kaderbrief 2027

Kaderbrief 2027

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .................................................................................................................................................. 2 Inleiding .............................................................................................................................................................. 3 Internationale ontwikkelingen ............................................................................................................................ 4 Nationale ontwikkelingen ................................................................................................................................... 6 Lokale ontwikkelingen ........................................................................................................................................ 9 Financiële positie ......................................................................................................................................... 10 Investeringsscenario .................................................................................................................................... 13 Het proces ........................................................................................................................................................

15 Financiële uitgangspunten ............................................................................................................................... 16 Bijlage 1 Bestemmingsreserves ...................................................................................................................... 17

Pagina 2 van 18

Inleiding Voorwoord De kaderbrief markeert jaarlijks de start van een nieuw begrotingsjaar. In deze brief worden de inhoudelijke en financiële uitgangspunten geschetst die richtinggevend zijn voor de op te stellen programmabegroting. De gemeenteraad stelt hiermee de kaders vast voor het komende begrotingsjaar en de daaropvolgende jaren. In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen en tegen de achtergrond van landelijke politieke onzekerheid heeft de kaderbrief 2027 een bijzonder karakter. De financiële uitwerking van het coalitieakkoord “Aan de slag” van het nieuwe kabinet wordt pas zichtbaar bij de meicirculaire 2026. Dit betekent dat op dit moment nog geen integraal beeld mogelijk is van de structurele financiële consequenties voor gemeenten. Deze kaderbrief is hoofdzakelijk georiënteerd op de internationale, nationale en lokale ontwikkelingen en de mogelijke gevolgen voor onze gemeente. Ook wordt u geïnformeerd over het actuele financieel perspectief en het investeringsscenario. De kaderbrief is opgebouwd uit vier hoofdstukken: 1. Internationale ontwikkelingen en bijbehorende risico’s voor de gemeente; 2. Nationale ontwikkelingen en de effecten daarvan op gemeentelijk beleid en financiën; 3. Lokale ontwikkelingen, inclusief investeringen en beleidsopgaven; 4.

De huidige financiële positie van de gemeente, inclusief het investeringsscenario zoals vastgesteld in de motie “Investeringsscenario bij de Kadernota 2027” (raadsvergadering 11 november 2025).

Pagina 3 van 18

Internationale ontwikkelingen Inleiding De Nederlandse economie is sterk verweven met die van Europa en de rest van de wereld. Deze internationale verwevenheid vergroot de economische veerkracht, maar maakt Nederland – en daarmee ook gemeenten – tegelijkertijd kwetsbaar voor mondiale schokken. Internationale conflicten, zoals de aanhoudende oorlog in Oekraïne en de escalaties in het Midden-Oosten, hebben hun oorsprong buiten Nederland, maar hebben aantoonbare gevolgen voor de Nederlandse economie, energievoorziening en maatschappelijke stabiliteit. Geopolitieke spanningen en handel De wereldorde is de afgelopen jaren in toenemende mate verschoven. China heeft zich ontwikkeld tot een economische, politieke en militaire grootmacht, terwijl de Verenigde Staten deze machtsverschuiving actief proberen te beïnvloeden. Deze ontwikkelingen leiden tot spanningen op het gebied van handel, technologie en strategische grondstoffen. Handelsbeperkingen, importheffingen en verstoringen in internationale waardeketens brengen risico’s met zich mee voor de beschikbaarheid van grondstoffen en essentiële producten. Dit roept fundamentele vragen op over afhankelijkheden en de weerbaarheid van nationale en lokale economieën.

