ambitiedocument omgevingswet oost gelre

Ambitiedocument Omgevingswet

Inhoud 1. In- en aanleiding ....................................................................................................................................... 3 2. Instrumenten ............................................................................................................................................ 4 2.1 Ambitie Omgevingsvisie ........................................................................................................................... 4 2.2 Ambitie Omgevingsplan............................................................................................................................ 4 2.3 Technische aspecten instrumentarium .................................................................................................. 5 2.3.1 Ambitie open normen en kwaliteitscriteria ..................................................................................... 5 2.3.2 Uitnodigings- en toelatingsplanologie ............................................................................................. 6 2.3.3 Vergunningplichtige activiteiten ....................................................................................................... 6 3. Ambitie digitalisering en informatie-uitwisseling .............................................................................. 7 4.

Werkwijze en dienstverlening ................................................................................................................ 7 5. Participatie en democratische vernieuwing ........................................................................................ 8

AMBITIEDOCUMENT OMGEVINGSWET

1. In- en aanleiding Voor u ligt het ‘Ambitiedocument Omgevingswet’, welke mede tot stand is gekomen op grond van interactie in de Raadswerkgroep Omgevingswet & Energietransitie. De aanleiding voor dit ambitiedocument is gelegen in de ‘Impactanalyse Omgevingswet’, welke is opgesteld in het kader van het Programma Omgevingswet. In dit onderzoek naar de impact van de Omgevingswet kwam naar voren dat de totale impact van de Omgevingswet in grote mate afhankelijk is van de lokale politiekbestuurlijke ambities. Logischerwijs volgde de aanbeveling om die politiek-bestuurlijke ambities in kaart te brengen. Gezien het feit dat de Omgevingswet een zeer omvangrijke en complexe stelselherziening betreft, is er een bijlage toegevoegd aan de impactanalyse, namelijk de Handreiking Ambitiebepaling (Bijlage 2) om raadsleden te ondersteunen bij het maken van deze keuzes, welke de verdere implementatie van de Omgevingswet in Oost Gelre richting geven. Diezelfde handreiking was op diens beurt weer voorzien van een ambtelijk advies. De handreiking en het advies zijn gebruikt om in dialoog te treden met de leden van de raadswerkgroep. Samen met de Programmamanager Omgevingswet, verschillende projectleiders uit het programma en met behulp van concrete casuïstiek, hebben we de implementatieopgave geschetst voor verschillende aspecten van de Omgevingswet en mogelijke keuzes toegelicht en besproken.

Dit alles om uiteindelijk tot een ambitiebepaling te komen. Het voorliggende document bevat een korte beschrijving van het gekozen ambitieniveau, inclusief een indicatie van de mogelijke kosten. De ambitieniveaus zullen voor een deel invloed hebben op de vorm en inhoud van enkele projecten binnen het Programma Omgevingswet, zoals bijvoorbeeld de projecten ‘ontwikkeling omgevingsvisie’ en ‘ontwikkelen omgevingsplan. In de komende maanden zal er in de Raadswerkgroep intensief en (meer) inhoudelijk aandacht worden besteed aan deze instrumenten vanuit deze projecten - temeer omdat dit document uiteindelijk een ambitiebepaling op hoofdlijn betreft. Gaandeweg het implementatietraject zullen zaken concreter en fijnmaziger worden en, indien noodzakelijk, kan dit mogelijkerwijs leiden tot een herziening van de ambities. De uitgangspunten van de Omgevingswet zijn helder: deze is bedoeld om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren, door meer ruimte te bieden aan de actoren in die leefomgeving. Maar hoe kan die ruimte het best worden benut om die kwaliteitsverbetering te realiseren? Weliswaar kan deze vraag op verscheidene manieren beantwoord worden, maar het in positie brengen van de gemeenteraad is er zeker één van. Aan de hand van dit ‘Ambitiedocument Omgevingswet’ gaan we, samen met een betrokken gemeenteraad, verder met dit uitdagende implementatieproces!

AMBITIEDOCUMENT OMGEVINGSWET

2. Instrumenten Om de Omgevingswet in de praktijk uit te voeren, kunnen overheden verschillende wettelijke instrumenten inzetten. Oftewel, het gaat hier om onze ambities omtrent de documenten waarin wij als Oost Gelre onze visie, beleid en regels vastleggen. Twee van de kerninstrumenten, de omgevingsvisie en het omgevingsplan, staan centraal voor ons als gemeente.

