evaluatie 1e tender zonneparken 2 ha+

Evaluatie 1e Tender Zonneparken groter dan 2 ha

Laatste versie: 15-05-2023

Inhoudsopgave H1 Inleiding ....................................................................................................................................................3 H2 Procedure 1e tranche Tender ...................................................................................................................3 H3 Evaluatie proces ......................................................................................................................................5 H4 Stand van zaken RES Achterhoek ..........................................................................................................7 H5 (Huidige situatie elektriciteitsnet Achterhoek) ..........................................................................................7 H6 Conclusie/Aanbevelingen ........................................................................................................................8 Bijlage 1 puntenberekening ...........................................................................................................................9

2

H1 Inleiding Voor u ligt de evaluatie van het proces rond de tenders voor zonneparken > 2 ha in de gemeente Oost Gelre. Vanuit het ‘Akkoord van Groenlo’ willen de Achterhoekse gemeenten in 2030 energieneutraal zijn. In 2023 is besloten dat de ambitie van 2030 wordt opgeschoven naar 2050. In Oost Gelre ondernemen we diverse activiteiten om inwoners en bedrijven te stimuleren en te faciliteren een bijdrage te leveren aan deze doelstelling. Vastgesteld beleid Om te kunnen voldoen aan de doelstelling om energieneutraal te worden, zijn door uw Raad de volgende twee beleidsstukken vastgesteld: - Beleid installaties opwekking hernieuwbare energie Oost Gelre; - Beleidsregel planologische medewerking zonneparken groter dan 2 ha in het buitengebied van Oost Gelre. In het beleid is een tenderproces opgenomen voor zonneparken > 2 ha. Het doel van het werken met een tenderproces is dat we planinitiatieven met meer impact op de omgeving zorgvuldig tot stand willen laten komen waarbij we plannen kunnen selecteren op kwaliteit. Daarnaast willen we de realisatie van deze initiatieven faseren waarbij er steeds mogelijkheid is voor evaluatie en bijstelling als daar aanleiding voor is. Afgesproken is om na iedere uitgezette tender te evalueren. In het beleidsstuk is het onderstaande opgenomen over de evaluatie: - Planinitiatieven groter dan 2 ha zon hebben meer impact op de omgeving.

Om deze reden willen we deze planinitiatieven zorgvuldig tot stand laten komen waarbij we plannen kunnen selecteren op kwaliteit. - Ook willen we de realisatie van dit soort initiatieven faseren waarbij er steeds mogelijkheid is voor evaluatie en bijstelling als daar aanleiding toe is. - Er wordt uitgevoerd en geëvalueerd. - Een nieuwe tender wordt na evaluatie op dezelfde of aangepaste opzet uitgezet. 1e Tranche De eerste tranche van de tender is op 1 juni 2019 opengesteld en gesloten op 23 augustus 2019. Drie initiatiefnemers hebben een verzoek bij ons ingediend. Op basis van ambtelijke beoordeling heeft het college in november 2019 besloten om onder voorwaarden mee te werken aan de drie zonneparken. De drie initiatieven zijn voor een Verklaring van geen bedenkingen in uw Raad behandeld. Het gaat hierbij om: - Zonnepark Hegemansweg te Groenlo, - Zonnepark Zomereiken te Groenlo, en - Zonnepark Zieuwent. De gevolgde procedure, de daarbij ingediende zienswijzen alsmede het beroep en hoger beroep zijn later in dit document beschreven.

H2 Procedure 1e tranche Tender Proces Tender Uitgangspunt van het tenderproces is dat per inschrijfmoment en per half jaar maximaal toestemming wordt verleend aan 15 ha aan locaties voor zonnepanelen groter dan 2 ha. Gezien de grote invloed op het landschap in het buitengebied, wordt per tranche een beperkt aantal aanvragen in procedure gebracht. De maximale omvang van (netto) 15 ha van de gezamenlijke initiatieven kan worden overschreden indien de totale (netto) oppervlakte van de hoogst geëindigde initiatieven meer bedraagt dan 15 ha en indien, naar het oordeel van het college, door het afvallen van het initiatief met de laagste score een substantieel lager (netto) omvang wordt gerealiseerd dan de genoemde 15 ha. Zelfstandig mogen de initiatieven de 15 ha niet overschrijden.

