jaarrekening 2025

Jaarrekening 2025

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ....................................................................................................................................................2 Jaarverslag ..........................................................................................................................................................5 Inleiding ...........................................................................................................................................................5 Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) ...................................................................................................5 Rechtmatigheid baten, lasten en balansmutaties ...........................................................................................5 Financieel resultaat 2025 ................................................................................................................................5 Resultaatbepaling ............................................................................................................................................5 Bestemming resultaat ......................................................................................................................................6 Analyse van het rekeningresultaat

..................................................................................................................8 Programma 1 - Wonen ..................................................................................................................................... 11 Gezonde en veilige leefomgeving ................................................................................................................ 11 Hechte en leefbare kernen ........................................................................................................................... 14 Aantrekkelijk landelijk gebied ....................................................................................................................... 17 Financieel overzicht Programma 1 ................................................................................................................... 20 Beleidsindicatoren Programma 1 ..................................................................................................................... 20 Programma 2 - Welzijn ..................................................................................................................................... 21 Thema1 - Gezonde leefstijl...........................................................................................................................

22 Thema 2 - Iedereen doet mee ...................................................................................................................... 24 1. Kinderen en jongeren groeien veilig en gezond op .............................................................................. 25 2. Goed onderwijs voor iedereen.............................................................................................................. 25 3. Iedereen draagt bij naar vermogen ...................................................................................................... 27 4. Thuis wonen en participeren als het kan .............................................................................................. 29 5. Ontmoeten voor iedereen ..................................................................................................................... 30 6. Oost Gelre is een inclusieve gemeente ................................................................................................ 32 7. Oost Gelre staat voor kunst en cultuur ................................................................................................. 34 Thema 3 - Een duwtje in de rug ................................................................................................................... 35 1.

Opgroeien en ontwikkelen met een beetje hulp ................................................................................... 35 2. Thuiswonen met een beetje hulp ......................................................................................................... 37 3. Meedoen met een beetje hulp .............................................................................................................. 39 Thema 4 - Zorg wie dat nodig heeft ............................................................................................................. 41 1. Goede zorg voor iedereen .................................................................................................................... 41 2. Zorg bij veilig en gezond opgroeien ..................................................................................................... 43 3. Zorg bij thuiswonen en participeren ..................................................................................................... 44 Financieel overzicht Programma 2 ................................................................................................................... 48 Beleidsindicatoren Programma 2 .....................................................................................................................

48 Programma 3 - Werken .................................................................................................................................... 50 Ondernemend Oost Gelre ............................................................................................................................ 50 Nabij en bereikbaar ...................................................................................................................................... 52

2

Financieel overzicht Programma 3 ................................................................................................................... 54 Beleidsindicatoren Programma 3 ..................................................................................................................... 54 Programma 4 - Dienstverlening ........................................................................................................................ 54 Dienstverlening ............................................................................................................................................. 54 Financieel gezond ........................................................................................................................................ 57 Integrale veiligheid en ondermijning ............................................................................................................. 57 Financieel overzicht Programma 4 ................................................................................................................... 59 Beleidsindicatoren Programma 4 ..................................................................................................................... 60 Paragrafen ........................................................................................................................................................

61 Inleiding ........................................................................................................................................................ 61 Paragraaf 1: Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................. 62 Paragraaf 2: Verbonden partijen en participaties ......................................................................................... 73 Paragraaf 3: Bedrijfsvoering ......................................................................................................................... 87 Paragraaf 4: Financiering ............................................................................................................................. 96 Paragraaf 5: Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................ 102 Paragraaf 6: Grondbeleid ........................................................................................................................... 107 Paragraaf 7: Lokale heffingen .................................................................................................................... 110 Paragraaf 8 : Wet Open Overheid ..............................................................................................................

117 Kerngegevens ................................................................................................................................................ 117 Inwoners ..................................................................................................................................................... 117 Fysieke structuur ........................................................................................................................................ 117 Financiële structuur .................................................................................................................................... 118 Jaarrekening ................................................................................................................................................... 118 Balans per 31 december ............................................................................................................................ 118 Overzicht van baten en lasten over het jaar 2025 ...................................................................................... 120 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling .................................................................................. 122 Inleiding ..................................................................................................................................................

122 Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening ............................................................ 122 Balans ..................................................................................................................................................... 123 Vaste activa ............................................................................................................................................ 123 Immateriële vaste activa ......................................................................................................................... 123 Materiële vaste activa ............................................................................................................................. 123 Financiële vaste activa ........................................................................................................................... 124 Vlottende activa ...................................................................................................................................... 124 Voorraden ............................................................................................................................................... 124 Vorderingen en overlopende activa ........................................................................................................

125 Voorzieningen ......................................................................................................................................... 125 Liquide middelen en overlopende posten ............................................................................................... 125 Vaste schulden ....................................................................................................................................... 125

3

Vlottende passiva ................................................................................................................................... 125 Borg en garantstellingen ......................................................................................................................... 125 Toelichting op de balans per 31 december ................................................................................................ 126 Vaste activa ............................................................................................................................................ 126 Vlottende activa ...................................................................................................................................... 133 Passiva ................................................................................................................................................... 138 Eigen vermogen ..................................................................................................................................... 138 Mutaties reserves ............................................................................................................................... 138 Voorzieningen .........................................................................................................................................

143 Vaste schulden met een looptijd langer dan één jaar ............................................................................ 144 Vlottende passiva ................................................................................................................................... 145 Waarborgen en garanties ....................................................................................................................... 148 Niet uit de balans blijkende verplichtingen ............................................................................................. 148 EMU-saldo .............................................................................................................................................. 151 Toelichting per programma......................................................................................................................... 152 Programma 1: Wonen ............................................................................................................................ 152 Programma 2: Welzijn ............................................................................................................................ 154 Programma 3: Werken ...........................................................................................................................

157 Programma 4: Dienstverlening ............................................................................................................... 158 Overzicht gerealiseerde dekkingsmiddelen ............................................................................................ 159 Begrotingsrechtsmatigheid ......................................................................................................................... 161 Rechtmatigheidsverantwoording ................................................................................................................ 162 Onvoorzien/Structurele toevoegingen en onttrekkingen reserves/Incidentele baten en lasten ................. 163 Onvoorzien ............................................................................................................................................. 163 Incidentele baten en lasten ..................................................................................................................... 163 Toelichting incidentele lasten ................................................................................................................. 163 Toelichting incidentele baten ..................................................................................................................

165 Structurele toevoegingen en onttrekkingen reserves ............................................................................. 166 Wet Normering Topinkomens (WNT) ......................................................................................................... 166 Gebeurtenissen na balansdatum ............................................................................................................... 168 Bijlagen ....................................................................................................................................................... 169 Staat van reserves en voorzieningen ..................................................................................................... 174 Toelichting reserves ............................................................................................................................... 177 Verdelingsprincipe taakvelden per programma ...................................................................................... 179 SISA ........................................................................................................................................................ 183 Jaarrekening 2025 vs. jaarrekening 2024 ..............................................................................................