2.1 Ambitie Omgevingsvisie Samenhangende en integrale strategische visie voor de gehele fysieke leefomgeving. Maximale variant (“Voortvarend en innovatief – visie in 2021”) Oost Gelre gaat voor een omgevingsvisie in 2021 (gericht op de datum van inwerkingtreding), uiteraard met het doel dat de visie geheel Omgevingswet-proof is. Ons doel is te komen tot één Omgevingsvisie 2035. De integrale visie beschrijft de gewenste ontwikkeling van de fysieke leefomgeving en geeft richting aan gewenste ontwikkelingen en nodigt inwoners, ondernemers en andere partners uit om te investeren in Oost Gelre. Dit is een hele hoge ambitie, maar gezien de huidige situatie en de naderende datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet is het wenselijk dat we snel stappen zetten. Immers, Oost Gelre heeft momenteel geen structuurvisie. Daarnaast zijn niet alle andere (onder de Omgevingswet relevante) beleidsstukken onderling en inhoudelijk (d.w.z. integraal) afgestemd. Bepaalde actuele maatschappelijke thema’s, zoals gezondheid, duurzaamheid en veiligheid, zijn op dit moment niet meegenomen (in de wijze waarop de Omgevingswet dat van ons vraagt). Dit betekent dat op korte termijn extra capaciteit, met name op afdeling omgeving, nodig is om dat te halen.

Daarbij is het ook goed om helder te krijgen hoe Oost Gelre het participatieproces voor de omgevingsvisie gaat vormgeven We moeten dan veel organiseren om input van alle stakeholders, zoals inwoners, bedrijven, buurgemeenten, ketenpartners, het college en uiteraard onze voltallige raad, op te halen. €100.000 - €200.000 (incidenteel)

2.2 Ambitie Omgevingsplan De vertaling van de omgevingsvisie naar algemene regels; een juridisch plandocument met samengebundelde gemeentelijke regels voor de gehele fysieke leefomgeving. Stapsgewijs ontwikkelen (“Omgevingsplan gereed circa 2023) De totstandkoming van dit product is een flinke klus en we hebben in principe tot 2029. Het is echter zaak om de samenhang met de omgevingsvisie te borgen, dus het is wenselijk dat beide projecten qua tijdsfasering niet te ver uit elkaar gaan lopen. Dit waarborgt dat eventuele afstemmingsproblemen en inhoudelijke discrepanties tussen visie en plan geminimaliseerd worden. Dit scenario biedt ook de mogelijkheid om beleidsontwikkelingen mee te nemen. Daarnaast willen we ruimte houden voor pilots en experimenten. Bovendien, wellicht het meest wezenlijk: door te wachten tot 2029 zouden we kansen voor burgers, ondernemers én de gemeentelijke organisatie liggen. Het op- en vaststellen van een omgevingsplan doen we gefaseerd. In een stapsgewijze aanpak werken we (via beleidsneutrale omzetting) naar één bestemmingsplan, één verordening, om AMBITIEDOCUMENT OMGEVINGSWET

vervolgens overig beleid te integreren. Oftewel, we zullen gaandeweg steeds meer beleid- en regelgeving uit andere (momenteel nog sectorale) beleidsterreinen integreren. Onze bestemmingsplannen zijn actueel, maar er zijn zeker 24 bestaande beleidsstukken in Oost Gelre welke vertaald kunnen en moeten worden naar het omgevingsplan. Daarnaast zijn er ook recente en lopende beleidsontwikkelingen welke plek moeten krijgen in het omgevingsplan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan beleid t.b.v. de gezonde leefomgeving, energietransitie en klimaatadaptatie. Dit geldt ook met betrekking tot het (technisch) opnemen van regels (bijvoorbeeld met betrekking tot kappen, inritten, kabels, bouwen, enzovoort.