3

De drie initiatieven zijn getoetst op basis van een puntensysteem. De initiatieven zijn beoordeeld op de volgende criteria: Meervoudig ruimtegebruik Zonneparken kunnen gecombineerd worden met andere functies. Indien de gronden die worden ingezet voor het zonnepark ook voor andere functies ingezet worden, heeft dit een meerwaarde. Dit kan door de oorspronkelijke functie te behouden of (een) nieuwe nevenfunctie(s) mogelijk te maken. De mate waarin meervoudig ruimtegebruik wordt gemaakt wordt gewaardeerd met maximaal 15 punten. Landschap en cultuurhistorie Nieuwe zonneparken moeten zorgvuldig worden ingepast in het landschap. Een goede landschappelijke inpassing is dan ook een vereiste. Naast een goede inpassing kan de realisatie van het zonnepark ook worden aangegrepen om het landschap juist permanent te versterken. Dit kan worden aangetoond door goede motivatie van de locatiekeuze en door het opstellen van een landschapsplan. Het landschapsplan kan nader uitgewerkt worden indien het voorstel wordt geselecteerd. De mate waarin het zonnepark landschappelijk wordt ingepast en het landschap wordt versterkt wordt gewaardeerd met maximaal 40 punten. Ecologie Indien in combinatie met de aanleg van de zonneparken natuur wordt ontwikkeld dan heeft dit een meerwaarde. Afhankelijk van de locatie kan daarbij een combinatie worden gezocht met bestaande natuurdoelstellingen.

Toetsing aan de Natuurwet doormiddel van gericht ecologisch onderzoek kan plaatsvinden indien het voorstel wordt geselecteerd. De mate waarin natuurwaarden worden gerealiseerd wordt gewaardeerd met maximaal 15 punten. Draagvlak Het is belangrijk dat nieuwe initiatieven op draagvlak kunnen rekenen. Een goed participatietraject is hiervoor een vereiste. Het is aan de initiatiefnemer om aan te geven hoe dit traject wordt vormgegeven en uitgevoerd gaat worden. De participatieaanpak wordt gewaardeerd met maximaal 15 punten. Financiële participatie De aanvraag omvat een omschrijving van de (financiële) participatiemogelijkheden die zullen worden geboden aan diverse doelgroepen. De mate waarin deze mogelijkheden worden geboden wordt gewaardeerd met maximaal 15 punten. De drie zonneparken zijn beoordeeld op de bovenstaande punten. Hierbij hebben de zonneparken een score verkregen per punt. Deze scores zijn bij elkaar opgeteld voor een totaal aantal punten. Omdat in het tender proces maar 3 aanmeldingen waren voor zonneparken, zijn alle 3 de parken uitgekozen om behandeld te worden. Er zijn dus geen initiatieven afgevallen in de eerste tranche van de tender. Op basis van voornoemde criteria zijn de ingediende initiatieven beoordeeld met de volgende punten: - Zonnepark Hegemansweg te Groenlo totaal aantal punten van 37,83.

- Zonnepark Zomereiken te Groenlo totaal aantal punten van 56,42. - Zonnepark Zieuwent (Klein Tilder) te Zieuwent totaal aantal punten van 51,25. Een volledig overzicht van het aantal toegekende punten per criteria is als bijlage bijgevoegd. Bij nadere uitwerking van de ingediende plannen zijn de ingediende hectares veranderd. Hierbij geldt voor zonnepark Hegemansweg een netto oppervlakte van 8,4 ha (is de oppervlakte zonder de oppervlakte voor landschappelijke inpassing). Voor zonnepark Zomereiken geldt een netto oppervlak van 8,5 ha. Zonnepark Zieuwent heeft na aanpassing een netto oppervlak van 1,2 ha. Doordat de oppervlakte lager is dan de beoogde 2 ha of groter, is het plan niet verder meegenomen in het tender proces. Dit zonnepark is meegenomen tezamen met de te ontwikkelen woningbouw aan de Werenfriedstraat in het vastgestelde ontwikkelkader voor Zieuwent. Dit plan zal dan ook niet verder behandeld worden in deze evaluatie.

