beleidsdocument grote windmolens

Doel Beide gemeenteraden hebben aangegeven de steun (draagvlak) van inwoners voor het nieuwe windbeleid belangrijk te vinden. Daarom hebben we inwoners geïnformeerd en geraadpleegd (volgens de 1e en 2e trede van de participatieladder, zie Figuur 1). ­Inwoners hebben ook kunnen meedenken waar het kan (3e trede van de ladder). En we hebben ­inwoners meegenomen in gemaakte keuzes. Over een lastig onder­werp als ­windenergie is nooit ieder­ een het eens met elkaar. Sommige inwoners zullen

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

niet tevreden zijn met het nieuwe windbeleid of met onder­delen hiervan. We streefden naar een zorg­ vuldig participatie­proces met meer begrip bij belang­ hebbenden als doel.

Vertrekpunt Berkelland en Oost Gelre trekken zoveel mogelijk ­samen op ‘als ware het één overheid’. Maar de ver­ trekpunten van beide gemeenteraden verschillen. De gemeenteraad van Berkelland heeft van t­ evoren uitgangspunten beschreven voor het nieuwe wind­ beleid. Deze uitgangspunten zijn te verdelen in ruimtelijke uitgangspunten en uitgangspunten voor de regierol van de gemeente. De Berkellandse raad heeft het college opdracht gegeven om dit verder uit te werken. En daarbij de mogelijkheden te v­ erkennen en te zoeken naar draagvlak. Daaruit volgt het beleids­voorstel dat we aan de gemeenteraad voor­ leggen ter besluitvorming. De gemeenteraad van Oost Gelre heeft vooraf geen uitgangspunten meegegeven. De raad heeft het college gevraagd om het participatieproces open in te gaan, mogelijkheden te onderzoeken, draagvlak op te bouwen en aandachtspunten op te halen. En daarbij rekening te houden met het participatiebeleid van de gemeente.

5

MEE

BESL

Uitgangspunten participatie Het landelijke klimaatakkoord uit 2019 benadrukt dat zeggenschap bij participatie een kernbegrip is in het gehele proces van planvorming en uitvoering van het klimaatbeleid. Een goed participatieproces draagt bij aan betere besluitvorming. En helpt om het draag­ vlak en/of de acceptatie van lokale energieprojecten te vergroten. Communicatie is een belangrijke basis voor participatie. Oost Gelre heeft in november 2021 participatie­ beleid vastgesteld, waarin ook de participatieladder is meegenomen. Berkelland is ook bekend met de participatieladder. We richten ons voornamelijk op de onderste twee treden van de zogenaamde ‘­participatieladder’: informeren en raadplegen. Over enkele onderwerpen hebben we belanghebbenden gevraagd te adviseren.

ISSEN

COP ROD UCER EN ADV

ISER

RAA

DPLE

INFO

RME

REN

GEN

EN

Initiatiefnemer en belanghebbenden werken samen het initiatief uit en komen tot een eindvoorstel.

Initiatiefnemer en belanghebbenden werken samen het initiatief uit. Initiatiefnemer verbindt zich aan de uitwerking.

Initiatiefnemer werkt het idee uit en geeft belanghebbenden gelegenheid om ideeën aan te dragen. Initiatiefnemer werkt het idee uit en gaat in gesprek met belanghebbenden. Initiatiefnemer werkt het idee uit en houdt belanghebbenden hiervan op de hoogte.

Figuur 1: de participatieladder brengt niveaus van participatie in beeld. Gebaseerd op de participatieladder uit het beleidskader participatie 2016 Oost Gelre

“Participatie en acceptatie zijn van groot belang voor de ruimtelijke inpassing van de energietransitie en daarmee voor de uitvoerbaarheid. Participatie ziet toe op en bevordert de uitwerking van het motto ‘iedereen kan meedoen’.” Energie Samen, de brancheorganisatie voor duurzame energie-initiatieven

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

6

Ruurlo

Energieopgave Achterhoek Beltrum

Doel: klimaatneutraal in 2050. Opgave wind en zon in de ­Achterhoek verdeeld over 8 gemeenten

Berkelland

h TW 04

0,546

TW

1,35

h

0,8

Zoekgebied K

TWh

Groenlo

Opgave wind op land: Oost Gelre 0,058 TWh Berkelland 0,071 TWh

Totstandkoming RES-zoekgebieden Beoordeling potentie gebieden op basis van: • landschap en kenmerken gebied • de impact op de omgeving • impact op cultuurhistorische waarden • mogelijke energieopbrengst

Zieuwent

1

Oost Gelre Lichtenvoorde

windmolen produceert jaarlijks ongeveer net zoveel duurzame energie als...

Vragender

Zoekgebied I (i)

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

7.500

... circa 7.500 zonnepanelen op woningen

18ha

... of één zonne­weide van 18 hectare

27

... een oppervlakte van zo’n 27 voetbalvelden

7

2 Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

Samenvatting Een uitgebreid proces in een notendop Een inwoner vertelde op een van de bijeen­ komsten dat windenergie een onderwerp is waar op verjaardagen niet meer over ge­sproken wordt. De meningen zijn zo ­verdeeld en de emoties kunnen hoog oplopen. Hoe vat je zo’n proces samen? 8

2 Samenvatting “Tuurlijk zijn er altijd betere oplossingen, efficiënter of op een betere plek. Maar zonder begin kan duurzame energie zich ook niet ontwikkelen. Mensen moeten het maar een beetje accepteren om een beetje overlast ergens van te ondervinden.” Inwoner gemeente Berkelland

Verschillen in houding Inwoners vinden aandacht voor (het opwekken van) duurzame energie belangrijk. Windenergie kent vooren tegenstanders. Waarbij voorstanders vaker verder van het zoek­gebied wonen. In of dichter bij het zoekgebied bestaan echter zorgen over windmolens. En ook onvrede over de keuze voor de z­ oekgebieden K en i. Tijdens het proces hebben we die zorgen ge­ regeld niet kunnen wegnemen. Voor een deel van hen maakt het niet uit wat er in het beleid komt te staan. Zij zullen windmolens in hun buurt nooit ­kunnen accepteren. Daarnaast bestaat ook een groep inwoners die zegt: wij willen ze liever niet in onze omgeving, maar als ze er komen, dan wel op onze manier. Hun ­reacties over hoe zij bijvoorbeeld lokaal eigendom of opbrengst­ verdeling graag ingevuld zien, hebben we verzameld. Ook hun ideeën over hoe natuurwaarden verbeterd (gecompenseerd) kunnen worden.

