beleidsplan licht in de openbare ruimte 2025-2035

Beleidsplan Licht in de openbare ruimte 2025-2035

Inhoudsopgave 1.

Inleiding ............................................................................................................ 2

1.1.

Kunstlicht en de effecten daarvan ................................................................................ 2

1.2.

Visie ............................................................................................................................ 2

1.3.

Achtergrondinformatie met factsheets ......................................................................... 3

2.

Kaders ............................................................................................................... 4

2.1.

Duurzaamheid, energie en milieu ................................................................................. 4

2.2.

Landelijke regelgeving ................................................................................................. 4

2.3.

Lichthinder en lichtvervuiling ....................................................................................... 5

2.4.

Technieken .................................................................................................................. 5

2.5.

Verkeers- en sociale veiligheid ..................................................................................... 5

3.

Uitgangspunten per locatie of gebied ............................................................ 7

3.1.

Bezienswaardigheden .................................................................................................. 7

3.2.

Bedrijventerrein .......................................................................................................... 7

3.3.

Buitengebied ............................................................................................................... 8

3.4.

Centrumgebieden ........................................................................................................ 8

3.5.

Fietspaden................................................................................................................... 9

3.6.

Inwoners en licht ....................................................................................................... 10

3.7.

Natuurgebieden ........................................................................................................ 10

3.8.

Paardenbakken ......................................................................................................... 10

3.9.

Parken en groenvoorzieningen ................................................................................... 11

3.10.

Parkeerterreinen ....................................................................................................... 11

3.11.

Reclame .................................................................................................................... 12

3.12.

Recreatie ................................................................................................................... 13

3.13.

Sportvelden ............................................................................................................... 13

3.14.

Stallen en kassen ....................................................................................................... 14

3.15.

Stationsgebied........................................................................................................... 14

3.16.

Voet- en achterpaden ................................................................................................ 15

3.17.

Wegen....................................................................................................................... 15

3.18.

Woongebieden .......................................................................................................... 16

4.

Samenvatting uitgangspunten ...................................................................... 18

1.

Inleiding

Oost Gelre heeft een nieuw beleidsplan opgesteld. Op het gebied van licht zijn er veel ontwikkelingen geweest de afgelopen jaren, zoals de opkomst van led, het dimmen van verlichting en systemen waarmee het licht op afstand bedienbaar is. Daarnaast bepalen ook steeds meer andere lichtbronnen mede de kwaliteit van de openbare ruimte. Denk daarbij onder andere aan reclameverlichting, verlichting van bedrijven, paardenbakken, aangelichte monumenten en verlichting van sportvelden. Daarom hebben we ervoor gekozen om onze visie weer te geven over al het licht in de openbare ruimte. Dit is tot stand gekomen in samenwerking met alle betrokken beleidsvelden. Een beleid is een visie, welke kant willen we op. Dit Beleid ‘Licht in de openbare ruimte’ heeft een looptijd van tien jaar (2025-2035). Bedoeling is om in 2029 een korte evaluatie te houden om te kijken of er aanpassingen nodig zijn.

1.1. Kunstlicht en de effecten daarvan Gemiddeld leven we circa 48% van onze tijd in het donker. De openbare verlichting in onze gemeente draagt bij aan het kunnen uitvoeren van activiteiten in de donkere uren. Deze openbare verlichting kan een bijdrage leveren aan de verkeersveiligheid, sociale veiligheid en een prettige leefomgeving. Zij kost echter ook energie, kan lichthinder veroorzaken en heeft effect op de flora en fauna. Ons lichaam heeft ook donkerte nodig, onder andere voor de aanmaak van melatonine. Daarom is het van belang om een goede afweging te maken waar we licht plaatsen, hoeveel licht en op welke tijden deze moet branden. Wij vinden het belangrijk om niet alleen naar de openbare verlichting te kijken, maar naar alle lichtbronnen in de openbare ruimte. Tezamen bepaalt het immers het beeld buiten. Door gezamenlijk op te trekken creëren we een prettigere openbare ruimte die bijdraagt aan een gezonde leefomgeving voor mens, dier en natuur.

1.2. Visie We staan voor duurzaamheid, leefbaarheid, verwevenheid met het mooie en kwetsbare natuur- en cultuurlandschap, gastvrijheid en vriendelijkheid. Onderlinge verbondenheid is belangrijk en uit zich in een sterk netwerk en verenigingsleven. Het licht in de openbare ruimte draagt bij aan een goede leefomgeving en houdt terdege rekening met het kwetsbare natuurlandschap.