4

Korte omschrijving per initiatief in het gevolgde proces Zonnepark Hegemansweg te Groenlo Voor dit initiatief is afgeweken van het geldend bestemmingsplan ‘Buitengebied Oost Gelre 2011’ met bijbehorende Reparatieplannen met een uitgebreide procedure om omgevingsvergunning Wabo (projectafwijking). Hiervoor heeft uw Raad een ‘Verklaring van geen bedenkingen’ afgegeven op 27 oktober 2020 waarop op 20 november 2020 het college de gevraagde omgevingsvergunning heeft verleend. Hiertegen hebben belanghebbenden beroep bij de Rechtbank en hoger beroep bij de Raad van State ingesteld. De beroepsgronden zijn in beide gevallen ongegrond verklaard waardoor de omgevingsvergunning onherroepelijk is. Zonnepark Zomereiken te Groenlo Ook voor dit initiatief is afgeweken van het geldend bestemmingsplan ‘Buitengebied Oost Gelre 2011’ met bijbehorende Reparatieplannen met een uitgebreide procedure om omgevingsvergunning Wabo (projectafwijking). Hiervoor heeft uw Raad een ‘Verklaring van geen bedenkingen’ afgegeven op 8 juni 2021 waarop op 9 juli 2021 het college de gevraagde omgevingsvergunning heeft verleend. Hiertegen hebben belanghebbenden beroep bij de Rechtbank ingesteld. De beroepsgronden zijn ongegrond verklaard. Er is hiertegen hoger beroep en een voorlopige voorziening ingesteld bij de Raad van State.

De voorlopige voorziening en het uiteindelijke bodemgeschil zijn bij de Raad van State in behandeling. Ingekomen zienswijzen In beide procedures zijn in de ontwerpfase zienswijzen ingediend door omwonenden, de Stichting PETZ (Positieve energietransitie Zwolle) maar ook door defensie. De belangrijkste aspecten in deze zienswijzen zijn: - Gebruik goede landbouwgrond - Strijd met landschappelijke inpassing - Onvoldoende draagvlak Deze aspecten zijn tijdens de procedure om afwijking van het bestemmingsplan in een ‘Nota Inhoud en beantwoording zienswijzen’ opgenomen en beantwoord. Deze aspecten zijn niet nader in deze evaluatie meegenomen.

H3 Evaluatie proces Aandachtspunten evaluatie Voor de evaluatie zijn de volgende aandachtspunten gehanteerd. Besluitvorming: - Moment van besluitvorming (principemedewerking) door het college. - Aansluiting op het netwerk Landschappelijke inpassing: - Rol van het Gelders Genootschap. - Concretisering investering (in ruimte of geld) landschappelijke inpassing en/of concretiseren hoeveel landschappelijke (bijv in %) moet blijven na het ‘opruimen’ van het zonnepark Overig: - Aanpassing beleidsregel ‘planologische medewerking zonneparken groter dan 2 ha in het buitengebied van Oost Gelre’. - Concretiseren van de eisen aan financiële participatie en lokaal eigendom. - Spreiding van locaties.

