijk onderscheid tussen asielzoekers, statushouders en vluchtelingen uit Oekraïne. Inwoners noemen deze groepen vaak in één adem. Maar deze groepen hebben ieder een andere (verblijfs- en juridische) status en andere rechten en plichten. Bovendien is het COA als orgaan betrokken bij het asielzoekersvraagstuk (en indirect bij statushouders) en niet bij Oekraïense ontheemden. Daar is juist de Veiligheidsregio weer aan zet.

24

Fasering Bij het vraagstuk opvang migranten, hebben we de volgende fasen gedefinieerd. Deze fasen zijn ook besproken met de raad (april 2024):

Participatiegraad Elke fase kunnen we onderverdelen in de intensiteit van participatie. We hanteren de volgende indeling:

25

Omgevingsscan Om goed regie te kunnen voeren, is het belangrijk om de omgeving in kaart te brengen. Dat kan m.b.v. onderstaande tabel. Deze tabel maken we voor iedere situatie specifiek of kunnen we in beperktere vorm inzetten (bijvoorbeeld voor participatieniveau ‘informeren’):

ACTOR

FACTOREN

KANSEN

BEDREIGINGEN

IMPACT

Daarnaast brengen we de mate van invloed en de rol van betrokkenen in kaart d.m.v. de ‘ringen van invloed’:

Communicatie-/participatieadviseur(s) kunnen projectteams helpen bij het maken van deze omgevingsanalyse.

26

Communicatieplanning op hoofdlijnen Voor goede communicatie en participatie is tijd nodig. Voor het opzetten van een bijeenkomst en het communiceren daarover met de omgeving is minimaal vier weken doorlooptijd nodig, vanaf het moment dat intern besloten wordt dat een bijeenkomst het juiste instrument is voor die doelgroep en dat moment. In deze weken wordt de opzet van de bijeenkomst gedetailleerd voorbereid, zowel inhoudelijk (voorbespreking en rolverdeling met intern betrokkenen), facilitair (benodigdheden, inrichting) als communicatief (oa brieven). Onderlinge afstemming tussen deze drie onderdelen luistert nauw. Tussen de ontvangst van de brieven door de omgeving en de feitelijke inloopbijeenkomst moeten bovendien twee weken zitten zodat inwoners zich voldoende kunnen voorbereiden. Randvoorwaarde: de juiste boodschap en inhoud van het participatietraject zijn afhankelijk van meerdere interne factoren waaronder vergunningverlening, ondertekening contracten e.d. Pas nadat dit bekend is, kan externe communicatie plaatsvinden. Kanttekening: de planning gaat uit van planbaarheid. Bij het realiseren van verschillende onderdelen in de opgave huisvesting en opvang van nieuwkomers is hiervan lang niet altijd sprake. In die situaties zullen we wendbaar en flexibel zoveel als mogelijk aansluiten op de aanpak in dit plan.

Week

1

2&3

Communicatie Stakeholderanalyse (o.a. Geo), eerste ideeën formuleren over participatieaanpak, afstemmen PHOM en bestuurders, opstellen brieven, mobiliseren serviceteam (i.v.m. rondbrengen brieven), informeren KCC, locatie regelen, bepalen inrichting locatie en deze opzet meenemen (visualiseren) in de brieven. Opzetten ideeënbus. Mobiliseren team dat tijdens de inloopavond aanwezig is (gemeente + extern betrokkenen zoals ervaringsdeskundigen, COA). Afspraken maken over oa de norm en rolverdeling. Afspraken maken over veiligheid. Twee weken voorafgaand aan de feitelijke participatie dient de (uitnodigings-)brief op de deurmat van de omgeving te liggen. artikel in H-A-H-bladen, persbericht aan regionale en lokale media, monitoren via socials en KCC, voorbereiden participatie (inhoud, bemensing, facilitair enz.)

27

Fase 1 Algemeen Opgave en proces Participatie

In deze fase ligt het accent op het meenemen van de inwoners over de opgave waar de gemeente voor staat. Daarnaast delen we de ervaringen die de gemeente heeft opgedaan bij de huidige locaties en de locaties die inmiddels zijn gesloten. Ook over het proces (zoals locatiekeuze) informeren we inwoners. Het participatieniveau in deze eerste fase is laag: informeren (d.w.z. geen inspraak, inbreng of dialoog). Eventueel kunnen inwoners/ondernemers - in deze eerste fase - ook op een hoger participatieniveau meedenken: raadplegen. Door middel van een digitale/online participatietool (bijvoorbeeld applicatie mobiele telefoon of digitaal participatieplatform). Ook kunnen we stimulerende en belemmerende factoren ophalen bij inwoners en ondernemers: wat vinden zij belangrijk? Met deze factoren kunnen we in een latere fase rekening houden bij de inzet van communicatie en participatie omdat we accenten kunnen leggen op wat inwoners echt belangrijk vinden of die helpen bij het omgaan met scepsis of weerstanden.