2

1.3. Achtergrondinformatie met factsheets De tekst in het beleidsplan is zo beknopt mogelijk weergegeven. Een nadere toelichting op de diverse onderwerpen is weergegeven in een apart document genaamd ‘Factsheets Licht in de Openbare Ruimte’.

3

2.

Kaders

Onderstaande informatie is belangrijk om de uitgangspunten in het volgende hoofdstuk te kunnen begrijpen.

2.1. Duurzaamheid, energie en milieu Voor wat betreft de openbare verlichting proberen we materialen aan te schaffen die zo duurzaam mogelijk zijn. Oudere verlichting die nog goed is, gooien we niet weg. Verlichting staat niet overal, alleen op die locaties waar dat nodig is. Er zal kritisch bekeken worden of we de huidige verlichting kunnen verminderen. We willen voldoen aan het Landelijke energieakkoord dat in 2013 is ondertekend. Hierin zijn afspraken gemaakt om gezamenlijk tot een duurzame, klimaatvriendelijke omgeving te komen in Nederland. Voor de openbare verlichting (OVL) geldt thans nog de volgende relevante doelstelling: 50% energiebesparing van de OVL in 2030 ten opzichte van 2013. Led-verlichting is sinds een aantal jaren voor de openbare verlichting een geschikte verlichting. Doordat led heel gericht licht is, lijkt het soms op straat minder licht te geven of zie je soms geen licht als je de straat in kijkt, terwijl het er wel is. We gaan verder met het verduurzamen van de openbare verlichting. Wij vervangen de komende jaren alle verlichting door duurzame verlichting (nu led-verlichting). Hiervoor heeft de gemeenteraad ook extra budget beschikbaar gesteld. Per situatie bekijken we wat de beste oplossing is passend in de omgeving, binnen het budget en de stand der techniek. We zijn volger van nieuwe technieken, maar hebben niet de ambitie om koploper te zijn.

Onnodig lichthinder wordt voorkomen, de aan te schaffen materialen zijn zo duurzaam mogelijk en energiezuinig gefabriceerd. Dit laatste is afhankelijk van het aanbod door leveranciers. Onze maatschappij is een wegwerpmaatschappij. Grondstoffen zetten we om in producten, deze worden gebruikt en daarna vernietigd. Als we uitgaan van een circulaire economie hebben we geen afval meer. Grondstoffen zetten we om in producten, deze worden gebruikt en daarna uit elkaar gehaald en de onderdelen worden weer opnieuw gebruikt. Dit vergt een ander productieproces. Oost Gelre neemt in haar keuzes waar mogelijk circulaire economie mee. Er is altijd een afweging tussen budget en duurzaamheid.

2.2. Landelijke regelgeving In Nederland zijn gemeenten niet verplicht om te verlichten. We hebben wel een zorgplicht om goed om te gaan met hetgeen we hebben staan. Wat van belang is bij de openbare verlichting, is de hoeveelheid licht op straat (lichtsterkte) en de verdeling van het licht op de weg (gelijkmatigheid). De huidige richtlijn is de NPR13201/A1 van de NSVV (Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde). Het is een richtlijn: we mogen daarvan afwijken. De gemeente kiest ervoor om qua lichtsterkte op maximaal 75% van de thans geldende richtlijn (NPR13021/A1) te verlichten. Dit komt veelal overeen met de huidige verlichting. Op bepaalde hoofdwegen en in centrum- en uitgangsgebieden staat vaak wel wat meer licht vanwege de verkeersintensiteit. Nieuwe verlichting is standaard dimbaar om toekomstige energiedoelstellingen te halen.

4

Het streven is om met de bestaande mastafstand een zo goed mogelijke gelijkmatigheid te krijgen in die gebieden waar dat belangrijk wordt gevonden. Wij kiezen ervoor om niet aan het Politie Keurmerk Veilig Wonen te voldoen wat betreft de openbare verlichting. Achterpaden in eigendom van de gemeente, worden niet verlicht net als voorgaande jaren. Dit beleidsplan is leidend boven het Keurmerk Veilig Ondernemen qua hoeveelheid licht. De gemeente heeft haar installatieverantwoordelijkheid bij de onderhoudsaannemer gelegd.