Verwachtingen Participatie staat of valt bij heldere verwachtingen over wanneer waarover gesproken kan worden, en hoe. De participatieladder beschrijft verschillende niveaus voor het betrekken van stakeholders. In deze fase van beleidsparticipatie ligt de nadruk op de onderste treden. We beginnen niet met een leeg

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

vel, er zijn al voorwaarden en afspraken, bijvoorbeeld van andere overheden. Tijdens het proces zijn stake­ holders daarom vooral geïnformeerd en gehoord (niveau raadplegen). In sommige gevallen is gevraagd om mee te denken (niveau adviseren).

Procesparticipatie Dit participatieverslag gaat over procesparticipatie. Het gaat om het proces om te komen tot nieuw windbeleid. We hebben geprobeerd om inwoners en andere stakeholders van een goede informatie­ basis te voorzien. Over het proces en verschillende inhoudelijke thema’s. Dat hebben we gedaan door onafhankelijke experts te vragen om een toelichting. Daarbij spraken zij over de kansen én de risico’s van de komst van windmolens. Op het gebied van ruimte­lijke voorwaarden en landschappelijke inpas­ sing zijn stakeholders gehoord (niveau raadplegen). Op onderwerpen als lokaal eigendom en financiële participatie zijn stakeholders gevraagd naar hun voorkeuren (niveau adviseren). Hier zit meer ruimte om als gemeente keuzes te maken in het beleids­ document.

Projectparticipatie Als straks het beleid is vastgesteld, kunnen initiatief­ nemers plannen gaan maken voor een windpark. Dit noemen we de projectfase. In deze project­fase is er

9

Tijdsduur gezamenlijk proces MEE

BESL

ISSEN

COP ROD UCER EN ADV

ISER

RAA

EN

DPLE

INFO

GEN

RME

REN

Voorjaar 2022

Initiatiefnemer en belanghebbenden werken samen het initiatief uit en komen tot een eindvoorstel.

-

begin 2024

Initiatiefnemer en belanghebbenden werken samen het initiatief uit. Initiatiefnemer verbindt zich aan de uitwerking.

Initiatiefnemer werkt het idee uit en geeft belanghebbenden gelegenheid om ideeën aan te dragen. Initiatiefnemer werkt het idee uit en gaat in gesprek met belanghebbenden. Initiatiefnemer werkt het idee uit en houdt belanghebbenden hiervan op de hoogte.

meer ruimte voor betrokkenen om mee te denken (niveau adviseren of zelfs coproduceren). Initiatief­ nemers moeten met betrokkenen afspraken maken. Bijvoorbeeld over hoe wordt omgegaan met klachten of hoe opbrengsten in het gebied terechtkomen.

In gesprek Dit verslag gaat over het gezamenlijke participatie­ proces van Berkelland en Oost Gelre. De samen­ werking startte in het voorjaar van 2022. Vóór 2022 hebben beide gemeenten apart bijeenkomsten georganiseerd over windenergie en duurzame opwekking. Sommige digitaal in coronatijd, andere gewoon fysiek. Ook is door beide gemeenten apart een enquête uitgezet onder alle inwoners om hen te bevragen over duurzame energie in het algemeen en windenergie in het bijzonder.

Samenwerken Vanaf juni 2022 zijn we samen verder gegaan met participatie. We hebben bijeenkomsten georgani­ seerd (windcafés en thema-avonden) voor de in­ woners en direct omwonenden van de z­ oekgebieden. We hebben gesprekken georganiseerd met k ­ leinere

groepen inwoners uit het gebied en d ­ aarbuiten, en ondernemers van de gemeenten. En we hebben gesproken met experts. Onder meer de dorps­ belangen­organisaties, ondernemers, het IKGL, natuur- en m ­ ilieuorganisaties, Staatsbosbeheer, weidevogelvereniging, waterschap, AGEM, lokale energiecoöperaties, jongeren, grond­eigenaren en het actiecomité Stichting Windkracht K. De uitkomsten van deze gesprekken vormden input voor het nieuwe windbeleid.

Top 3 wensen

Top 3 zorgen

1. Lokaal eigendom 2. Financiële participatie 3. Afstand tot woningen

1. Geluidsoverlast 2. Aantasting landschap (& uitzicht) 3. Slagschaduw

Het resultaat De uitkomsten van het participatieproces om tot nieuw windbeleid te komen, hebben we beschreven in dit participatieverslag. Dit verslag is een bijlage van het herijkte windbeleid. Het biedt een overzicht van de stappen die in het participatieproces zijn gezet. In dit verslag leest u samengevatte reacties van be­ trokkenen. En leest u of, hoe en waarom (en waarom niet) onderwerpen een plek hebben gekregen in het beleidsvoorstel. De uitgebreide sfeerverslagen, presentaties, audio-opnamen van de windcafés en filmpjes zijn terug te lezen, luisteren en kijken via de websites van Oost Gelre Energieneutraal en gemeente Berkelland zoekgebied K.