Bijvoorbeeld: Welke aspecten vindt u belangrijk wanneer we vluchtelingen opvangen? Of: Welke aspecten zijn belangrijk bij een opvanglocatie voor vluchtelingen? Welke aspecten zijn voor u belangrijk? Welke aspecten denkt u dat belangrijk zijn voor de vluchtelingen zelf? Communicatie In deze fase zetten we onder andere de volgende instrumenten in: • Brieven • Q&A’s • Posters/flyers • Website • Eigen artikelen (bijvoorbeeld ervaringsverhalen) • Gemeentepagina’s in de lokale kranten (Elna, Groenlose Gids) • Sociale media • (communicatie over) Onderzoek (+oproepen, onderzoek op locaties (veldonderzoek zoals bij Swipocratie). N.B. Waar in deze aanpak een opsomming staat van communicatieinstrumenten is dit geen uitputtend overzicht.

Interne en externe doelgroepen (afhankelijk van het vraagstuk dat de gemeente wil voorleggen)

Intern: • • • •

Programmateam/projectleiders Medewerkers, die vanuit hun vakinhoudelijkheid betrokken zijn bij de opgave (vanuit sociaal of fysiek domein, veiligheid, als ervaringsdeskundige e.a.). College B&W / portefeuillehouder(s) Gemeenteraad

Extern: • Inwoners en ondernemers in de gemeente 28

Fase 2 Verkenning Participatie

In deze fase vindt het proces plaats in beslotenheid vanwege de volgende redenen: • De vertrouwelijkheid van gesprekken tussen de eigenaar van de locatie en de gemeente of verkennende partij (bijvoorbeeld het COA); • Het voorkomen van onnodige onrust bij omwonenden van locaties, waar wellicht de keuze uiteindelijk niet op valt. Communicatie

•

Intern: tussen bestuurders en programmateam, binnen het programmateam (PHOM) en met diverse vakinhoudelijke medewerkers.

Interne en externe doelgroepen

Intern: • College B&W / portefeuillehouders • Programmateam, MT, medewerkers • Gemeenteraad Extern: • COA (opvang asielzoekers, AMV’ers, statushouders) of samenwerkende partners • Ondernemers / pandeigenaren die belangstelling hebben of benaderd zijn • VNOG (opvang Oekraïners) Inzet communicatie Vooral veel overleg en face-to-face gesprekken, elkaar op de hoogte brengen en houden, verbinding maken met direct en indirect betrokken mensen, samen de schouders eronder.

29

Fase 3 Locatie in beeld Participatie

Zodra de locatie bekend is, betrekken we de omgeving van de locatie intensief. In het algemeen informeren we inwoners over het besluit en de betreffende locatie. Daarbij zijn we zo duidelijk mogelijk. We organiseren participatie zodat inwoners en ondernemers hun zorgen kunnen uiten, vragen kunnen stellen en ook kunnen aangeven of en waar zij kansen zien. Belangrijk is hierbij om aan te geven dat inwoners en ondernemers geen zeggenschap hebben over het besluit als zodanig. Interne en externe doelgroepen Intern • College B&W / portefeuillehouders • Programmateam, MT, medewerkers • Gemeenteraad Extern (invullen bij maatwerksituatie) • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Omwonenden (koop, particuliere en sociale huur) Inwoners en ondernemers dorp/kern Inwoners en ondernemers gemeentebreed Buurgemeenten Inwoners en ondernemers buurgemeenten Belangengroepen Omliggende bedrijven Ondernemers ‘in de buurt’ Dorpsbelangenorganisaties Ondernemersorganisatie(s) Lokale organisaties (ook verenigingen en kerken) Onderwijsinstellingen Algemeen geïnteresseerden Lokale samenwerkingspartners (zoals Vluchtelingenwerk) Politie/Boa’s/Brandweer/GHOR/GGD Jongerenwerker Media COA (opvang asielzoekers, AMV’ers, statushouders) of samenwerkende partners Ondernemers / pandeigenaren die belangstelling hebben of benaderd zijn VNOG (opvang Oekraïners)

Inzet Communicatie • • •

Brieven Website Q&A’s

•

30

Digitale nieuwsbrief voor omwonenden/belangstellenden

• • •

• • • • • •

Artikelen schrijven Berichten op gemeentepagina’s in de lokale kranten (ELNA/GG) Persbericht aan lokale en regionale media uitbrengen

31

Sociale media inzetten Online / digitale partipatietools Klankbordgroep Themabijeenkomsten Informatiebijeenkomsten Huisbezoeken / persoonlijke gesprekken