2.3. Lichthinder en lichtvervuiling We spreken van lichthinder als een lichtbron hinder veroorzaakt voor bijvoorbeeld bewoners. We spreken van lichtvervuiling (ook wel horizonvervuiling genoemd) als er een gloed van licht van verre zichtbaar is boven een gebied. Wij willen onnodige lichthinder en lichtvervuiling voorkomen. Dat kunnen wij niet alleen, maar wel samen met onze inwoners en ondernemers. Dit kan bijvoorbeeld door: - alleen buiten te verlichten als het echt nodig is; - het licht goed te richten en af te schermen; - later op de avond het licht te dimmen (minder fel licht); - licht in de nacht uit te zetten als er niemand gebruik maakt van de openbare ruimte. De gemeente hanteert daarbij ook de NSVV-richtlijn ‘Lichthinder’.

2.4. Technieken De afgelopen jaren zijn er voor wat betreft de openbare verlichting, veel ontwikkelingen geweest. De techniek biedt heel veel mogelijkheden. Een ontwikkeling is Smart City. Een slimme stad (Smart City) is een stad waarbij informatietechnologie en het internet der dingen (Internet of Things) gebruikt worden om de stad te beheren en te besturen. Per situatie bepalen we wat de beste oplossing is voor de openbare verlichting, die past bij het beschikbare budget en de stand van de techniek. We zijn volger van nieuwe technieken op het gebied van openbare verlichting, maar hebben niet de ambitie om koploper te zijn. Nieuw te plaatsen verlichting wordt standaard voorzien van een telemanagementsysteem waarmee we op afstand storingen kunnen aflezen.

2.5. Verkeers- en sociale veiligheid Voor verlichting hebben we te maken met verkeers- en sociale veiligheid. Voor veel mensen is licht veiligheid. Licht is emotie en maakt het daardoor een ingewikkeld onderwerp. Maar ook overdag vinden er ongelukken plaats en wordt er ingebroken. We spreken over verkeersveiligheid als we veilig van A naar B willen reizen. Het gaat over een veilige en vlotte afwikkeling van het verkeer. Verlichting kan een bijdrage hebben aan de verkeersveiligheid, maar niet overal. De gemeente hanteert het principe ‘Niet verlichten, tenzij’. Eerst kijken we of we met andere middelen de verkeersveiligheid kunnen verhogen. Mocht verlichting toch nodig zijn, dan is die duurzaam en energiezuinig. Sociale veiligheid kunnen we verdelen in objectieve (is meetbaar, zoals het aantal inbraken) en subjectieve sociale veiligheid (is het gevoel van veiligheid en voor iedereen anders). Zowel de objectieve als subjectieve sociale veiligheid zijn onder andere afhankelijk van de overzichtelijkheid van een gebied en de aanwezigheid en herkenbaarheid van andere mensen.

5

Aanpassingen aan de weg of het groen vinden plaats als dat mogelijk en nodig is om de overzichtelijkheid van een gebied te verbeteren. Er is echter ook voldoende sociale controle nodig. Anders ontstaat er schijnveiligheid. De gemeente probeert schijnveiligheid juist te voorkomen. We kiezen voor een lichtkleur waarbij in woonwijken en centrumgebieden de gezichten goed herkenbaar zijn.

6

3.

Uitgangspunten per locatie of gebied

In dit hoofdstuk geven we onze visie op licht in de openbare ruimte weer.

3.1. Bezienswaardigheden Kunstwerken, kerken, monumenten, molens en dergelijke zijn soms aangelicht. Zo is het een herkenningspunt en kan het een mooie aanvulling op het beeld in de avond zijn. Een aantal objecten is de hele nacht verlicht en soms ook van verre zichtbaar. Wenselijk is het om na 23.00 uur het licht uit doen. Als het object niet van de gemeente is, dan gaan we in overleg met de eigenaren.