206 Beleidsindicatoren BBV .......................................................................................................................... 209 Lijst met afkortingen ....................................................................................................................................... 213

4

Jaarverslag Inleiding In het jaarverslag treft u aan: 1. Het financieel resultaat; 2. Een overzicht van de financiële afwijkingen op hoofdlijnen; 3. Een programmaverantwoording; 4. De verplichte paragrafen.

Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) De jaarstukken van provincies en gemeenten maken wij conform het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) op. De gemeentelijke verordeningen hebben invloed op de begroting en de jaarstukken. We hebben regels voor waardering en afschrijving van activa en de nota reserves en voorzieningen vastgesteld.

Rechtmatigheid baten, lasten en balansmutaties Het college van B&W spreekt een oordeel uit over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (paragraaf Bedrijfsvoering).

Financieel resultaat 2025 2025 heeft geleid tot een positief jaarrekeningresultaat van € 8.311.000

Resultaatbepaling De rekeninguitkomst splitsen we in een totaal saldo van baten en lasten (excl. mutaties reserves) en een gerealiseerd resultaat (incl. mutaties reserves) (x € 1.000):

Gerealiseerde totaal van lasten

€ 102.896

Gerealiseerde totaal van baten

€ 109.977

Saldo van totaal baten en lasten

€ 7.081

Mutaties in de reserves

€ 1.230

Gerealiseerd resultaat 2025

€ 8.311

5

Bestemming resultaat Het BBV (Besluit begroting en verantwoording) schrijft voor dat u besluit over een onttrekking of toevoeging aan de reserve. Besluiten over mutaties moeten voor 31 december worden genomen. In de praktijk komt het voor dat deze mutaties tot uitdrukking komen na 31 december 2025. Wij stellen voor het positief gerealiseerde rekeningresultaat (na mutaties van de reserves) ad. € 8.311.000 als volgt te bestemmen (x € 1.000):

Gerealiseerd rekeningresultaat 2025 voor bestemming

8.311

Bestemming jaarrekening resultaat: Transitievisie warmte

575

Afwaardering scholen Lichtenvoorde

465

Grachten

453

Complex Lindebrook

350

Woonzorgvisie

200

Leader

168

Subsidie duurzaam omgaan met hemelwater

161

Organiseren VNG Congres 2026

150

Project lokaal bedrijventerrein Lichtenvoorde en bedrijventerrein de Kamp

140

Complex Vossenburcht Lievelde

109

Ondermijning Achterhoek

86

Subsidieregeling verduurzamen woningen

85

Onderzoek leegstand en transformatie

85

Multifunctionele accommodaties

81

Migratie E-suite naar PodiumD

79

Cultuurraad

63

Stimuleringsregelingen Groenlo en Lichtenvoorde

38

Nutsvoorzieningen

35

6

Afscheid burgemeester

31

Brug eiland

20

Project bestaanszekerheid

19

Resultaat grondexploitaties naar bestemmingsreserve grondexploitatie

50

Realisatiestimulans subsidie overhevelen naar bestemmingsreserve grondexploitatie

413

Aanvulling bestemmingsreserve zwembad Meekenesch vanuit resultaat 2025 conform amendement

551

Toevoeging resultaat opvang Oekraïners aan bestemmingsreserve huisvesting migranten

329

Toevoeging resultaat HAR 2025 aan bestemmingsreserve huisvestiging migranten

483

Toevoegen compensatie jeugdzorgmiddelen 2023-2024 aan bestemmingsreserve sociaal domein

1.100 6.319

Rekeningresultaat 2025 na bestemming

1.992

Het positieve rekeningresultaat ad € 1.992.000 stellen wij voor om toe te voegen aan de vrij besteedbare reserve.

7

Analyse van het rekeningresultaat In het onderstaande overzicht hebben wij een vergelijking gemaakt met de programmabegroting 2025 (inclusief begrotingswijzigingen) (x € 1.000) Begrotingsaldo in €

Rekeningsaldo in €

Afwijking voordeel/nadeel in €

1. Wonen

-12.098

-10.311

V 1.787

2. Welzijn

-46.234

-40.845

V 5.389

3. Werken

-1.044

-1.005

V 39

4. Dienstverlening

-6.814

-5.827

V 986

Algemene dekkingsmiddelen

78.571

78.416

N 155

Overhead

-14.077

-13.269

V 808

Heffing Vennootschapsbelasting

-73

-78

N5

Bedrag onvoorzien

-10

0

V 10

Saldo van baten en lasten

-1.778

7.081

V 8.859

Mutaties reserves

6.071

1.230

N 4.841

Resultaat

4.293

8.311

V 4.018

Programma

De belangrijkste afwijkingen (> € 150.000) die hebben geleid tot het verschil van rekeningresultaat (ten opzichte van de slotwijziging 2025) zijn (x € 1.000): Omschrijving

x € 1.000

Programma 1 We zijn met het Waterschap Rijn en IJssel gestart met planvorming voor de buitenzijde. Het waterschap heeft in 2025 aanvullend onderzoeken uitgevoerd waarna een uitvoeringsstrategie is bepaald.

V

410

De kosten voor de ODA door minder gebruik maken van de diensten vielen lager uit. Ook is er minder gebruik gemaakt van de beschikbare regelingen (Transitie visie warmte). Voorgesteld wordt dit bedrag over te hevelen naar 2026.

V

852

Door een nieuwe specifieke uitkering die in oktober 2025 is gepubliceerd, ontvangen wij € 413.000 voor stimulatie van bouwen van woningen. Het voorstel is om deze middelen toe te voegen aan de bestemmingsreserve grondexploitatie

V

413

De opbrengst van leges en retributies viel hoger uit daarnaast zijn de diverse uitgavenposten niet volledig besteed.

V

697

Subtotaal programma 1

V

2.372

8

x € 1.000 Programma 2 De afwaardering van twee basisscholen in Lichtenvoorde heeft niet plaatsgevonden doordat de gebouwen er nog staan. Nadat de scholen zijn gesloopt, zal de afwaardering plaatsvinden. Het bedrag zal daarom worden overgeheveld naar 2026.

V

592

De nieuwbouw van basisschool de Hoeksteen is nog niet gereed, waardoor de kapitaallasten lager zijn dan begroot.

V

287

De kosten van de opvang van Oekraïners zijn lager dan de vergoeding die is ontvangen vanuit het Rijk. Daarom wordt voorgesteld dit bedrag te reserveren in een bestemmingsreserve om toekomstige uitgaven voor de uitvoering van beleid en huisvesting voor vluchtelingen, statushouders en arbeidsmigranten op te kunnen vangen.

V

329

De HAR regeling is in de loop van 2025 gewijzigd naar de HAR+ regeling. Dit houdt in dat gemeenten per statushouder in de HAR locatie een hoger bedrag ontvangt. Hier tegenover staat dat de statushouder langer in de HAR locatie mag verblijven. Dit betekent een hogere inkomst voor de gemeenten. Het overschot moet beschikbaar blijven, om de kosten te kunnen dekken van de langere huisvestingsperiode. Daarom wordt voorgesteld dit overschot te bestemming in de bestemmingsreserve huisvesting migranten.

