beleidsplan gezondheid bewegen en sport 2023-2026

Een gezond en vitaal Oost Gelre Beleidsplan Gezondheid, Bewegen en Sport 2023-2026

| 1

Een gezond en vitaal Oost Gelre! ‘Vanuit een gezonde leefstijl naar gezond opgroeien en vitaal ouder worden in Oost Gelre’ Deze titel geeft de inhoud van dit beleidsplan goed weer: samen met onze inwoners werken we aan een gezond en vitaal Oost Gelre. In onze gemeente streven we naar (kennis over) een gezonde leefstijl voor al onze inwoners.

Een gezonde leefstijl voor onze inwoners Het grootste goed van de gemeente zijn onze inwoners. We vinden het belangrijk dat inwoners gezond zijn en een gezonde leefstijl hebben. Het kan bepalend zijn voor hoe je je voelt, zowel lichamelijk als geestelijk. Preventie speelt hierbij een belangrijke rol. Een gezonde leefstijl zien we als basis voor het gezond opgroeien en vitaal ouder worden in Oost Gelre. Sport en bewegen, en de preventieve werking ervan, spelen een belangrijke rol bij onze gezondheid. We willen onze inwoners bewust maken van een gezonde leefstijl en de positieve gevolgen hiervan.

Gelijke kansen op een gezonde leefstijl Het is belangrijk dat iedereen dezelfde kansen heeft op een gezonde leefstijl. Er zijn nog steeds verschillen in gezondheid die samenhangen met de sociaal economische positie en/of migratieachtergrond van inwoners. De impact van de gezondheidsverschillen is groot. We zetten dan ook nadrukkelijk in op het terugdringen van gezondheidsverschillen. 2 |

Verenigingen zijn onderdeel van de sociale basis van gemeente Oost Gelre Een goede sociale basis is een belangrijk onderdeel van gezondheid. Sport en bewegen kunnen daar aan bijdragen. De gemeente Oost Gelre kent een rijk verenigingsleven. Er zijn bijvoorbeeld bijna 100 sportverenigingen actief waar veel inwoners wekelijks sporten, bewegen en elkaar ontmoeten. Dit draagt bij aan die sociale basis. We willen ervoor zorgen dat verenigingen vitaal en gezond blijven, zodat onze inwoners ten alle tijden elkaar kunnen blijven ontmoeten. Ongeacht lichamelijke of geestelijke gezondheid, etnische achtergrond, seksuele geaardheid of sociale positie. Gemeente Oost Gelre is een Regenbooggemeente en inclusiviteit is een belangrijke waarde.

Gezonde en toekomstbestendige omgeving Een fijne fysieke en sociale leefomgeving spelen een belangrijke rol bij onze fysieke en mentale gezondheid. Een gezonde leefomgeving nodigt uit tot gezond gedrag en heeft zo min mogelijk negatieve invloed op onze gezondheid. Het is een omgeving waarin inwoners zich prettig voelen, prettig kunnen werken en die toekomstbestendig is. Onze (sport)verenigingen zijn hierbij ook van belang. We willen onze verenigingen en omgeving vitaal en toekomstbestendig houden. Hierdoor kunnen inwoners, aansluitend bij de behoeften die spelen, gebruik blijven maken van al het sport-, beweeg en vrijetijds aanbod in onze gemeente.

Samen in beweging Samen met onze inwoners en netwerkpartners blijven we letterlijk en figuurlijk in beweging. We zetten preventief in op de gezondheid van onze inwoners. We bewegen

Wethouder Porskamp

Wethouder Dusseldorp

daarbij ook steeds meer van zorg naar gezondheid. Dit met het gezondheidsbelang en de behoeften van onze inwoners voorop. Samen in beweging voor:

Een gezond en vitaal Oost Gelre! Wethouder Porskamp en wethouder Dusseldorp

| 3

Inhoudsopgave

Inleiding Een gezond en vitaal Oost Gelre ............................................... 2

Ambitie Jeugd en jongvolwassenen ervaren ................................................... 23 minder (presentatie)druk

Thema 1 - Gezonde leefstijl

Thema 4 - Meedoen en verenigingen

Ambitie

Ambitie

Gezonde leefstijl is de norm! ................................................... 10

Inwoners hebben gelijke kansen op een gezonde leefstijl ................................................... 27

Thema 2 - Middelengebruik

Thema 5 - Fysieke en sociale leefomgeving

Ambitie Verantwoord omgaan met middelengebruik is vanzelfsprekend ................................................... 19

4 |

Thema 3 - Mentale gezondheid

Ambitie De fysieke en sociale leefomgeving bevordert ................................................... 32 de gezonde leefstijl

Inleiding Gezond opgroeien en vitaal ouder worden in Oost Gelre ‘Een gezond en Vitaal Oost Gelre’; dat is de ambitie van dit beleidsplan. We streven naar een samenleving waarin inwoners (kennis van) een gezonde leefstijl hebben, waar inwoners bewegen, sporten en elkaar kunnen ontmoeten. In een gezond en vitaal Oost Gelre is sprake van een gezonde leefomgeving met ruimte voor beweging. De gezonde leefstijl richt zich op verschillende overkoepelende thema’s. In dit beleidsplan zijn de volgende thema’s opgenomen: 1. Gezonde leefstijl 2. Middelengebruik 3. Mentale gezondheid 4. Meedoen en verenigingen 5. Fysieke en sociale leefomgeving Binnen deze thema’s richten we ons op verschillende doelstellingen en op hoe we die doelstellingen gaan realiseren. Dit met de focus op preventie, gezondheidsbevordering en/of gezondheidsbescherming. Belangrijk daarbij is een gelijke kans op een gezonde leefstijl; gezondheidsverschillen willen we verkleinen! Het hebben van (kennis over) een gezonde leefstijl is misschien wel actueler dan ooit. De landelijke gezondheidsnota van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) legt dan ook veel prioriteit bij een gezonde leefstijl. De centrale visie van

het landelijke gezondheidsbeleid is ‘health in all policies’. Gezondheidsvraagstukken worden opgepakt vanuit een breed perspectief, waarbij we de verschillende domeinen overstijgen. Gezondheid bevindt zich eigenlijk op alle beleidsterreinen. Vele factoren kunnen (indirect) invloed hebben op onze gezondheid, denk bijvoorbeeld aan onze leefomgeving, waar we wonen en werken of hoe we onze vrije tijd doorbrengen. Een integrale benadering en samenwerking is van belang om de gezondheid van inwoners te bevorderen en beschermen. In dit beleidsplan hebben we er daarom voor gekozen om de beleidsterreinen Gezondheid en Sport aan elkaar te koppelen. Gezondheid, bewegen en sport versterken elkaar. In dit beleidsplan benutten we de raakvlakken en kansen tussen de beleidsterreinen. Sport en bewegen (als middel) kunnen sterk bijdragen aan de doelen van de landelijke gezondheidsnota en bij het aanpakken van gezondheidsvraagstukken. De gezondheidsnota heeft ook grote raakvlakken met de ambities uit het Preventie- en het Beweeg en Sportakkoord. Sport en bewegen is vanwege de grote gezondheidseffecten een effectieve beleidsstrategie voor preventie op het gebied van gezondheid en een gezonde leefstijl.