Tegelijkertijd vraagt deze veranderende wereldorde om intensievere internationale samenwerking, waaronder met nieuwe en niet-traditionele handelspartners, zoals blijkt uit recent gesloten handelsakkoorden met onder meer India. Veiligheid en defensie De internationale veiligheidscontext heeft geleid tot een hernieuwde focus op defensie. Nederland heeft zich gecommitteerd aan het verhogen van de defensie-uitgaven tot minimaal 3,5% van het bruto binnenlands product. Deze uitgaven leggen structureel een aanzienlijk beslag op de rijksbegroting en hebben indirect effect op de financiële ruimte voor andere overheidslagen. Energieprijzen en inflatie De internationale spanningen, en in het bijzonder de situatie in het Midden-Oosten, hebben geleid tot grilligheid op de energiemarkten. Stijgende prijzen voor olie en gas hebben een direct effect op inflatie en indirect op de kosten voor producten, infrastructuur en onderhoud. Effecten voor de gemeente Internationale ontwikkelingen werken door naar het lokaal bestuur op verschillende terreinen: •

economische onzekerheid en mogelijke gevolgen voor lokale werkgelegenheid;

•

invloed van geopolitieke spanningen op lokale ondernemers en handelsstromen;

•

druk op gemeentelijke voorzieningen door migratiestromen en opvangopgaven;

•

toegenomen druk op de woningmarkt;

•

noodzaak tot verhoogde aandacht voor veiligheid en maatschappelijke weerbaarheid;

•

risico’s van ongewenste buitenlandse inmenging in lokale economische of bestuurlijke processen.

Pagina 4 van 18

Financiële gevolgen De belangrijkste financiële gevolgen voor gemeenten zijn: •

kostenstijgingen als gevolg van hogere energie- en grondstofprijzen;

•

koopkrachtverlies bij inwoners en kostenstijgingen voor lokale ondernemers.

Pagina 5 van 18

Nationale ontwikkelingen Inleiding Nederland staat voor omvangrijke structurele opgaven. Tekorten aan arbeidskrachten, woningen en stikstofruimte beperken economische groei en maatschappelijke ontwikkeling. Daarnaast nemen de druk op natuur, waterkwaliteit en klimaatdoelstellingen toe. Zonder ingrijpende maatregelen zullen deze knelpunten de komende jaren alleen maar groter worden. Gemeentefonds en rijksbeleid De recente verkiezingen hebben geleid tot een minderheidskabinet. Daarmee is de bestuurlijke stabiliteit en de mate waarin het coalitieakkoord daadwerkelijk wordt uitgevoerd onzeker. Positief is dat het kabinet in het coalitieakkoord expliciet onderkent dat gemeenten structureel onvoldoende middelen hebben voor de uitvoering van hun taken. Nieuwe generieke bezuinigingen op gemeenten zijn in het coalitieakkoord niet aangekondigd. Wel blijft de korting als gevolg van de hervormingsagenda jeugd vooralsnog van kracht. Voor Oost Gelre wordt daarbij uitgegaan van een structurele besparing van circa € 1,5 miljoen. De daadwerkelijke opbrengst hiervan – onder andere via eigen bijdragen – is echter onzeker en onderwerp van overleg tussen Rijk en VNG.

Vanaf 2028 hebben de gemeenten de wettelijke verplichting om uitvoering te geven aan de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario Kind- en gezinsbescherming, Integraal zorgakkoord (IZA), het Aanvullend Zorgakkoord (AZWA), het Transformatieplan Mentale Gezondheid en het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO). Voor Oost Gelre ligt de opgave om uiterlijk per 1 januari 2028 te beschikken over een sterk lokaal team dat zichtbaar, toegankelijk en integraal is georganiseerd en voor inwoners één herkenbaar aanspreekpunt vormt. Dit vraagt om een verdere versterking van het voorliggend veld en een stevige basis van ondersteuning die aansluit bij de leefwereld van inwoners van 0 tot 100 jaar. Deze ontwikkelingen maken dat de taken en daarmee de formatie van het sociaal team aanzienlijk worden uitgebreid ten opzichte van de huidige inzet om zo te kunnen voldoen aan de eisen die het Rijk stelt aan het functioneren van een sterk lokaal team. De opbouw en doorontwikkeling van sterke lokale teams brengt, naast incidentele transformatiekosten, ook structurele financiële gevolgen met zich mee. Op dit moment is nog onzeker welke structurele middelen het Rijk hiervoor beschikbaar stelt en in hoeverre deze toereikend zullen zijn. Een blijvend risico vormt de decentralisatie van taken zonder volledige financiële compensatie.