Foto: Lichtenvoorde, Dijkstraat

Foto: Harreveld, Kerkstraat

Monument aangelicht

Kerk verlicht

3.2. Bedrijventerrein We hebben diverse bedrijventerreinen. Op elk terrein zijn diverse soorten licht zichtbaar. Straatverlichting wordt in de avond gedimd zodra dit technisch mogelijk is. We kijken waar het wellicht uit kan in de nacht. Aangelichte bedrijven kunnen een waardevolle aanvulling zijn in de avonduren op het terrein, maar het licht kan wel uit in de nacht. Veel bedrijven laten ook het licht in het pand aan staan, terwijl er niemand werkt. Als het is om inbrekers te weren, dan werkt een bewegingsmelder vaak beter. Verlichting op parkeerterreinen is prettig als er mensen aan het werk zijn, maar kan toch best uit in de nacht? Verlichte reclameborden of reclame op de gevels is goed als ze leesbaar zijn, maar vaak zijn ze te fel. Het zou fijn zijn als ze uitgaan in de nacht. We gaan, als de situatie daartoe aanleiding geeft, in gesprek met ondernemers om te kijken of al dat licht in de nacht niet uit kan of minder fel kan branden.

7

Foto: Groenlo, Den Sliem

Foto: Lichtenvoorde, Westermanstraat

3.3. Buitengebied Oost Gelre heeft een afwisselend landschap. Er zijn veel open gebieden waardoor licht soms al van verre zichtbaar is. Ook hebben we een bloeiende flora en fauna. Het uitgangspunt is ‘Niet verlichten, tenzij’. Alleen op die locaties waar verlichting nodig is in verband met de verkeersveiligheid en er geen alternatieven zijn, kan verlichting staan. Er wordt gebruik gemaakt van markering en reflectie als dit een bijdrage levert aan de verkeersveiligheid. Verder willen we geen verlichting in het buitengebied. Op die locaties waar nu verlichting staat (en deze niet voor de verkeersveiligheid is) bekijken we per situatie of de verlichting weg kan en/of er alternatieven zijn.

Foto: Zieuwent, Rouwhorsterdijk

Foto: Lievelde, fietspad

Schrikhek van verre zichtbaar

door belijning goed zichtbaar

3.4. Centrumgebieden Het is belangrijk dat een centrumgebied een aantrekkelijk gebied is. Licht kan hierin een positieve bijdrage geven. We hebben in het centrumgebied diverse lichtbronnen. Zo staat er straatverlichting, is er licht vanuit de winkels (etalages), reclameverlichting, feestverlichting of zijn er aangelichte gevels. De verlichting in het centrum is vaker decoratieve verlichting terwijl dat elders vaak functionele verlichting is. Dit wil zeggen dat de vorm van het armatuur anders is of de mast een andere kleur heeft. Bijvoorbeeld in het centrum van Groenlo hangen klassieke lantaarns.

8

Foto: Lichtenvoorde, Rapenburgsestraat Licht vanuit etalage op straat

Foto: Groenlo, Beltrumsestraat decoratieve verlichting

Het licht van etalages kan ervoor zorgen dat de verlichting van Oost Gelre helemaal wegvalt. Dat is niet wenselijk en ook niet nodig. Door goed te kijken op welke tijden etalage- en reclameverlichting nodig is, en het uit te zetten als het niet nodig is, voorkomen we onnodige lichthinder en energieverspilling. We gaan, als de situatie daar aanleiding toe geeft, in gesprek met de ondernemers om te bespreken hoe we energie kunnen besparen, lichthinder voorkomen en een prettige leefomgeving krijgen.

3.5. Fietspaden Oost Gelre heeft een groene natuur met een bloeiende flora en fauna. Maar ook veel bezienswaardigheden. Onze fietspaden worden door zowel inwoners als veel toeristen gebruikt. Bij fietspaden speelt de verkeersveiligheid, het rijcomfort, het gevoel van veiligheid en overzicht een rol. We kennen in onze gemeente: • Recreatieve fietspaden (deze worden voornamelijk overdag gebruikt) en deze worden niet verlicht. • Hoofdfietsroutes. Binnen de kom worden deze verlicht. In de avond wordt deze gedimd en eventueel in de nacht uitgezet (zodra dit technisch mogelijk is). Buiten de kom worden deze niet verlicht, maar voorzien van alternatieven (bijvoorbeeld reflecterende belijning) als dat gewenst is. Alle andere fietsroutes binnen of buiten de kom worden niet verlicht.