Integraal beleidskader In de gemeente Oost Gelre hebben we er binnen de afdeling Mens & Samenleving

| 5

voor gekozen om een integraal beleidsplan te schrijven. Hierin komt het thema ge-

spelen sport en bewegen een verbindende factor, dit onderstreept ook het bredere

zonde leefstijl uiteraard ook terug. Het thema zien we als de basis voor het gezond

belang van sport.

opgroeien en vitaal ouder worden in Oost Gelre. Het belang van een (preventieve) aanpak gericht op gezondheid, sport, bewegen en (kennis over) een gezonde leefstijl

Met dit beleidsplan dragen we ook bij aan het behalen van de Sustainable Develop-

speelt steeds meer in onze samenleving. Een gezonde leefstijl kan tevens bijdragen

ment Goals. De SDG’s (Sustainable Development Goals of Duurzame Ontwikkelings-

aan de aanpak van sociale vraagstukken. Om de kansen op het gebied van gezond-

doelen) zijn zeventien doelen om van de wereld een betere plek te maken in 2030. De

heid en sport volledig te benutten, hebben we ervoor gekozen een verdiepingsslag

SDG’s zijn afgesproken door de landen die zijn aangesloten bij de Verenigde Naties

te maken in de vorm van dit plan; het beleidsplan Gezondheid, Bewegen en Sport.

(VN), waaronder Nederland. Met de uitvoering van dit beleidsplan dragen we bij aan

De doelstellingen in dit beleidsplan sluiten uiteraard aan bij landelijk beleid en de

de SDG’s en met name aan ontwikkeldoelen 1, 3, 4, 5, 9, 10, 13, 15 en 17. In het uit-

doelen uit het nationale en regionale Beweeg- en Sportakkoord en het nationale en

voeringsprogramma koppelen we de maatregelen aan de SDG’s.

regionale Preventieakkoord. De thema’s en ambities uit deze akkoorden laten veel overlap zien. Dit biedt een mooie kans om de ambities gezamenlijk aan te vliegen. In

Met dit beleidsplan stellen we de kaders vast voor het sport- en gezondheidsbeleid

Oost Gelre gaan we tevens aan de slag met een lokaal Leefstijlakkoord. Hierin verbin-

voor de periode 2023-2026. We maken tevens duidelijk waar de thema’s gezondheid

den we het lokale Beweeg- en Sportakkoord en het lokale Preventieakkoord tot een

en sport elkaar versterken en welke beleidsdoelen op zichzelf staan.

gezamenlijk en integraal akkoord. Dit beleidsplan biedt daarvoor een mooie basis. We brengen de preventiestructuur rondom een gezonde leefstijl in kaart en samen

Trends en ontwikkelingen

met verschillende netwerkpartners uit de gemeente zetten we ons gezamenlijk in

De beleidsterreinen Gezondheid en Sport zijn sterk in ontwikkeling. Hieronder lich-

voor een gezond en vitaal Oost Gelre.

ten we een aantal actuele ontwikkelingen toe.

Positieve gezondheid en internationale ontwikkeldoelen

Sport

We werken vanuit het concept positieve gezondheid dat onder andere veerkracht

Het landelijke Sportakkoord is er om sport toegankelijk te maken voor iedereen, in

en eigen regie centraal stelt. Dit concept is geformuleerd door Machteld Huber, zij

iedere gemeente. Via het lokale Beweeg- en Sportakkoord spreken partijen uit de

benadrukt de potentie van inwoners om, ieder binnen de eigen mogelijkheden, het

sport, maatschappelijke organisaties, bedrijven en de gemeente lokaal af hoe zij met

beste uit zijn leven te halen. Bewegen, en de preventieve werking daarvan, is een van

elkaar de eigen sport- en beweegambities kunnen bereiken. Dit met als doel de toe-

de factoren die bijdraagt aan een gezonde leefstijl. Op meerdere beleidsterreinen

komstbestendigheid van de sport te vergroten.

6 |

In samenwerking met de acht Achterhoekse gemeenten is het regionaal Beweeg-

De centrale vraag daarbij is: ‘hoe krijgen we inwoners (nog) meer in beweging’. De

en Sportakkoord 2020 – 2030 gesloten. De Stichting Achterhoek in Beweging is ver-

‘harde kant’ van sport (toekomstbestendige sportaccommodaties) volgt in een aparte

antwoordelijk voor de uitvoering van dit akkoord. Vanuit het nationaal- en regionaal

nota.

Sportakkoord is er een lokaal Beweeg- en Sportakkoord gesloten. Dit lokale akkoord Oost Gelre kent de volgende ambities:

Gezondheid

•

jongeren (tot 18 jaar) bereiken via onderwijs en aantrekkelijke arrangementen;

Gezondheid is een belangrijk en actueel onderwerp. Door de coronacrisis is het

•

een gezonde leefstijl (18 jaar en ouder) voor iedereen;

belang van de (volks)gezondheid misschien nog wel extra onderstreept. We staan

•

de krachten bundelen, zodat iedereen mee kan doen;

tevens voor grote opgaven. We bewegen bijvoorbeeld steeds minder, worden zwaar-

•

beter inzichtelijk maken van het sportaanbod;

der en ervaren steeds meer stress. Het hebben van (kennis over) een gezonde leef-

•

investeren in hardware en software.

stijl kan bijdragen aan onze gezondheid.

Er is een verschuiving zichtbaar naar inspannende sporten die op eigen momen-

Het stimuleren van een gezonde leefstijl vraagt om een integrale (preventieve) aan-

ten worden beoefend. Dit duidt op individualisering van de sport en de klassieke

pak. Hierbij wordt niet alleen naar de afzonderlijke leefstijlfactoren gekeken, maar

sportvereniging komt verder onder druk te staan door minder leden en vrijwilligers.

ook naar andere factoren die van invloed kunnen zijn op de gezondheid. Zo stimu-

In Oost Gelre zien we toch dat veel inwoners lid zijn van een sportvereniging (86%

leert en faciliteert de gemeente een gezondheidsbevorderende omgeving waar inwo-

van de kinderen 0-12 en 75% middelbare scholieren). De sportvereniging van de

ners de ruimte hebben om daar zelf invulling aan te geven. Ook besteden we bijvoor-

toekomst houdt rekening met de wensen en behoeften van de moderne sporter

beeld aandacht aan eventuele achterliggende sociale problemen (denk bijvoorbeeld

en vervult een centrale rol in de wijk. Toekomstbestendige verenigingen, met onder

aan schulden en stress). Als deze problemen worden opgelost ontstaat vaak (meer)

andere een gezond vrijwilligersbestand, zijn daarbij van groot belang. Ondersteuning

ruimte voor het werken aan een gezonde leefstijl. Ook leeft niet iedereen in de om-

van professionals bij de dagelijkse gang van zaken binnen de sportvereniging is een

standigheden om zelf gezonde keuzes te maken. Mensen in een kwetsbare positie

ontwikkeling die steeds meer zichtbaar is. Dit kan enerzijds een professional bij de

hebben een hoger risico op een slechtere gezondheid. De gezondheidsverschillen

sportvereniging zijn, maar ook (tijdelijke) ondersteuning door bijvoorbeeld sport- en

die hierdoor kunnen ontstaan vragen onze blijvende aandacht.

cultuurcoaches of beweegmakelaars uit Oost Gelre. Per vereniging is dit maatwerk. Dit beleidsplan gaat in op de zogenaamde ‘zachte kant’ van sport, ook wel sportstimulering genoemd. | 7

De vergrijzing speelt ook een belangrijke rol ten aanzien van de (volks)gezondheid. De vergrijzing heeft onder andere invloed op (chronische) ziekten die voorkomen, sociale problematiek en bijvoorbeeld ook op het beroep dat gedaan wordt op mantelzorgers. Het heeft invloed op gezondheid en ook op de zorg, het belang van integraal werken wordt hierbij nogmaals benadrukt. Preventie is daarbij een belangrijke pijler. De rol van preventie is de afgelopen jaren sterk onder de aandacht gekomen en ook in Oost Gelre zetten we hier actief op in. Gezondheid gaat om meer dan ‘niet ziek zijn’. Het gaat bijvoorbeeld ook over veerkracht, meedoen en je vitaal voelen. We willen een beweging maken van ‘zorg naar gezondheid’. Landelijk worden hierover ook verschillende afspraken gemaakt, deze worden bijvoorbeeld beschreven in het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond & Actief Leven Akkoord (GALA). In de akkoorden is onder andere afgesproken dat het preventief gezondheidsbeleid wordt versterkt om daarmee de gezondheid van de samenleving te bevorderen en de druk op de zorg waar mogelijk te verlagen. Bij het aanpakken van gezondheidsvraagstukken en het bevorderen van de gezondheid van onze inwoners blijft het van belang om de (gezondheids)ontwikkelingen te monitoren. Daarbij blijven we oog houden voor passende preventieve inzet en voor (digitale) innovaties.