In het coalitieakkoord is uitgesproken dat dit in de toekomst voorkomen moet worden, maar de praktijk zal dit moeten uitwijzen. In het coalitieakkoord van het Rijk staat ook dat per 1 januari 2029 de huishoudelijke hulp als Wmomaatwerkvoorziening wordt geschrapt. Burgers moeten dan zelf huishoudelijke hulp betalen als ze dat kunnen. Gemeenten blijven enkel verantwoordelijk voor de ondersteuning van inwoners die dat niet kunnen betalen. De impact hiervan is op dit moment nog onduidelijk.

Pagina 6 van 18

Ravijnjaar 2028 In de afgelopen jaren heeft de ontwikkeling van het gemeentefonds vooral vooraf geleid tot een financiële druk welke vervolgens telkenmale positief is bijgesteld. Het zogeheten ‘ravijnjaar’, het jaar waarin structurele tekorten in het sociaal domein manifest zouden worden, is mede naar aanleiding van het rapport van Ark en de rechtsgang door de VNG door het rijk doorgeschoven van 2026 naar 2028. Vooralsnog zijn door incidentele middelen de voorgenomen kortingen uitgesteld. Vanaf 2028 vallen deze middelen weg door wat genoemd wordt de hervormingsagenda Jeugd en door wijziging van de eigen bijdrage WMO. De uitwerking hiervoor dient nog plaats te vinden. Dit betekent dat vooralsnog het financiële perspectief in 2028 onder spanning komt te staan. Inflatie Verstandig begrotingsbeleid is ook belangrijk vanwege de inflatie, die in Nederland al lang hoog is. Vooral voor mensen die weinig te besteden hebben is dat zwaar. Omdat de Nederlandse inflatie hoger ligt dan het gemiddelde in het eurogebied, zal het Europese monetaire beleid weinig kunnen doen om de Nederlandse inflatie

verder

af

te

remmen. Het

beheersen

van

de Nederlandse inflatie is

daarom

ook

een

verantwoordelijkheid van sociale partners en de overheid. In de discussie rondom de AOW leeftijd zien we al hoe moeilijk het is om tot elkaar te komen. De overheidsfinanciën staan er nu weliswaar goed voor, maar op middellange termijn lopen zorguitgaven, rentekosten en nu dus ook defensie-uitgaven fors op. Het is belangrijk dat de overheid ook in de toekomst schokken kan blijven opvangen, zonder dat financiële markten onrustig worden door oplopende schulden. Effecten voor de gemeente Nationale ontwikkelingen hebben een grote impact op gemeenten, zowel beleidsmatig als financieel. Daarbij is de afgelopen jaren vooral sprake van een verschuiving en uitbreiding van gemeentelijke taken. -

Financiële effecten •

Vanaf 2028 worden gemeenten geconfronteerd met een korting van miljarden op het gemeentefonds. Bij decentralisaties is het uitgangspunt dat het Rijk zorgdraagt voor adequate financiële en uitvoeringsrandvoorwaarden, wat in de praktijk onder druk staat.

•

Daarnaast wordt de huishoudelijke hulp als Wmo-maatwerkvoorziening per 1 januari 2029 geschrapt. De gevolgen hiervan voor gemeenten en inwoners moeten nog nader worden uitgewerkt.

-

Stijgende taken en decentralisatie •

Gemeenten krijgen te maken met een verdere toename van verantwoordelijkheden, met name binnen het sociaal domein en de fysieke leefomgeving. Ook de transformatie van het sociaal domein richting sterke lokale teams gaat de komende jaren van invloed zijn.

•

De decentralisatie wordt nog niet als afgerond beschouwd, onder andere door de hervormingsagenda jeugd, wat leidt tot voortdurende druk op uitvoering en financiën.

-

Bezuinigingen en werkdruk •

Door financiële tekorten en aanvullende taken worden gemeenten gedwongen tot bezuinigingen. Dit kan leiden tot een hogere werkdruk binnen de gemeentelijke organisatie en beperkingen in de kwaliteit en toegankelijkheid van de dienstverlening.

Pagina 7 van 18

-

Lokale uitvoering van landelijk beleid •

Gemeenten voeren in toenemende mate nationaal beleid uit, zoals de verduurzaming van woningen via het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW), vaak met beperkte beleidsvrijheid en financiële dekking.