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

K+i

Houding Voorstanders wonen vaker verder van het zoekgebied af. In en rond het zoekgebied zijn meer tegenstanders van windmolens. negatief

positief

neutraal

10

3 Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

Aanpak Waarom, wat en hoe Alleen als de doelen duidelijk zijn, k ­ unnen we de basis leggen voor een zinvolle ­participatie. Wat zijn onze participatie­ doelen? Hoe gaan we die bereiken? Wie betrekken we erbij? Hoe gaan we met hen in gesprek? En welke obstakels komen we onderweg tegen?

11

3 Aanpak “Ik vind het belangrijk dat er mogelijkheid is tot zeggenschap voor degenen die direct de lasten dragen. Dat tegenover de gedragen lasten, onafhankelijk van financiële draagkracht, een redelijke compensatie staat. ” Inwoner gebied K

Participatiestrategie Ook al lijkt een participatieproces ogenschijnlijk dui­ delijk, het laat zich van tevoren niet uittekenen. Op hoofdlijnen hebben we het proces doordacht, tijdens de uitvoering hebben we bijgestuurd waar nodig. We hebben voortdurend geëvalueerd en tussentijds bij­ gestuurd voor een optimaal resultaat. Dat betekent dat we flexibel hebben meebewogen met de inbreng en behoeften van deelnemers. In de strategie hebben we enkele uitgangspunten van het participatieproces geformuleerd. We gebruiken ze als houvast voor het invullen van iedere processtap: • Participatie begint met goed informeren; • Helder zijn over wat ‘gezamenlijk optrekken’ door de gemeenten betekent; • Helder zijn over verwachtingen en doelen.

Afbakening gebied Het betrekken van mensen bij een participatieproces betekent keuzes maken. De meest directe impact van het gemeentelijk windbeleid voelen de inwoners in en rondom de zoekgebieden. Daarom hebben we besloten om de inwoners van K en i en omwonenden tot 400 meter eromheen uit te nodigen voor bijeen­ komsten. Dit is afgeleid van de voorheen geldende geluidsnorm uit het Activiteitenbesluit. Dit komt, ver­ taald naar afstand, neer op indicatief 400 meter.

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

Inwoners van de gemeenten die buiten de zoek­ gebieden wonen en verder weg dan 400 meter eromheen, zijn betrokken via afvaardiging (denk aan DBO’s, DET, etc.) en zijn geïnformeerd over het proces via algemene kanalen (Berkelbericht, Elna en Groenlose Gids, etc). Daarnaast hebben alle in­ woners in beide gemeenten kunnen deelnemen aan een enquête en is er ook in kleinere groepen met inwoners gesproken over wat voor hen belangrijk is. Naast inwoners zijn ook experts uitgebreid gehoord. Er zijn gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van uiteenlopende belangenorganisaties en (vrij­ willigers)verenigingen. Ook hebben we met pro­ fessionele partijen gesproken met ervaring op het onderwerp windenergie, zonder direct een belang te hebben in dit proces. Ten slotte hebben we beide ge­ meenteraden gedurende het proces op verschillende momenten geïnformeerd over de voortgang om te komen tot nieuw windbeleid. De impact van wind­ turbines in de gemeente is groot. Een goed beeld van het doorlopen proces kan helpen bij een zorgvuldige afweging voor besluitvorming.

12

Dashboard gezamenlijk participatieproces Uitgangspunten

Thema’s

Participatie begint met goed informeren

Participatievormen Lokaal eigendom en financieel participeren

Helder zijn over wat ‘gezamenlijk optrekken’ door de gemeenten betekent

Hinder van ­windmolens

Helder zijn over verwachtingen en doelen

Natuur & landschap

4 7 5 5 2 20 5

+

Gezamenlijke raadsbijeenkomsten Windcafés & informatiemarkten Thema-avonden Excursies Digitale enquêtes Stakeholdergesprekken Artikelen

Deelnemers Gemeenteraden

Inwoners

Direct omwonenden (+400 m)

Belangen­ organisaties (bijv. DBO’s en DET)

Deskundigen (milieu, financieel, natuur, technisch)

Belanghebbende organisaties (energiecoöperaties, natuur­ organisaties, GGD, onder­ nemers, grondeigenaren)

K+i

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

13

Gezamenlijke raadsbijeenkomsten Informele bijeenkomsten voor raadsleden van Berkelland en Oost Gelre over de voortgang van het proces

Overzicht activiteiten Er zijn tijdens dit participatieproces uiteenlopende activiteiten georganiseerd om mensen te i­nformeren en betrekken. Van persoonlijke gesprekken tot grote bijeenkomsten. Ophalen hebben we zowel in het echt (offline/fysiek) als online via vragenlijsten gedaan.

Windcafés & informatiemarkten Bijeenkomsten voor inwoners van het zoekgebied (+400 m) over het beleidsproces als geheel

Thema-avonden Bijeenkomsten voor inwoners van het zoekgebied (+400 m) over specifieke thema’s in het beleid

Excursies Bezoek aan windpark georganiseerd op verzoek van en voor inwoners van het zoekgebied (+400 m) en raadsleden om zelf de nabijheid van windmolens te ervaren

“Ik zie de windmolens als een stukje bedrijf, met zijn geluid en uitzicht: dus hoort het op een bedrijventerrein.” Inwoner gemeente Oost Gelre

Digitale enquêtes Gemeentebreed inwoners bevraagd over de energie­transitie en windenergie

Stakeholdergesprekken Gesprekken met diverse betrokkenen: professionele partijen, ­belangenvertegenwoordigers, inwonersgroepen

Artikelen Gemeentebreed inwoners informeren over windenergie: aanleiding, noodzaak en effecten

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

14

4 Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

Verslag Tijdlijn, stappen, opbrengsten Februari 2022: de samenwerkingsovereenkomst van ­gemeente Berkelland en Oost Gelre ­markeert de start van het gezamenlijke participatietraject.