Zo is er bijvoorbeeld ook aandacht voor de mogelijkheden van datagedreven werken. Dit altijd vanuit het gezondheidsbelang voor onze inwoners.

8 |

Gemeente De gemeente is op basis van de Wet publieke gezondheid (Wpg) verantwoordelijk voor het bevorderen, bewaken en beschermen van de gezondheid van de inwoners van Oost Gelre. De GGD Noord- en Oost-Gelderland is voor een groot deel verantwoordelijk voor de uitvoering van de in de Wpg beschreven taken. Dit doet zij binnen een Gemeenschappelijke Regeling voor alle gemeenten in de regio Noord- en Oost-Gelderland. Het ministerie van VWS stelt elke vier jaar de landelijke nota gezondheidsbeleid op. In de huidige landelijke nota ‘Gezondheid breed op de agenda’ staan vier thema’s centraal: •

gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving;

•

gezondheidsachterstanden verkleinen;

•

druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen;

•

vitaal ouder worden.

Deze pijlers geven ook richting aan ons gemeentelijk beleid. Gemeenten zijn ook (mede) verantwoordelijk voor preventie. Gemeenten leggen hun beleid op het gebied van preventieve volksgezondheid vierjaarlijks vast. Er ligt voor gemeenten met name een taak bij preventie gericht op alle inwoners en bij selectieve preventie gericht op risicogroepen. In dit beleidsplan gaan we in op onze preventieve aanpak. Om de integraliteit te bevorderen loopt het beleidsplan Gezondheid, Bewegen en Sport,

waarin ook het gezondheidsbeleid is vastgelegd, gelijk met de beleidsnota Mens & Samenleving.

Uitvoeringsprogramma Om de ambities uit dit beleidsplan Gezondheid, Bewegen en Sport te bereiken zullen we verschillende projecten en activiteiten uitvoeren. Dit geven we weer in het uitvoeringsprogramma met daarin SMART geformuleerde maatregelen. Voor de uitvoering is een goede samenwerking met verschillende beleidsdomeinen, partijen en netwerkpartners nodig. In het uitvoeringsprogramma wordt aan de hand van maatregelen beschreven wat we gaan doen en met wie we daarbij eventueel samenwerken. Naast dit beleidsplan zijn er ook acties uitgewerkt in de volgende beleidsplannen: •

beleidsplan Mens & Samenleving;

•

preventie- en Handhavingsplan alcohol en drugs;

•

sportvisie 2015-2025.

Het uitvoeringsprogramma is een dynamisch document. We zullen dit document periodiek evalueren en bijstellen waar nodig. Zo kunnen we bijvoorbeeld ook actuele en urgente ontwikkelingen (blijven) meenemen. Hierbij betrekken we nadrukkelijk onze samenwerkingspartners. Tevens maken we de koppeling met het beleidsplan Mens & Samenleving 2023-2026 inzichtelijk.

Participatie Bij de totstandkoming van dit beleidsplan en het opstellen van de specifieke doelen zijn verschillende partijen betrokken geweest: •

de Sociale Raad Oost Gelre;

•

de beweeg- en gezondheidsmakelaar Oost Gelre;

•

lokaal Beweeg- en Sportakkoord ‘Heel Oost Gelre Beweegt’;

•

de Raadswerkgroep Sociaal Domein;

•

het Sociaal Team Oost Gelre.

Ook input vanuit verschillende beleidsterreinen heeft bijgedragen aan de uiteindelijke opzet van het plan. Gedurende de looptijd van dit beleidsplan blijven we partijen betrekken bij de uitvoering en prioritering van de doelstellingen en maatregelen. Zo blijven we aansluiten bij de actualiteit en behoeften die spelen in onze samenleving.

Leeswijzer De focus in dit beleidsplan ligt op gezond opgroeien en vitaal ouder worden in Oost Gelre. Dit werken we uit aan de hand van 5 thema’s. Per thema hebben we een ambitie geformuleerd en beschrijven vervolgens hoe we dit willen bereiken (doelstellingen). Per thema beschrijven we een korte stand van zaken en koppelen daar vervolgens concrete maatregelen aan, zodat zichtbaar wordt hoe we onze doelstellingen willen bereiken.

| 9

Ambitie Een gezonde leefstijl is de norm

Thema 1:

Gezonde leefstijl ‘Gezond opgroeien en vitaal ouder worden’

Doelstellingen Wat willen we bereiken? 1. Inwoners hebben (kennis van) een gezonde leefstijl

Het grootste goed van de gemeente zijn onze inwoners. We vinden het belangrijk dat

2. Kinderen en jongeren voldoen aan de beweegnorm

inwoners gezond zijn en een gezonde leefstijl hebben. Het kan bepalend zijn voor hoe je

3. Het aantal jongeren met gehoorschade neemt af

je voelt, zowel lichamelijk als geestelijk. Een gezonde leefstijl zien we als basis voor het

4. In Oost Gelre werken vitale medewerkers

gezond opgroeien en vitaal ouder worden in Oost Gelre. Een gezonde leefstijl kan uit veel ver-

5. Het aantal valincidenten neemt af

schillende leefstijlfactoren bestaan. Bij dit thema gaan we daar verder op in.

6. De eenzaamheid onder ouderen neemt af

10 |

Doelstelling 1: inwoners hebben (kennis van) een gezonde leefstijl ‘We maken gezond gewoon’ Iedereen is in principe zelf verantwoordelijk voor zijn of haar gezondheid en leven. We vinden het van belang dat onze inwoners zich gezond en vitaal voelen. Onze gezondheid wordt onder andere beïnvloed door onze leefstijl en door onze leefomgeving. Een gezonde leefstijl kan ervoor zorgen dat je goed in je vel zit, zowel lichamelijk als geestelijk. Het kan daarnaast ook (chronische) ziektes helpen voorkomen. Van de jongeren in Oost Gelre ervaart 88% zijn of haar gezondheid als (zeer) goed (Gezondheidsmonitor Jeugd GGD NOG, 2019). In Noord- en Oost-Gelderland is dit percentage 87%. Van de volwassenen en ouderen in Oost Gelre beoordeeld 84% zijn of haar eigen gezondheid als (zeer) goed. In Noord- en Oost-Gelderland is dit percentage 80%. Tegelijkertijd heeft meer dan de helft van de volwassenen en ouderen in Oost Gelre overgewicht (Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen GGD NOG, 2020). Er is sprake van overgewicht bij volwassenen (tussen de 19 en 70 jaar) wanneer zij een BMI tussen de 25 en 29,9 hebben. We zetten preventief in op de gezondheid van al onze inwoners. Als er sprake is van een gezonde leefstijl zetten we in op het behoud hiervan. Voor inwoners met overgewicht wordt bijvoorbeeld de Gecombineerde Leefstijl Interventie aangeboden.