V

483

De loonkosten zijn lager uitgevallen dan begroot, doordat een deel van de loonkosten gedekt kon worden uit specifieke uitkeringen, er vacatureruimte is geweest (ook regionaal bij het sda) en ten opzichte van de begroting de bijdrage van de andere gemeenten voor het ondersteuningsteam hoger uitviel dan bij de begroting ingeschat.

V

363

De inkoop van plekken is bijgesteld op basis van de daadwerkelijke plekken tweede half jaar 2024. Hierdoor ligt de daadwerkelijke uitnutting dichter bij de ingekochte plekken. Dit heeft effect op de te betalen bandbreedte in de lumpsum. Het aantal cliënten in de lump sum is lager dan het aantal cliënten dat in 2024 een indicatie had in de jeugdhulp ambulant.

V

886

De gezins- en woonvormen (lumpsum) zijn minder uitgenut doordat er voornamelijk een (plotselinge) verschuiving heeft plaatsgevonden van gezins- en woonvormen naar verblijf binnen de Essentiele Functies (voorheen HCV). Ook zijn er in totaal minder jeugdigen die in gezins- en woonvormen verblijven ten opzichte van 2024. Tot slot is er bij een aantal jeugdigen het verblijf in de gezins- en woonvorm voortijdig gestopt door het bereiken van de meerderjarige leeftijd.

V

280

Subtotaal programma 2

V

3.220

9

Omschrijving

x € 1.000

Programma 3 Beperkt aantal Leader projectaanvragen. Daarnaast lagere kapitaallasten.

V

260

Er zijn verliesvoorzieningen gevormd voor 2 grondexploitaties en er zijn enkele verliesvoorzieningen vrijgevallen in verband met afgesloten projecten

N

549

Subtotaal programma 3

N

289

Omschrijving

x € 1.000

Programma 4 Er zijn meer inkomsten uit grondverkoop ontvangen (Richterspoort, Regenboogbuurt en Stationsstraat)

V

959

Subtotaal programma 4

V

959

Omschrijving

x € 1.000

Algemene dekkingsmiddelen en overhead De overige personele kosten zijn lager uitgevallen dan begroot, door lagere declaraties woon/werk verkeer, lagere kosten organisatiebrede opleidingen en lagere kosten voor goed werkgeverschap

V

560

De algemene uitkering is als gevolg van de decembercirculaire hoger uitgevallen dan begroot

V

389

Subtotaal algemene dekkingsmiddelen en overhead

V

949

Budgetten die overgeheveld worden naar 2026 en waarvan dit al oorspronkelijk bekostigd werd uit de reserves.

N

4.841

Subtotaal

V

2.370

Overig

V

1.648

Totaal

V

4.018

Mutaties reserves

10

Programma 1 - Wonen Leeswijzer Programma 1 omvat het thema Wonen. Naast de verdere inbedding van de Omgevingswet, de verdere uitrol van Geef Lichtenvoorde Kleur! en Programma Stad Groenlo spelen er veel meer verschillende ontwikkelingen die het komende jaar aandacht vragen van het gemeentebestuur en de ambtelijke organisatie. Daarbij willen we een viertal speerpunten benoemen: •

Ontwikkeling van een visie en beleidskader voor het buitengebied. Er komen veel veranderingen op het buitengebied. Veranderingen ten aanzien van (agrarische) bedrijfsvoering, initiatieven in het kader van de klimaatdoelstellingen en dergelijke vragen om aandacht en daadkracht van onze gemeente.

•

Doorontwikkeling van woningbouw in alle kernen. Er zijn nieuwe kaders ontwikkeld voor woningbouw in de kleine kernen en Groenlo en Lichtenvoorde. Daarnaast zijn er verruimde mogelijkheden voor functieverandering van agrarische erven nabij de kernen (woondroebel-beleid). Inmiddels zijn op basis van deze kaders in iedere kleine kern één of meerdere woningbouwplannen in ontwikkeling of uitvoering.

•

Op basis van onze vastgestelde Omgevingsvisie maken wij aanpalend beleid. In de Omgevingsvisie is beschreven welke opgaven in programma's en uitvoeringsplannen worden uitgewerkt.

•

Regionale Energie Strategie Achterhoek. Duurzaamheid en energiedoelstellingen zijn geen zaak voor gemeenten alleen. Mede daarom participeren wij in de verdere ontwikkeling van een regionale energiestrategie voor de gehele Achterhoek.

Gezonde en veilige leefomgeving Inleiding De omgeving waarin we wonen houden we in onze kernen prettig. Projecten dragen bij aan een gezonde en veilige leefomgeving. We zetten ons in voor een sterk netwerk van kernen met een rijk en sociaal verenigingsleven. En dat binnen een afwisselend en duurzaam landschap.

Doelstellingen Al onze (nieuwe) ontwikkelingen en onderhoudswerkzaamheden bevatten maatregelen om de fysieke leefomgeving zo in te richten dat deze bijdraagt aan een gezonde leefomgeving. De omgeving waarin we leven, bewegen, ontmoeten en waarin iedereen mee kan doen moet gezond en klimaat adaptief zijn. Een gezonde manier van leven is de regel bij het inrichten van onze openbare ruimte. Een groene leefomgeving draagt daarnaast bij aan het tegengaan van hittestress en het mogelijk beperken van wateroverlast in de kernen.

Kwaliteit Op 9 december 2025 is er een combi presentatie over het programma Klimaat en het Warmte- en Koudeprogramma aan de Raadswerkgroep R&E gegeven. In januari 2026 is het programma Klimaat vastgesteld. Hierin is opgenomen dat we in Oost Gelre in 2050 klimaatneutraal en klimaatrobuust zijn. Dit kan door mitigatie (voorkomen) en adaptatie (aanpassen). In het programma Klimaat zijn de klimaatambitie naar meetbare en toetsbare criteria vertaald. Het uitgangspunt is om minimaal het niveau “Ambitie Oost Gelre” toe te passen. Met de duurzaamheidskaarten gaan we met elkaar in gesprek over de kansen die ontwikkelingen bieden. En met de uitvoeringsagenda geven we de acties voor de periode 2026-2029 weer om daadwerkelijk deze ambitie te gaan realiseren.

11

Doelstellingen Bevorderen van biodiversiteit is een vast aandachtspunt bij alle ruimtelijke ontwikkelingen en beheertaken. We willen de biodiversiteit in onze gemeente versterken. Dit doen we onder andere door bij alle ruimtelijke ontwikkelingen en beheertaken aandacht te besteden aan biodiversiteit. We zoeken ruimte voor herstel van de biodiversiteit door de aanleg van groenstroken, duurzaam maaibeheer en agrarisch natuurbeheer.

Kwaliteit In 2025 zijn de volgende maatregelen genomen en resultaten behaald: •

Er zijn in de openbare ruimte pilots maaibeheer uitgevoerd die zijn afgestemd op biodiversiteit.

•

Een ecologisch werkprotocol, 'Beheer openbare ruimte', is met alle interne betrokkenen opgesteld en wordt ter vaststelling aangeboden aan het college in Q1 van 2026.