15

n

ee

em

al g

Zoekgebied i mrt

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

apr mei jun

2023 jul

In fo rm at ie m ar + kt to P eli re ch se te nte n co ren nc h ep oo t R fdl ijk ijn sn en or b Vo m ele en id or be (K re + i) id in g be Be slu slu itv or itv m or in m gs in pr g Ra st oc ad ar ed sb tf ur or es e m lu el it: e be in le sp id ra vo ak or w in de ne rg ie

feb

kt

jan

ar

2022 dec

m

nov

at ie

okt

m

sep

fo r

aug

In

jul

-L ok aa Th l eig em en a dom av on en d fin - N an at cië uu le r e ver n go La ed nd ing sc ha p

é

jun

Th em aav on d

dc af

in

W

aug

za

4e ge

e

en lijk

m

ra

ad

sb

st

m

en ko

ije

1e ge 1 e za ge me za nl m ijk en e r Di lijk aa gi e ds ta w bi le in je en dc en qu af ko és m êt e st O os tG el re 2e ge za Th me em nli jk 2 e ae w ge av in za on dc d m af Br és ed enli Lo k jk a Di e v e a gi oo ra l e ta r ad ige le lic sb na en ht ije ar qu ing en sc êt pr ko ha e o m p Be ce st Th rk s v em el ia la lo and k av al o e Ex nd m cu ed r La Th si ia nd em e n s a ch a- ar Di ap av v v. on er & a g d e na Ex rti l i k tu cu e H jk ur rs len ind ba re ie e w r n w 3e aa ind & V in ge r v en o d za er er lksg mo m ge gi e le en lijk e i zon ns n lijk d ba l e re oka heid ra l w e ad in m sb dm e ije ol dia en en ko s m st

Tijdlijn gezamenlijk participatieproces

Zoekgebied K

sep okt nov dec jan feb Q1 Q2 Q3/4

2024

16

Juni 2022

Gezamenlijke radenbijeenkomst • Informele besloten avond • Informerend van aard • Bijpraten over herijking windbeleid: - aanleiding en opgave - planning beleidsproces - participatieproces

Proces- en inhoudelijke ­opbrengst ` Informeel, dus niet richtinggevend

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

17

Juni 2022

Gezamenlijke windcafés (2 avonden) • Voor inwoners van en 400 m rondom gebied K • Toelichting gezamenlijk optrekken • Herijking beleidsproces, inhoud en planning • Participatieproces • Thema’s om over door te spreken in kleinere groepjes

Procesopbrengst ` Behoefte aan een plenaire sessie: iedereen hoort alle vragen en reacties van andere inwoners. Wens voor toelichting op de keuze voor K Tijdens tweede avond, in het verslag en online op teruggekomen. ` Belofte na de zomer nog een avond te organiseren Windcafé van oktober ‘22. ` Vraag om bestuurlijke aanwezigheid Tijdens de tweede avond en volgende windcafés is een bestuurder aanwezig. ` Vraag om geluidopnames te maken van de bijeenkomst Alle volgende bijeenkomsten zijn opgenomen, de opname zijn beschikbaar gesteld. ` Windmolens graag visualiseren: hoe ziet het eruit in het landschap? Windcafé van oktober en verschillende thema-avonden. ` Uiteenlopende vragen (zie inhoudelijke opbrengst) Beantwoord tijdens bijeenkomst en in het verslag. ` Duidelijkheid over proces, informeer en betrek omwonenden Participatieproces tijdens iedere bijeenkomst op de agenda, stakeholdergesprekken met bewoners­ organisaties.

Inhoudelijke opbrengst

Beleidsvoorstel

Boosheid over het uitsluiten van zoekgebied L in Berkelland. Oproep: zoek naar mogelijkheden op het hele grondgebied van beide gemeenten. De raad van Berkelland heeft opdracht gegeven de mogelijkheden in K te verkennen. Een heroverweging van zoekgebieden is een bestuurlijk besluit.

[Berkelland] Alleen zoekgebied K komt in aanmerking voor grootschalige opwek van windenergie (3.1) De gemeenteraad van Berkelland heeft dit besloten op 16 februari 2022.

Algemeen sentiment: tegen de komst van windturbines in het buitengebied

Windmolens worden enkel toegestaan in een voorkeursgebied uit de RES (4.1.1), met een voorkeur voor grootschalig open landschap (4.1.6) Aan de RES-gebieden ligt een ruimtelijke analyse ten grondslag. Landschappelijk gezien zijn windmolens minder onwenselijk in grootschalig landschap. Ze passen beter in nieuw en modern landschap dan in kleinschaligere landschappen.

Twijfels over de noodzaak van de komst van wind­ turbines. Het kan op zee, met zon of biomassa Toegelicht tijdens bijeenkomst en in het verslag.

Er is gekozen voor wind en zonne-energie om de doelstellingen te halen (1.1) Biomassa is in de RES 1.0 Achterhoek onderzocht. De potentie is beperkt. Wind en zon zijn aanvullend nodig voor een stabiele ­energieopwekking. De doelstellingen per RES-regio bestaan naast de landelijke doelstelling voor wind op zee. Deze zijn niet inwisselbaar.

Zorgen over effecten van windturbines op de gezondheid. Is energie belangrijker dan de mensen die wonen in K? Thema-avond van maart ‘23.

Een initiatief moet voldoen aan landelijke normen (vaststelling verwacht in 2025) (4.1.3 & 4.1.4) Gezondheidseffecten zijn door het RIVM onderzocht ter onderbouwing van de landelijke normen.

Vragen over welke normen gelden voor afstand en geluid Windcafé van oktober en thema-avond van maart ‘23.

Zie bovenstaand (4.1.3) In de landelijke normen is een afweging gemaakt wat een veilige afstand tot woningen is. Lokaal strengere normen toepassen is niet mogelijk, dan is er geen ruimte meer om de opgave te halen.