Daarnaast zetten we in op het voorkomen van overgewicht doormiddel van onder andere een preventieve aanpak en de inzet van de beweeg- en gezondheidsmakelaar. Zij verwijzen inwoners bijvoorbeeld naar passend voorliggend aanbod en zetten in op bewustwording rondom een gezonde leefstijl. Daarnaast stimuleren we inwoners om (meer) in beweging te komen door onder andere aan te sluiten bij landelijke initiatieven zoals ‘het Ommetje’.

Doelstelling 1: inwoners hebben (kennis van) een gezonde leefstijl Maatregelen 1. In Oost Gelre gaan we aan de slag met een aanpak voor gezonde jeugd Hierdoor zorgen we ervoor dat (meer) kinderen en jongeren gezond eten, genoeg bewegen en goed slapen. 2. De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) wordt aangeboden voor volwassen en ouderen Hierdoor kunnen inwoners met overgewicht gebruik (blijven) maken van leefstijlinterventies die zich richten op gezonde voeding, meer bewegen en gedragsverandering. 3. Met behulp van de gezondheids- en beweegmakelaar stimuleren we een gezonde leefstijl voor inwoners Hierdoor kunnen inwoners werken aan (kennis van) een gezonde leefstijl.

Gezonde voeding, voldoende bewegen, goed slapen en een gezonde sociale en fysieke leefomgeving zijn voorbeelden van belangrijke onderdelen van een gezonde leefstijl. Door hierop in te zetten, dragen we bij aan het gezond opgroeien en vitaal ouder worden in Oost Gelre. | 11

Afbeelding 1: lichamelijke gezondheid volwassenen en ouderen Oost Gelre (Gezondheidsmonitor GGD NOG, 2020) 12 |

Doelstelling 2: kinderen en jongeren voldoen aan de beweegnorm ‘Jong geleerd is ouder gedaan’ Het stimuleren van een gezonde leefstijl staat bij Oost Gelre hoog in het vaandel. De beweegnorm is daar een onderdeel van. Voor jeugd en jongeren is deze beweegnorm één uur per dag matig of zwaar intensief bewegen, drie keer per week bot- spierversterkende activiteiten en het voorkomen van veel zitten (zie afbeelding 2). In Oost Gelre beweegt 70% van de kinderen vijf of meer dagen per week minstens 1 uur per dag. In Noord- en Oost-Gelderland is dit 66% van de kinderen.

Doelstelling 2: kinderen en jongeren voldoen aan de beweegnorm Maatregelen 1. In afstemming met scholen realiseren we dat er gymlessen worden verzorgd door vakleerkrachten lichamelijke opvoeding. Hierdoor komen leerlingen van jongs af aan met verschillende beweeg- vormen in

Kinderen en jongeren worden dagelijks in staat gesteld om te sporten

aanraking. Het doel hiervan is het plezier in sport & bewegen ontdekken en een

en te bewegen. Op school, tijdens de gymles, in de pauze, bij de

basis leggen voor een leven lang bewegen.

naschoolse opvang, bij sportverenigingen en in de vrije tijd. Bij het organiseren van deze activiteiten sluiten we zoveel mogelijk aan bij het dagritme van kinderen en jongeren.

2. We organiseren naschools beweegaanbod in samenwerking met scholen en sportverenigingen. Hierdoor kunnen kinderen kennismaken met het sportaanbod en sluiten we aan bij het dagritme van kinderen en jongeren. 3. Het vrijetijdsaanbod (waaronder sport en bewegen) is inzichtelijk voor inwoners. Hierdoor kunnen inwoners online een passend aanbod vinden. Bij vragen zijn er aanspreekpunten (sport- en cultuurcoaches en/of beweegmakelaar) beschikbaar. 4. Kinderen en jongeren uit Oost Gelre ontvangen de sportpas Oost Gelre. Hierdoor kunnen kinderen en jongeren het sportaanbod in Oost Gelre gratis uitproberen. In overleg met sportaanbieders worden hierover afspraken gemaakt.

Afbeelding 2: bewegen en sport onder kinderen t/m 12 jaar Oost Gelre (Kindmonitor GGD NOG, 2021) | 13

Bewegen is goed, meer bewegen is beter

Afbeelding 3: beweegnorm jeugd, volwassenen en ouderen (Kenniscentrum Sport & Bewegen) 14 |

Doelstelling 3: het aantal jongeren met gehoorschade neemt af ‘Gehoorschade is onomkeerbaar’ Harde muziek tijdens bijvoorbeeld festivals, in uitgaansgelegenheden of via oortjes kan blijvende gehoorschade veroorzaken. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om minder goed horen, doofheid of blijvende oorsuizen. Blootstelling op jonge leeftijd kan onomkeerbare gehoorschade veroorzaken, die mogelijk pas op latere leeftijd aan het licht komt. Het merendeel van de jongeren (80%) komt wel eens op een plek met harde muziek.

Doelstelling 3: het aantal jongeren met gehoorschade neemt af Maatregel 1. We zetten preventief in op het terugdringen van gehoor-

Toch gebruikt maar 4% van de jongeren altijd oordoppen om het gehoor te bescher-

schade door voorlichting te geven aan jongeren en hun

men (Gezondheidsmonitor jeugd GGD NOG, 2019). In Oost Gelre heeft 30% van de

omgeving.

jongeren last van het gehoor na het luisteren van muziek. 81% gebruikt niet altijd

Hierdoor vergroten we de bewustwording rondom gehoorschade en

oordoppen op een plek met harde muziek.

bieden we handvaten om gehoorschade te voorkomen. Dit doen we bijvoorbeeld tijdens evenementen of op scholen. Tevens brengen we het belang van gehoorschadepreventie breed onder de aandacht binnen de samenleving en bij bijvoorbeeld organiserende partijen binnen onze gemeente.

Afbeelding 4: cijfers gehoorschade jongeren Oost Gelre (Gezondheidsmonitor Jeugd GGD NOG, 2019). | 15

Doelstelling 4: in Oost Gelre werken vitale medewerkers ‘Oost Gelre als fitste werkvloer van de Achterhoek’ Fitte en gezonde medewerkers hebben meer werkplezier, zijn blijer, productiever en voelen zich meer betrokken. Met doelstelling 4 sluiten we aan bij het lokaal en regionaal beweeg & sportakkoord. In de Achterhoek werken we met het programma ‘Fit Veur Altied’ met als doel fitte en gezonde Achterhoekse medewerkers, nu en veur altied. We richten ons met dit programma op de bedrijven en organisaties uit gemeente Oost Gelre.

Doelstelling 4: in Oost Gelre werken vitale medewerkers Maatregelen 1. Door middel van het programma Fit Veur Altied leiden we Beweeg- en Sport Aanjagers (BSA’er) op. Hierdoor zijn er BSA’er werkzaam bij bedrijven in Oost Gelre die met het thema vitaliteit aan de slag gaan binnen de eigen werkorganisatie. 2. We vormen een netwerk van BSA’ers in Oost Gelre. Hierdoor is er kennisuitwisseling tussen verschillende bedrijven op het gebied van vitaliteit.