5

Besluitvorming Moment van besluitvorming (principemedewerking) door het college Middels een collegebesluit is voor de 3 zonneparken besloten om in principe mee te werken aan het verzoek tot realisatie. Dit principebesluit is in november 2019 genomen. Het principebesluit van het college wordt openbaar gemaakt en is voor omwonenden of andere belanghebbenden het eerste moment waarop zij kennis kunnen nemen of te horen krijgen van het ingediende initiatief. De praktijk leerde dat dit bij veel omwonenden niet in goede aarde viel. Dit geeft direct al weerstand tegen het ingediende initiatief. Daarbij werd ook al vaak geuit dat het college al heeft ingestemd en het zonnepark er dus toch komt en hiertegen bezwaar maken geen zin heeft. Om dit te voorkomen is het wenselijk om in een vroegtijdig stadium, maar in ieder geval voor besluitvorming door het college al een communicatiemoment met omwonenden en andere belangstellende te organiseren. Dit dient dan vanuit de initiatiefnemer te worden georganiseerd en heeft de gemeente geen rol in. Het verslag hiervan kan dan worden meegenomen bij de besluitvorming op het ingediende initiatief voor een zonnepark door het college. Dit is dan ook in overeenstemming met het participatiedocument ten behoeve van de werkwijze bij de Omgevingswet. Aansluiting op het netwerk Er is sprake van netwerkcongestie.

Om een zonnepark te kunnen aansluiten op het netwerk moet er ruimte zijn op het net. Hiervoor zal een initiatiefnemer voor een zonnepark een reservering moeten aanvragen bij Liander om te kunnen aansluiten. Investering in de aanleg van een zonnepark zal ook niet eerder geschieden dan dat er aansluit toestemming is van Liander. Toestemming van Liander kan dus wel enige maanden tot jaren duren. Wellicht is het raadzaam om bij een aanvraag voor en zonnepark in een nieuwe tender de aansluiting op het netwerk als criterium mee te nemen in de beoordeling van het zonnepark. Zo is er duidelijkheid over termijn van aansluiting op het netwerk en is er zicht op welke termijn een zonnepark wordt opgericht. Zo wordt ook voorkomen dat een al verleende omgevingsvergunning moet worden ingetrokken omdat er na 2 jaar (zonder toekenning ruimere termijn) geen gebruik van is gemaakt. Landschappelijke inpassing De Commissie Ruimtelijke Kwaliteit van het Gelders Genootschap is een adviesorgaan die wij betrekken bij ruimtelijke ontwikkelingen. Het gaat hierbij met name om advisering van het landschappelijk inpassen van de ruimtelijke ontwikkeling. Het Gelders Genootschap wil in een vroegtijdig stadium geïnformeerd worden over de ruimtelijke ontwikkeling. Hiervoor wordt een concept ruimtelijke inpassing bijgevoegd. Het Gelders Genootschap zal ons adviseren over de landschappelijke inpassing.

Dit advies wordt nadien kortgesloten met de gemeentelijke medewerker Groen van de gemeente Oost Gelre. Mogelijk zijn er verschillende inzichten maar uiteindelijk dient er een eensluidend advies voor te liggen die wordt meegenomen in het ontwerp bestemmingsplan of omgevingsvergunning. Ook zal in dit advies worden aangegeven wat na ontmanteling van het zonnepark moet worden behouden in de aangelegde landschappelijke inpassing. Het Gelders Genootschap en de gemeentelijke medewerker Groen hebben hiervoor de expertise in huis en kunnen het beste beoordelen wat qua inpassing moet worden behouden en wat mogelijk na ontmanteling van het zonnepark kan verdwijnen. Dit zal dus ook voor het ontwerp bestemmingsplan of omgevingsvergunning duidelijk moeten zijn zodat dit in de regels of in een anterieure overeenkomst kan worden opgenomen. Overig Aanpassing beleidsregel ‘planologische medewerking zonneparken groter dan 2 ha in het buitengebied van Oost Gelre’. Het uitgangspunt van het beleid is dat per inschrijfmoment en per half jaar maximaal toestemming wordt verleend aan 15 ha aan locaties voor zonnepanelen groter dan 2 ha. Dit betreft de netto norm.

In het collegebesluit van 12 november 2019 is de volgende aanpassing aan de beleidsregels besloten: ‘’De maximale omvang van (netto) 15 ha van de gezamenlijke initiatieven kan worden overschreden indien de totale (netto) oppervlakte van de hoogst geëindigde initiatieven meer bedraagt dan 15 ha en indien, naar het oordeel van het college, door het afvallen van het initiatief met de laagste score een substantieel lager (netto) omvang wordt gerealiseerd dan de genoemde 15 ha’’.