•

Locaties met uitval van laanbomen zijn met diverse soorten ingeboet om de kwetsbaarheid te verminderen.

•

Grondeigenaren zijn geïnformeerd en worden ondersteund bij het verwijderen van invasieve exoten.

•

Op 24 mei 2025 is voor Oost Gelre de dag van de biodiversiteit georganiseerd.

•

Het Plan Wielewaal is in oktober door het college vastgesteld. Het plan voorziet in klimaatadaptieve vergroeningsmaatregelen en herstel van biodiversiteit. De pilot Harreveld start in 2026.

•

Er is met succes een provinciale subsidie aangevraagd voor het versterken van de groenblauwe dooradering en het bevorderen van inwonerbetrokkenheid.

•

Overleggen met agrarisch natuurbeheer in 2025 hebben geleid tot een voorgenomen intensieve samenwerking vanaf Q2 2026.

Doelstellingen Oost Gelre is zo snel als mogelijk, maar uiterlijk in 2050 energieneutraal. De basis voor de lokale ambitie is het regionale 'Akkoord van Groenlo' en de regionale uitvoeringsagenda. In deze regionale uitvoeringsagenda duurzame energie Achterhoek is een mix aan hernieuwbare energiebronnen opgenomen van wind, zon en biomassa naast een besparingsdoelstelling op elektriciteit en gas.

Kwaliteit In de Uitvoeringsagenda Programma Energietransitie Oost Gelre 2024-2030 is afgesproken dat de voortgang wordt gemonitord. In juli hebben we deze voortgang besproken en hebben wij uw raad hierover geïnformeerd. Het beleidsdocument Grote Windmolens is op 8 april 2025 vastgesteld door uw raad. De verordening Lokaal Eigendom is inmiddels vastgesteld door de raad. Oost Gelre conformeert zich aan de (concept-)Rijksnormen voor windmolens. Er is echter nog geen politieke overeenstemming over de inhoud van de nieuwe milieunormen. Het ministerie geeft aan dat met name over de afstandsnorm nog gesprekken worden gevoerd. De afstandsnorm gaat over een minimumafstand tussen windturbines en woningen. Er wordt gewerkt aan de RES 2.0. In de RES 2.0 worden de resultaten van de PlanMer (Milieu Effect Rapportage) verwerkt. Dit is belang voor de zoekgebieden. Daarnaast zal het niet-gealloceerde deel van 0,244 TWh gealloceerd worden. De recente ontwikkelingen rond de uitbreiding van het hoogspanningsnet door Tennet en de onduidelijkheid over Rijksnormen voor windmolens kunnen vertragend werken voor de voortgang.

12

Doelstellingen Ruimtelijke ontwikkelingen worden altijd op een passende manier gekoppeld met het natuurlijke bodem- en watersysteem en zijn op deze manier klimaatadaptief Met maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie waarborgen we de veiligheid en gezondheid van onze inwoners. Met deze ingrepen in onze fysieke leefomgeving beperken we de gevolgen van wateroverlast, droogte en hittestress. Voor het landelijk gebied hanteren we ons landschappelijk raamwerk met verschillende landschapstypen als vertrekpunt voor toekomstige ontwikkelingen. Samen met onze buurgemeenten in de Achterhoek bepalen we wat Bodem en Water Sturend betekent voor onze ruimtelijke ontwikkelingen.

Kwaliteit In projecten is aandacht voor klimaatadaptatie. Binnen de Samenwerking Water Achterhoek+ is de signaleringskaart Water en Bodem Sturend (WBS A+) opgesteld. Deze is voor (nieuwe) stedelijke ontwikkelingen vastgesteld als toe te passen instrument. Daarnaast heeft de Provincie Gelderland de Handreiking Toekomstbestendig Bouwen uitgebracht met aanbevelingen voor een gezonde en veilige leefomgeving. Deze vormt de basis voor ons programma Klimaat dat gereed is om aan het college aan te bieden. in het landelijk gebied speelt met name watergerelateerde klimaatproblematiek en kan de versterking (aanplant bomen, struiken, etc.) van het landschap een bijdrage leveren. Hier is de koppeling gemaakt met het Plan Wielewaal.

Doelstellingen Voor het gemeentelijke vastgoed wordt bespaard op energieverbruik en wordt zelf energie opgewekt. We onderzoeken per gebouw wat de mogelijkheden zijn om panden te verduurzamen. Dit nemen we mee in de planning groot onderhoud. Om te besparen op het energiebeheer voeren we maandelijkse controles uit op de verbruiken. Voor een aantal gebouwen maken we gebruik van restwarmte van de BIR, afhankelijk van de ontwikkeling van de BIR breiden de verduurzamingsmaatregelen uit.

Kwaliteit Het gemeentelijk vastgoed wordt in de komende jaren verder verduurzaamd. Verduurzaming wordt onderdeel van het MJOP (DMJOP). Door corona en stijgende prijzen in de bouw zijn de werkzaamheden uitgesteld, maar nu het moment is aangebroken om de verduurzamingsmaatregelen, naast de meerjarig onderhoudsplanning uit te voeren en wordt een 5-tal gebouwen ter goedkeuring aan de raad in februari 2026 voorgesteld. De revitalisering van het stadhuis is gestart. Bij de crisiswoningen die de gemeente heeft aangekocht zijn zonnepanelen geplaatst. Ook zijn er verduurzamingsmaatregelen uitgevoerd bij de woning van het zwembad. Bij het uitvoeren van het planmatige onderhoud dat gepland staat nemen we de verduurzamingsmaatregelen mee.

Doelstellingen We kiezen voor een gezonde en klimaatadaptieve leefomgeving en zetten in op een leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, ontmoeting en waarin iedereen mee kan doen. Een gezonde leefstijl is de norm. We kijken of we maatregelen kunnen nemen om de fysieke leefomgeving zo in te richten dat deze bijdraagt aan een gezonde en veilige leefomgeving. We maken onze inwoners bewust van een gezonde leefstijl door een preventief aanbod.

13

Kwaliteit De afgelopen jaren zijn al diverse speelplekken omgevormd naar plekken waar inwoners kunnen bewegen, ontmoeten en spelen in de openbare ruimte. Hiermee liepen we vooruit op en geven invulling aan de visie Bewegen Ontmoeten Spelen in de openbare ruimte (BOS). Inmiddels zijn in 2025 negen subsidieverzoeken gehonoreerd. Verder verwijzen we hier naar programma 2; Welzijn, thema 1 Gezonde Leefstijl.

Hechte en leefbare kernen Inleiding Oost Gelre ontwikkelt zich verder tot een afwisselende gemeente met acht unieke en sterke kernen. De omgeving waarin we wonen houden we in onze kernen prettig. Een goede verbondenheid is een voorwaarde voor kernen waar we goed kunnen leven, met een goed ondernemersklimaat en een goede bereikbaarheid.

Doelstellingen Bij bouwprojecten is het uitgangspunt: levensloopgeschikt, klimaatadaptief en zo veel mogelijk energieneutraal en circulair. Bij herontwikkeling van een locatie binnen de bebouwde kom behouden we het waardevolle groene en dorpse karakter van een kern. We willen de prachtige groene woon- en leefomgeving behouden.