€200.000 - €400.000 (incidenteel)

2.3 Technische aspecten instrumentarium De komst van de Omgevingswet moet het omgevingsrecht inzichtelijker maken voor burgers, ondernemers en overheden. Wat de wetgever betreft zijn er straks minder regels en er is meer ruimte voor initiatieven. Om die regeldruk te verminderen en ruimte te creëren om de fysieke leefomgeving te benutten kunnen we bijvoorbeeld vergunningplicht afschaffen en gebruik maken van open normen en uitnodigingsplanologie.

2.3.1 Ambitie open normen en kwaliteitscriteria Afhankelijk per thema of onderwerp (“Alleen wanneer open normen en kwaliteitscriteria leiden tot aantoonbare meerwaarde”) We streven ernaar om in het omgevingsplan te werken met doelregelgeving, oftewel beleid specifiek gericht op (het behalen van) maatschappelijk doelen; denk hierbij bijvoorbeeld aan de energiedoelstellingen. Om dergelijke doelen te halen kan het werken met (gesloten) ‘ruimtelijk relevante regels’ (in de vorm van een gebod of verbod) vertragend of belemmerend werken. Door geen uitputtende regels te formuleren, maar een open norm te hanteren, hebben burgers en ondernemers meer gelegenheid tot het realiseren van initiatieven. Het leveren van maatwerk wordt dan de norm. Indien mogelijk en van meerwaarde gaan we werken met open normen. Tegelijkertijd realiseren we ons dat het onwaarschijnlijk is dat we overal open normen en kwaliteitscriteria kunnen of willen hanteren. De verhouding tussen flexibiliteit en rechtszekerheid staan ter discussie bij het gebruik van open normen. Dat is een zeer fundamenteel vraagstuk, wat aan de kerntaken van de overheid raakt: het stimuleren en faciliteren van initiatiefnemers en innovatieve projecten enerzijds, maar ook het beschermen van derden belanghebbenden anderzijds. We moeten dus zorgvuldig kijken naar het gebruik van dergelijke regels.

Een benadering per thema of onderwerp is daarom wenselijk. Het te behalen doel moet dan voldoende concreet omschreven worden, waarna de manier waarop dit doel bereikt wordt, losgelaten kan worden. €50.000 - €100.000 (incidenteel)

AMBITIEDOCUMENT OMGEVINGSWET

2.3.2 Uitnodigings- en toelatingsplanologie Afhankelijk per locatie of activiteit (“Alleen uitnodigingsplanologie wanneer er sprake is van aantoonbare meerwaarde”) Als Oost Gelre willen we aansluiten op één van de gevleugelde motto’s van de Omgevingswet, namelijk “Ja, mits (..)” (uitnodigen) in plaats van “Nee, tenzij (..)” (toelaten). Dat is dus anders dan de huidige praktijk, omdat in een bestemmingsplan vaak uitputtend beschreven staat welk gebruik is toegestaan op een bepaalde plek, wat vervolgens vast ligt voor een planperiode van tien jaar. Dit betekent dat er lastig kan worden geanticipeerd op onvoorziene ontwikkelingen en innovaties, maar als we volledig inzetten op uitnodigingsplanologie wordt het systeem volledig omgedraaid. Dat kan onwenselijke gevolgen hebben, want sommige gebieden in Oost Gelre willen we beschermen in plaats van benutten voor nieuwe/andere activiteiten. Een breed geformuleerde afwegingsruimte biedt dus mogelijkheden voor burgers en ondernemers, maar heeft mogelijkerwijs een keerzijde. Om te voorkomen dat bepaalde kostbare gebieden te maken krijgen met ongewenste activiteiten is het verstandig om per locatie of activiteit te bezien waar ‘(meer) uitnodigende’ regelgeving van meerwaarde is. Dit moet deugdelijk gemotiveerd worden op basis van lange termijn prognoses en waarden die we willen beschermen, zoals cultuurhistorie en landschap.