6

Financiële participatie In de vastgestelde beleidsregels is aangegeven dat de aanvrager voor het initiatief een voorstel moet indienen met mogelijkheden voor het financieel participeren in het zonneproject. Hierin is o.a. opgenomen dat er moet worden gestreefd naar 50% lokaal eigendom, zoals opgenomen in het klimaatakkoord. Om een dergelijk voorstel te beoordelen is specifieke financiële kennis over financiële participatie benodigd. Toetsing van het voorstel voor het financieel participeren in het zonneproject met lokaal eigendom door een bureau welke ervaring heeft in financiële participatie in hernieuwbare energieprojecten is dan ook wenselijk. In een vroegtijdig stadium zal een dergelijk bureau bij beoordeling van het voorstel worden betrokken en een advies hierover uitbrengen. Spreiding locaties De twee in de eerste tender meegenomen zonneparken zijn beide gelegen in het buurtschap Zwolle. In de directe nabijheid van het buurtschap, op bedrijventerrein De Laarberg, is namelijk een middenstroomstation aanwezig waar de zonneparken op kunnen aansluiten. Zo zijn niet alleen de twee zonneparken in Oost Gelre in het buurtschap gelegen, maar ook een viertal zonneparken in de buurtgemeente Berkelland. Zo zijn er relatief veel zonneparken in een relatief klein gebied gelegen. Spreiding van de zonneparken is dan ook wenselijk mede ook om het buurtschap Zwolle te ontzien.

Dit zal bij een mogelijke tweede tender dan ook een aandachtspunt zijn. Zijn er initiatieven voor zonneparken gelegen in de nabijheid van een gemeentegrens, dan is het wenselijk om bij deze buurgemeente te informeren of er ook initiatieven in die gemeente zijn die in nabijheid komen te liggen van het in onze gemeente ingediende initiatief.

H4 Stand van zaken RES Achterhoek Op 21 september 2021 heeft de gemeenteraad van Oost Gelre de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 Achterhoek vastgesteld. Deze RES is het resultaat van een strategische verkenning naar de toekomstige productie van duurzame energie. Het gaat hierbij om de mogelijke en wenselijke verdeling van de duurzame energieproductie in de Achterhoek en het zoeken naar ruimte voor windturbines en zon op daken of op land. In de RES 1.0 is afgesproken dat de Achterhoek 1,35 TWh productie van duurzame energie inbrengt als bijdrage aan de opgave van 35 TWh uit het Klimaatakkoord. De voorwaarde aan deze bijdrage is dat 0,35 TWh wordt geproduceerd door grootschalige opstelling van zonnepanelen op bedrijfsdaken en agrarische bebouwing. Hiermee wordt dus maximaal 1 TWh op land geproduceerd door windturbines en zonneparken. In de RES 1.0 is afgesproken dat 0,546 TWh zal worden opgewekt door windturbines op land, 0,210 TWh zal worden opgewekt met behulp van zonneparken op land, het restant van 0,244 TWh is nog niet gealloceerd. De ruimte voor zon op land is binnen de Achterhoek ruim voldoende om de bijdrage vanuit zon te realiseren. De Achterhoekse gemeenten hebben al bestaand beleid dat voorziet in de toelating van zonneparken. De opgave voor zonneparken kan binnen deze kaders worden gerealiseerd.

Voor Oost Gelre betekent dit dat 0,018 TWh / 18 GWh aan zonneparken op land is toegezegd als bijdrage aan de RES. In Oost Gelre betekent dit dat de volgende projecten in voorbereiding of gerealiseerd zijn voor zon op land. In Oost Gelre is 9,9 GWh gerealiseerd (Laarberg en Nieuwendijk) en zit nog 23,7 GWh in de harde pijplijn (Hegemansweg en Zomereiken). De bijdrage van Oost Gelre aan de productie van wind op land bedraagt 0,058 TWh. Deze bijdrage is nog niet gerealiseerd. Voor het niet-gealloceerde vindt nog overleg plaats richting de herijking van de RES 2.0.