16 |

Doelstelling 5: het aantal valincidenten neemt af ‘Valongevallen zijn bij 65-plussers de grootste oorzaak van spoedeisende hulp (SEH) bezoeken’ Uit de regionale gezondheidsmonitor blijkt dat ruim 20% van de ouderen in de drie maanden voorafgaand aan het onderzoek is gevallen. Van hen hield 28% lichamelijk letsel over aan de laatste val. De meeste ongevallen vinden in en om het huis plaats. Valincidenten hebben vaak grote gevolgen voor de vitaliteit, kwaliteit van leven, het thuis wonen en de mate van eenzaamheid. Tevens stijgt het aantal valongevallen dat leidt tot spoedeisende hulp. Landelijke cijfers laten zien dat de vergrijzing toeneemt. Ook in Oost Gelre is dit het geval. Om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk 65-plussers zo lang mogelijk vitaal kunnen blijven wonen en leven, zetten we onder andere in op

Doelstelling 5: het aantal valincidenten neemt af Maatregelen 1. We organiseren valpreventie cursussen met lokale aanbieders. Hierdoor kunnen inwoners leren hoe ze het risico van vallen kunnen voorkomen, verkleinen en/of de schade bij een val kunnen beperken.

valpreventie. 2. We informeren professionals en netwerkpartners over valpreventie en het signaleren van valgevaar. Hierdoor kunnen we ouderen met een verhoogd valrisico eerder opsporen en informeren over de valpreventiemogelijkheden. 3. We nemen deel aan de pilot reablement. Hierdoor kunnen dagelijkse activiteiten weer zelf uitgevoerd worden en is ondersteuning door anderen niet of nauwelijks nodig. Reablement (herstelgerichte zorg) richt zich op het herstel van de fysieke kracht van inwoners.

Afbeelding 6: landelijke cijfers valincidenten (veiligheid.nl, 2020) | 17

Doelstelling 6: de eenzaamheid onder ouderen neemt af ‘Meer ouderen voelen zich sociaal en emotioneel eenzaam’ Iemand is eenzaam als hij onvoldoende (kwaliteit van) sociale relaties ervaart. Het is een persoonlijke ervaring. Er zijn twee soorten eenzaamheid: emotionele en sociale eenzaamheid. Het missen van een intieme relatie, een emotioneel hechte band met iemand is emotionele eenzaamheid. Sociale eenzaamheid heeft te maken met het missen van betekenisvolle relaties met een bredere groep aan mensen. Eenzaamheid hangt samen met een minder goede gezondheid, maar bijvoorbeeld lichamelijke be-

Doelstelling 6: de eenzaamheid onder ouderen neemt af Maatregelen 1. De beweeg- en gezondheidsmakelaar verwijzen naar voor-

perkingen kunnen ook van invloed zijn op eenzaamheid. Eenzaamheid kan ook invloed

liggende voorzieningen.

hebben op onder andere mentaal welbevinden en het gezond ouder worden.

Hierdoor hebben inwoners inzicht in de voorliggende voorzieningen zoals het (sport) verenigingsleven en kan met hen worden meegedacht

Van de volwassenen en ouderen in Oost Gelre voelt 25% zich sociaal eenzaam en 23%

over een activiteit die bij hen past.

voelt zich emotioneel eenzaam (Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen GGD NOG, 2020). De eenzaamheid is ten opzichte van een aantal jaren geleden toegeno-

2. Sportaanbieders in Oost Gelre hebben aanbod voor ouderen

men. Goede sociale contacten en passende (beweeg)activiteiten kunnen de eenzaam-

in Oost Gelre.

heid helpen verminderen. Het Sociaal Team speelt, samen met onze netwerkpartners,

Hierdoor kunnen ouderen blijven bewegen en sociaal actief blijven op

een belangrijke rol bij bijvoorbeeld de signalering en doorverwijzing van ouderen die

de manier die bij hen past

zich eenzaam voelen. Tevens creëren en stimuleren we beweegaanbod voor ouderen. 3. Het Sociaal Team hanteert de methodiek Welzijn op Recept. Hierdoor is er nauw contact met onder andere de huisartspraktijken en andere netwerkpartners om inwoners (in een vroegtijdig stadium) naar passend welzijnsaanbod te bewegen. Tegelijkertijd versterken we op deze manier de samenwerkingsstructuur.

Afbeelding 7: sociale omgeving volwassenen en ouder Oost Gelre (Gezondheidsmonitor GGD NOG, 2020). 18 |

Ambitie

Thema 2:

Verantwoord omgaan met middelengebruik is vanzelfsprekend

Middelengebruik ‘Het terugdringen van middelengebruik; een verantwoordelijkheid van iedereen’ We zetten al geruime tijd in op het terugdringen van het middelengebruik (alcohol en drugs) in Oost Gelre. De cijfers rondom het middelengebruik en signalen uit de samenleving vragen om blijvende inzet. We zetten ons hierbij nadrukkelijk in op jongeren en hun omgeving en op (overmatig) alcoholgebruik onder ouderen. De preventieve aanpak die we hebben ingezet, zetten we onverminderd voort. We richten ons hierbij onder andere op bewustwording en het bespreekbaar maken van middelengebruik. We wijzen inwoners daarbij ook op hun eigen verantwoordelijkheid. Ook zetten we in op een rookvrije generatie in Oost Gelre. Ieder kind dat geboren wordt, zou rook-

Doelstellingen Wat willen we bereiken? 1. Alcohol- en drugsgebruik onder jongeren daalt 2. Alcoholgebruik onder volwassenen en ouderen daalt 3. Een rookvrije generatie in Oost Gelre

vrij moeten kunnen opgroeien. Bij thema gaan we daar verder op in. | 19

Doelstelling 1: alcohol- en drugsgebruik onder jongeren daalt ‘Het gebruik van alcohol en drugs kan de ontwikkeling verstoren’ Het brein van jongeren is in ontwikkeling en daardoor extra kwetsbaar. Het gebruik van alcohol en drugs kan de ontwikkeling verstoren en dit kan nadelige consequenties hebben voor de rest van het leven. In de vier weken voor het onderzoek van de gezondheidsmonitor 2021 heeft 46% van de jongeren alcohol gedronken (in 2019 was dit 38%). Uit dit onderzoek blijkt ook dat 39% van de jongeren wel eens vijf of meer drankjes tijdens één gelegenheid drinkt, dit noemen we bingedrinken (in 2019 was dit 32%).

Doelstelling 1: alcohol- en drugsgebruik onder jongeren daalt Maatregelen 1. We organiseren themabijeenkomsten in de verschillende

Het gebruik van alcohol en drugs en de gevolgen daarvan willen we bespreekbaar ma-

woonkernen. Tijdens de bijeenkomsten maken we middelen-

ken met jongeren en hun ouders/verzorgers. Hierin werken we nauw samen met onze

gebruik bespreekbaar met jongeren en hun ouders/

netwerkpartners. Ook wijzen we de inwoners op hun (eigen) verantwoordelijkheid. Om

verzorgers.

het middelengebruik terug te dringen is het van belang dat er ook sprake is van be-

Hierdoor vergroten we de bewustwording rondom middelengebruik.

wustwording en verantwoordelijkheid bij bijvoorbeeld ouders/verzorgers, organisaties en (kind)omgevingen. Het is de verantwoordelijkheid van de gehele samenleving en

2. Middels het Preventie Platform Jeugd (PPJ) zetten we

niet enkel van de gemeente. Gezamenlijk zetten we ons in voor het terugdringen van

blijvend in op de (preventieve) aanpak van middelen-

middelengebruik onder jongeren.

gebruik. Deze aanpak richt zich op jongeren, ouders/ verzorgers en op professionals. Hierdoor sluiten we aan bij actuele vragen, zorgen we voor bewustwording rondom middelengebruik en streven we naar een afname daarvan.Hierbij bieden we de betrokkenen handvaten. 3. We organiseren de cursus Instructie Verantwoord Alcohol (IVA) schenken voor barvrijwilligers van (sport)verenigingen. Hierdoor zijn vrijwilligers getraind in het verantwoord schenken van alcohol.