We gaan dus kijken in welke gebieden of thema’s meerwaarde valt te behalen door uitnodigingsplanologie in te zetten. €50.000 - €100.000 (incidenteel)

2.3.3 Vergunningplichtige activiteiten Per activiteit bekijken (“Vergunningplicht afschaffen met oog op efficiëntie”) Onder de Omgevingswet krijgen we met een volledig nieuwe situatie te maken, namelijk één vergunning: de omgevingsvergunning. De Omgevingswet introduceert geen andere of nieuwe vergunningplichtige activiteiten, en de wetgever heeft op rijksniveau voor zoveel mogelijk activiteiten algemene regels gemaakt. Daardoor heeft de initiatiefnemer van een activiteit niet meer altijd toestemming nodig. Dit beperkt de lastendruk. Tevens heeft de wetgever de standaardtermijn voor het afhandelen van een vergunningaanvraag (reguliere procedure) verandert van 26 naar 8 weken. Dit alles sluit aan bij één van de verbeterdoelen van de Omgevingswet, namelijk snellere besluitvorming. Het nieuwe stelsel betekent dus behoorlijke veranderingen voor ons als gemeente, vooral omdat wij straks “coördinerend bevoegd gezag zijn”. Dat betekent dat we ons gaan bezinnen op vergunningplicht onder de Omgevingswet. Er zijn immers bepaalde vergunningen die vrijwel altijd verleend worden. Daar waar de kaders zo duidelijk geformuleerd kunnen worden, kan het afschaffen van de vergunningplicht tot tijdwinst leiden voor initiatiefnemers en voor de gemeentelijke organisatie. Tegelijkertijd betekent dit wél een verschuiving naar toezicht en handhaving.

Daarnaast is het belangrijk om te benadrukken dat een vergunning ook rechtszekerheid biedt, en dus wenselijk kan zijn voor burgers en ondernemers. Daarom gaan we per activiteit bekijken waar afschaffing meer efficiëntie oplevert. €50.000 - €100.000 (incidenteel)

AMBITIEDOCUMENT OMGEVINGSWET

3. Ambitie digitalisering en informatie-uitwisseling Minimale variant (“Wettelijke eisen”) Het digitaal stelsel Omgevingswet is het digitale loket waar initiatiefnemers, overheden en belanghebbenden snel kunnen zien wat is toegestaan in de fysieke leefomgeving. Het digitaal stelsel Omgevingswet vervangt bij de inwerkingtreding van de wet de bestaande toepassingen: het Omgevingsloket Online (OLO), de Activiteitenbesluit Internet Module (AIM) en Ruimtelijkeplannen.nl. Hiervoor in de plaats komt 1 centrale ingang: één nieuw Omgevingsloket. Als gemeente moeten wij aansluiten op dit nieuwe stelsel, zodat wij aanvragen en meldingen kunnen ontvangen en dat burgers en ondernemers een vergunningcheck kunnen doen. Dat betekent natuurlijk ook dat wij onze plannen en regels beschikbaar moeten stellen op het nieuwe loket. Aangezien er kritische geluiden zijn over de ontwikkelingen van het stelsel, gecombineerd met het feit dat we alle andere kanalen ook willen ophouden (balie, receptie, telefoon, e-mail, enzovoort), gaan we voor een minimum variant waarbij we voor de digitale dienstverlening in het kader van de Omgevingswet uitgaan van de huidige situatie. We moeten alles naar het niveau brengen om te voldoen aan alle wettelijke (minimum) eisen. Bij deze minimum variant hoort echter ook een verbeterde intake van aanvragen/initiatieven.

We geven de klanten snel duidelijkheid over het proces, de actuele status en wat kan en wat niet kan (op integrale wijze) en een advies hoe dit het best aangepakt kan worden (rekening houdend met de gewenste participatie). De uitvoering of aanpak van het initiatief blijft een verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer. Verder digitaliseren we de omgevingsvisie en het omgevingsplan conform wettelijke eisen, maar bieden geen extra functionaliteiten op het digitale loket. €50.000 - €100.000 (incidenteel)