H5 (Huidige situatie elektriciteitsnet Achterhoek) In de Achterhoek is er steeds meer sprake van schaarste. In maart 2023 heeft Liander het signaal afgegeven dat, naast grootverbruikers, ook steeds meer consumenten en bedrijven tegen de grenzen van het netwerk gaan aanlopen. Liander werkt hard aan het verzwaren van het netwerk. Er vinden diverse werkzaamheden in fases plaats bij de verdeelstations Pramer, Winterswijk en Dale. De verwachting is dat eind 2023 al veel verbeteringen er toe hebben geleid dat meer mogelijk is, zowel voor aanvragen voor verbruik als ook voor teruglevering van elektriciteit.

7

Liander werkt hard aan het inzichtelijk maken van de consequenties voor de klanten in Oost Gelre. Wel is het zo dat er de komende jaren nog niet zal zijn opgelost. Dit betekent concreet dat er geen transportindicaties afgegeven kunnen worden voor zonne-energie. De problemen doen zich niet alleen voor ten aanzien van grootverbruik aansluitingen, maar ook de kleinverbruik aansluitingen (solderen/terugleveren) zullen een transportindicatie moeten aanvragen.

H6 Conclusie/Aanbevelingen Conclusie proces: Tijdens het proces is de beleidsregel ‘planologische medewerking zonneparken groter dan 2 ha in het buitengebied van Oost Gelre’ aangepast. Deze aanpassing maakte mogelijk dat zonnepark Klein Tilder te Zieuwent mee genomen kon worden in de tenderproces. Voor het proces zijn de volgende conclusies genomen: a. Voorafgaand aan besluitvorming door het college op een ingediend initiatief voor een zonnepark zal initiatiefnemer een communicatiemoment met omwonenden moeten aangaan zodat dit in de besluitvorming door het college kan worden meegewogen. b. Bij een aanvraag voor een zonnepark in een nieuwe tender zal de aansluiting op het netwerk als criterium worden meegenomen in de beoordeling van het zonnepark. c. Het Gelders Genootschap beoordeeld als eerste een ingediend initiatief voor landschappelijke inpassing waarna afstemming met de gemeentelijke medewerker Groen plaatsvindt. Er volgt een eensluidend advies. d. In dit advies, genoemd onder b., wordt aangegeven wat na ontmanteling van het zonnepark moet worden behouden in de aangelegde landschappelijke inpassing. e. Zonneparken moeten meer verspreid over de gemeente worden gerealiseerd. f. Is een initiatief voor een zonnepark gelegen in de nabijheid van een gemeentegrens dan dient navraag te worden gedaan bij deze buurgemeente over initiatieven voor zonneparken in deze gemeente.

Hiermee wordt ‘dichtheid’ in zonneparken voorkomen. g. Een bureau welke ervaring heeft in financiële participatie in hernieuwbare energieprojecten wordt ingeschakeld om te adviseren over financiële participatie en lokaal eigendom.

Conclusie RES (restant opgave Oost Gelre): Bijdrage van Oost Gelre in de opwek van hernieuwbare energie dmv zonneparken op land is in zicht. Vanwege een gunstige energiemix en netwerkcongestie is extra zon op land niet wenselijk. De afgesproken RES doelstelling voor Oost Gelre in 2030 (0,018 TWh) wordt daarmee ruimschoots gehaald. Algehele conclusie en aanbeveling In de raadsvergadering van 16-07-2019 is door het college toegezegd dat we binnen de gemeente meewerken met maximaal 50 HA aan zonneparken op land. In de harde pijplijn komen minder dan 50 HA aan zonneparken binnen de gemeente. In de gemeente Oost Gelre is de bijdrage van hernieuwbare energie dmv zonneparken op land in zicht. Voor de gemeente Oost Gelre is toegezegd aan een opgave van 18 GWh. Wanneer alle vergunde zonneparken gereed zijn is de bijdrage van de gemeente Oost Gelre 33,6 GWh. Doordat we de opgave ruimschoots halen is er geen noodzaak tot een tweede tender zonneparken.

8

Bijlage 1 puntenberekening

9