Afbeelding 8: cijfers middelengebruik jongeren Oost Gelre (Gezondheidsmonitor Jeugd GGD NOG, 2021). 20 |

Doelstelling 2: alcoholgebruik onder volwassenen en ouderen daalt ‘Alcoholgebruik heeft invloed op bijna alle organen en hangt samen met ongeveer zestig verschillende aandoeningen’ In Oost Gelre drinkt 87% van de volwassenen en ouderen alcohol. Hiervan is 15% zware drinker. Mannen zijn zware drinkers als ze een dag per week tenminste zes glazen alcohol drinken. Bij vrouwen gaat het minstens vier glazen alcohol per dag. Er is ten opzichte van 2016 een afname te zien van het aantal zware drinkers, echter is het

Doelstelling 2: alcoholgebruik onder volwassenen en ouderen daalt

percentage nog steeds hoog in vergelijking met de Achterhoek (10%) en de regio

Maatregelen

Noord- en Oost-Gelderland (9%). Het aantal ouderen dat voldoet aan de norm voor

1. We geven voorlichting over verantwoord alcoholgebruik aan

alcoholgebruik (maximaal 1 glas per dag voor mannen en vrouwen) is 31%. Ook hier is

ouderen in Oost Gelre.

ten opzichte van 2016 een positieve stijging te zien. In vergelijking met de achterhoek

Hierdoor maken we alcoholgebruik onder ouderen bespreekbaar en

(39%) en de regio Noord-en Oost Gelderland (43%) is het aantal inwoners in Oost Gelre

vergroten we de bewustwording rondom alcoholgebruik. Hierbij

dat voldoet aan de alcoholnorm echter nog steeds relatief laag.

betrekken we de ouderenorganisaties uit de gemeente. 2. We organiseren (informatie)sessies over het signaleren van overmatig alcoholgebruik. Hierdoor zorgen we voor deskundigheidsbevordering. We richten ons hierbij onder andere op het Sociaal Team en (vrijwillige) ouderen adviseurs, zodat zij alcoholgebruik (nog) beter kunnen signaleren en bespreekbaar kunnen maken.

Afbeelding 9: percentage gebruik genotmiddelen volwassenen en ouderen Oost Gelre (Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen GGD NOG, 2020) | 21

Doelstelling 3: een rookvrije generatie in Oost Gelre ‘De wereld wordt rookvrij. Wen er maar aan’ Van de jeugd in Oost Gelre rookt 5% wekelijks. 16% van de jongvolwassen rookt (tenminste) wekelijks en 15% van de volwassen en ouderen rookt (wel eens). Landelijk zien we dat 30,9% van de rokers in 2021 een serieuze stoppoging heeft ondernomen (stopte langer dan 24 uur). De meeste rokers hebben meerdere pogingen nodig om definitief te stoppen. Dat komt omdat roken zeer verslavend is (Trimbos instituut, 2021).

Doelstelling 3: een rookvrije generatie in Oost Gelre Maatregelen 1. Alle sportaccommodaties en openbare speelplekken

Ieder kind dat geboren wordt, zou rookvrij moeten kunnen opgroeien. Kinderen die

zijn rookvrij.

regelmatig meeroken of anderen zien roken, hebben een grotere kans om later zelf ook

Hierdoor dragen we bij aan rookvrije generatie in Oost Gelre.

te gaan roken. Zien roken, doet roken. In een rookvrije omgeving komen kinderen niet in de verleiding om te gaan roken en wordt meeroken voorkomen. Zo beschermen we kinderen en zorgen we ervoor dat zij rookvrij opgroeien.

2. In samenwerking met onder andere de GGD Noord- en Oost -Gelderland (GGD NOG) werken we aan een Rookvrije Achterhoek. Hierdoor vergroten we de bewustwording rondom het rookgedrag en bieden we informatie en handvaten over de mogelijkheden voor het stoppen met roken. We sluiten onder andere aan bij landelijke acties (zoals bijvoorbeeld Stoptober) en preventieve inzet op scholen.

22 |

Ambitie Jeugd en jongvolwassenen ervaren minder (prestatie)druk

Thema 3:

Mentale gezondheid ‘Geen gezondheid zonder mentale gezondheid’ Mentale gezondheid is onlosmakelijk verbonden met de algehele gezondheid. Mensen die zich mentaal gezond voelen, voelen zich bijvoorbeeld beter, vaker verbonden met anderen, zijn productiever en van betekenis voor hun directe omgeving. De druk op het dagelijks leven van jongeren, de stress die zij ervaren en de manier waarop jongeren hiermee om kunnen gaan is een gezondheidsvraagstuk dat (landelijk) actueel is. Bij dit thema lichten we onze preventieve inzet op de mentale gezondheid van jongeren en

Doelstellingen Wat willen we bereiken? 1. In Oost Gelre groeien weerbare en veerkrachtige jeugd & jongvolwassenen op 2. De ervaren druk onder jongeren willen we bespreekbaar maken 3. De fysieke leefomgeving draagt bij aan de mentale gezondheid van jeugd & jongvolwassenen

jongvolwassenen toe. | 23

Doelstelling 1: in Oost Gelre groeien weerbare en veerkrachtige jeugd en jongvolwassenen op ‘Weerbaarheid is een belangrijke basis voor een goede psychische gezondheid’ Weerbare jongeren hebben zelfvertrouwen en kunnen voor zichzelf opkomen. Daarbij hebben ze respect voor anderen. Ook kunnen weerbare jongeren beter gezonde keuzes maken ten aanzien van hun eigen leefstijl. Weerbaarheid is hierdoor een kansrijk aanknopingspunt om verschillende risicogedragingen tegelijk aan te pakken. Door met jongeren in gesprek te gaan over psychische gezondheid, weerbaarheid en veerkracht kan duidelijk worden waar hun kracht zit en wat hen kan helpen om sterker

Doelstelling 1: in Oost Gelre groeien weerbare en veerkrachtige jeugd en jongvolwassenen op Maatregel 1. Middels het PPJ zetten we (preventief) in op weerbare en

uit een stressvolle of moeilijke periode te komen. Daarbij is ook aandacht voor een-

veerkrachtige jeugd en jongvolwassenen.

zaamheid onder jongeren. Het is hierbij belangrijk om de veerkracht te stimuleren op

Hierdoor kunnen jongeren goede keuzes maken ten aanzien van hun

een manier die aansluit bij de belevingswereld van de jongeren

leefstijl en beter herstellen na een moeilijke periode.

(Gezondheidsmonitor Jeugd GGD NOG, 2021).

Afbeelding 10: cijfers ervaren stress jeugd Oost Gelre (Gezondheidsmonitor Jeugd GGD NOG, 2021) 24 |

Doelstelling 2: de ervaren druk onder jongeren willen we bespreekbaar maken ‘De druk op ons dagelijks leven neemt toe’ De druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen is een gezondheidsvraagstuk dat het ministerie van VWS met voorrang wil oppakken. 44% van de jongeren in Oost Gelre voelt zich (zeer) vaak gestrest. Ook geeft 46% van de jongvolwassenen aan zich (zeer) vaak gestrest te voelen. De belangrijkste bronnen van stress zijn school of huiswerk, ‘alles wat ik moet doen’, ‘wat anderen van mij vinden’ en de situatie thuis.

Doelstelling 2: de ervaren druk onder jongeren willen we bespreekbaar maken Maatregel 1. In samenwerking met netwerkpartners verkennen we de

De toegenomen druk op het dagelijks leven kan van grote invloed zijn op het welzijn van

mogelijkheden om de druk op jongeren te herkennen/

jongeren. Ook voor de gevolgen die dit kan hebben voor de omgeving van jongeren en/

verlagen

of de eventuele toename van hulpverleningsvragen hebben we (blijvende) aandacht.