-

Digitalisering en technologische ontwikkelingen •

Om kosten te beheersen en efficiënt te blijven functioneren, investeren gemeenten in digitale transformatie, data-gedreven werken, AI en strategische ICT-keuzes.

•

Tegelijkertijd is digitale veiligheid een belangrijk speerpunt, onder andere via de Agenda Digitale Veiligheid 2028.

-

Ruimtelijke opgaven en klimaat •

Nationale ontwikkelingen, zoals de invoering van de Omgevingswet en de noodzaak tot klimaatadaptatie, vragen van gemeenten een actievere sturende rol in gebiedsprocessen en de ontwikkeling van een groene, klimaat adaptieve gebouwde omgeving.

Financiële gevolgen •

Bij de meicirculaire vindt de nadere uitwerking van het Rijkscoalitieakkoord plaats. Gezien het minderheidskabinet, de weerstand tegen onderdelen van het akkoord en internationale ontwikkelingen zijn de gevolgen voor gemeenten op dit moment nog lastig in te schatten.

•

Een lagere algemene uitkering, boven op de vermindering als gevolg van de hervormingsagenda jeugd, kan leiden tot het bijstellen van voorgenomen nieuw beleid of het doorvoeren van bezuinigingen.

•

Stijgende kosten voor de lokale uitvoering van Rijksprogramma’s, zoals het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie, terwijl daar onvoldoende rijksmiddelen tegenover staan.

Pagina 8 van 18

Lokale ontwikkelingen Nieuw coalitieakkoord Het nieuwe coalitieakkoord naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen is op dit moment nog niet voorhanden. Eventuele wijzigingen in strategie en beleid kan daarom nog niet worden verwerkt in deze kaderbrief. Het nieuwe coalitieakkoord zal daarom in de programmabegroting van 2027 verwerkt worden. Investeringsniveau Het investeringsniveau van de gemeente is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Externe factoren zoals personeelsschaarste en de energiecrisis hebben geleid tot uitstel van projecten en een oplopend volume aan over te hevelen kredieten. In 2025 is een inhaalslag gemaakt, waardoor het saldo is afgenomen. De gemeente staat de komende jaren voor substantiële investeringen in: •

duurzaamheid en energietransitie;

•

woningbouw en gebiedsontwikkeling;

•

leefbaarheid, onderwijs en cultureel-maatschappelijke voorzieningen.

Verkenning onderliggend wegennetwerk In samenhang met de ontwikkelingen rondom de aansluiting Lichtenvoorde-Zuid en Harreveld wordt een verkenning uitgevoerd naar het onderliggende wegennet. Doel hiervan is te onderzoeken of deze ontwikkelingen mogelijkheden bieden voor aanpassingen in de verkeersstructuur rond Harreveld, Zieuwent en Mariënvelde die kunnen bijdragen aan het terugdringen van verkeersoverlast en het verhogen van de verkeersveiligheid, waarbij de bereikbaarheid van de dorpen gegarandeerd blijft. De financiële impact van eventuele maatregelen is op dit moment nog niet bekend. De raad wordt hierover te zijner tijd nader geïnformeerd.

Pagina 9 van 18

Financiële positie Financiële positie Voortzetting van het huidige beleid inclusief voorgenomen dan wel reeds besloten wijzigingen leiden tot de volgende financiële ontwikkeling, dit op basis van de huidige inzichten. Hierbij wordt uitgegaan van constante prijzen. De internationale, nationale en lokale effecten zijn hierin nog niet verwerkt. X € 1.000

2027

2028

2029

2030

131

131

131

131

correctie incidentele lasten 2027

100

100

100

100

autonome ontwikkelingen uitgaven

-212

-212

-212

-212

158

-936

217

1.676

750

750

750

Begrotingsuitkomst lopend jaar 2026

jaarlijkse autonome ontwikkelingen uitgaven

jaarlijkse autonome ontwikkelingen inkomsten algemene uitkering uit het gemeentefonds op basis van decembercirculaire 2025 eigen bijdrage jeugd en wmo trendmatige verhoging OZB