Foto: Lichtenvoorde, Kerkhoflaan

Foto: Zieuwent, Kleuterstraat

Fietspad apart verlicht

Recreatief fietspad dus niet verlicht

9

3.6. Inwoners en licht Buiten in de openbare ruimte speelt naast de straatverlichting ook de verlichting van de inwoners een rol. Verlichting aan de gevel, in tuinen en in de paardenbakken. Alle verlichting bij elkaar bepaalt het beeld buiten. Het is belangrijk om samen bewuster om te gaan met al het licht. Hoeveel licht hebben we nodig en wanneer is het nodig? Oost Gelre vraagt haar inwoners om bewust te kijken naar de eigen verlichting. Uiteraard doen we dit ook met onze verlichting.

Foto’s: ergens in onze gemeente, tuinverlichting brandt vaak hele nacht

3.7. Natuurgebieden Oost Gelre heeft prachtige natuurgebieden en bossen. In de natuurgebieden leven veel dieren. We moeten het dag-/nachtritme van deze natuur zo min mogelijk verstoren. Natuurgebieden verlichten we daarom niet.

Foto: Vragenderveen, natuurgebied Foto: Groenlo, Zwolseweg Gebieden die we niet verlichten in verband met de flora en fauna.

3.8. Paardenbakken In het mooie weidse landschap komen steeds meer paardenbakken voor. Die zien we niet alleen overdag in het landschap, maar juist ook in de avonduren. Bij paardenbakken staat vaak veel en vooral ook fel licht. Doordat de paardenbakken vaak in een open omgeving staan, zijn deze van verre goed zichtbaar. Verlichting mag niet zomaar geplaatst worden, kijk dat eerst goed na. Het verzoek is om het licht goed te richten, uit te doen als er niet meer gereden wordt en het licht in de avond te dimmen. Als de situatie daartoe aanleiding geeft, gaan we in gesprek met de eigenaren van paardenbakken.

10

Foto: Harreveld, Varsseveldseweg Paardenbakken voorzien van verlichting

Foto: Mariënvelde, Kunnerij

3.9. Parken en groenvoorzieningen In Oost Gelre hebben we diverse parken en groenvoorzieningen. We willen de flora en fauna niet verstoren en geen schijnveiligheid creëren. Daarom verlichten we parken en groenvoorzieningen niet tenzij het een hoofdfietsroute is binnen de kom is en er geen alternatieve route is. Verlichting in parken of groenvoorzieningen die er nu staat, wordt heroverwogen bij herinrichting van deze parken of groenvoorzieningen. Dit bekijken we dan per situatie.

Foto: Zieuwent, Dorpsstraat.

Foto: Groenlo, Kerkwal.

(on)voldoende sociale controle?

(on)voldoende sociale controle?

3.10. Parkeerterreinen In Oost Gelre hebben we best veel parkeerterreinen. Bij winkels, woningen, bedrijven maar ook bij sportverenigingen. Vaak zijn de parkeerterreinen voorzien van verlichting. Niet alleen in de avond maar ook de hele nacht. Soms is dit zinvol in verband met (het gevoel van) sociale veiligheid en het zicht op de auto’s. De verlichting dimmen we in de avond. Belangrijk is om te kijken na welk tijdstip mensen nog gebruik maken van het parkeerterrein. Als er geen gebruik van het parkeerterrein wordt gemaakt, kan het licht in de avond en nacht wellicht uit.

11

Foto: Harreveld, Ursulastraat

Foto: Vragender, Kapelweg

In de avond en nacht leeg

In de nacht bij weinig gebruik wellicht uit

3.11. Reclame Steeds vaker zien we dat bedrijven en winkels gebruik maken van reclame. Reclame op de gevel, reclame op een bord, enzovoort. Bedrijven kunnen zich daarmee onderscheiden en zich kenbaar maken. Maar is dat ook nodig midden in de nacht? Wij zijn ons bewust van de positieve en negatieve effecten van reclame. Verlichte reclames aan de lantaarnpalen zijn niet toegestaan. Het verzoek aan ondernemers en winkeliers is om bewust te kijken naar de eigen reclameverlichting. Als daar aanleiding toe is, dan gaan we in gesprek met de ondernemers en winkeliers.