Hierdoor kunnen we ervaren druk/stress beter signaleren en bespreekbaar maken en zetten we preventief in op mentale gezondheid. Hierin betrekken we ook de omgeving van de jongeren.

Afbeelding 11: cijfers ervaren stress jongvolwassenen Oost Gelre (Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen GGD NOG, 2019). | 25

Doelstelling 3: de fysieke leefomgeving draagt bij aan de mentale gezondheid van jeugd en jongvolwassenen ‘Er is een aantoonbare relatie tussen mentale gezondheid en de directe leefomgeving’ De (fysieke) leefomgeving kan een positieve invloed hebben op de gezondheid en het welbevinden van inwoners. De inrichting van de leefomgeving kan inwoners bijvoorbeeld verleiden om te bewegen en spelen, gezonde keuzes te maken, te ontspannen en elkaar te ontmoeten. De leefomgeving kan zo een instrument vormen voor bijvoorbeeld de vermindering van eenzaamheid en overgewicht en kan een positieve invloed hebben op de mentale gezondheid.

Doelstelling 3: de fysieke leefomgeving draagt bij aan de mentale gezondheid van jeugd en jongvolwassenen Maatregelen 1. We starten een onderzoek naar de beweegbehoeften van jongeren in de fysieke leefomgeving. Hierdoor komen we erachter welke behoeften jongeren hebben in relatie tot de openbare ruimte. 2. We realiseren voorzieningen die bijdragen aan de mentale gezondheid van jeugd en jongvolwassenen. Hierdoor besteden we (preventief) aandacht aan het positief beïnvloeden van de mentale gezondheid van jeugd en jongvolwassenen. Voor de uitvoering maken we de koppeling met de visie op Bewegen, Ontmoeten en Spelen (BOS-visie).

Afbeelding 12: cijfers leefomgeving Oost Gelre (Onderzoek Leefomgeving GGD NOG, 2022). 26 |

Ambitie Inwoners hebben gelijke kansen op een gezonde leefstijl

Thema 4:

Meedoen en (sport)verenigingen We vinden het belangrijk dat inwoners gezond zijn, gelijke kansen hebben op een gezonde leefstijl en zo lang mogelijk mee kunnen doen. De eerste 1000 dagen van een kind zijn daarin cruciaal en hier zetten we op in. Voor inwoners met een smalle beurs zijn er meedoen regelingen voor kinderen via Fijnder en het Jeugd- en Volwassenen Fonds Sport & Cultuur. Hierdoor kan elke inwoner meedoen. De (sport)vereniging van de toekomst houdt rekening met de wensen en behoeften van de sporter en vervult een centrale rol in de wijk. Daarbij is het van groot belang dat toekomstbestendige (sport)verenigingen toegankelijk zijn en beschikken over een gezond

Doelstellingen Wat willen we bereiken? 1. We verkleinen gezondheidsachterstanden en nemen financiële drempels weg 2. De jongste inwoners hebben een kansrijke start in Oost Gelre 3. Sportverenigingen in Oost Gelre zijn toekomstbestendig en gezond

vrijwilligersbestand. In dit thema gaan we daar verder op in. | 27

Doelstelling 1: we verkleinen gezondheidsachterstanden en nemen financiële drempels weg ‘Wie rijker en hoger opgeleid is, leeft gemiddeld langer en in betere gezondheid’ Het verschil in levensverwachting tussen mensen met een hoge en lage sociaaleconomische status (SES) is ongeveer zes jaar. Het verschil tussen deze twee groepen in het aantal jaren goed ervaren gezondheid bedraagt bijna 15 jaar. Het vermogen van mensen om ‘gezonde’ keuzes te maken en zich hieraan te houden, wordt vaak overschat. Gezondheidsproblemen zijn vaak onderdeel van achterliggende problematiek zoals schulden, armoede, laaggeletterdheid en werkloosheid (Landelijk Gezondheids-

Doelstelling 1: we verkleinen gezondheidsachterstanden en nemen financiële drempels weg Maatregelen 1. We maken het sport- en cultuuraanbod financieel toe-

beleid, 2020). Het is dan ook van belang aandacht te hebben voor deze achter-

gankelijker door het Jeugdfonds en Volwassenenfonds Sport-

liggende problematiek. Dit gezondheidsvraagstuk pakken we integraal aan. Door het

en Cultuur

Sociaal Team Oost Gelre wordt bijvoorbeeld al met een brede gezinsgerichte intake

Hierdoor zijn er, naast de regelingen van Fijnder (sociale dienst), mogelijk-

gewerkt. De komende jaren wordt de ‘verklarende analyse’ (gericht op het inzichtelijk

heden om inwoners financieel te ondersteunen bij vrijetijdsactiviteiten.

maken van gezinspatronen) als instrument steeds meer gepositioneerd. Het in kaart brengen van onder andere de gezondheidstoestand, achterliggende problematiek en

2. We zetten een gezondheidsmakelaar in die gezondheids-

behoeften is hier een onderdeel van. We (blijven) streven naar het zoveel mogelijk ver-

bevordering onder inwoners stimuleert en informeert over

kleinen van gezondheidsverschillen binnen onze gemeente.

een gezonde leefstijl Hierdoor stimuleren we (kennis over) een gezonde leefstijl onder alle inwoners van Oost Gelre. Ook heeft de gezondheidsmakelaar oog voor de behoeften die spelen onder de inwoners.

28 |

Doelstelling 2: de jongste inwoners hebben een kansrijke start in Oost Gelre ‘Ieder kind een kansrijke start’ Ieder kind verdient de best mogelijke start en een optimale kans op een goede en gezonde toekomst. De eerste 1000 dagen van een kind zijn cruciaal voor een goede start. De ondersteuning van kwetsbare gezinnen is daarom van belang. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller van mogelijke problemen – zowel fysiek als mentaal- op latere leeftijd. In Nederland heeft ongeveer 16% van de kinderen een ‘valse start’ bij de geboorte.

Doelstelling 2: de jongste inwoners hebben een kansrijke start in Oost Gelre Maatregelen 1. Er wordt gewerkt met het programma ‘Kansrijke Start’.

Daardoor krijgen zij later vaker fysieke en psychische problemen, suikerziekte, hart- en

Daarbij ligt de focus op een gezonde start gedurende de

vaatziekten en overgewicht. Ook komen ze vaker in aanraking met jeugdhulp.

eerste duizend dagen van een kind. Hierdoor hebben zij een optimale kans op een goede toekomst. Er wordt zorg en ondersteuning geboden aan kwetsbare gezinnen, zodat hun kinderen zo gezond mogelijk hun leven kunnen starten. 2. We voeren het project ‘Nu Niet Zwanger’ uit als onderdeel van het programma ‘Kansrijke Start’ Hierdoor maken we dit onderwerp bespreekbaar onder inwoners en kunnen we ondersteuning bieden waar dat nodig is.

| 29

Doelstelling 3: sportverenigingen in Oost Gelre zijn toekomstbestendig en gezond ‘Weet wat jouw vereniging te bieden heeft en wat de drijfveren zijn van vrijwilligers’ Veel inwoners in Oost Gelre zijn lid van een sportvereniging, meer dan gemiddeld in vergelijking met landelijke en provinciale cijfers. In Nederland is het ledenpercentage 24,3%. In de provincie Gelderland betreft dit 25,6% en in de gemeente Oost Gelre is dit 34,7% (zie figuur 1). De afgelopen jaren zien de sportverenigingen hier nog geen hele grote wijzigingen in, ondanks de corona periode. De sportvereniging van de toekomst houdt rekening met de wensen en behoeften van de moderne sporter en vervult een

Doelstelling 3: sportverenigingen in Oost Gelre zijn toekomstbestendig en gezond Maatregelen 1. Twee jaarlijks voeren we een sportaanbieders monitor uit.

centrale rol in de wijk of woonkern. Vitaliteit van de verenigingen, waaronder een ge-

Hierdoor is er actuele informatie beschikbaar en kan er waar nodig

zond vrijwilligersbestand, is daarbij van groot belang. Samenwerking tussen sportver-

ondersteuning worden gegeven. Deze ondersteuning kan onder andere

enigingen en van elkaar leren is hierbij van belang. We willen dit stimuleren door middel

van het lokaal Beweeg- en Sportakkoord gegeven worden.

van bijeenkomsten. Sportverenigingen kunnen ervaringen en kennis met elkaar delen, waardoor innovatieve ideeën kunnen ontstaan.