Oproep: hanteer zoveel mogelijk afstand tot woningen

Zie bovenstaand (4.1.3)

Vragen over financiële compensatie Thema-avond van november ‘22.

Verplichte randvoorwaarden zijn opgenomen (4.2) De gemeenten willen dat de omgeving mee kan profiteren.

Aandacht voor weidevogels: dit is een bijzonder gebied, dat moet beschermd blijven Thema-avond van februari ‘23. En als aandachtspunt mee­ gegeven in gemeentelijke reactie op de NRD van de provincie.

Aandacht voor weidevogels is een verplicht onderdeel van het ecologische onderzoek (4.1.7) Zo worden de effecten op weidevogels duidelijk in beeld gebracht.

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

18

Juli 2022

Digitale enquête Oost Gelre • Uitgezet via: • huis-aan-huis-bladen • website • mailinglijst bezoekers windcafés

Procesopbrengst ` 310 reacties Ondanks het feit dat een deel van de inwoners van de zoekgebieden tegen de komst van windmolens is, willen zij wel betrokken worden bij een windinitiatief. Ook vindt een deel van de inwoners in een zoek­ gebied dat het mogelijk moet zijn om windmolens te ­realiseren en hier voordeel uit te halen. Spanningsveld tussen enerzijds grondeigenaren (van wie het landschap deels is en die wel willen mee­ werken bij een windinitiatief) en anderzijds inwoners (die windmolens landschapsvervuiling vinden).

Inhoudelijke opbrengst

Beleidsvoorstel

Highlights: lokaal eigendom zoveel mogelijk bij inwoners In de thema-avonden over lokaal eigendom voor K en i.

Omwonenden of andere belanghebbenden moeten m ­ ede-eigenaar kunnen ­worden van het windinitiatief (4.2) De gemeenten streven naar zoveel mogelijk lokaal eigendom.

Liever meer dan 51% lokaal eigendom

Uitgangspunt is een zo hoog mogelijk percentage lokaal eigendom, minimum eis is 51% (4.2) Zie bovenstaand.

Zorgen om landschap, geluid en gezondheid In de thema-avonden voor K en i.

Conceptnormen gepubliceerd door het Rijk op 12 oktober 2023, vaststelling verwacht op 1 juli 2025 In de landelijke normen is een afweging gemaakt over veilig omgaan met milieueffecten van windmolens. Gezondheidseffecten zijn door het RIVM onderzocht ter onderbouwing van deze normen. Windmolens zorgen voor verandering aan het landschap, maar windenergie is nodig. Daarom moet de schade aan het landschap verplicht gecompenseerd worden.

Link naar samenvatting van enquête in grafieken

“Niet ten koste van omwonenden proberen een maximaal rendement te halen. 600 meter van bewoning af betekent minder opbrengst, maar dat moet dan maar.” Inwoner zoekgebied K

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

19

Februari / September 2022

Dialoogplatform Energietransitie (DET) Berkelland • Brede vertegenwoordiging uit de gemeente • Dialoog & adviserende rol over energiebeleid waar windenergie een onderdeel van is

Inhoudelijke opbrengst

Beleidsvoorstel

Lokaal eigendom zoveel mogelijk bij inwoners

Uitgangspunt is een zo hoog mogelijk percentage lokaal eigendom, minimum eis is 51% (4.2) De gemeenten streven naar zoveel mogelijk lokaal eigendom.

Streef naar meer dan 50% lokaal eigendom

Zie bovenstaand

Eigendom/uitbating niet bij een commercieel bedrijf

Eigendom kan deels commercieel worden ingevuld, maximaal 49% (4.2) Commerciële bedrijven worden niet uitgesloten. Het streven naar zoveel mogelijk lokaal eigendom maakt de rol zo klein mogelijk.

Mogelijkheid tot uitkopen van direct omwonenden wordt benoemd als mogelijke oplossing door deelnemers

Mogelijkheid niet expliciet opgenomen in het beleids­document Eventueel uitkopen van omwonenden is een privaatrechtelijke aangelegenheid. Hier ­hebben gemeenten geen rol in.

Voor normering geluidsbelasting bij voorkeur geen jaar­gemiddelde gebruiken

Een initiatief moet voldoen aan landelijke normen (vaststelling verwacht in 2025) (4.1.3) De wetgever onderbouwt de normen.

Sluit kleinschalige landschappen niet bij voorbaat uit

Windmolens worden enkel toegestaan in een voorkeursgebied uit de RES (4.1.1), met een voorkeur voor grootschalig open landschap (4.1.6) Aan de RES-gebieden ligt een ruimtelijke analyse ten grondslag. Landschappelijk gezien zijn windmolens minder onwenselijk in grootschalig landschap. Ze passen beter in nieuw en modern landschap dan in kleinschaligere landschappen.

Begrip voor inwoners en omwonenden die de ­keuze voor K ter discussie stellen. Bij voorkeur geen windmolens in gebied K

Er is gekozen voor wind en zonne-energie om de doelstellingen te halen (1.1) Wind en zon zijn aanvullend nodig voor een stabiele energieopwekking en het behalen van de energie-opgave.