Foto: Groenlo, Ziekenhuisstraat

Foto: Lichtenvoorde

Na sluitingstijd volop reclame

Led-display in principe niet

Als gemeente zijn we terughoudend in het toestaan van led-displays/lichtkranten. We stellen in ieder geval als eis dat het niet storend mag zijn voor de omgeving inclusief de flora en fauna. Er mogen geen knipperende beelden op. Bewegende beelden alleen als dat passend is en de verkeersveiligheid niet in het geding komt. Ook qua kleuren kunnen we eisen stellen. In ieder geval moeten de borden in de avond gedimd worden (net als de openbare verlichting) en in de nacht uitgezet worden. Leidraad is de richtlijn van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) ter voorkoming van Lichthinder, de CROW-publicatie ‘Reclame langs wegen’ en de notitie van Rijkswaterstaat ‘Beoordeling van objecten langs auto(snel)wegen’. Nieuwe toekomstige richtlijnen die relevant zijn voor led-displays en passend zijn in onze gemeente, nemen we ook mee.

12

Foto: afbeelding van een led-display die steeds vaker voorkomt. Dit kan de verkeersveiligheid niet ten goede komen.

3.12. Recreatie Toerisme en recreatie is belangrijk voor Oost Gelre. Jaarlijks bezoeken veel toeristen en recreanten onze gemeente. Recreatie brengt ook verlichting met zich mee. Bij horeca en campings bijvoorbeeld. Veel recreatiemogelijkheden bevinden zich in onze buitengebieden en soms ook in natuurgebieden. Dit zijn kwetsbare gebieden voor de flora en fauna. We zijn terughoudend ten aanzien van licht in deze gebieden en vragen de recreatieondernemers om dat ook te zijn, het licht in de avond te dimmen en na 23.00 uur uit te zetten. Als de situatie daartoe aanleiding geeft, gaan we in gesprek met de recreatieondernemer(s).

Foto: Lievelde, Lievelderweg

Foto: Zieuwent, Grobbeweg

Voorbeelden van recreatieterreinen in onze gemeente. Soms met verlichting, soms zonder.

3.13. Sportvelden Er zijn diverse sportvelden in Oost Gelre. Vaak liggen deze in een open landschap of juist midden in de bossen. Daardoor zijn ze in de avonduren van grote afstand al zichtbaar. Het aantal uren dat de sportverlichting brandt is echter beperkt. Volgens het Activiteitenbesluit (landelijke wetgeving) moet de verlichting op het veld om 23.00 uur uit zijn. Zodra de verlichting die van de gemeente is aan vervanging toe is, wordt er led-verlichting geplaatst.

13

De parkeerterreinen bij de sportvelden branden vaak de hele nacht. Insteek is om ze na 00.00 uur uit doen zodra dit technisch mogelijk is. Ook willen we de sportverenigingen informeren over bewuster verlichten en met elkaar in gesprek gaan om het licht op sportparkeerterreinen ook uit te schakelen.

Foto: Lichtenvoorde, Kerkhoflaan Verlichting straalt ook uit op de weg

Foto: Harreveld, Looweg Van veraf zichtbaar

3.14. Stallen en kassen We zien steeds meer open stallen in Oost Gelre. Als stallen of kassen in een open gebied liggen, is het licht van verre zichtbaar. Hierdoor neemt de kans op lichthinder toe. In stallen en kassen is voor de bedrijfsvoering verlichting nodig. Maar tot hoe laat en kan het licht zo gericht worden dat het niet van verre zichtbaar is? We gaan in gesprek met eigenaren van stallen en kassen als daartoe aanleiding is.

Foto: Vragender, Oorschotweg

Foto: Zieuwent, Rouwhorsterdijk

Open stallen die door de open omgeving van een afstand zichtbaar zijn.

3.15. Stationsgebied Het stationsgebied bevat veel licht dat niet van de gemeente is. Zo wordt het licht op en rond de stations voorgeschreven door ProRail. Het licht op de toegangswegen is wel van Oost Gelre. Dit licht dimmen wij in de avond en nacht zodra dit technisch mogelijk is. Ook gaan we met ProRail in gesprek om te bespreken of de hoeveelheid licht in de avond en nacht gedimd kan worden of wellicht deels uit kan.

14

Foto: Lievelde, Stationsstraat. Verlichting is voornamelijk van ProRail.