Kwaliteit Zoals eerder beschreven is de ambitie voor het klimaatprogramma vastgesteld. De participatie is gedaan. Het programma Klimaat is gereed om aan het college aan te bieden. Hierin zijn de opgestelde duurzaamheidskaarten geintegreerd. En is een uitvoeringsagenda 2026-2029 opgesteld. Vooruitlopend passen we maatwerk toe in concrete projecten zoals bijvoorbeeld om via het beeldkwaliteitsplan de verplichting op te nemen om een bepaald percentage circulaire bouwmaterialen toe te passen in de gevels van verschillende gebieden op de woningbouwlocatie Flierbos. Ook binnen het project Eefseler Esch heeft circulariteit en klimaatadaptatie een hoofdrol.

Doelstellingen We bouwen een passende woning voor iedereen. We voeren hierbij de doelstellingen, genoemd in de woonvisie en woonzorgvisie (mits vastgesteld), uit. Het aanbod van wonen met zorg sluit aan op de lokale vraag waarbij wij extra aandacht hebben voor: doorstroming van beschermd wonen naar zelfstandig wonen, zorg en huisvesting van ouderen en specifieke zorg. Daarnaast voeren we onze taakstelling voor vluchtelingen en statushouders zo goed mogelijk uit en we hebben oog voor een goed woon- en werkklimaat voor de tijdelijke internationale medewerker.

Kwaliteit In 2024 is een Woonzorgvisie opgesteld en zijn er middelen bestemd voor het uitvoeringsprogramma. Met de Woonvisie is een aanzet gemaakt voor een aantal beleidsuitgangspunten op het gebied van mantelzorg wonen, pre-mantelzorg wonen en werken we aan beleid wonen in tuinen, uitvoering van wonen in de kap, woningsplitsing.

14

De komst van de Wet versterking regie Volkshuisvesting zorgt voor meer regie op wonen door gemeenten. We zijn gestart met het opstellen van een Volkshuisvestingsprogramma waarmee we die regie kunnen waarmaken. Op basis hiervan voeren we gesprekken met Woningcorporaties in het kader van de prestatieafspraken en met woon-zorg organisaties over behoefte en noodzaak voor wonen met zorg. In 2024 hebben we een programma opgesteld voor de huisvesting van migranten. Voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen is een opvang locatie aangekocht in Groenlo die inmiddels wordt bemenst door de bewoners van De Rank. De uitvoering van de Spreidingswet heeft tot nu toe nog niet geleid tot een opvang locatie voor asielzoekers in onze gemeente.

Doelstellingen We ontwikkelen een levendig centrum in Groenlo. Met verschillende projecten en opgaven uit het Programma Stad Groenlo geven we samen met inwoners en ondernemers invulling aan het versterken van het centrum van Groenlo waardoor het goed wonen, werken en recreëren is. 'Mensen maken de stad '

Kwaliteit De verbouw van het stadhuis in Groenlo is in volle gang en naar verwachting in januari 2026 gereed. We geven met de GOV nog een extra invulling aan de vergroening van de Beltrumsestraat. Met gevelverbetering verfraaien we het straatbeeld. Samen met de GOV en centrummanager kijken we naar de invullingen van leegstaande panden. Daarnaast zijn we met 'Vier het Grolse Goed' hard aan het werk om voor 2027 een mooi jubileumjaar te maken.

Doelstellingen We ontwikkelen een levendig centrum in Lichtenvoorde. Met Programma Lichtenvoorde (voorheen 'Geef Lichtenvoorde Kleur' geven we invulling aan het versterken van het centrum van Lichtenvoorde. Kwaliteit Er is een behoorlijk aantal geveltuinen gerealiseerd, daardoor is het centrum weer een stuk groener geworden. Leerlingen van het Marianum zijn, onder begeleiding van professionele kunstenaar, een uitwerking aan het maken van de inrichting van het activiteitenplein en voor de bibliotheek. Het bestek van het activiteitenplein is nagenoeg gereed, het werk wordt voor het einde van het jaar aanbesteed zodat we komend jaar kunnen starten met de aanleg van het plein. De ontwikkeling rondom het gemeentehuis is ook weer een stap verder: het plan is vastgesteld en de uitvoering er van wordt voorbereid. Doordat uw raad nog geen besluit heeft genomen over de aankoop van de Bonifatiuskerk is er nog geen duidelijkheid over de nieuwe bestemming van de kerk. Een plan voor de herinrichting van het Willem Doppenplein is daarmee ook nog even uitgesteld. Dit wordt begin 2026 weer opgepakt.

Doelstellingen We versterken de leefbaarheid van buurt en wijk. Het streven is het behoud van een basisniveau aan voorzieningen in elke kern: basisschool, ontmoetingsplek en zorgpunt; waarbij het minimum is een toekomstbestendige fysieke ontmoetingsplek en een optimale bereikbaarheid naar de voorzieningen in andere kernen. We assisteren inwoners in de energietransitie bijvoorbeeld met ondersteuning bij het isoleren van woningen (aardgasvrij gereedmaken). Met de DBO's maken we een doorvertaling van de huidige ruimtelijke verkenning voor woningbouw. We brengen potentieel kansrijke locaties voor woningbouw voor de toekomst in beeld.

15

Kwaliteit In 2025 heeft de gemeente samen met Dorpsbelangenorganisaties en (wijk)verenigingen verder gewerkt aan versterken van de leefbaarheid in de kleine en grote kernen. Dit heeft geresulteerd in het sluiten van de Dorpendeals Zieuwent en Lichtenvoorde. We verbinden organisaties en faciliteren inhoudelijk waar nodig is. Ook in Zwolle en Vragender is in 2025 samen met vrijwillige initiatiefnemers (DBO’s, vereningen) gewerkt aan de totstandkoming van een dorpendeal, dit vindt een vervolg in 2026. Doel is het versterken van de sociale cohesie en borging van de leefbaarheid. We stimuleren, steunen en faciliteren deze processen. In het kader van borging van leefbaarheid zijn in Mariënvelde en Zieuwent de totstandkoming van een Dorpsplan ondersteund en gefaciliteerd. Daarnaast is er een bijdrage geleverd aan kleinere initiatieven die de lokale leefbaarheid versterken.

Doelstellingen We versterken het Erfgoed in onze gemeente; wanneer er een nieuwe invulling nodig is van Erfgoed (een pand of gebied) hanteren wij het uitgangspunt dat de functie passend moet zijn en recht doet aan de cultuurhistorische kwaliteiten. Vanuit het erfgoedbeleid en het bijbehorende uitvoeringsprogramma geven we invulling aan het versterken van het erfgoed. Erfgoed blijft alleen in stand met een goede functie. We zetten ons in om samen met eigenaren en initiatiefnemers goede invulling te krijgen bij ons erfgoed. 2024 gebruiken we om het beleid (2021 - 2024) te actualiseren. Het tweede kwartaal van 2025 hopen we dit beleid door uw raad te laten vaststellen. Kwaliteit De nieuwe erfgoednota is september 2025 aan de gemeenteraad ter vaststelling aangeboden. In deze nota gaan we met dezelfde ambities verder. Ook zetten we de samenwerking tussen Aalten en Winterswijk op het gebied van erfgoed verder voort. In december 2025 hebben de colleges van de drie gemeenten ook het uitvoeringsprogramma 2026-2027 vastgesteld.