2. Het sport- en beweegaanbod stemmen we in samenwerking met sport- aanbieders af op het schoolritme van jeugdigen. Hierdoor vinden de sportactiviteiten overdag plaats en is er (meer) tijd voor het gezin in de avond. 3. Doormiddel van sporttakbijeenkomsten brengen we het thema inclusiviteit en diversiteit onder de aandacht bij sport verenigingen. Hierdoor creëren we in samenwerking met de sportverenigingen een veilig sociaal klimaat.

30 |

Afbeelding 13: vergelijking ledenpercentage sportverenigingen Oost Gelre, provincie en Nederland (KISS Rapportage NOC*NSF, 2020)

| 31

Ambitie De fysieke en sociale leefomgeving bevordert de gezonde leefstijl

Thema 5:

Fysieke en sociale leefomgeving De leefomgeving kan positieve effecten hebben op de gezondheid van inwoners. De Omgevingswet maakt het mogelijk om het beleid rondom de leefomgeving van inwoners steviger te verankeren, rekening houdend met de samenstelling van de wijk en de behoeften van de inwoners. We werken mee aan het beweegvriendelijker en gezonder maken van de openbare ruimte. Dit past ook bij ontwikkelingen met betrekking tot het individualiseren in de sport. In Oost Gelre is in 2021 de visie op Bewegen, Ontmoeten en Spelen (BOS) in de openbare ruimte vastgesteld. Sportaccommodaties kunnen hier eveneens een rol in vervullen. In dit hoofdstuk gaan we verder in op de leefomgeving in relatie tot gezondheid en sport. 32 |

Doelstellingen Wat willen we bereiken? 1. Inwoners kunnen bewegen, ontmoeten en spelen in de openbare ruimte. 2. Er zijn multifunctionele sportaccommodaties verspreid over de woonkernen. 3. Gezondheid is een belangenafweging in het ruimtelijk beleid.

Doelstelling 1: inwoners kunnen bewegen, ontmoeten en spelen in de openbare ruimte ‘Een groene en beweegvriendelijke omgeving heeft een positieve invloed op de gezondheid’ De inrichting van de openbare ruimte heeft invloed op allerlei aspecten van gezondheid. Een gezonde leefomgeving is een omgeving waar inwoners zich prettig voelen, die uitnodigt tot gezond gedrag en zo min mogelijk negatieve invloed heeft op de gezondheid. De gemeente Oost Gelre kent veel speelruimten. Vaak staan in de openbare ruimte speeltoestellen die geschikt zijn voor kinderen tot een jaar of 10. Deze veelheid van

Doelstelling 1: inwoners kunnen bewegen, ontmoeten en spelen in de openbare ruimte Maatregel 1. We voeren de visie op bewegen, ontmoeten en spelen in de

kleine speelgelegenheden leidt echter tot hoge instandhoudingskosten terwijl de ef-

openbare ruimte uit

fectieve benutting laag is. In de visie op bewegen, ontmoeten en spelen (BOS) wordt

Hierdoor zijn de openbare speelplekken beter gesitueerd in de omgeving

uitgegaan van centrale speelplekken. Er is een onderscheid gemaakt in verschillende

van woonwijken.

soorten plekken, namelijk: de ‘Groenplek’, de ‘Om de hoek plek’ en de ‘Magneetplek’. Alle plekken hebben gemeen dat ze bedoeld zijn om te bewegen, elkaar te ontmoeten en te spelen. De inrichting stemmen we af met onze inwoners

| 33

Doelstelling 2: er zijn multifunctionele sportaccommodaties verspreid over de woonkernen ‘We werken met elkaar naar een toekomstbestendige sportinfrastructuur’ Bereikbare en multifunctionele sportvoorzieningen zijn een belangrijke voorwaarde voor het uitoefenen van sport. Sportverenigingen hebben een prominente positie binnen de gehele sportinfrastructuur van Oost Gelre. Het spreiden van de verschillende accommodaties over de kernen is verbonden met de keuze om daar de leefbaarheid te bevorderen. Steeds meer woonkernen pakken gezamenlijk de maatschappelijke discussie op om met elkaar na te denken over de accommodaties, waaronder sportac-

Doelstelling 2: er zijn multifunctionele sportaccommodaties verspreid over de woonkernen Maatregelen 1. Waar mogelijk dragen we de verantwoordelijkheid van

commodaties, voor de toekomst. Het borgen van kwaliteit en een toekomstbestendige

beheer en exploitatie over aan gebruikers of private partijen

exploitatie van de accommodaties is van belang, zowel bij gemeentelijk beheer als bij

(publiekprivate samenwerking).

beheer op afstand.

Hierdoor stimuleren we de zelfredzaamheid en wordt de verantwoordelijkheid van de exploitanten vergroot. 2. Proberen sportaccommodaties (meer) multiunctioneel in te zetten en waar mogelijk de bezettingsgraad overdag verhogen. Hierdoor is er sprake van een betere exploitatie en sluiten we aan bij het dagritme van jeugdigen.

34 |

Afbeelding 14: knelpunt gebruik sportaccommodaties Oost Gelre (Sportaanbiedersmonitor Oost Gelre, 2022) | 35

Doelstelling 3: gezondheid is een belangenafweging in het ruimtelijk beleid ‘De inrichting van de leefomgeving moet gezond leven gemakkelijk maken’ Door het belang van gezondheid onderdeel te maken van de afwegingen binnen het ruimtelijk beleid, streven we naar een zo gezond mogelijke leefomgeving voor onze inwoners. We willen een gezonde leefomgeving zoveel mogelijk stimuleren en bevorderen. Daarnaast willen we de gezondheid en het welzijn binnen de fysieke leefomgeving zoveel mogelijk beschermen. Zo denken we na over voldoende groen in de wijken, openbare plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en waar gelegenheid is om

Doelstelling 3: gezondheid is een belangenafweging in het ruimtelijk beleid Maatregel 1. Gezondheid is een belangenafweging bij ontwikkelingen

te ontspannen. We zoeken nadrukkelijk de samenwerking met het ruimtelijk domein.

binnen het ruimtelijk beleid

Oorzaken en gevolgen ten aanzien van gezondheidsvraagstukken binnen de leefomge-

Hierdoor kunnen we gezondheidsbevorderende en gezondheids-

ving van inwoners maken we bespreekbaar en brengen we onder de aandacht. Tevens

beschermende maatregelen nemen bij de inrichting van de leefomgeving

is de inrichting van de leefomgeving van belang en bijvoorbeeld ook de toegankelijk-

en zorgen we voor voldoende prikkels voor een gezonde leefstijl.

heid tot voorzieningen en (openbare) gebouwen spelen een belangrijke rol. Zo creëren we ook een inclusieve (leef)omgeving.

36 |

| 37