145

290

435

580

trendmatige verhoging leges

30

60

90

120

subtotaal

352

183

1.511

3.145

Netto budgettaire last nieuw beleid o.b.v. begroting 2026-2029

-329

-610

-1.143

-1.143

0

0

0

0

23

-427

368

2.002

Cumulatief dekkingsplan

Begrotingsresultaat

In het overzicht is uitgegaan van de meest recent beschikbare cijfers. Als basis zijn de cijfers uit de programmabegroting 2026-2029 gebruikt. Voor de algemene uitkering is de laatst beschikbare circulaire gehanteerd, te weten de decembercirculaire 2025. Het in de programmabegroting 2026-2029 opgenomen nieuwe beleid is ongewijzigd in de tabel overgenomen.

Pagina 10 van 18

Weerstandsvermogen Naast een structureel sluitende meerjarenbegroting is het voor de robuustheid van de gemeentelijke financiële positie noodzakelijk om te voldoen aan de gestelde norm voor het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en alle gekwantificeerde risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd en die van materiële betekenis kunnen zijn. De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover wij kunnen beschikken om niet-begrote kosten op te vangen. De belangrijkste componenten van de weerstandscapaciteit zijn de vrij beschikbare reserves, de onbenutte belastingcapaciteit en de mogelijkheden om te kunnen bezuinigingen. De stand van vrij besteedbare reserve voldoet eind 2025 ruim aan de ondergrens zoals deze is vastgesteld door de gemeenteraad. Ook ons weerstandsvermogen voldoet aan de norm. De som van vrij besteedbare reserve en onbenutte belastingcapaciteit is hoger dan becijferde gemiddelde schadelast van € 3.875.000 (bron jaarverslag 2025). De ratio weerstandsvermogen wordt berekend door: Ratio weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit Voor 2025 is de ratio 6,88 wat betekent dat ons weerstandsvermogen uitstekend is.

Reservepositie Hierna volgt een opsomming van de stand van de eigen financieringsmiddelen per 31 december van de jaren 2026 tot en met 2030. Hierin is het resultaat van 2025 na bestemming toegevoegd en zijn de dekkingen uit de vrije reserves vanuit de programmabegroting 2026-2029 meegenomen. We maken onderscheid tussen algemene reserves, bestemmingsreserves en voorzieningen (x € 1.000). X € 1.000

2026

2027

2028

2029

2030

Algemene reserve -

Waarvan geblokkeerd

23.141

23.141

23.141

23.141

23.141

-

Waarvan vrij besteedbaar

12.170

10.879

9.750

9.488

11.267

Bestemmingsreserves

16.346

15.390

14.790

13.532

13.291

Voorzieningen

11.688

11.542

11.160

10.573

9.986

Totaal reserves en voorzieningen

63.345

60.952

58.841

56.734

57.685

In de bijlage is een overzicht opgenomen van de bestemmingsreserves en het saldo per 31-12-2026.

Pagina 11 van 18

Huidige financiële positie Er is sprake van een financieel gezonde positie bij onze gemeente. Er is sprake van een structureel sluitende begroting voor 2027 en ook de reservepositie is uitstekend. Uiteraard zijn er zorgen als gevolg van de internationale ontwikkelingen, het nieuwe kabinetsbeleid en mogelijke bezuinigingen door het rijk. Daarnaast wordt de algemene uitkering voor de gemeente Oost Gelre vanaf 2028 gekort (circa € 1,5 miljoen als gevolg van de hervormingsagenda jeugd. Volgens het Rijk moet dit worden opgevangen door besparingen en de invoering van een eigen bijdrage. Echter, beide factoren zijn nog hoogst onzeker. Net als in de begroting 2026 gaan we uit van een bedrag van € 750.000. Daarnaast staat er in het coalitieakkoord van het Rijk dat per 1 januari 2029 de huishoudelijke hulp als Wmomaatwerkvoorziening wordt geschrapt. De impact hiervan voor onze gemeente is op dit moment nog onduidelijk. Verder zijn er nog geen bedragen opgenomen van nieuw beleid dat voortvloeit uit het nieuwe coalitieprogramma. Dit kan effect hebben op de resultaten over 2027 tot en met 2030.