3.16. Voet- en achterpaden Sociale veiligheid (en dan vooral het gevoel van veiligheid) speelt met name een rol. Voetpaden langs een weg worden over het algemeen meeverlicht met de rijbaan of het fietspad. Deze worden niet apart verlicht. Ligt het voetpad gescheiden van de rijbaan of fietspad, dan wordt deze in principe niet verlicht. Vrijliggende voetpaden verlichten we niet tenzij ze woonwijken verbinden, er voldoende sociale controle en geen andere route is. Dit beoordelen we per situatie. Ook hebben we achterpaden in onze gemeente. Soms zijn deze van de gemeente, maar meestal van derden zoals bijvoorbeeld de woningbouwvereniging. Wij verlichten onze achterpaden niet, omdat daar weinig sociale controle is. Waar nu nog achterpadverlichting staat die onze eigendom is, wordt deze in principe verwijderd op het moment dat deze vervangen moet worden.

Foto: Harreveld, Kerkstraat

Foto: Lichtenvoorde, Johannes Vermeerstraat

Voetpad langs de weg

Voetpad tussen de huizen door

3.17. Wegen In Oost Gelre hebben we stroomwegen (N18), gebiedsontsluitingswegen (waaronder de Provinciale wegen) en erftoegangswegen. Het uitgangspunt is ‘Niet verlichten tenzij’. Dit houdt in dat we per type weg bekijken of er geschikte alternatieven zijn. Mochten deze er niet zijn en er voor de verkeersveiligheid toch verlichting nodig is, dan kijken we welke hoeveelheid licht wenselijk is. Daarbij speelt niet alleen de hoeveelheid licht op de weg een rol, maar ook de verdeling van het licht op de weg (gelijkmatigheid).

15

Kleur- en gezichtsherkenning is belangrijk in met name woonstraten. De verlichting wordt gedimd in de avond en wellicht uitgezet in de nacht. Er is aandacht voor een integraal ontwerp. Schijnveiligheid willen we zoveel mogelijk voorkomen evenals onnodige lichthinder.

Foto: Groenlo, Borculoseweg

Foto: Mariënvelde, De Vierhoek

Gebiedsontsluitingsweg

Erftoegangsweg

3.18. Woongebieden We hebben in elke kern verschillende woongebieden. Per gebied bekijken we welke hoeveelheid licht wenselijk is. Er komt bij vervanging in ieder geval niet méér licht op straat dan nu het geval is en er wordt gedimd zodra dit technisch mogelijk is. Kleur- en gezichtsherkenning is belangrijk. Bij grote veranderingen worden de inwoners betrokken. Een integraal ontwerp is belangrijk. Lichthinder wordt zoveel mogelijk voorkomen evenals schijnveiligheid. Er wordt geen Politie Keurmerk Veilig Wonen aangehouden voor de openbare verlichting. Achterpaden in onze eigendom worden niet verlicht, vrijliggende voetpaden ook niet. Verlichting op parkeerterreinen wordt gedimd zodra dit technisch mogelijk is en als ze niet gebruikt worden in de nacht gaat het licht uit waar dat kan.

Foto’s: Lichtenvoorde, Noorderkroon Groenlo, Hartebroekseweg Woonstraten waar sfeer en een goede kleur- en gezichtsherkenning belangrijk zijn.

16

4.

Samenvatting uitgangspunten

Voor de periode 2025-2035 zijn de uitgangspunten: 1. Principe ‘Nee, tenzij’. Alléén licht daar waar het nodig is. 2. Buitengebied geen verlichting meer vervangen en laten uitsterven, tenzij het noodzakelijk is voor de verkeersveiligheid. 3. Voldoen aan de doelstellingen uit het Energieakkoord. 4. Verlichten tot maximaal 75% van de geldende richtlijn qua lichtsterkte met uitzondering van centrumgebieden. Geen rekening houden met verticale lichtsterkte. 5. Per situatie bepalen wat de meest energiezuinige en duurzame oplossing is dat past bij budget en stand der techniek zonder koploper te zijn. 6. Indien technisch mogelijk, minimaal de verlichting in de avond en nacht dimmen. Eventueel in de nacht de verlichting uit. 7. Hoofdfietsroutes binnen de kom worden verlicht, andere niet. 8. Parken, groenvoorzieningen, vrij liggende voetpaden en achterpaden niet verlichten. 9. Terughoudendheid ten aanzien van verlichte reclames aan de lichtmasten en led-displays. 10. Tegengaan van lichtvervuiling. 11. In gesprek met bewoners, ondernemers, winkeliers, verenigingen en instellingen over effecten van verlichting.