Doelstellingen Wij bouwen tot en met 2030 minstens 1300 woningen waarbij we een evenredige verdeling tussen sociale huur, betaalbare koop en dure koop nastreven. Bij een nieuwbouwproject ligt de focus op een compleet en divers aanbod aan huur- en koopwoningen waarbij wij aandacht hebben voor de betaalbaarheid en voor de doelgroepen starters en senioren.

Kwaliteit In 2023 zijn we gestart met een programmatische aanpak van onze woningbouwopgave. De kwartiermakersfase is in 2024 afgerond en er is een programmateam Wonen ingericht. De ambitie van Oost Gelre is om in 2035 minimaal 1300 wooneenheden toe te voegen aan de huidige woningvoorraad. Dit is vastgelegd in de RegioDeal. Van deze woningen was er op 1 januari 2026 een aantal van 485 toegevoegd door nieuwbouw, transformatie en woningsplitsing. Gezien de planvoorraad voor 888 woningen (rijpe en groene projecten/initiatieven), waaronder de vastgestelde omgevingsplannen voor Eefseler Esch, Molenberg, Pastoor van Ars en Raadshuisstraat; de aankoop van Vitelco en WVG Wonen Lichtenvoorde Zuid is het op dit moment de verwachting dat we de afspraken uit de regiodeal gaan halen. Het beleid omtrent wonen is op orde en we zijn aan de slag met het opstellen van het volkshuisvestingsprogramma. Steeds meer zoeken we de samenwerking op met partners en het bedrijfsleven om te komen tot het juiste aanbod woningen en het realiseren van een versnelling in de hele woning(bouw)keten.

16

We zien ook risico's. Er zijn veel externe factoren die nu en in de toekomst een grote rol spelen bij het ontwikkelen van woningen. Denk aan stikstof, netcongestie, drinkwater, nutsbedrijven, klimaatadaptatie, verduurzaming en oplopende kosten door onder andere grondstoffen en arbeidsmarktkrapte. De publieke opinie over locatiekeuzes voor woningbouw (NIMBY) en bijzondere doelgroepen vragen participatietrajecten, tijd en aandacht.

Aantrekkelijk landelijk gebied Inleiding Omschrijving De gemeente Oost Gelre kent een gevarieerd buitengebied met een agrarisch karakter, een aantrekkelijk landschap en unieke natuurgebieden. Het is hier goed wonen, werken en recreëren. Dit doen we al decennialang in verbondenheid met elkaar. En dat willen we graag zo houden. Tegelijk zien we dat we de komende jaren te maken krijgen met stevige opgaven. Denk aan het behouden van een aantrekkelijke, leefbare en gezonde woonomgeving voor de veranderende behoeftes van de bevolking. Aan vraagstukken rondom biodiversiteit, duurzaamheid en energie. Aan het blijven bieden van ruimte aan een gezonde en duurzame agrarische sector, aan het versterken van goede bereikbaarheid en een succesvolle transitie in ons buitengebied. Het landschap vormt hierin het dragende geheel.

Doelstellingen Op gemeentelijk niveau zetten wij in op een blijvende, sterke positie van toekomstbestendige landbouw die een belangrijke plaats en functie heeft én houdt in het landelijk gebied. Toekomstbestendig zijn betekent continu leren en bewegen. Het betrekken van ondernemers en inwoners is onmisbaar voor een toekomstbestendige leefomgeving. Als lokale overheid streven wij ernaar het goede voorbeeld te geven en (agrarische) ondernemers te faciliteren en inspireren om zich continu te blijven ontwikkelen. Dit betekent ook nieuwe vormen van agrarische bedrijvigheid en ruimte voor nieuwe vormen van duurzaam ondernemen. Hiermee willen we de economische positie van het buitengebied versterken. Kwaliteit Een eerste stap is gezet door het maken van een evaluatie van het VAB-beleid. Hieruit kunnen zaken worden gehaald voor opstellen van nieuw beleid. Verwachting is dat eerste helft 2026 nieuw functieveranderingsbeleid wordt voorgelegd aan de raad.

Doelstellingen Samen met het waterschap zetten wij in op aanpak van droogte. Wij willen die aanpak realiseren op basis van het natuurlijke watersysteem. Uit het rapport “Het watersysteem in balans. Een verkenning toekomstperspectief Achterhoek en Liemers” blijkt dat we de nodige maatregelen moeten treffen. Daar is draagvlak voor. Op het moment dat dat aangepakt wordt zou het goed zijn om dat te combineren met maatregelen die ook goed zijn om wateroverlast tegen te gaan, om biodiversiteit te verbeteren en om landschap te versterken. Kwaliteit Samen met agrariërs in ons landelijk gebied worden door het waterschap al maatregelen genomen in de vorm van elke druppel de grond in (EDDGI). Door de Watersamenwerking Achterhoek+ hebben de Achterhoek en de Liemers een programmaplan opgesteld met een aantal kernprojecten, sleutelprojecten en wensen om de aanpak van droogte en weersextremen te versnellen. De samenwerkende partijen zetten in op een meerjaren financiering met provincie en rijk om tot 2050 1 miljard bij elkaar te krijgen voor dit doel.

17

Doelstellingen Wij faciliteren agrarische bedrijven die een toeristische component aan de bedrijfsvoering willen toevoegen voor zover dat een meerwaarde biedt voor het toeristisch product binnen onze gemeente. Om een bijdrage te kunnen leveren aan de maatschappelijke opgaven is het belangrijk om agrotoerisme te zien en te ontwikkelen als onderdeel van een integrale aanpak van het landelijk gebied. Dit zodat agrotoerisme kan bijdragen aan de beleving en waardering van het landelijk gebied, het verkorten van de voedselketen en een vitale agrarische sector.

Kwaliteit Wij staan open voor nieuwe initiatieven en denken waar mogelijk positief mee. Ten aanzien van minicampings is de periode waarin gekampeerd kan worden verlengd en is het aantal staanplaatsen vergroot van 25 naar 30.

Doelstellingen Wij gaan voor een vitaal en aantrekkelijk landelijk gebied waarin alle gebruikers van het landelijk gebied werken binnen de draagkracht van natuur, klimaat, water en bodem. Uit onderzoek dat in het kader van de omgevingsvisie is uitgevoerd blijkt dat veel waardering is voor ons landschap. Waar mogelijk versterken we deze in combinatie met maatregelen die wij of andere overheden nemen in het kader van gebiedsprocessen. Kwaliteit In de uitvoeringsagenda Leefbaar en vitaal landelijk gebied staat aangegeven hoe wij de opgaven ten aanzien landschap en natuur verder worden opgepakt. In 2026 gaan we naar een actualisering van de uitvoeringsagenda.