Procesopbrengst ` DET heeft op het onderwerp windenergie vooral een klankbordrol ` Eén richtinggevende sessie over lokaal eigendom ` Dialoog over (de erkenning van) nut & noodzaak van windenergie Eigen onderzoek DET naar bijdrage wind aan ­energietransitie. ` Wees helder over de ambitie & doelstelling van de gemeente In windcafés op de agenda. ` Onvrede over zichtbaarheid van opbrengst participatie in besluitvorming over RES 1.0 en herijking RODE Helderheid geven over opbrengst van dit proces met dit participatieverslag. ` Bespreek het conceptbeleid met de DET ` Maak gebruik van kennis van andere gemeenten voor het windbeleid Dit is onderdeel van de ambtelijke verkenning geweest. ` Voer enquêtes uit over RODE en energie Enquête in dec ‘22 uitgevoerd (Berkelland). ` Onvrede dat inwoners en DET niet betrokken zijn bij het bijstellen van de norm Verkenning is bijgesteld door college omdat de o ­ p­ gave niet haalbaar bleek. ` Verbazing dat er voor RODE beleid vooral wordt opgehaald en niet samen beleid gemaakt wordt ` Behoefte om te horen van omwonenden van andere windparken (praktijk) Uitgenodigd voor bezoek aan windpark (mrt-mei ‘23). Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

20

September 2022

Raadsbrief Berkelland bijstelling uitgangspunt • Uitgangspunt afstand tot woningen bijgesteld voor verdere verkenning • Circa 400 m obv eerdere geluidsnorm

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

21

Oktober 2022

Stakeholdergesprekken Windkracht K • Diverse gesprekken • Brieven • Berichten in lokale media • Website & Facebookpagina • Petitie • WOO verzoek

Inhoudelijke opbrengst

Beleidsvoorstel

Vraagtekens bij de noodzaak van wind op land Toegelicht tijdens gesprek en in brief.

Er is gekozen voor wind- en zonne-energie om de doelstellingen te halen (1.1) Wind en zon zijn aanvullend nodig voor een stabiele energieopwekking. De doelstellingen per RES-regio bestaan naast de ­landelijke doelstelling voor wind op zee. Deze zijn niet inwisselbaar.

Procesopbrengst

Zorgen over gezondheidsaspecten bij grote ­windturbines De raad van Berkelland heeft opdracht gegeven enkel de mogelijkheden in K te verkennen.

Een initiatief moet voldoen aan landelijke normen (vaststelling verwacht in 2025) (4.1.3 & 4.1.4) Gezondheidseffecten zijn door het RIVM onderzocht ter onderbouwing van de landelijke normen.

Zorgen en twijfels over Berkellandse keuze voor zoekgebied K

[Berkelland] Alleen zoekgebied K komt in aanmerking voor grootschalige ­ pwekking van windenergie (3.1) o De gemeenteraad van Berkelland heeft dit besloten op 16 februari 2022.

De RES is een afspraak, geen verplichting

De raden hebben de RES 1.0 en de bijbehorende r­ esultaatverplichting vastgesteld In Berkelland in nov 2021 en in Oost Gelre op sept 2021.

Tegen de komst van zeer hoge windmolens in K

Er wordt geen maximale hoogte gesteld. De initiatief­nemer moet de gekozen hoogte motiveren (4.1.6) Hogere windmolens leveren exponentieel meer rendement dan lage windmolens.

` Vragen per brief aan gemeenten Beantwoord en online geplaatst. ` Gemeenten hebben aangeboden om regelmatig met Windkracht K bij te praten (vier- tot zeswekelijks) Windkracht K heeft geen gebruik gemaakt van dit aanbod.

“De menselijke maat moet terug. Gemeenten moeten minder ingrijpende alternatieven nastreven en mogen onomkeerbare besluiten met grote gevolgen voor hun burgers pas in de allerlaatste instantie nemen.” Inwoner gemeente Oost Gelre

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

22

Oktober 2022

Gezamenlijke windcafés (2 avonden) • Voor inwoners van en 400 m rondom gebied K • Toelichting keuze voor K • Bijgestelde uitgangspunt Berkelland • Participatieproces • Digitale visualisatie windturbines

Procesopbrengst ` Plenaire sessie zoals afgesproken tijdens de windcafés van juni

Inhoudelijke opbrengst

Beleidsvoorstel

De keuze voor uitsluitend K, en het uitsluiten van L, wordt in Berkelland als oneigenlijk en oneerlijk ervaren. Het betrekken van andere gebieden verdeelt de hinder en kan leiden tot minder/lagere molens per gebied

[Berkelland] Alleen zoekgebied K komt in aanmerking voor grootschalige ­ pwekking van windenergie (3.1) o De gemeenteraad van Berkelland heeft dit besloten op 16 februari 2022.

Zoveel mogelijk afstand hanteren tot woningen. En/of m ­ inder hoge windturbines plaatsen

Een initiatief moet voldoen aan landelijke normen (vaststelling verwacht in 2025) (4.1.3). Er wordt geen maximale hoogte gesteld. De initiatiefnemer moet de ­gekozen hoogte motiveren (4.1.6) In de landelijke normen is een afweging gemaakt van wat een veilige afstand tot woningen is. Lokaal strengere normen toepassen is niet mogelijk, dan is er geen ruimte meer om de opgave te halen. Hogere windmolens leveren exponentieel meer rendement dan lage windmolens.

Zorgen over effecten van windturbines op de ­gezondheid Thema-avond van maart ‘23.

Een initiatief moet voldoen aan landelijke normen (vaststelling verwacht in 2025) (4.1.3 & 4.1.4) Gezondheidseffecten zijn door het RIVM onderzocht ter onder­bouwing van de landelijke normen.

` Digitale visualisatie windmolens werd prettig gevonden. Vraag om herhaling. Visualisatie aanwezig bij alle volgende thema-­ avonden. ` Voorstel voor een windexcursie wordt positief ontvangen met ideeën voor waar/wanneer Meegenomen in voorbereiding excursies in maart ‘23. ` Veel inhoudelijke vragen over het effect van windturbines: per thema een avond organiseren Drie aparte thema-avonden (nov ‘22, feb, mrt ‘23). ` Betere informatievoorziening (met name verzoek aan Berkelland) Website in najaar ‘22 uitgebreid. ` Uiteenlopende vragen (zie inhoudelijke opbrengst) Beantwoord tijdens bijeenkomst en in het verslag.