Fase 4 Inrichting en realisatie Participatie

In deze fase zijn twee niveaus van participatie inzetbaar: adviseren en coproduceren. Voorwaarde: vanuit de gemeente worden duidelijke kaders neergezet zoals budget, (verkeers)veiligheid, groen, inbedding van de opvanglocatie/mensen in de lokale samenleving, sociale activiteiten, waarbinnen betrokkenen ruimte krijgen voor inbreng. Hierbij is het van belang om de verwachtingen te managen over wat we kunnen met de inbreng van de omgeving. Bij coproduceren is het van groot belang dat we duidelijk zijn over de mate van inpasbaarheid (incl. financiën) voor de besluitvorming. Interne en Externe doelgroepen Intern • College B&W / portefeuillehouders • Programmateam, MT, medewerkers • Gemeenteraad Extern (invullen bij maatwerksituatie) • Omwonenden (koop, particuliere en sociale huur) • Inwoners en ondernemers dorp/kern • Inwoners en ondernemers gemeentebreed • Buurgemeenten • Inwoners en ondernemers buurgemeenten • Belangengroepen • Omliggende bedrijven • Ondernemers ‘in de buurt’ • Dorpsbelangenorganisaties • Ondernemersorganisatie(s) • Lokale organisaties (ook verenigingen en kerken) • Onderwijsinstellingen • Algemeen geïnteresseerden • Lokale samenwerkingspartners (zoals Vluchtelingenwerk) • Politie/Boa’s/Brandweer/GHOR/GGD • Jongerenwerker • Media • COA (opvang asielzoekers, AMV’ers, statushouders) of samenwerkende partners • Ondernemers / pandeigenaren die belangstelling hebben

of benaderd zijn • VNOG (opvang Oekraïners)

32

Inzet Communicatie • • • • • •

•

Brieven Website Q&A’s Artikelen schrijven Berichten op gemeentepagina’s in de lokale kranten (ELNA/GG) Persbericht aan lokale en regionale media uitbrengen

• • • • • •

33

Digitale nieuwsbrief voor omwonenden/belangstellenden Sociale media inzetten Online / digitale partipatietools Klankbordgroep Themabijeenkomsten Informatiebijeenkomsten Huisbezoeken / persoonlijke gesprekken

Fase 5 Sluiten en nazorg Participatie

In deze fase houdt de gemeente een directe communicatielijn met de externe betrokkenen uit fase 4. Met die groepen organiseren we een passende afsluiting.

Inzet Communicatie • • • • • •

•

Brieven Website Q&A’s Artikelen schrijven Berichten op gemeentepagina’s in de lokale kranten (ELNA/GG) Persbericht aan lokale en regionale media uitbrengen

• • • • • •

34

Digitale nieuwsbrief voor omwonenden/belangstellenden Sociale media inzetten Online / digitale partipatietools Klankbordgroep Themabijeenkomsten Informatiebijeenkomsten Huisbezoeken / persoonlijke gesprekken

Bijlage 3 Begrippenlijst Alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv) Kinderen die zonder hun ouders en begeleiding naar Nederland komen. Deze doelgroep heeft veel begeleiding nodig in hun ontwikkeling naar volwassenheid. Arbeidsmigrant Persoon die tijdelijk in Nederland komt werken. Asielzoeker Een asielzoeker is iemand die asiel heeft aangevraagd. Hij of zij vraagt om bescherming als vluchteling en wacht op de beslissing van de overheid. De IND bepaalt in de asielprocedure of een asielzoeker internationale bescherming nodig heeft. Als dit zo is, dan spreken we over een vluchteling. Derdelander Persoon met een andere nationaliteit dan die van één van de lidstaten van de Europese Unie, Noorwegen, IJsland, Liechtenstein of Zwitserland. Ook staatlozen worden tot derdelanders gerekend. In het geval van de opvang van Oekraïense ontheemden is een derdelander een persoon met een niet-Oekraïense nationaliteit die in het bezit was van een tijdelijke Oekraïense verblijfsvergunning. Ontheemden Europese vluchtelingen, Oekraïners vallen hier ook onder, want zij zijn ook Europeanen. Kennismigrant Persoon met een hoge opleiding die immigreert naar Nederland. Kennismigranten worden door Nederland gevraagd vanwege hun specifieke opleiding. Zij hebben ook een vergunning nodig om in Nederland te verblijven.

Statushouders en nareizigers Statushouders, ook wel vergunninghouders, zijn personen die door de IND erkend als vluchteling. Zij hebben een status kregen om in Nederland te verblijven. Statushouders hebben een inburgeringsplicht. Nareizigers zijn directe familieleden van de statushouder. Uitgeprocedeerde asielzoekers Asielzoekers van wie de asielaanvraag definitief is afgewezen. Veiligelanders Asielzoekers die afkomstig zijn uit een land dat op de lijst van veilige landen van herkomst staat. Het CAO vangt deze mensen tijdens de versnelde asielprocedure versoberd en separaat op. Wanneer deze mensen in beroep gaan, verhuizen ze naar een reguliere azc.

35