Doelstellingen Wij streven ernaar om de toeristische potentie van het aantrekkelijke landschap van Oost Gelre te vergroten. We versterken daarom de culturele en natuurhistorische waarden in het buitengebied. Het landschap vormt een thuis voor de inwoners van Oost Gelre en een rijk decor voor bezoekers. Het is een warme jas en een bron van beleving en ontdekking. We zullen ontwikkelingen afwijzen die landschappelijke kwaliteit aantasten en bevorderen als deze van toegevoegde waarde zijn. Voor ontwikkelingen van bestaande functies hanteren we het principe van 'voor wat hoort wat'. Dat betekent ook dat ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied worden afgestemd op de draagkracht van het landschap. De kernkwaliteiten van het cultuurlandschap zijn het uitgangspunt voor herstel en versterking.

Kwaliteit Bij bouwplannen vragen wij om erfaanpassing en soms ook om landschappelijke inpassing. In de opgestelde uitvoeringsagenda leefaar en vitaal landelijk gebied staat ook genoemd hoe wij het landschap aantrekkelijker gaan maken.

18

Doelstellingen Wij streven naar een optimale verstandhouding met onze agrarische ondernemers en andere grondeigenaren in het buitengebied. Zij vormen een belangrijke (economische) drager in ons landelijk gebied. Om te weten wat er leeft gaan wij het gesprek aan met onze agrarisch ondernemers in het buitengebied. Door onder andere het inzetten van een agrarisch contactpersoon, een ervencoach en door het houden van interviews weten we wat er leeft en wat de behoefte is. Onze site biedt op een toegankelijke wijze de juiste informatie over VAB-beleid, subsidies en andere info die belangrijk wordt gevonden.

Kwaliteit Waar de actualiteit erom vraagt springen wij in op mogelijke vragen. Begin 2025 hebben wij in Vragender een bijeenkomst gehouden in het kader van een mogelijke zonering om het Korenburgerveen. Ook is een tweede nieuwsbrief verzonden. Onze accounthouder agrarische heeft in 2025 gesprekken gevoerd met een groot deel van de agrariers in Vragender, Harreveld en Marienvelde.

Doelstellingen Wij zetten in op een robuuste groen-blauwe dooradering van het buitengebied die bijdraagt aan de verbetering van landschapskwaliteit en biodiversiteit met een regeling waarbij grondeigenaren een marktconforme vergoeding ontvangen. De belangrijkste kernkwaliteit van ons landschap zijn de coulissen (groen blauwe dooradering). De afwisselende landschappen, met houtsingels omzoomde percelen, groene boerenerven, zandwegen met struwelen, beken, bosjes en laanbeplantingen worden bijzonder gewaardeerd. Dit landschappelijk mozaiek is kwetsbaar en verdient structureel beheer. We zetten ons in voor een marktconforme vergoeding voor grondeigenaren voor instandhouding, beheer en versterking van de coulissen. Het 'voor wat hoort wat' principe bij planologische medewerking voor ruimtelijke ontwikkelingen wordt ingezet om de groenblauwe dooradering te versterken. Met het waterschap maken we afspraken om het fijnmazig net van watergangen natuurvriendelijker in te richten en te beheren.

Kwaliteit Voor een goede groen blauwe dooradering-regeling is financiering vanuit provincie of rijk noodzakelijk. Het rijk had hier ooit 500 miljoen voor beschikbaar gesteld, maar hier blijft in praktijk niet veel van over. In Oost Gelre zijn wij nog in de omgeving Lievelde bezig. Dit met geld/subsidie van de provincie.

Doelstellingen Wij zetten in op maatwerk bij vrijkomende agrarische bebouwing en verbreding, waarbij ook omgevingskwaliteit en leefbaarheid worden versterkt. Wij hebben nu een vrij strikt beleid ten aanzien van vrijkomende agrarische bebouwing. Wij zullen deze evalueren en waar nodig aanpassen aan behoefte.

Kwaliteit De evaluatie heeft plaatsgevonden. In de eerste helft van 2026 wordt nieuw functieveranderingsbeleid voorgelegd aan de raad.

19

Financieel overzicht Programma 1 Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2025

Realisatie 2025

Restant 2025

Lasten

22.366

21.577

789

Baten

-9.286

-11.542

2.256

-982

276

-1.258

Onttrekkingen Stortingen Gerealiseerd resultaat

3

0

3

12.095

10.311

1.784

Beleidsindicatoren Programma 1 Naam indictor

Eenheid

Bron

Oost Gelre

Gemeentegrootte 25.000-50.000 inw.

Jaar

Verkeer en vervoer

Geregistreerde ongevallen met letsel ziekenhuis

%

Veiligheid NL

16,0%

46,1%

2024

Volksgezondheid en Milieu

Totaal huishoudelijk restafval

kg/inwoner

CBS

41

116

2024

Volksgezondheid en Milieu

Hernieuwbare elektriciteit

%

RWS

21,3%

49,3%

2022

Volksgezondheid en Milieu

Woningen met zonnepanelen

%

CBS

48,0%

geen data

2024

Vhrosv

Gemiddelde WOZ waarde woningen

duizend euro

CBS

341

396

2025

Vhrosv

Nieuwbouw woningen

aantal per 1.000 woningen

Basisregistratie adressen en gebouwen

3,5

7,3

2024

Vhrosv

Demografische druk

%

CBS

82,5%

80,1%

2025

Taakveld

Bron: waarstaatjegemeente.nl, cijfers worden regelmatig geactualiseerd en kunnen afwijken

20

Programma 2 - Welzijn Leeswijzer Programma 2 omvat veel verschillende elementen die allemaal betrekking hebben op het sociaal domein in de breedste zin, dus inclusief onderwijs, cultuur en sport. Daarbinnen richten we ons o.a. op de volgende speerpunten: •

We zetten in op het bevorderen van een gezonde leefstijl voor zowel volwassenen als kinderen/jongeren.

•

We blijven inzetten op het terugdringen van alcohol- en drugsgebruik.

•

We faciliteren dat iedereen kan meedoen in de maatschappij passend bij de mogelijkheden van de inwoner. Dit geldt voor wonen, werk, maar ook voor ontmoeten, dus participeren in de brede zin.

•

Onderwijsontwikkelingen en in het bijzonder de ontwikkeling van 2 IKC’s in Groenlo.

•

We blijven inzetten op bijdragen naar vermogen. Daar waar het (even) niet lukt, geven we een steuntje in de rug.

•

De realisatie van de nieuwe sporthal in Groenlo. Een mooie plek en met kansen voor de binnensportverenigingen en het onderwijs.

•

We ondersteunen vrijwilligers door inzet van onze vrijwilligerscoördinator en onze website www.vrijetijdsmakelaar.nl.

•

We ondersteunen inwoners met dementie en hun netwerk.

•

We ondersteunen (jonge) mantelzorgers.

•

We zetten maximaal in op vroegsignalering om problematische schulden bij inwoners te voorkomen.

•

We ontwikkelen samen met de kunst- en cultuursector een kunst- en cultuurbeleid.