“Ik hoop dat de nieuwe Rijksnormen echte overlast zullen voorkomen. Heb er nog niet echt vertrouwen in of dit ook zo zal zijn.” Inwoner gebied K

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

23

Najaar 2022

Stakeholdergesprekken – landschap & natuur • Samenvatting opbrengst gesprekken en mailwisseling met diverse belangenorganisaties zoals Gelders Genootschap, Natuur & Milieu Gelderland, Natuurmonumenten, Staringadvies, Staatsbosbeheer

Procesopbrengst ` Zorg voor realistische weergave bij gesprekken met omgeving Digitale visualisatie windmolens bij alle bijeenkomsten.

“Het is een van de weinige en dus zeldzame grote en open gebieden in de gemeentes. Energie moet men opwekken waar het nodig is bv. op een industrieterrein dicht bij een stad of dorp.”

Inhoudelijke opbrengst

Beleidsvoorstel

Alle grote molens zijn goed zichtbaar in het ­landschap

Er wordt geen maximale hoogte gesteld. De initiatief­nemer moet de gekozen hoogte motiveren (4.1.6) Hogere windmolens leveren exponentieel meer rendement dan lage windmolens.

Laat hoogte in het landschap niet leidend zijn, maar ­techniek/opbrengst

Zie bovenstaand

Lichtgrijze molens vallen weg tegen wolken

Voorkeur voor een lichtgrijze kleur opgenomen (4.1.1) Deze kleur valt weg tegen de wolken.

Gebruik detectieverlichting i.p.v. continu ­verlichting

Nachtelijke verlichting op basis van naderingsdetectie (4.1.5) Om lichthinder voor de omgeving zoveel mogelijk te beperken.

Landschappelijke inpassing kan eigenlijk niet met moderne grote molens, ze zijn altijd goed zichtbaar

Aandacht voor landschappelijke beleving in het verplichte landschapsplan (4.1.6) Om landschappelijke impact te beperken.

Door maatregelen in landschapsstructuren bij ­woningen kan het zicht op molens beperkt worden

Motivering mitigerende maatregelen om zicht op het windpark te beperken in het landschapsplan (4.1.6) Om de landschappelijke impact te beperken.

Compenseer landschap/natuur op een goede afstand van de molens

Onderbouwing bijdragen aan lokale natuurwaarden, financiële bijdrage aan natuurontwikkeling in en rondom het windpark (4.1.6) Het windpark moet bijdragen aan de leefomgeving. Naast compensatie moet er een plus (extra natuurontwikkeling) gerealiseerd worden.

Eis een inpassingsplan/ruimtelijke kwaliteits­ bijdrage-plan en borg de uitvoering in beleid

De landschaps- en natuurontwikkeling (incl. instand­houding) wordt plano­ logisch bestemd en de uitvoering wordt juridisch geborgd (4.1.6) Zo kunnen de aanleg en het in stand houden juridisch afgedwongen worden.

Beste keuze voor lijn- of clusteropstelling is afhankelijk van de locatie

Beide opstellingen kunnen toegepast worden (4.1.1) Uitgangspunt is een goede ruimtelijke eenheid. De opstelling is afhankelijk van de locatie en omgevingscontext.

Gebruik in een windpark bij voorkeur dezelfde type molens

Het windpark moet een eenheid zijn: dezelfde kleur, vorm, type en afmetingen Zie bovenstaand.

Inwoner gemeente Berkelland

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

24

November 2022

Thema-avond lokaal eigendom voor inwoners • Voor inwoners van en 400 m rondom gebied K • Presentatie van directeur bestaand coöperatief windpark • Toelichting coöperatieve ontwikkeling • Vormen van lokaal eigenaarschap • Vormen van financiële participatie • Vragenlijst over lokaal eigendom

Procesopbrengst ` Reacties plenair opgehaald ` Aanvullend een vragenlijst nagestuurd aan alle aanwezigen (beperkte respons) Tijdens volgende thema-avonden live vragenlijst doorlopen.

Inhoudelijke opbrengst

Beleidsvoorstel

Interesse in omwonendenregeling, financieel ­investeren en/of mede-eigenaar worden (via een coöperatie)

Een plan voor financiële participatie is verplicht. M ­ ede-eigenaarschap in het windpark, investeren en delen in de opbrengst zijn daar onderdeel van (4.2) Zo blijven opbrengsten zo lokaal mogelijk. En zo wordt iedereen een manier geboden om mee te doen.

Voorkeur voor zoveel mogelijk eigendom in lokale handen. Kan via gemeente of inwoners en onder­ nemers Opdracht van Berkelland aan experts om varianten van 100% lokaal eigendom verder uit te denken (uitwerking op alle opgehaalde onderdelen).

Uitgangspunt is een zo hoog mogelijk percentage lokaal eigendom, minimum eis is 51% (4.2) De gemeenten streven naar zoveel mogelijk lokaal eigendom.

Aandacht voor een goede financiële vergoeding voor om­wonenden

Een omgevingsfonds, omwonendenregeling en een plan voor socialisatie van grondvergoedingen zijn verplicht (4.2) Zo krijgen direct omwonenden voordeel uit een project. En wordt de grondvergoeding binnen het zoekgebied eerlijk verdeeld.

` Uitgesproken wens om als inwoners van het gebied persoonlijk in gesprek te gaan met de gemeente Organisatie aparte avonden met vertegenwoordiging buurtschappen in Berkelland (dec ‘22). ` Uiteenlopende vragen (zie inhoudelijke opbrengst) Beantwoord tijdens bijeenkomst en in het verslag. ` Animatie lokaal eigendom en financiële participatie (dec ‘23)

“Ik vind het belangrijk dat de mensen die de meeste last/ hinder ondervinden het meest gecompenseerd worden.” Inwoner gebied K

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

25

November 2022

Thema-avond lokaal eigendom voor (potentiële) energiecoöperaties • Bekende energiecoöperaties in Berkelland & Oost Gelre • Presentatie door adviseur van Klimaatverbond NL en bestuurslid Energie Samen • Toelichting maatschappelijke tender • Rol van coöperaties en lokaal eigendom

Inhoudelijke opbrengst Interesse bij lokale partijen om mogelijk een actieve rol te pakken als (mede-)initiatiefnemer Vervolg op eigen initiatief, zonder actieve rol van ­gemeenten.