Pagina 12 van 18

Investeringsscenario Bij de behandeling van de programmabegroting 2026-2029 is er middels een motie opgeroepen tot: Bij de behandeling van de Kadernota 2027 een investeringsscenario aan de gemeenteraad voor te leggen met betrekking tot de bovengenoemde investeringen en met betrekking tot de dekking van de structurele verhoging van het bedoelde subsidiebudget in de zes kleine kernen. De motie is nog niet verwerkt in de cijfers hierboven. Wel heeft dit effecten op het resultaat en de reserves van de gemeente, indien ze worden uitgewerkt. In onderstaande tabel is het voorlopige investeringsscenario opgenomen: X € 1.000

Uitgaven

Tlv reserves

Tlv exploitatie

Multifunctionele accommodaties in Zieuwent en Harreveld

5.700

5.700

-

Brug Eibergseweg Groenlo

2.050

-

134

Onderwijshuisvesting

28.631

4.000

860

Fiets- en voetgangersverbinding Eefseler Esch Groenlo

pm

Planvorming transformatie van het binnenstedelijk bedrijfsterrein Vitelco

pm

Verhoging subsidiebudget voor de belangenverenigingen in de zes kernen

Totaal

42

36.381

9.700

1.036

Multifunctionele accommodaties in Zieuwent en Harreveld Er is een inschatting gemaakt van de uitgaven. Deze bedragen circa € 5.700.000. Naar verwachting zal dit middels een bijdrage worden gefinancierd en wordt de gemeente geen eigenaar van de panden. Daarmee vervallen kapitaallasten en zullen de bijdragen rechtstreeks ten laste van de reserves worden gebracht. Brug Eibergseweg Groenlo Dit betreft het aanpassen van de brug conform ontwerp Mattelierstraat. De jaarlijkse kapitaallasten bedragen op basis van de huidige rente € 134.000. Onderwijshuisvesting In de motie wordt de renovatie van een basisschool in Zwolle benoemd. De verwachting is dat in 2026 meer duidelijkheid ontstaat over de situatie rondom St. Ludgerus in Zwolle, waardoor ook dit krediet kan worden opgenomen. In het IHP staat de investering voor de St. Ludgerus geraamd voor het jaar 2033.

Pagina 13 van 18

Het bedrag van € 28,6 miljoen komt voort het uit het in het voorjaar van 2024 vastgestelde Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). In het IHP zijn bedragen opgenomen met peildatum 2024. Het bedrag aan investeringen zijn verwachte investeringen tot en met 2027. In het IHP zijn geen bedragen opgenomen voor verduurzaming van schoolgebouwen, waaronder het verbeteren van het binnenklimaat. Hiervoor is wel een inschatting van € 4 miljoen gemaakt in het IHP. Dit bedrag zou ten laste gebracht kunnen worden van de bestemmingsreserve groot onderhoud en/of de vrij besteedbare reserve. De investering van € 24,6 miljoen wordt geactiveerd, wat leidt tot kapitaallasten in de exploitatie. Wanneer de daadwerkelijke uitvoering plaats vindt en vanaf wanneer de kapitaallasten ten laste van de exploitatie komen (bij ingebruikname) is op dit moment nog niet in te schatten. Dit geldt ook voor de school in Zwolle. Fiets- en voetgangersverbinding Eefseler Esch Groenlo Een eventuele fiets- en voetgangersverbinding vanuit de Eefseler Esch wordt meegenomen in de grondexploitatie. In de grondexploitatie is hiervoor een eerste bedrag opgenomen. De inschatting van de kosten is op dit moment ca. € 5 miljoen. Op dit moment is de gemeente nog in gesprek over het aantrekken van cofinanciering. Indien hierover meer bekend is, wordt aanvullend krediet aangevraagd bij de raad.