•

Onze gemeente zet sterk in op preventieve zorg en blijft dat ook de komende jaren doen.

•

We ondersteunen overlastgevende jongeren om weer vooruit te komen.

•

We blijven inzetten op een goed functionerende veiligheidsketen.

Dit is slechts een deel van onze inzet, in dit programma leest u alle doelstellingen en wat wij ervoor gaan doen om deze te behalen. Dit programma is opgebouwd van preventieve inzet tot de inzet van maatwerk: •

Gezonde leefstijl

•

Iedereen doet mee

•

Een duwtje in de rug

•

Zorg voor wie dat nodig heeft

21

Thema1 - Gezonde leefstijl Ambitie Het grootste goed van de gemeente zijn onze inwoners. We vinden het belangrijk dat inwoners gezond zijn, gelijke kansen hebben op een gezonde leefstijl en zo lang mogelijk mee kunnen doen. De leefbaarheid, de fysieke en sociale leefomgeving spelen ook een belangrijke rol bij de mentale en fysieke gezondheid van onze inwoners. Onderdeel van een gezonde leefstijl is vrijetijdsbesteding. Voor sportstimulering doen we een beroep op de sport- en cultuurcoaches. Zij leveren in Oost Gelre hier een bijdrage aan en we sluiten aan bij ontwikkelingen zoals het lokaal beweeg- en sportakkoord ‘Heel Oost Gelre Beweegt’. Dit willen we koesteren en verder versterken. Onze sport- en cultuurverenigingen zijn hierbij van belang. We willen ervoor zorgen dat de cultuur- en sportbeoefening in de gemeente verder toeneemt, omdat dit ook kan bijdragen aan een gezonde leefstijl van onze inwoners. Het drugs- en alcoholgebruik willen we daarentegen terugdringen, onder meer door daarbij een voortrekkersrol te vervullen in de communicatie richting de jeugd (en hun ouders) rondom de gevaren van alcohol en drugs. Wij zetten in op een gezonde leefstijl samen met onze netwerkpartners. In deze begroting worden belangrijke pijlers ter bevordering van de gezonde leefstijl benoemd.

In de nota Gezondheid, Bewegen en Sport gaan we verder in op preventie, gezondheid en sport (als middel) en het bevorderen, beschermen en stimuleren van een gezonde leefstijl. Dit sluit aan bij de landelijke ontwikkelingen waarin gewerkt wordt aan Gezond Actief Leven Akkoorden (GALA). Gezonde leefstijl is de norm!

Doelstellingen Doel 1.1: Inwoners hebben (kennis van) een gezonde leefstijl We maken inwoners bewust van een gezonde leefstijl door preventief aanbod. We dragen daarmee bij aan het gezond opgroeien van kinderen/jongeren en volwassenen en het vitaal ouder worden van inwoners van Oost Gelre.

Kwaliteit Met lokale partners en organisaties werken we aan (de uitvoering van) het Beweeg- en Leefstijlakkoord Heel Oost Gelre Beweegt. Met de gestelde ambities vanuit het akkoord zetten we in op het gezond opgroeien en vitaal oud(er) worden in Oost Gelre. De Gezondheidsmakelaar en Beweegmakelaar hebben een aanjagende en verbindende rol in de uitvoering van diverse (preventieve) activiteiten. De initiatieven/activiteiten dragen bij aan (kennis van) een gezonde leefstijl. Een aantal voorbeelden van deze activiteiten zijn: 1. supermarktsafari’s 2. gezonde recepten in de supermarkt 3. sportcarrousel en cultuurproeverij 4. zomerweek voor ouderen ter voorkoming van eenzaamheid 5. beweegprogramma’s (fietsen, wandelen, bewegen op muziek) 6. informatiebijeenkomsten door professionals voor inwoner(s) Inwoners kunnen daarnaast doorlopend met vragen terecht bij de Gezondheidsmakelaar en Beweegmakelaar. Sinds maart 2025 is Oost Gelre een JOGG-gemeente en is er een JOGG-regisseur aangesteld. JOGG richt zich op een gezonde leefomgeving voor kinderen en jongeren. De JOGG-regisseur zet zich samen met samenwerkingspartners in voor een omgeving waarin gezond leven normaal en makkelijk is. Thema’s waar onder andere op wordt ingezet zijn; voeding, beweging en ontspanning.

22

Van 10 tot en met 16 juni is de Achterhoekse Waterweek keer georganiseerd. Het is een initiatief van acht gemeenten in de Achterhoek en JOGG-Achterhoek om gezond drinken te stimuleren. De belangrijkste wielerwedstrijd voor vrouwen (Simac Ladies Tour) gaf koppelkansen om gezond en vitaal onder de aandacht te brengen van inwoners en bezoekers. Op het vitaliteitsplein konden inwoners hun bloeddruk en hartslag meten en informatie krijgen over gezondheid en vitaliteit. We hebben 'Kleine stapjes, grote sprongen' georganiseerd: een inspirerende en interactieve voorlichtingsavond over de ontwikkeling van taal, beweging en voeding bij jonge kinderen. Op 21 september, Wereld Alzheimer Dag, is de maandelijkse dansochtend voor mensen met dementie en hun naaste weer gestart. Muziek kan mensen raken, herinneringen oproepen en verbinden.

Doelstellingen Doel 1.2: Het alcohol- en drugsgebruik neemt af en inwoners gaan verantwoord om met alcoholgebruik We zetten in op een preventieve aanpak tegen alcohol- en drugsgebruik. Hierbij spreken we inwoners aan op hun eigen verantwoordelijkheid. Het is de verantwoordelijkheid van iedereen, niet alleen van de gemeente.

Kwaliteit Dit jaar zijn er in Lichtenvoorde en Groenlo (informatie)bijeenkomsten georganiseerd (vorig jaar hebben er bijeenkomsten in de kleine kernen plaats gevonden). Door middel van deze bijeenkomsten maken we het alcohol- en drugsgebruik, roken en vapen bespreekbaar onder jongeren en hun ouders/verzorgers en zetten we in op bewustwording. Dit doen we samen met onze netwerkpartners. We spreken inwoners hierbij ook aan op hun eigen verantwoordelijkheid. Ook andere partijen zoals het onderwijs en de (sport)verenigingen spelen hierbij een belangrijke rol. In samenwerking met Iriszorg zijn er 2 IVA (instructie verantwoord alcohol schenken) bijeenkomsten georganiseerd. Binnen het onderwijs wordt bijvoorbeeld het programma ‘Helder op School’ aangeboden. Dit programma biedt een integrale aanpak waarbij jongeren onder andere bewust worden gemaakt van de gevolgen van middelengebruik. Door jongerenwerk Mazzel wordt ook ingezet op de bewustwording rondom middelengebruik, dit doen ze onder andere door het ontwikkelen van content voor sociale media. We zijn daarnaast aangesloten bij landelijke en regionale campagnes zoals NIX18, IkPas en Stoptober. In samenwerking met Mazzel jongerenwerk zijn er in november twee avonden geweest voor ouders en belangstellenden over vapen, drugs en alcohol.