Procesopbrengst ` Gemeenten in faciliterende rol Vervolg op eigen initiatief, zonder actieve rol van gemeenten. ` Geen verslag, want informele bijeenkomst

“Ik verwacht van de gemeente dat die zorg draagt voor een proces waarin commerciële grote jongens zonder lokaal belang buiten de deur worden gehouden.” Inwoner gebied K

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

26

November 2022

Windcafé zoekgebied I (i) Procesopbrengst

Inhoudelijke opbrengst

` Inwoners uit Aalten en Winterswijk voelen zich niet gehoord (en dat terwijl de inwoners uit Oost Gelre überhaupt nooit uitgenodigd zijn als het gaat om de windmolens aan de grens met Aalten. Zij ontvangen ook geen lusten van de windmolens in Aalten)

Vragen over belang zoekgebied I Beide zoekgebieden zijn voor Oost Gelre even belangrijk en in beeld voor windenergie. De gemeente praat pas weer met projectontwikkelaars van windenergie wanneer het nieuwe windbeleid is vastgesteld.

` Ambtenaren (vakinhoudelijk en communicatie) Winterswijk en Aalten uitgenodigd, maar hebben uitnodiging niet verzilverd

Raden hebben RES 1.0 vastgesteld met resultaat­ verplichting Link naar sfeerverslag

“De overheid doet allerlei dingen ten koste van iedereen en alles. Maar we hebben als samenleving een enorme energievraag: het is ons gezamenlijke probleem. Afwegingen en keuzes zijn gemaakt. Daar kunnen we van alles van vinden. Je kunt het Klimaatakkoord van Parijs niet afkeuren. Het zijn zoekgebieden, nog geen locaties. Wat een daadwerkelijke locatie wordt, is mede afhankelijk van de nieuwe Rijksnormen.” Wethouder RO

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

27

November 2022

Gezamenlijke radenbijeenkomst • Informele besloten avond • Informerend van aard • Bijpraten herijking windbeleid: - opgave wind - planMER provincie - voortgang en planning beleidsproces (incl. participatie) - analyse zoekgebied K - visualisatie winturbines

Proces- en inhoudelijke ­opbrengst ` Informeel, dus niet richtinggevend

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

28

November 2022 – Januari 2023

Stakeholdergesprekken – belangenorganisaties voor vogelbelangen • Samenvatting opbrengst gesprekken met diverse (lokale) weidevogel-verenigingen en Vogelbescherming

Inhoudelijke opbrengst

Beleidsvoorstel

Zorgen over molens in weidevogelgebied

Aandacht voor weidevogels is een verplicht onderdeel van het ecologische onderzoek (4.1.7) Zo worden de effecten op weidevogels duidelijk in beeld gebracht.

Beste wulpenpopulatie van NL in het zoekgebied

Verplicht ecologisch onderzoek naar beschermde soorten (4.1.7) Toets of er sprake is van significante negatieve effecten op de instandhouding van ­beschermde soorten.

Gebruik de gevoeligheidskaarten van vogels en windenergie van SOVON

Effecten op vogels zijn onderdeel van het verplichte ecologisch onderzoek (4.1.7) Daar kunnen de kaarten van SOVON of andere actuele data voor gebruikt worden.

Investeer (compenseer) met landherinrichting langs een van de beken

Het initiatief moet bijdragen aan landschapsversterking. In het landschapsplan moet onderbouwd worden hoe en waar (4.1.6) Compensatie is verplicht, de locatiekeuze nog niet vastgelegd.

Ga contracten aan in Provinciale Natuurbeheerplan-­gebieden

Compensatie moet in het landschapsplan onderbouwd worden (4.1.6) Indien er gecompenseerd wordt in een natuurbeheerplangebied toetst de provincie of het daarbij aansluit.

Voorkeur voor beschermen i.p.v. verplaatsen van weidevogelgebieden: dit is zelden succesvol en/of het duurt lang voor er effect is

Aandacht voor weidevogels is een verplicht onderdeel van het ecologische onderzoek (4.1.7) Passende compenserende maatregelen kunnen pas volgen bij helderheid over waar de windmolens zouden komen.

In K ligt een bijzonder gebied: heroverweeg het zoekgebied en bescherm hier vooral de weide­ vogel met een herstelplan De raden hebben opdracht gegeven de mogelijkheden in K te verkennen. Een heroverweging van het gebied is een bestuurlijk besluit.

De zoekgebieden uit de RES komen in aanmerking voor grootschalige opwekking van windenergie (3.1). In Berkelland geldt dit alleen voor zoekgebied K De raden hebben hiertoe besloten bij het vaststellen van de RES 1.0 en het besluit tot herijken van het beleid voor windenergie.

Procesopbrengst ` Wat zijn mogelijkheden om aandacht te vragen voor weidevogels in het gebied? Gewezen op zienswijze over de NRD voor de ­planMER van de provincie. ` Behoefte aan toelichting over de status van het Beltrumse Veld als weidevogelgebied Toegelicht tijdens gesprek (en later aan alle inwoners als terugkoppeling op de themabijeenkomst (feb ‘23). ` Gebruik de gevoeligheidskaarten van vogels en windenergie van SOVON Weergegeven tijdens de themabijeenkomst voor inwoners (feb ‘23).

Participatieverslag beleidsproces windenergie - Gemeenten Berkelland & Oost Gelre

29