Planvorming transformatie van het binnenstedelijk bedrijfsterrein Vitelco Op dit moment lopen er diverse onderzoeken en worden er voorbereidingen getroffen voor een plan. Deze kosten worden in eerste instantie gedekt uit het voorbereidingskrediet van € 500.000 wat beschikbaar is gesteld door de raad bij de aankoop van het gebied. Als er meer duidelijk is, zal er opnieuw naar de raad worden gegaan voor een krediet voor de planvorming. Deze kosten kunnen ten laste worden gebracht van de vrij besteedbare reserve of kunnen worden gedekt uit de grondexploitatie. Verhoging subsidiebudget voor de belangenverenigingen in de zes kernen Het verdubbelen van het subsidiebudget voor belangenverenigingen in de zes kernen om de leefbaarheid te versterken bedraagt € 42.000 per jaar.

Pagina 14 van 18

Het proces De planning van de behandeling van de kaderbrief 2027 en de programmabegroting 2027 is als volgt:

▪ Behandeling in raadscommissie

26 mei 2026

▪ Behandeling in raadsvergadering

9 juni 2026

▪ Themabijeenkomst vooruitlopend op programmabegroting 2027

Eind juni 2026

▪ Uitreiking programmabegroting 2027

9 oktober 2026

▪ Thema-avond ter voorbereiding op de technische vragen

15 oktober 2026

▪ Indienen technische vragen via Pepperflow

20 oktober 2026

▪ Beantwoording van de technische vragen

27 oktober 2026

▪ Raadsbehandeling van de programmabegroting 2027

10 november 2026

Pagina 15 van 18

Financiële uitgangspunten Met het oog op de voorbereiding van de begroting 2027 worden de volgende uitgangspunten voorgesteld: Nieuw beleid Bij het opstellen van de ontwerpbegroting 2027 wordt uitgegaan van aanvaard / bestaand beleid 2026 zoals vastgelegd in de begroting 2026 inclusief de vastgestelde wijzigingen. Met betrekking tot de waardering en afschrijving vaste activa wordt aangesloten bij de Verordening financieel beleid, beheer en organisatie Oost Gelre (ex artikel 212 van de Gemeentewet). Prijsontwikkeling In de begroting 2027 wordt voor aanvaard / bestaand beleid een algemene prijsontwikkeling van 2% gehanteerd. In rekening gebrachte loon- en prijsstijgingen door derden worden integraal meegenomen in de begroting 2027 en verwerkt in de tarieven. De tarieven dienen met het inflatiepercentage van 2% verhoogd te worden. In de samenstelling van de begroting 2027 worden de salarissen van 2026 als uitgangspunt genomen. Ook dienen de normale periodieke verhogingen, meegenomen te worden. Gemeenschappelijke regelingen De inwonerbijdrage mag niet meer stijgen dan de prijsmutatie Bruto Binnenlands Product zoals weergegeven in de septembercirculaire van het gemeentefonds van twee jaar voor het begrotingsjaar. Voor het percentage van 2027 kijken we naar de septembercirculaire 2025. Subsidies Vooralsnog houden wij het indexpercentage het jaar 2027 op 2%.

Rente Het rentepercentage voor toevoeging van rente aan reserves, opgenomen in de staat van reserves en voorzieningen, wordt voor 2027 vastgesteld op 2%. Demografie De te verwerken autonome groei in 2027, aantal rioolaansluitingen, m2 onderhouden groen etc., wordt in de begroting meegenomen. In de toelichting dient expliciet te worden aangegeven met welke groei rekening is gehouden. Overige ontwikkelingen De tarieven voor riolering en afvalstoffenheffing worden berekend op basis van kostendekkendheid en eind 2026 aan u ter besluitvorming voorgelegd. Als aantal inwoners per 1 januari 2027 wordt 30.000 aangehouden.

Pagina 16 van 18

Bijlage 1 Bestemmingsreserves X € 1.000

2026

Groot onderhoud gebouwen

3.816

Reserve huisvesting onderwijs

2.361

Reserve monumenten

42

Reserve grondexploitatie

544

Reserve sociaal domein

1.074

Reserve Stimuleringsregeling goedkope woningbouw

260

Reserve energietransitie

811

Reserve Versterking lokale economie

417

Reserve Frictiekosten

841

Reserve huisvesting migranten Reserve woningen Tongerlosestraat

2.128 762

Reserve wonen

1.270

Reserve Zwembad Meekenesch

2.020

Totaal bestemmingsreserves

16.346

Pagina 17 van 18