4. Werkwijze en dienstverlening Gepaste groei (“Veranderen in navolging van maatschappelijke opgaven”) Naast kennis over wet- en regelgeving en uitleg over het digitaal stelsel, vraagt de Omgevingswet om een nieuwe manier van samenwerken. Een andere manier van werken die wensen uit de samenleving begeleidt en uitgaat van samenwerking met alle betrokken partijen. Het gaat om integraal: dat gaat over het bijeen brengen van allerlei verschillende onderwerpen, perspectieven en belangen om daar vervolgens in samenhang een afweging in te maken. Dat vraagt om een manier van werken waarbij open blik, ontschotten van beleid en samenwerken belangrijk zijn. We gaan aan de slag met een ontwikkeltraject voor de organisatie, waarbij we ons richten op het fysieke domein (reikwijdte Omgevingswet). We doen dit “organisch”. De boel hoeft niet helemaal op de kop, maar we ondernemen geleidelijk stappen. Gaandeweg verkennen we wat de samenleving van ons verlangt en passen indien nodig onze organisatiecultuur en werkwijze aan. Daarbij staat participatie natuurlijk ook centraal: als Oost Gelre hebben we al veel ervaring, maar onder de Omgevingswet krijgt het samenspel met bewoners, bedrijven en andere belanghebbenden nóg meer nadruk.

Op deze manier zorgen we dat goede ideeën meteen op tafel komen, bestuurders betere besluiten kunnen nemen en initiatieven uit de samenleving een AMBITIEDOCUMENT OMGEVINGSWET

plek krijgen. €50.000 - €100.000 (incidenteel)

5. Participatie en democratische vernieuwing Participatie is een belangrijke pijler onder de Omgevingswet. De Omgevingswet schrijft echter niet voor hoe participatie moet plaatsvinden, omdat de wetgever van mening is dat dit per gemeente kan verschillen. Immers, elke gemeente (of wellicht zelfs kern en buurt) hebben een eigen demografische opbouw, eigen cultuur, eigen maatschappelijke vraagstukken en opgaven, enzovoort. Anders gezegd, de wetgever stelt dat participatie maatwerk is. De precieze invulling en procesinrichting van participatie(trajecten) is dus afhankelijk van onze lokale context. Om straks onder het stelsel van de Omgevingswet eenduidig naar buiten te treden als gemeente, evenals initiatiefnemers te kunnen ondersteunen bij het ontplooien van activiteiten, moet Oost Gelre zich bezinnen op een zogenaamde ‘participatieaanpak’ evenals een ‘handreiking participatie’. Immers, participatie met de Omgevingswet is niet vrijblijvend. De participatieverplichtingen zijn juridisch verankerd in de wet. Daarom is het goed om heldere processen en methoden te formuleren die wij als gemeente willen doorlopen, al dan niet processen die burgers en ondernemers straks moeten organiseren om een vergunning te verkrijgen onder het regime van de Omgevingswet. Het is goed om ons te realiseren dat een ambitie op hoofdlijn lastig is bij participatie.

Daarom is er geen scenario of keuzemogelijkheid opgenomen voor dit aspect van de Omgevingswet. Tijdens het verdere verloop van het implementatieproces zullen we, zoals voorheen, aandacht vragen voor participatie middels Themabijeenkomsten met de gehele raad en de Raadswerkgroep. Per slot van rekening raakt participatie aan de volksvertegenwoordigende rol van raadsleen. Met oog op democratische vernieuwing die de Omgevingswet beoogt, namelijk een aanvulling op de representatieve democratie middels participatieve democratie, is het van groot belang om stil te staan bij verwachtingsmanagement naar de samenleving, belangenbehartiging, verdere doorvoering van het dualisme, enzovoort. Gebruikt het gemeentebestuur de input voor eigen oordeelsvorming (klassiek representatief democratiemodel)? In welke mate moet de initiatiefnemer aantonen rekening te houden met ingebrachte belangen en wensen (inclusief democratiemodel)? Gaan we uit van een meerderheidsvoorkeur uit het participatieproces welke het besluit bepaalt (directe democratie)? Of gebruiken we ‘slechts’ de kennis en ervaring voor een verbetering van het initiatief? Oftewel, we zullen aan de hand van verschillende soorten initiatieven c.q. activiteiten de volgende vier vragen moeten beantwoorden: 1. 2. 3. 4.

Wat willen we ophalen? Wie willen we betrekken? Wie is verantwoordelijk voor het proces? Wat doen we met de opbrengst?

Over deze vragen willen we graag met uw raad in gesprek (blijven), om uiteindelijk tot een participatieaanpak vanuit de gemeente (bij overheidsinitiatieven) en een Handreiking Participatie voor initiatiefnemers (bij burgerinitiatieven) te komen.

AMBITIEDOCUMENT OMGEVINGSWET